A mestra que ancorou nun sábado

Manolo Gulías Márquez

                SEGUNDO CONTO: DÍA DE SAN PEDRO REGALADO: SEGUNDA FEIRA

       A MESTRA QUE ANCOROU NUN SÁBADO

   A quen isto lle acontece é unha humilde muller, mestra de profesión, alá polos principios dos anos setenta do século pasado.

Xenoveva por nome, exerce a súa labor nunha pequena aldeíña de preto da cabeza do concello de Vilar de Vello, chamada Oureol, da parroquia de San Clemente do Ulla.

Xenoveva leva anos abondo de mestra na escola desta modesta aldea sen que lle aconteza nada que poida ser tido en consideración a non ser a nova dos pelos brancos que, mal que ela trata de disimulalos como pode, a traizón empezan a poboarlle a cabeza.

   Un bo día de primeiros do mes de decembro, entrado xa o tempo do frío, a esta muller de talante natural bondadoso, ocórrelle algo que lle fai cambiar a realidade na que se desenvolven ela e os seus parentes máis achegados. De repente, na súa casa, as cándidas flores primaverais convértense en urticantes estrugas…

     Son as sete da mañá do luns día cinco…

     -Ti-tí, ti-tí, ti-tí…

Sobresaltada polo repetitivo e molesto sonido pega un brinco na cama. Cálcalle coa man dereita con manifesta desgana ó pitorro que sobresae no novo espertador. Comprouno ela –por iso non pode protestar polo ruído que produce-, non hai moito tempo nunha tenda de electrodomésticos do Principado de Andorra. Aproveitou unha curta viaxe que fixo o seu marido ó pequeno país, co fin de visitar a uns emigrantes veciños do lugar, para acompañalo.

      O diaño do reloxo-espertador, artefacto mecánico que ó mellor non tería que estar inventado, durmía ata agora tan tranquilo, o mesmo ca Xenoveva, encima da mesiña de noite do seu lado.

     -¡Ah!, teño que levantarme –dille ó marido mentres cos ollos aínda case pechados aparta as brancas sabas e senta desganada na beira da cama.

     -Eu tamén me terei que levantar logo…, hoxe teño moito que facer… –contesta aínda medio adormentado Martiño.

     Martiño, o seu home, é o respetado director da sucursal dunha prestixiosa entidade bancaria en Vilar de Vello.

     -¡Ramón, Ramón…! –Xenoveva chama ó fillo que teñen. Está durmindo na habitación do lado da súa-; ¡arriba, esperta! ¡veña que xa é tarde! –chama ó rapaz ó mesmo tempo que por inercia abre as contras da ventá do habitáculo onde este durme para que entre algo de luz. Fóra é aínda de noite e a claridade non entrará na habitación ata dentro dun par ou de tres horas.

     Xenoveva, corpo lanzal, ollos cunha especial luz de intelixencia, unha pequena e escura verruga no lateral esquerdo do nariz, é unha muller de boa presencia. Está na flor da vida, conta na actualidade trinta e nove anos de idade. Ramón ten tan só trece. O fillo de Xenoveva e de Martiño, Ramón, está estudiando; polo de agora bo estudiante e, cursa o Bacharelato no Instituto da capital da provincia.

Pese a que Xenoveva ten a escola en Oureol e pola súa vontade viviría alí, a vivenda habitual, por causa da familia… o marido e o fillo, está en Vilar de Vello.

Ata a escola ten que desprazarse camiñando por carreiros e congostras. Non ten outro medio de transporte que non sexan as propias pernas con que o Creador a dotou. A modernidade das estradas asfaltadas chegou a esta demarcación pero ela non conduce e as compañeiras que van en coche dende fóra de Oureol non pasan por Vilar de Vello para poder levala.

De luns a venres levanta da cama ás oito da mañá ou algo antes aínda, un pouco máis tarde da hora á que se levanta Martiño, pero hoxe como o fillo ten que coller o coche de liña para ir á capital, onde está parando de pensión durante toda a semana, houbo que levantarse algo máis cedo.

A tal hora non se oe nin un chío. Pardais, rulas e pegas están de momento no cocho.

