Certezas de Charo Valcárcel Mato  – devellabella –

Certezas de Charo Valcárcel Mato – devellabella –

Raquel tremía debaixo do albornoz de patiños amarelos que puxera despois de ducharse en auga ben quente. O cabelo mollado caíalle sobre a fronte e algunhas pingas humedecían o pano que levaba bordado o seu nome. Sentada diante da mesa da cociña coa mirada perdida e unha palidez extrema ofrecía un aspecto que impresionaría a calquera, mesmo a aqueles que non a tivesen visto antes. Tratábase dunha rapaza de apenas once anos aparentemente alegre e vital, dirían.

            Agora baleiraba dúas culleradas de cacao nunha cunca de leite quente que logo achegaba aos beizos con vagar, demorándose naquel acto rutineiro e cotián coma se quixese concederlle certo ar de excepcionalidade. Desaparecera por completo do seu xesto calquera rastro de candidez ou inocencia, fora substituído por unha mirada fría, case xélida, que producía arrepíos.

            Só bebeu uns grolos, logo pousou definitivamente a cunca no prato e colocouna no centro da mesa coidando os detalles cunha precisión matemática. Durante uns segundos ficou observándoa, sen mover un músculo, só as grosas pingas que esvaraban do seu cabelo mollado insuflaban algo de vida á estampa ao seguir enchoupando o pano de mesa que continuaba dobrado no mesmo lugar que ocupaba cando Raquel sentara.

As dez badaladas do reloxo que colgaba da parede da cociña  romperon o silencio que se apoderara da casa. A rapaza, como impulsada por un resorte invisible, ergueuse, empurrou a cadeira ata deixala pegada á mesa e saíu. Atravesou a sala coma unha autómata sen fixarse na caótica desorde que reinaba na estancia. Subiu as escaleiras que conducían ao sobrado e entrou nun cuarto. Pouco despois apareceu vestida cunha camiseta e uns vaqueiros.  Aínda tremía levemente e o cabelo seguía mollado deixando un circo de humidade ao seu redor. Avanzou polo corredor da planta superior con determinación e ficou parada diante da última porta da dereita. Antes de abrila permaneceu á espreita uns segundos, agora si parecía dubidar, logo arrimou a cabeza e pegou a orella. Aínda se mantivo nesa posición durante uns intres nos que os seus ollos reflectían con rápidos movementos a esquerda e dereita a evidencia daquel axexo misterioso. Finalmente introduciu unha chave na fechadura, xirou o pomo e atravesou o limiar deixando á vista un cuarto pequeno en penumbra. Alí, malia a escasa luz que atravesaba a persiana baixada case por completo, podíase  adiviñar a presenza dun berce no que un bebé de escasos meses semellaba durmir placidamente. Raquel anicouse e a frialdade que a posuíra deu paso a unha visible delicadeza coa que pousou a man sobre o minúsculo corpo que acariñou levemente, sen apenas rozalo, tratando de evitar seguramente calquera sobresalto que puidese alterar o seu sono. Por iso actuou cun coidadoso sixilo cando abriu as portas do armario e tirou do seu interior unha manta que estendeu enriba dunha mesa estreita e de pés elevados que formaba parte do escaso mobiliario do cuarto do bebé. Despois colleuno en brazos e deixouno sobre a manta asegurándose de que permanecía durmido. Arroupouno ben e con el no colo baixou as escaleiras. Ao chegar abaixo sentou no sofá da sala tras apartar co pé a lámpada e outros obxectos que se amontoaban enriba.

Raquel mirou, agora si, ao seu redor mentres apreixaba con forza o pequeno corpo que comezaba a remexer. A súa ollada percorría o espazo que reflectía un caos coma o que sucede ao fragor dunha batalla. Mobles tirados por aquí e por alá, anacos de obxectos rotos cubrindo o chan e algunhas pingas de sangue que poñían a nota máis tráxica a aquela visión desacougante.

            Ese exame ao que someteu o seu entorno actuou coma un correctivo que a devolveu á unha realidade que afastara de si cubríndoa cunha máscara de frialdade e insensibilidade que agora ameazaba con derrubarse deixándoa núa ante o horror desapiadado que se instalara na súa vida aquela mañá.

Non quería lembrar. A súa dor perdíase nas noites interminables poboadas de berros que chegaban a ela escasamente amortecidos polas finas paredes que dividían os cuartos. Unha dor enganada  polas mentiras que se convertían na súa salvación e que lle devolvían  unha nai garimosa de sorriso efémero que creaba para ela  unha realidade ficticia colmada de momentos felices que non existían, pero que acababa asumindo como propia, tal era a súa necesidade de crer, e que fabricaban un pai atento que a enchía de agasallos e promesas por cumprir.

            Raquel resistírase a aceptar a evidencia. Non podía admitila, non quería. O seu pai era un pai coma os outros, coma o da súa amiga Claudia, coma o de Sofía, coma o de Luís. Por que tiña que ser doutro xeito? Que pecado cometera ela para merecer ser castigada?  Pero a evidencia mostrábase cada vez con máis forza e xa non podía pechar os ollos para non vela, non podía finxir que non estaba alí.

            Pasou o tempo mentres nela medraban á vez o medo e a xenreira. A súa nai xa había moito que perdera os azos para construír realidades falsas, aínda así esforzábase en rescatar unha normalidade eivada pero serena e poder agasallar con ela a existencia dos seus fillos.

Porén as noites volvéronse máis escuras e nin sequera a luz da mañá era quen de disipar as sombras.           

            Os últimos meses foran os máis duros. A chegada da policía, a orde de afastamento, o traslado a casa dos avós mentres a súa nai convalecía no hospital… E o retorno.

             Aquela mañá espertou sobresaltada. Escoitara uns golpes e a voz inconfundible, atronadora do pai que lle puxo os pelos de punta. Primeiro pensou que se trataba dun pesadelo. Tiña que estar soñando. El xa non vivía alí e desde que marchara as noites e os días recuperaran o acougo perdido. Mais os berros e os golpes sucedéronse acompañados dos laios da nai, das súplicas desesperadas e inútiles.

            A pesar do medo correu cara ao cuarto do irmán, como facía sempre. Comprobou que non espertara, malia todo, e  buscou lixeira as orelleiras na gabeta da mesiña, despois púxollas con extremo coidado e sentou no chan co lombo apoiado na porta e as mans taponando os oídos.  O corazón latexaba con forza ameazando con saírselle do peito. Non quería estar alí, pechaba os ollos con forza ansiando que ao volver abrilos todo aquel pesadelo se tivese esvaecido no ar, mais os seus anhelos estalaron en mil anacos co estrondo dun disparo que fixo tremer as portas e as ventás.

El estaba anicado coas mans na cabeza, encolleito, mentres o corpo de súa nai xacía no chan.