O ranqueante autobús que transporta ó rapaz á capital, procedente da vila de Cordal, pasa por Vilar de Vello ás oito menos cuarto.

   -Vaite levantando, gandulo, que che vou quentar o leite..

   -Xa vou, xa vou… –ó rapaz a cama gústalle.

Feitas as labores propias que require a hixiene corporal e vestidos os dous, saen xuntos da casa; Ramón vai camiño do autocar que o a de trasladar á cidade e Xenoveva camiño da escola, hoxe vai chegar con bastante tempo de antelación.

A mestra dalle un bico de despedida ó rapaz, a pesar de que a Ramón xa non lle gusta que súa nai o faga. Deséxalle que teña unha boa semana; o venres á noite ou o sábado se non hai novidade voltarán a verse…

     -A ver que tal che sae o exame de francés que tes hoxe…

     -O exame de francés fíxeno o último día da clase mamá…, este venres que pasou, ¿non te decatas de que cho dixen cando cheguei á casa o venres pola noite…?

     -¡Caramba! Pois xa me esquecera, non me daba eu conta. ¿Seguro que mo dixeches?

      -Si muller, si. Díxenche que me saíra moi ben, resultoume bastante fácil… –Ramón como estudiante ten bo mal, non hai queixa del-, ¿non te lembras?

     -Pois non… –Xenoveva dubida.

Cando chega o ómnibus, ó seu pé, despídense nai e fillo. A primeira vai camiño da escola o segundo para o instituto.

Xenoveva coma tódolos días repite o mesmo percorrido. Os carreiros son os mesmos e as congostras tamén. Coma tódolos días lévalle preto de media hora, algo menos, o camiño ata chegar á escola de Oureol. Cando non chove é un paseo que da gusto, principalmente na primavera.

    Moi preto da igrexa parroquial está o edificio da escola; xa nel, preparando as tarefas do día, espera a que cheguen os demais colegas e saúdaos con afecto a medida que van aparecendo. Son bos compañeiros e todos, en maior ou menor medida, se levan ben entre eles. Despois de escoitar as novas do fin de semana que contan uns e outros, diríxese directamente á aula na que lle toca ensinar unha pequena parte dos coñecementos que a súa ben amoblada cabeza desborda.

     -Bos días rapaces… –os alumnos están xa cada un no sitio que lles corresponde.

     -Bos días –contestan tódolos rapaces a unha.

Xenoveva, deixa o caderno e uns libros que leva na man, enriba da mesa que está destinada para o profesorado situada na cima da aula. E coma tódolos días, collendo o xiz, pon na parte de arriba do encerado a data correspondente: venres, dous de decembro de mil novecentos…

O venres pola mañá é o día que máis lle gusta da semana, aínda non está rendida coma pola tarde e xa cheira a descanso…

     -¡Profesora, profesora…! Engánase vostede, hoxe é luns, non é venres como puxo aí. E hoxe, ademais, do mes é o día cinco…

     -¿Como é iso? Hoxe é venres día dous, onte foi xoves…

Os rapaces rinse polo baixiño da “Cachopa”, alcume que lle puxeron a Xenoveva pola verruga que ten no nariz.

     -Engánase vostede, profesora; hoxe é luns, día cinco… onte foi domingo día catro… –atrévese a dicir un dos rapaces máis espelidos.

     -¡Home!, pois ándoche ben despistada logo…

Confundida, corrixe a data e abre o libro na parte da literatura, Xenoveva imparte a materia de lingua e literatura no ciclo superior.

     -¡Ben! Imos principiar coa lección seis, Rosalía e o romanticismo…

     -Iso xa o demos o venres que pasou dona Veva. Para hoxe vostede dixo que tocaba corrixir os exercicios da páxina cincuenta e seis –interrómpeo outra vez Serxio, que tal era o nome do pícaro, veciño de Cesariños, un barrio de moi preto da escola.

     -¿Pero logo hoxe ando parva, ou que?

Os rapaces, sen malicia, vólvense a rir co dito por dona Veva.

Convencida do seu despiste, sabendo que se pode fiar do que os rapaces lle din, empezan a corrección dos exercicios de lingua da páxina cincuenta e seis e continúan a clase con normalidade.