Raquel, convidada forzosa daquela terrible escena, ficara de pé, inerte, incapaz de reaccionar ante aquela realidade insoportable que absorbera cada gota do seu sangue e conxelara o espazo e o tempo para amosarlle aquela visión arrepiante que xa nunca esquecería.

De súpeto algo dentro dela comezou a rebulir e accionouna, como se acciona un mecanismo que ficara obstruído e, como unha autómata, recolleu a pistola do chan, suxeitouna forte coas súas mans pequenas e apuntou.

Quizais foi un acto mecánico, mais non inconsciente, porque a dor, a carraxe e o medo empuñaban a arma, porque o último alento da nai deulle azos para apreixala con forza.

Antes de disparar aínda puido ver o rostro asombrado do pai, incrédulo. Só uns segundos.

Despois disparou.      

UN NOVO CASO DE VIOLENCIA DE XÉNERO

Foi a filla de once anos da parella quen alertou a policía

R. López

          Na mañá de onte o que semella un novo caso de violencia machista sacudía a pequena localidade de P. ao descubrir os corpos sen vida de A. G. S.,muller de 35 anos, e R.S.P., o seu ex marido, de 40 anos.

          As primeiras investigacións apuntan a que o home matou a súa ex muller e despois utilizou a mesma arma para acabar coa súa vida. Fontes policiais informan de que foi a filla maior da parella, unha nena de só once anos, a que alertou do acontecido pedindo axuda ao temer pola súa propia vida e a do seu irmán, un bebé de poucos meses, pouco antes do tráxico desenlace.

Charo Valcárcel Mato

Charo Valcárcel Mato

Profesora de galego

Eu son Charo Valcárcel. Nacín nunha pequena freguesía da Estrada (Sta. Cristina de Vinseiro) hai 60 anos, pero xa levo trinta e cinco vivindo en Pontevedra, case tantos como os que traballei no IES Valle Inclán (trinta e dous), toda unha vida…

Estudei Filoloxía Hispánica, aínda que me presentei e aprobei as oposicións para profesora de Lingua galega e sempre exercín como tal, do cal me sinto e sentirei sempre moi orgullosa.

No Valle Inclán coñecín a Ana, Manuel, Isidro, Benito e Sara que, considero, máis que compañeiros, amigos, bos amigos. Xuntos compartimos moitas experiencias.

Agora esta na que nos implicou Ana que, polo menos para min, é un salvavidas, un incentivo que chega para encher o oco que deixa o ensino nas nosas vidas.

Pero tamén formamos parte dun grupo de teatro de profesores (en activo e xubilados) que naceu no 2005 no seo do Valle Inclán, Argallada, e que está esperando tempos mellores para retomar a súa actividade.

Agardo que as miñas contribucións no blog devellabella sexan merecedoras do voso beneplácito ou, polo menos, non do voso desgusto.

Inocente

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Inocente de Charo Valcárcel Mato

Inocente de Charo Valcárcel Mato

Inocente

Sentía como se movía no seu ventre avultado e non podía evitar as náuseas e o noxo. Nunca imaxinara que podería vivir algo así. Un ser inocente medraba no seu interior, si, inocente, tiña que repetilo, inocente.

 Unha e outra vez escoitaba as voces que proviñan da súa conciencia desgarrada e que trataban de axudala a asimilalo para poder querelo.

Era real, o seu ventre avultado era real, os movementos cada vez máis frecuentes e intensos do diminuto ser que levaba dentro eran tremendamente reais e, ao contrario do que soe suceder coa maioría das futuras mamás, para ela non supoñían ningún alivio, nin a facían sentir máis feliz, para ela eran a proba irrefutable do seu castigo.

As dúbidas comenzaron a torturala. E se non era quen? Que podía facer agora?

Estraños pensamentos cruzaban pola súa mente, mais íaos descartando un a un.

Non llo dixo a ninguén, sentíase demasiado avergoñada, sucia, decepcionada e o noxo era coma unha náusea continua que lle ocupaba a boca do estómago.

Tivo que pensar nunha explicación crible, en algo que poder contar. O seu círculo de amizades era bastante reducido, sempre fora moi reservada, introvertida, e custáballe facer amigos, non obstante un embarazo non se podía obviar, por moi reservada que fose, así que contou que se sometera a unha inseminación artificial, que decidira ter un fillo antes de que fose demasiado tarde. Xa non era unha nena. Non se estrañaron, coñecíana, sabían como protexía a súa intimidade, así que esa mentira ocupou o lugar dunha verdade inconfesable, polo menos para ela.

Durante un tempo sentiuse culpable, pensaba que seguramente de forma inconsciente fixera algo que fora malinterpretado, que dera a entender o que non era e por iso el se atrevera a poñer as súas mans sobre ela e comezara a percorrerlle o corpo sen ningún pudor, e logo, para vencer a súa resistencia, a apreixara daquela maneira tan violenta.

Pero entón por que non a soltou cando ela, arrepiada, intentou liberarse daquel cárcere de brazos e mans que a suxeitaban con forza e que apenas a deixaban respirar?

Por que non a soltou cando lle cravou as unllas no rostro intentando defenderse?

Cando o pranto, contido pola mordaza de carne que a oprimía, brotou en ríos de bágoas dos seus ollos desorbitados?

Lera que algúns agresores buscaban mulleres ás que lle presupoñían certa debilidade e polo tanto fáciles de dominar, probablemente ela cadrase bastante ben con ese tipo de muller, tamén que eran incapaces de sentir empatía e que o que os excitaba de verdade era exercer o poder sobre alguén, alguén ao que dobregar, someter, mesmo humillar.

Non podía lembrar ben pero cría que debera chegar a perder o coñecemento pois non recordaba con claridade o que ocorrera despois, tan só aquel sabor agre na boca, aquela ardentía que lle queimaba as entrañas e que el xa non estaba alí.

Mais a vida ás veces sométenos a duras probas que non podemos esquivar. Aquel acto vandálico tivo unha consecuencia que non por pouco probable era menos predecible. Para ela foi unha burla cruel do destino que se viu na obriga de enfrontar. Era un desafortunado paradoxo que algo que sempre desexara ocorrera daquela maneira. Quizais foi iso, o devezo que a acompañara desde que era case unha nena, o que a arrastrou a tomar a decisión, ou máis ben o responsable de que non fixera nada, de que deixara que a natureza seguise o seu curso, á fin e ao cabo era tamén algo de seu.

Malia todo as dúbidas que a asaltaban eran cada vez máis frecuentes e varias veces estivo a punto de pórlle fin ao seu estado, mais chegada a hora non podía. Demasiado covarde, ou talvez demasiado valente. Pero agora xa non había marcha atrás, era demasiado tarde. Agora levaba o fillo do seu agresor dentro.