Rematada a tarefa e rematada a clase naquel grupo, Xenoveva cambia para outra aula, onde ante a súa sorpresa lle acontece o mesmo. Trata de dar o tema que xa deran o venres pasado, ata que, de igual forma que xa lle ocorrera antes, ve asombrada como  os rapaces lle chaman a atención.

     -Iso xa o explicou o venres, dona Veva…

     -Pero…

     ¿Que pasa aquí?

A saída dos rapaces ó recreo no patio do recinto escolar é para Xenoveva unha osixenación, ten que poñer en claro as ideas… búlenlle dentro da cabeza un montón de pensamentos en confusión tropezando uns cos outros. Hoxe, por sorte, tócalle estar de garda no exterior do colexio e que lle dea o aire fresco viralle moi ben.

Entre os compañeiros túrnanse facendo as gardas nos recreos, para non estar todos fóra. Non fai falta a totalidade dos profesores e os que quedan dentro sempre teñen cousas que preparar para as clases seguintes.

     No patio están xa dúas compañeiras, vai cara elas…

     -¡Ola, Xenoveva! ¿Seica nos vés a facer unha visitiña?–dille Tareixa.

     -¡Veño, veño…! ¿E logo, a garda fasma ti?…

     -¡Muller! Hoxe claro que cha fago, coma que esta semana nos toca a Helena e mais a min empezar os turnos.

     -¡Caramba! ¿pero hoxe non nos tocaba a Xan e a min?

     -Paréceme que andas un pouco despistada, ti e Xan aínda fixestes a garda do venres; agora que se queres quedar fóra a tomar o aire…, por min encantada, podes quedar xa, eu marcho para dentro, non hai problema ningún… –Tareixa iría de boa gana para dentro porque é moi friorenta e a calor no patio é boa de aguantar.

     -¡Ben! Se vós o dicides… –Xenoveva entra na escola. Vai cavilando. ¿Que é o que lle pasa?, ¿como pensa todo coma se estivera tres días atrás? Que cousa máis rara…

     Despois do recreo vólvelle a pasar outro tanto, está coma antes, confunde todo o que ten que facer o luns co que xa fixo no venres pasado.

Chegado o medio día, e durante toda a semana, non sendo o sábado e o domingo, Xenoveva sae da escola para comer nun restaurante de Oureol. Máis ca restaurante, co rimbombante nome de Restaurante Savoi, é unha cativa taberniña ó pé do centro de ensino que queda entre a igrexa e o centro escolar, pero ela come ben e paga pouco.

cocido
Así era o cocido do Restaurante Savoi

     Catro compañeiras, que viven fóra da aldea, por veces acompáñana, pero hoxe non o fan, hoxe trouxeron uns bocadillos para meterllos ó corpo no mesmo edificio da escola. A sala de  profesores é multiusos, o de eventual comedor é un dos usos que lle dan.

Algunhas veces póñense de acordo e en boa harmonía xantan no modesto restaurante todas xuntas, pero no día no que parece que a cabeza de Xenoveva non regula non van con ela, son novas e aínda non cansaron de tomar bocadillos, levan menos anos ca Xenoveva en Oureol e os bocadillos aínda non as aburriron. En algún caso quizais tampouco a situación económica é a de todas o mesmo e a algunha non lle permite estirarse como quixera nin lle da para saír a comer fóra tódolos días…

     -Hoxe pode comer un pouco de ensaladiña e logo unha carne asada, ou un bisté… se lle apetece, senón podemos facerlle un par de ovos cun chourizo… que lle gustan.

     -Non, non…, tráiame unhas febriñas de xamón se fai o favor, e despois un pouquiño de cocido…

Non obstante o cocido leva lacón, a Veva gústalle tomar antes unhas febras de xamón ben curado. Se o xamón está fresco non lle gusta.

A patrona, como ten confianza, permítese facerlle unha suxestión.

     -Dona Veva, ¿e non lle sería mellor que hoxe tomara outra cousa? As febras e o cocido aínda os tomou o último día, eu dígollo por se quere variar, que a min dame o mesmo, ben o sabe…

     Xenoveva sorprendeuse pero disimulou, tiña na idea de que precisamente o último día tomara raxo con patacas fritas e algo de leituga e tomate…

     -¡Non, non…! tráiame o que lle dixen, apetéceme comer o xamón e mailo cocido…

     -¡Ben! Como vostede queira…

Mentres xanta, a cabeza non para de darlle voltas, está revolucionada pensando no que lle pode suceder dentro dela.