 Segundo foron pasando as semanas, a medida que o seu corpo ía cambiando, o peso da súa decisión converteuse nunha carga case insostible que ameazaba con derrubala. Decatouse de que ía ser moito máis difícil do que pensara.

Dalo en adopción cando nacese? pensarían que estaba tola, unha inseminación artificial para logo dar o bebé en adopción?

Podía dicir que nacera morto, total ninguén ía estar ao seu lado para comprobalo.

 E se non chegase a nacer? Non, era unha crueldade impropia dela sequera pensalo, o tempo diso ficara atrás e, se daquela non o fixera, agora tiña que aterse ás consecuencias.

Sopesou o da adopción, talvez non fose unha mala idea, mellor iso que criar un fillo que non vas querer.

Porén, quen lle dicía a ela que ese rexeitamento que sentía agora non desaparecería co tempo, quizais cando o vise por primeira vez, non din que se crea un forte vínculo entre nai e fillo? Un vínculo que dura toda a vida?

Pero non, e como se explicaban entón todos eses casos de parricidios horrendos, que de tempo en tempo ocupaban os titulares dos distintos medios de comunicación?

Mais ela…, ela non era unha parricida. Non fora quen de denunciar o seu agresor e ía poder desfacerse do seu fillo?

Aínda que… pensándoo ben… por que non o denunciara? Non fora por un acto piadoso de perdón, non, non cría que ese momento puidera chegar algún día; fora medo, medo a se expoñer e ser xulgada.

O que tiña claro é que non sería quen de facerlle dano, era inocente. Que culpa tiña el do que pasara?

Outra cousa era se podería querelo.

E se o estaba condenando a unha infancia desgraciada? A unha infancia na que tería que sobrevivir sen o amor da súa nai?

Crearía un monstro? Seica os sociópatas con frecuencia proceden de familias desarraigadas, que no seu día foron nenos ou nenas que medraron sen o afecto dos pais.

Como podería facerlle algo así se era inocente?

Pero o amor, de calquera tipo, e o filial tamén, tense ou non se ten, non é algo que dependa dunha decisión, non vale de nada decidir que tes que querer a alguén, simplemente quérese ou non se quere.

E ela?, chegaría a querelo?

As dúbidas consumíana día e noite mentres o seu estado de “boa esperanza”- que irónico! – avanzaba irremediablemente cara ao desenlace.

Cando apenas faltaban dúas semanas para a data prevista do parto soñou co seu fillo. Era a primeira vez, polo menos a primeira vez que o recordaba.

As imaxes impactantes incrustáranse na súa meniña e non era quen de borralas. Ela estaba feliz observándoo mentres o alimentaba, era un bebé tan fermoso! Como puidera ter dúbidas? Había algo máis marabilloso que telo alí nos seus brazos?

Mais de súpeto notou unha presión moi forte na man. Era o neno, a súa forza non se correspondía co seu diminuto tamaño, que estaba sucedendo?

Ficou arrepiada. Os seus braciños convertéranse en horrendas gadoupas que a apretaban sen piedade e o seu rostro…, o seu rostro era o rostro del, o mesmo rostro do horrible home que a forzara, os mesmos ollos escuros e fríos. Un calafrío percorreulle o corpo e un berro longo afogou na súa gorxa facéndoa espertar bañada nunha suor pegañenta e nun estado de alteración que non lle permitiu volver durmir aquela noite.

Din que cando se aproxima a data prevista moitas futuras mamás teñen pesadelos co parto. O que lle pasara viña sendo algo semellante, só que a ela dáballe máis medo que se parecese a el que ningunha outra cousa.

Debía acougar, só fora un soño.

 -É unha nena, ímoscha poñer no peito, mira, mira como busca o alimento desesperadiña. Miña pobre! Semella algo desnutrida. Comías ben durante o embarazo?

Aquilo que lle achegaba a comadroa aínda tinguido polo sangue e os restos da placenta, aquilo que berraba con toda a forza que lle permitían os seus minúsculos pulmóns era a súa filla. Unha nena, pensou, unha nena!

Que miúda e fráxil se vía!

Creu que se a tocaba ía romper en mil anacos coma se fose un cristal.

Non rompeu, mais o tacto da súa pel tan fina e suave impresionouna. Como dun acto tan vil e noxento podía xurdir algo tan sumamente delicado?  

Pensou que a vida nunca deixa de sorprendernos, que está chea de paradoxos que nos desconcertan.

Pensou que aquel diminuto ser tamén era unha vítima, unha vítima que precisaba da súa protección. Só a tiña a ela no mundo.

O tempo que tivo que permanecer no hospital debido ao seu pouco peso foi unha dura proba para ela que quedaba alí mirándoa mentres pensamentos contraditorios se paseaban pola súa mente, impasibles á súa dor.

Pasou o tempo mentres os días se enchían coa vivencia da súa maternidade, unha vivencia coa que aínda lle custaba coexistir.

Ata que un día…

Cando a nena comezaba a dar os seus primeiros pasos, aínda inseguros, creu percibir algo estraño na súa mirada. Fora só coma un lampo, algo fugaz, case imperceptible, pero conseguiu inquietala e lembrou aquel soño.

Aquela noite non puido durmir e nos días sucesivos axexaba calquera xesto da pequena co corazón encollido temendo que o peor dos seus pesadelos se fixese realidade.

Ela mesma trataba de acougar pensando que apenas recordada aquel home, que o seu rostro se fora desdebuxando na memoria pouco a pouco, mais no fondo sabía que non era así, que aínda podía sentir o seu bafo quente afogándoa e aqueles ollos fríos cravándose nos seus.

Non volveu ter paz, os xestos da súa filla convertéronse nunha obsesión que a perseguía sen compaixón. Calquera era analizado cunha minuciosidade case forense tentando descubrir se detrás se agochaba a pegada daquel home.

Non era que non a quixese, a pobre era inocente, que culpa ía ter? Mais o rastro que deixara el ía manifestándose cada vez con maior claridade, ou iso cría ela.

Seguro que esa mirada furtiva a herdara del.

E esa forma de rir tan peculiar.

E a forza coa que lanzaba os xoguetes polo ar cando se cansaba deles.

E os seus andares firmes e decididos.

E as rabechas.

E o seu falar pausado.

E ata os bicos e as caricias que lle daba.

Todo.

Seguro que en TODO deixara o seu miserable estigma.

 Non volveu ser quen de gozar daquela nena que alegraría os días de calquera, de calquera que non fose ela. Aquela nena inocente, tenra, pura, que nada sabía de brutais agresores nin de nais laceradas para sempre.

Charo Valcárcel

                                                                                        (decembro 2021)

Charo Valcárcel Mato

Charo Valcárcel Mato

Profesora de galego

Eu son Charo Valcárcel. Nacín nunha pequena freguesía da Estrada (Sta. Cristina de Vinseiro) hai 60 anos, pero xa levo trinta e cinco vivindo en Pontevedra, case tantos como os que traballei no IES Valle Inclán (trinta e dous), toda unha vida…

Estudei Filoloxía Hispánica, aínda que me presentei e aprobei as oposicións para profesora de Lingua galega e sempre exercín como tal, do cal me sinto e sentirei sempre moi orgullosa.

No Valle Inclán coñecín a Ana, Manuel, Isidro, Benito e Sara que, considero, máis que compañeiros, amigos, bos amigos. Xuntos compartimos moitas experiencias.

Agora esta na que nos implicou Ana que, polo menos para min, é un salvavidas, un incentivo que chega para encher o oco que deixa o ensino nas nosas vidas.

Pero tamén formamos parte dun grupo de teatro de profesores (en activo e xubilados) que naceu no 2005 no seo do Valle Inclán, Argallada, e que está esperando tempos mellores para retomar a súa actividade.

Agardo que as miñas contribucións no blog devellabella sexan merecedoras do voso beneplácito ou, polo menos, non do voso desgusto.

Jorge Arias

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Un Amor de Sara Mesa por Charo Valcárcel

Un Amor de Sara Mesa por Charo Valcárcel

Esta novela que propoñemos hoxe foi considerada por cen críticos, escritores e periodistas a mellor novela do 2020.  Con esta presentación era difícil resistirse a comprobar por un mesmo que tiña de especial para merecer tan alta consideración.

Nunca lera nada de Sara Mesa, así que este era un bo momento para pórlle remedio a ese descoñecemento.

Comecemos, pois, polo principio que non foi outro que informarme sobre a autora:

Sara Mesa naceu en Madrid en 1976, pero trasladouse coa familia sendo unha nena a Sevilla, cidade na que aínda reside na actualidade.  Estudou Periodismo e Filoloxía Hispánica.

Xa desde nena foi unha grande amante da lectura pero en cambio non descubriu a súa vocación pola escritura ata cumprir os 30 anos.

Comezou escribindo poesía conseguido no 2007 o Premio de Poesía Miguel Hernández co libro: Este jilguero agenda.

Un Amor

Pero é coñecida sobre todo polas súas narracións, novelas e relatos, nos que crea un mundo moi persoal cheo de espazos opresivos, que en ocasións  se converten nun protagonista máis do relato, e personaxes solitarios, cuxo comportamento nada convencional, desconcerta o lector.

Publicou tres libros de relatos:

La sobriedad del galápago (2008)

No es fácil ser verde (2009)

Mala letra ((2016).

E seis novelas:

El trepanador de cerebros (2010)

Un incendio invisible (2011, Premio Málaga de Novela, reeditada e revisada pola autora en 2017)

Cuatro por cuatro (2013, Finalista do Premio Herralde)

Cicatriz (2015, Premio Ojo Crítico de Narrativa)

Cara de pan (2018)  e

Un amor (2020).

Tamén é coautora, xunto con Pablo Martín Sánchez, de Agatha (2017) na que os dous escritores reescriben a novela perdida de Herman Melville, Isle of the Cross, cada un ofrecendo a súa versión da mesma.

A obra de Sara Mesa foi traducida a varios idiomas como o inglés, italiano, francés, alemán, portugués, danés, holandés, etc.

Ademais ten escrito crítica literaria (no blog Estado Crítico, na revista Letras Libres e no xornal El Norte de Castilla)  e publicado un ensaio titulado Silencio administrativo inspirado nun caso real no que toca o tema da pobreza, os sen teito e todas as trabas burocráticas que deben superar para acceder á axudas prometidas pola administración.

É considerada unha das autoras máis importantes da literatura española contemporánea.

Sara Mesa 1
Sara Mesa

Un amor

Quixera comezar cunha cita da propia autora falando da súa novela.

“Un amor es una novela misteriosa para mí. Surge, de hecho, de un sueño recurrente —con toda la ambigüedad que conlleva el mundo onírico—, de historias escuchadas hace muchos años y de imágenes que me asaltaron de pronto, sin explicación aparente —goteras en una casa, un perro atado a una estaca, el sonido de la lluvia en el tejado de un cobertizo, una mujer espiando los movimientos de la furgoneta de un hombre—. Con todo eso, hace años, empecé a construir una historia que no sabía bien dónde me llevaba  (…)

Un amor no es una novela de amor y sin embargo se titula así porque amor es la palabra más manoseada del mundo. La confusión que origina el título, la posible decepción o desconcierto que ocasiona en los lectores, es buscada. Si en los grandes almacenes colocaran el libro en el apartado de novela romántica, me sentiría muy feliz, porque sería como activar una pequeña bomba en sus anaqueles.”

Así mesmo quixera destacar dúas opinións que coido que resumen bastante ben a impresión que produce a súa lectura:

Un amor es una novela sorprendente, en la que la autora consigue enfrentar al lector con los límites de su propia moralidad.   (Cristóbal Terrer, publicada no blog  El quinto libro en decembro de 2020)

El último libro de la escritora, ’Un amor’, es tan opresivo y a la vez liberador, y hasta cierto punto sórdido, como el resto (Laura Fernández, crítica publicada en El País en setembro do 2020)

Nesta novela vémonos inmersos na atmosfera abafante que rodea a protagonista, Nat, desde as primeiras páxinas.  Unha muller que busca aillarse nunha pequena vila (La Escapa) para traballar nunha tradución.  Este espazo  acaba sendo un personaxe máis da novela, o ambiente desacougante, por veces onírico, inquietante, que se describe, amósasenos en boa medida como responsable das accións  que ocorren alí, unido ao carácter da protagonista,  muller chea de conflitos, insegura, que aluga unha casa  en estado ruinoso, miserenta, na que acaba malvivindo, que soporta vexacións  e humillacións sen apenas queixarse e mesmo acaba mantendo unha relación enfermiza de posesión e celos.

Os habitantes da vila: o caseiro, os veciños con fillos, os vellos aos que coida, Píter, Andreas … conforman un conxunto de personalidades diversas e peculiares que completan o cadro, e ela no medio, perdida, sen rumbo, sen saber quen é en realidade, provocando ás veces compaixón, ás veces repulsión no lector ao que lle custa entender por que segue aí, ao que  lle gustaría ter o poder de arrastrala e levala a outro lugar.

Porén Nat só se irá cando estea preparada para facelo, primeiro ten que sufrir unha catarse necesaria. O seu paso pola Escapa é iso, a súa catarse, a que a purifica e libera para poder comezar de novo e entender:

“Comprende que no se llega al blanco apuntando, sinó descuidadamente, mediante oscilaciones y rodeos, casi por casualidad.”

                                                               (Sara Mesa, Un amor, ed. Anagrama, páx.185)

Un amor é unha novela curta, pero moi intensa, que implica ao lector na comprensión dunha historia e sobre todo dun personaxe  cuxo comportamento  resultará desconcertante, mesmo incomprensible, sumamente complexo, que de seguro vai provocar reaccións antagónicas pero que tamén nos conducirá a unha necesaria reflexión sobre a sempre sorprendente condición humana.