Á volta da comida, pola tarde, ocórrelle o mesmo só comezar co traballo. Enriba, sumándose á confusión, pensando que é venres, ó rematar a primeira hora da clase, colle as cousas coa intención de tomar rumbo para a casa; son os rapaces quen de novo a avisan do erro que comete.

Resulta que o venres pola tarde ten tan só unha hora de clase e o resto da semana son dúas… Hoxe non é venres, logo son dúas as clases que ten que dar, en consecuencia ten que continuar unha hora máis exercendo a función docente pola que cobra tódolos meses.

      Rematando o día, xa coa luz natural diminuída case totalmente, o regreso á casa faino cansa, moi pensativa e co ánimo caído ó ras do chan.

Dalle un bico ó marido e bastante nerviosa rompe a chorar, cóntalle de seguido ó seu home o que lle aconteceu durante o día no tempo pasado na escola e cando estivo comendo na taberna.

     -…confundindo sempre o luns co venres pasado, non sei como pode ser iso… non son quen de comprender nada.

     -Non te preocupes, non te rompas a cabeza, non é máis ca unha pequena confusión, un pequeno despiste, posiblemente debido á debilidade ou ó cansazo. Eu mesmo hai veces que me noto desorientado… e non me preocupo por iso… pódelle pasar a calquera…

     -A calquera non me importaría que lle pasara, pero foi a min a quen lle aconteceu e case che diría que estou asustada…

      Saíron un pouco antes de cear a dar unha volta para matar o tempo, Martiño vía a Xenoveva moi nerviosa. Deron  un corto paseo mirando os escaparates das varias tendas de roupa e de zapatos emprazados na rúa real da parte histórica de Vilar de Vello por aquelo de distraer algo a cabeza.

Antes de retirarse para a casa completan o día tomando un viño do ribeiro na agradable compañía duns amigos na taberna “ O Muíño”.

Na vivenda, despois de cear, escoitan durante media hora as noticias en radio nacional de España antes de ir para a cama. A televisión pouco a ven ou nada, non os chama, a ningún dos dous lles gusta ver bobadas…

     -Ti-tí, ti-tí, ti-ti, ti-tí…

Cálcalle coa man ó pitorro do espertador. Martiño levántase e dalle un bico… É hora de espabilar… Veva aínda pode quedar un minuto máis, pero só un minuto.

A rutina de tódolos días. Lavarse, vestirse, tomar o almorzo e… á escola.

Colle o xiz e escribe no encerado: Venres, dous de decembro de…

     -¡Profesora, profesora…! que hoxe é o día seis… -os rapaces rin outro día máis…

   A Xenoveva, “Cachopa”, sen cumprir os corenta anos de idade diagnosticáronlle na consulta de neuroloxía do Hospital Provincial da capital unha terrible enfermidade da cabeza.

Xenoveva estivo a tratamento dous anos, e despois dunha boa tempada mirando para o teito da habitación, regresou ó ensino no grupo escolar de Oureol, parroquia de San Clemente do Ulla, concello de Vilar de Vello.

Ramón xa é un mozote e Martiño segue sendo o seu marido.

Xenoveva, ata o día en que morreu, continuou tendo unha pequena e escura verruga no lado esquerdo do nariz…

Manolo Gulias Márquez

Manolo Gulias Márquez

Docente

Xosé Manuel Gulías Márquez naceu en Pontevedra en 1952, pero foi bautizado en Forcarei de onde eran seus pais. En 1983 aprobou as oposicións por ciencias logo fixo a especialidade de galego e daba as clases nesa lingua. O seu último destino levouno ao instituto onde estudou, é dicir ao Valle Inclán, non podía estar máis feliz xa que despois de case 20 anos non tivo que volver coller o coche. Neste instituto estivo 18 anos ata que con 65 xubilouse, porque xa tiña o tempo de servizo e xa tocaba. Colabora con nós relatando as súas viaxes.

Historia de vida

O señor Ramón de Cachumilia

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