                                                                                                                             Charo Valcárcel

Charo Valcárcel Mato

Charo Valcárcel Mato

Profesora de Galego

Nacín nunha pequena freguesía da Estrada (Sta. Cristina de Vinseiro) hai 60 anos, pero xa levo trinta e cinco vivindo en Pontevedra, case tantos como os que traballei no IES Valle Inclán (trinta e dous), toda unha vida…

Estudei Filoloxía Hispánica, aínda que me presentei e aprobei as oposicións para profesora de Lingua galega e sempre exercín como tal, do cal me sinto e sentirei sempre moi orgullosa.

Formamos parte dun grupo de teatro de profesores (en activo e xubilados) que naceu no 2005 no seo do Valle Inclán, Argallada, e que está esperando tempos mellores para retomar a súa actividade.

Agardo que as miñas contribucións no blog devellabella sexan merecedoras do voso beneplácito ou, polo menos, non do voso desgusto.

O paraíso dos inocentes

máis artigos

Contacto

Ana Santos & De Vella a Bella

Hablemos ♥♥♥
No dudes en ponerte en contacto con nosotros, enviándonos un mensaje mediante el formulario siguiente.

Ana Santos & De Vella a Bella

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Amauta Castro. Poeta por Charo Valcárcel Mato

Amauta Castro. Poeta por Charo Valcárcel Mato

Entrevista con:

Amauta Castro

Nesta ocasión queremos que coñezades a Amauta Castro, un poeta galego que vive en Girona, que xa conta no seu haber con varios premios literarios e ten publicados cinco libros individuais de poesía.

Biobibliografía

En realidade Amauta é o pseudónimo que utiliza Rafael Xoán Muñoz Castro para asinar as súas creacións literarias.

Rafael naceu  en Barakaldo en 1981, nacemento produto da emigración a Euskadi dos pais, mais, como indica o propio autor, escolarizouse,  viviu e medrou en Vigo. Porén abandonará Galiza no 2004 por motivos laborais e desde ese mesmo ano vai residir primeiro en Girona e posteriormente en Salt, concello desta provincia catalá.

Entre o 2004 e o 2016 ten oportunidade de viaxar por diversos países.

Concentra a súa actividade literaria principalmente a partir de acadar o Premio Rosalía de Castro de Cornellá no 2017, aínda que xa publicara o seu primeiro poemario no 2012 :

Nos muros do mundo (Edizer, 2012) que recolle poemas seus escritos entre 2006 e 2011.

E participara  en publicacións colectivas como:

Ánxel Casal: editor e intelectual galeguista (publicado pola biblioteca pública Ánxel Casal, de Compostela),2006

Antoloxía Poética da diáspora Galega (Editada pola Asociación Cutural Fillos de Galicia coa axuda da Secretaria Xeral de Emigración da Xunta), 2007.

O poliedro da soidade (Andavira Editora, 2018) libro promovido polo Centro de Estudos Galegos do Departamento de Filoloxía Románica da Universidade Complutense de Madrid.

Poesia a les Caves (Regidoria de Cultura, Ajuntament de Sant Sadurní d’Anoia, 2018), que recolle poemas dos autores que participaron nas diversas edicións do Festival de Poesia a les Caves e que inclúe poetas coma Lluís Calvo, José Corredor-Matheos ou Pura Salceda.

Versos seus foron aparecendo tamén en diversas revistas como:  Dorna, Revista Ligeia, Olláparo, Ultragráfico, Revista Elipse, Andar21, Revista Orballo, Revista MalDeOjo, La libélula Vaga, etc.

Os outros  poemarios individuais son:

A Tarde.O desacougo. (Espiral Maior, 2019)

Leixaprén  (Buenos Aires Poetry, 2020) unha antoloxía bilingüe galego-castelá que recolle poemas espallados entre 2011 e 2018 e que se distribuiu en 8 países de Iberoamérica

Constante hora de boca e precipicio   (Urutau, 2020) onde toca temas como o erotismo, o tedio, o ocaso do amor, ou as pantasmas persoais

Poesía (modelo para romper)  (Saurobuks, 2020) difícilmente clasificable, aínda que Amauta mantén que para el é poesía, houbo quen o cualificou de ensaio lírico.

No que respecta a premios e certames, estas son as distincións que acadou:

                3º premio Rosalía de Castro en 2006 por “Mar” (poema sen título), convocado pola Asociación Cultural Galega Rosalía de Castro de Cornellà.

                1º Premio no Certame San Xurxo (2007) por “Palabras de Amauta”, convocado polo Centro Galego de Barcelona.

                2º Premio Rosalía de Castro en 2011 por “Setembro”, convocado pola Asociación Cultural Galega Rosalía de Castro de Cornellà.

                1º premio Certame Rosalía de Castro en 2017 por “Da pel sae o escuro”, convocado pola Asociación Cultural Galega Rosalía de Castro de Cornellà.

                2º premio Concello de Ames en 2018 na modalidade de poesía por “Este corpo momentáneo”

                Premio Nacional de poesía Pérez Parallé 2018 por A tarde. O desacougo.

Benvido, Amauta, ao noso blog e grazas por aceptar a invitación para realizarche esta entrevista:

 Pódese dicir que es un poeta galego da diáspora porque un día abandonaches Galiza e establecícheste en Catalunya e aí comezaches a túa produción literaria en galego (corríxeme se me equivoco), pero por que Catalunya  e por que Girona? Tíñalo previsto?

 Nun primeiro momento supoño que a sensación é esa, a de ser un poeta galego na diáspora. Despois de 17 anos iso xa está un chisco desdebuxado. Elixín Catalunya porque me pareceu atractivo ir a un territorio cunha lingua de seu, diferente do castelán. Ir a Barcelona era unha posibilidade pero o prezo da vivenda non me permitía vivir só. Finalmente a decisión foi Girona, e foi un acerto. Agora vivo en Salt, que é unha especie de Lavapiés ou de Raval, unha vila moi multicultural onde convivimos xente de 95 nacionalidades e se falan 200 linguas diferentes.

Amauta

Duascentas? Iso debe ser moi estimulante culturalmente…

 O de estimulante é ben certo, pero non é menos certo que inclúe moitos retos como vila e como sociedade. Escolas nas que o 100% do alumnado é de orixe estranxeira, situacións de pobreza severa, comunidades de veciños onde hai conflitos de veciñanza, desemprego, precariedade, etc. En troques, a achega coa que contribúe á  túa vida cotiá é marabillosa. Meu fillo xoga con nenos de varias nacionalidades, podes observar como funciona a comunicación interrelixiosa (aqui hai católicos, evanxélicos, sikh, musulmáns de varias pólas do Islam, etc), “en cada rúa podes atopar un país” (que dicía o cantautor Adrià Puntí).

 Supoño que manterás relacións estreitas coa cultura catalá por vivir onde vives, tamén coa galega? Es un poeta con patria?

 Si, a realidade catalá é a do día a día, por suposto. E a realidade galega, coñézoa e sígoa. Pero os anos van pasando e os acontecementos vanse sucedendo, e eu fun perdendo eses “fascículos” necesarios para entender o voso/noso conflito diario co Estado, desde a loita nas institucións ou desde os movementos sociais.

Sobre o de ter ou non ter patria dáse unha situación curiosa. No caso galego existe unha idea de patria que entendo que pode ser útil na medida en que lle proe ao adversario. Pero no caso catalán, o soberanismo catalán é o máis afastado  desa terminoloxía. O soberanismo catalán non é patriota. Superou esa fase, que ademais non responde ás súas visicitudes históricas nin á súa tradición (moita dela de orixe libertaria). Así que, non sabería o que dicir. Vivo nun punto determinado do planeta, nun momento histórico concreto. Simplemente acepto iso para poder axir sobre a miña realidade, que basicamente é o día a día dunha persoa traballadora e solidaria que vive nunha nación oprimida.

desacougo
leixaprén
poesia de Amauta

Ti contas que foi na adolescencia cando te introduciches na lingua galega e na súa literatura. Que te levou aí? Foi a literatura galega a túa primeira referencia como poeta?

 Si, iso é exactamente así. Introducinme na lingua galega tarde (cousa que non é inhabitual en contextos galegos urbanos) malia ter sido escolarizado en Galiza. Daquela son un neofalante, que decidiu adquirir e empregar a lingua galega a partires da adolescencia. O motivo fundamental da escolla é a negación existente do idioma por parte do poder. Vives nunha sociedade onde supostamente hai dous idiomas e comezas a preguntarte que é o que acontece cun deles.

 Sobre se a literatura en lingua galega foi a miña primeira referencia, a resposta é non. Primeiro de todo, porque eu lin poesía moito antes de dar o paso ao cambio de lingua. Porén, as referencias son en lingua galega e non galega. Desde poetas europeos (Baudelaire, Rimbaud, Leopardi, Plath, Rilke…), a poetas do mundo grecolatino (Safo, Virxilio…), a referentes latinoamericanos (Neruda, Paz, Gabriela Mistral …), e tamén poetas en lingua galega (nun primeiro momento Rosalía, Manoel Antonio, Pexegueiro, Xohana Torres…).

A primeira referencia é a biblioteca da casa, collía do que tiña a man. Logo dei un paso máis e procurei outras cousas.

   Es un poeta cunha ampla formación cultural que adquiriches  fundamentalmente de forma autodidacta e que non ten nada que ver coa túa profesión, podes contarnos como e cando xorde en ti esa necesidade de coñecer e indagar no mundo da cultura en xeral? Supoñemos que os anos que dedicaches a viaxar axudarían a complementar esa formación. Foi así? Practicaches a filosofía da maior parte dos escritores galegos do primeiro terzo do XX (nomeadamente os homes da Xeración Nós): a necesidade de europeizar a nosa cultura, de beber en máis fontes que as propias?

 Non fun un bo estudante, bastante indisciplinado, nada organizado, etc. Pero a curiosidade e a necesidade de coñecemento téñoas desde neno. Sempre penso que tiveron que ver con ter desde sempre á miña disposición unha biblioteca. Xa fora a de meus pais ou a de meu avó. Porén o acceso aos libros alimentou moitas viaxes mentais.

Viaxei todo o que puiden desde 2004 até 2016, que naceu meu fillo. Logo viñeron as restricións pola pandemia, que tamén detiveron un chisco a miña urxencia viaxeira que xusto nestes meses estiven a retomar. Neste século que comezamos as posibilidades de desprazamento parecían case infindas. A pandemia reubicounos, e probablemente a crise do modelo enerxético incida con novas restricións nas nosas vidas. Pero as posibilidades de verdadeira viaxe non están ligadas á mobilidade unicamente.

Efectivamente tentei, sen ser unicamente europeo, ampliar as fontes da lingua na que escribo tentando romper cunha certa autorreferencialidade e autoconsumo existentes no sistema literario en lingua galega. De todos xeitos, isto de ampliar horizontes  converteuse case nunha obriga no momento no que deixei Galiza. Decidín con convecemento non tentar perseguir a actualidade literaria galega senón tentar aportar algo diferente e en certo grao desapegado das liñas de escrita maioritarias, que naquel momento (e neste!) xulguei que era preciso crebar.

Amauta 1
Amaita 2

Sempre te defines como poeta, un poeta que escribe en galego desde Catalunya. Pregúntome cando comezaches a escribir? Sempre poesía? Sempre en galego?

 Comecei a escribir na pre-adolescencia. Pero non o fixen dun xeito sistemático e continuado até tranquilamente os 26 anos. Sempre escribín poesía, nun primeiro momento puido haber uns cantos poemas en castelán pero axiña apareceu o galego e sorprendetemente o achádego foi moi sorprendente. É curioso que malia ser o castelán a miña lingua materna, no poema todo funcionara dun xeito tan áxil en galego. Así que perseverei, porque ademais estaba a dar o cambio de idioma e porque tamén descubrira poetas en lingua galega que me impactaran (desde a lírica medieval até os poetas que se levaban daquela, que eran as poetas dos 90, e como precedente quizabes Rompente). Así que entrei de cheo na poesía en lingua galega a través dunha colección que fixera Xerais, e que se chamaba “Ablativo Absoluto” e que moitas de vós lembraredes. Alí estaban Olga Novo, Eduardo Estévez, Maria do Cebreiro, unha retrospetiva de Rompente, Rafa Villar, Lino Braxe, etc.

 Reitero, sempre escribín poesía. Non entendín a escrita desde outras posibilidades, quizabes porque é a miña forma de expresión máis fluída; esa estraña condensación, o símbolo, a linguaxe como posibilidade infinda.

 Que me dis da túa faceta como tradutor? Traduciches ao galego Mar da Morte do poeta catalán Santi Borrell. Tivo que ver na túa decisión o tema do poemario que, se non me equivoco, é a traxedia do Prestige?

 Santi Borrell entrou en contacto comigo cando eu asinei un manifesto de “poetas pola independencia de Catalunya” promovido pola ANC. Supoño que ninguén agardaba que un descoñecido que escribe en lingua galega asinara tal documento. Envioume un correo, explicoume o proxecto, o impacto que tivo a traxedia do Prestige nel e simplemente colaborei.

 Seguirás traducindo? Ten que ser un labor complicado e non o digo só polo feito de ter que dominar varias linguas, é que trasladar un texto orixinal nunha lingua a outra distinta e que non perda parte da súa esencia non debe ser doado.

  Nalgún momento fixen traducións para o meu blog persoal, simplemente polo pracer da tradución. Daquela traducira a T.S. Eliot, Kerouac , Takuoboku, Baudelaire, Kobayashi Issa, Joan Brossa, Joan Salvat-Papasseit, etc. Por algún motivo, agora é unha tarefa algo tediosa que fago en momentos puntuais, cando alguén require de min.

Algúns poemas teus foron tamén traducidos ao español  e forman parte da antoloxía bilingüe Leixaprén, que xa mencionamos. Como é traducirse a un mesmo? Gustouche a experiencia?

  Traducirse a un mesmo non é doado. É unha sensación estraña que é consecuencia directa do dominio que se teña dunha ou varias linguas diferentes da propia para se expresar. Daquela, hai casos recentes onde un mesmo poemario pode aparecer traducido polo propio autor case de inicio (Joan Margarit, por exemplo). Casos onde un poeta decide un cambio de lingua de expresión, cousa que dalgún xeito toca a experiencia da tradución (Brodsky, Borges…). E logo, xente que, malia dominar o idioma a traducir, decide que un terceiro interprete a súa obra.

 No meu caso, eu propio optei por traducirme ao castelán, consciente de que coñecía dabondo a lingua cara á que encamiñaba o texto e que iso podería dotar os meus poemas de lexibilidade para persoas do ámbito hispánico que non poden lerme na lingua de produción da miña escrita.

 Pasando á túa poesía en primeiro lugar quixera que nos explicases por que Rafael se converte en Amauta para ser poeta.

  O motivo é sinxelo, precisaba liberarme de todo o que precedía á miña escrita. Daquela, crear un personaxe era acaído para superar esa fase. Alén diso, como escribo case en segredo, o alcume axuda a manter certas distancias que son moi necesarias.

 Explícanos iso de escribir case en segredo, se se pode.

 Escribo moi privadamente, sen que ninguén mire e sen que a escrita “interrompa” a miña vida frugal e prosaica. Porque os poetas debemos pensar en sermos  seres anónimos, en vivir nunha especie de soidade interpelable no poema.

 Como te definirías como poeta? Considéraste un poeta rupturista, transgresor?

 Penso que quen define é quen le. Escribín unha vez  “Se decidir é cortar, /eu decido a contorna do meu verso /co pulso de quen contempla”. Reafírmome niso, e engado que a tarefa de atopar os elementos identificativos dunha voz poética, é traballo do taxónomo (Valente dixit) e a nós (poetas) tócanos precisamente o contrario, exprimir o elemento único do poema.

Paréceme a min que acabas de usar unha maneira moi intelixente de eludir a resposta. Porén, máis arriba falas de “crebar  as liñas da escrita maioritarias”, cales son esas liñas que consideras necesario crebar?

 Desculpa que saltara a segunda parte da pregunta, tes toda a razón. Non me considero un poeta etiquetable nin na postura da ruptura total nin na do  clasicismo ou da tradición absoluta. Simplemente teño unha voz non dogmática dentro da poesía que se fai no noso idioma.

 Pero si que é certo que hai unha liñas a ultrapasar porque amosan xa un certo cansamento dentro dos modelos estéticos  e temáticos que se estiveron a dar desde os 90 até agora. Eu creo que xa abonda de reiteración do paradigma que provén marcadamente do mundo académico e das elites “pensantes” do país, e unha serie de temáticas moi moi recorrentes das que xa dei boa conta nas redes sociais nunha especie de escritos satíricos que nomeei “Catecismo do bo poeta galego”, e que son simplemente iso, sátira.

Amauta Castro

Amosas unha clara preferencia polo poema breve, mesmo de un verso ou dous. O bo se breve…?

  Ao comezo os meus poemas eran de verso moito máis longo, algo barrocos, requintados mesmo. Se cadra froito de lectura de poetas que funcionaban neses metros dun xeito natural: Lezama Lima, Olga Orozco, Pablo de Rokha, Whitman, Oroza, …

 Logo dei o paso cara ao destilado poético, cara á compresión. Unha vez comecei a reducir, sentín que me atopaba moito máis perto do que verdadeiramente precisaba expresar. Foi unha identificación froito dun proceso nada inmediato. Foron anos de escribir e cortar, de tirar poemas á papeleira ata que finalmente un acada a voz que cre que se achega máis a esa liberación total da linguaxe. No meu caso inflúen varias cousas, o contacto coa poesía oriental, con certos casos de compresión na poesía en lingua galega (Baldo Ramos, Uxío Novoneyra), e a lectura dalgúns poetas que proveñen do misticismo relixioso. Un día descobres, ou redescobres, que un simple verso pode ter un sentido pleno. Para que tanta palabra inexacta? “Non escribas páxinas innecesarias, non escribas versos innecesarios, non escribas palabras innecesarias” [ en Poesía (modelo para romper)].

  Dis que a escrita é resultado do traballo, non cres na inspiración?

  Creo que obviamente pode existir un momento de claridade, e que mesmo existe xente talentosa  que é quen de expresarse dun xeito moi espontáneo. Trátase de equilibrar a forza inicial que move un poema co traballo que hai de depuración do mesmo. Velaí  a miña teima.

O tema metapoético está presente de forma recorrente nos teus versos, sendo o que dirixe o poemario Poesía (modelo para romper), pero tamén o atopamos no apartado “Invocación da linguaxe” de  A tarde. O desacougo, por ex. Por que esa reflexión constante sobre a propia poesía, a súa concepción, o proceso de creación…?

 Dalgún xeito vén esixida polo propio oficio. Como non reflexionar sobre o poema e sobre a linguaxe? Para min esa reflexión é indisociable da escritura do poema. É normal que apareza. Pero tamén debo puntualizar que non son as reflexións dun académico senón dun diletante. É dicir, que poden (e mesmo adoitan) entrar en contradición. De aquí viría o de Poesía (modelo para romper), que xoga co título de Cortázar:  62, modelo para armar, e que vén reafirmar precisamente que se trata dun modelo susceptible de ser crebado porque tal e como comentaba agora, a poesía choca frontalmente contra calquera tentativa de control ou de canonización.

 Poesía (modelo para romper) ten xa unha segunda parte escrita e que gardo no caixón. É:  Invocación da linguaxe, (incluida n’A tarde. O desacougo.) aparecerá de novo continuada nun vindeiro poemario que está xa no prelo dunha editorial. Quero dicir con isto que é un tema que me obsesiona e que non creo que abandone.

  Precisamente en Poesía (modelo para romper) dis que “a beleza é unha calidade menor”,  cal sería  a calidade máis importante na poesía, segundo a túa opinión?

 Calquera, todas as calidades son posibles e ningunha prima. De feito, pode existir unha poesía “fea”, que se materializa en versos que amosan a náusea,  a violencia, a atrocidade,… e que por algún motivo están infrarrepresentados na poesía en lingua galega. Asemade ese patetismo pode ser tamén fermoso. O ser humano tamén fai uso desa violencia (ollade por exemplo Ricardo III de William Shakespeare). Neste sentido, hai así mesmo unha serie de poemas meus que tocan ese espazo do “tremendo” e que tamén espero que aparezan proximamente.

 Tamén dis que “a forma final do poema é a tarefa imposible” isto  fixo que lembrase a Eduardo Pondal  que é un exemplo na literatura galega de poeta que revisa constantemente o escrito e mesmo o refai dando lugar a varias versións do mesmo poema, quizais froito dun afán de perfección case enfermizo. Ti acostumas a volver sobre textos que xa escribiches, a cambialos ou refacelos?

 Reviso moitísimo, demasiado. Trátase tamén de saber cando parar de revisar, porque un poema sobrecorrixido ensina tamén os puntos de sutura e iso fai decrecer ese impulso inicial do que falaba antes.

 Máis que a Pondal, eu lembro a Paul Valery con aquilo de que o poema non se remata de escribir senón que se abandona.

Falas da complexidade da creación do poema “Crear un poema é complexo para o poeta”.  E que me dis da complexidade da súa comprensión por parte do posible lector?  É necesaria esa comprensión para gozar do poema?

 Obviamente debe haber un diálogo. O bo do poema, a diferenza doutras expresións, é que o intérprete é o lector. E na medida en que eses versos se incorporan ou non á súa aprendizaxe vital, o poema trunfa ou fracasa. Trátase diso, dese eu-plural que acada o poema. “Adiós ríos, adiós fontes”, sinxelo, non si?

Amauta no cimenterio

Nos teus versos (Constante  hora de boca e precipicio) ocupan un lugar destacado a monotonía, a insolidariedade, a falsidade, o paso do tempo, a soedade, o desacougo, o desamor…  mais tamén atopamos o amor e o erotismo. Algúns deles atrévome a dicir que son bastante recorrentes na túa poesía (tamén se desenvolven en A tarde. O desacougo por ex.)  Dirías que hai temas que te provocan máis, que se converten no teu centro de interese?

  Tento tratar temas universais. O motivo é que adoito pensar en que acontecería se alguén lera estes poemas no futuro do mesmo xeito en que nós lemos a Homero ou a Emily Dickinson. É dicir, tento que teñan validez e que non perdan a vixencia.

Precisamente no proceso de atopar a miña voz poética do que falaba antes, desprendinme de referencias xeográficas, de nomes propios, etc.

Velaí un dos valores do poema. Ese diálogo no tempo. Lemos poemas e de súpeto aparecemos conectados con Dante, con Anacreonte, con xente doutras épocas e lugares.

  É obvia a presenza constante de certas metáforas que enchen os teus versos e non me resisto a preguntarche sobre elas. Por exemplo a dicotomía entre as paredes-obstáculo e os muros-protección e acubillo, tamén o río, o negro, a sombra, as tebras… Que importancia dirías que ten a metáfora na concepción da túa poesía?

 Nalgún momento tentei desfacerme da metáfora pero foi imposible. Eu sei que hai poetas que a evitan pero non sei se é preciso tomar ese esforzo.

No caso dos muros hai un dobre xogo. O muro protector versus o muro limitador. E logo tamén son recoñecibles certos xogos de luz e sombra.

Tento que non sexa metáforas que saian dos significados convencionais. Non sei se acado tal, pero nesa procura ando.

  Cres que a poesía actual, nomeadamente a máis transgresora e rupturista, renega do propio concepto de lírica? Quizais  é que se creou un concepto novo?

 Direi (falsamente) que non leo aos meus contemporáneos. Isto non é de todo certo pero case. Adoito ler poetas doutras épocas. Iso non quita que coñeza algo a “tendencia”. Sen ser eu un taxónomo, como xa dixen iso é tarefa da crítica, creo que estamos nun momento moi aberto. E iso implica que calquera fórmula poética é defendible, sen dogma.

Dixeches nalgunha entrevista que tiven a ocasión de ler que ti serías unha mestura de moitos Arthur CravanCarlos OrozaGottfried Benn…, quizais o que teñen en común todos eles é a súa non alienación, os poetas son vangardistas e rompedores, pero asumes  tamén a provocación e mesmo o escándalo?

 Díxeno dentro do xogo da propia entrevista pero podo reafirmalo sen problema. Asumo o que se derive dos poemas “que só a palabra transforme o campo”, escribín en “A tarde. O desacougo.” Referíndome ao “campo” literario. Con isto quero dicir que o meu interese é a linguaxe. As circunstancias persoais son moi secundarias no meu caso, é por iso que existe o pseudónimo tamén, establecendo unha diferencia e marcando cando fala o poeta.

 A miseria, o escándalo,  a provocación están presentes nos poemas na medida en que o están na vida.

 Se tiveses que salvar da queima tres poetas galegos cales serían?

 “Kill Yr idols” era o nome dun EP da banda Sonic Youth, non si? Eu case que fun eliminando idiolatrías pero non refugo a pregunta e digo: Manoel Antonio, Xohana Torres e Alfonso Pexegueiro.

Fago un punto e aparte para José Ángel Valente, que se ubica na tradición en lingua castelá pero que levou tamén a bandeira do noso idioma no seu corazón.

 E universais (non galegos, obviamente)?

 (puntualizo que os poetas galegos tamén son universais pero entendo por onde vai a pregunta) Alejandra Pizarnik, T.S. Eliot e R.M. Rilke.

 Se non foses poeta que serías?

  No fondo creo que nunca coubo esa posibilidade. Dixen nunha outra entrevista, unha para Montse Dopico, que nunca desexara ser outra cousa que poeta en lingua galega.

 Unha fermosa frase para rematar esta entrevista. Grazas polo teu tempo, Amauta.

Non podemos despedir a Amauta sen deixarvos con algúns dos seus versos. Teño que recoñecer que é unha escolla totalmente subxectiva  que procede da lectura  que eu realicei dos seus poemarios. Non foi doado o labor, nunca o é cando tes que elixir e tamén descartar, cando quixeras mostrar moito máis. A miña intención é trasladarvos algúns exemplos do seu bo facer como poeta e recomendarvos encarecidamente, sobre todo aos amantes da poesía, a lectura dos seus poemarios. Aí van, pois:

 Desconcerta crer na cidade fatigada

que enche as súas mans de chuvia.

—–

Non é posible

este tempo insuficiente

que posesivo, xordo, avaro

pecha o noso horizonte

coa súa man escura.

—-

Perdón

por imaxinar para ti

un nome sen cicatrices.

—-

Só o noso incendio pode ser como a auga.

 —-

Que a xenreira é un medo longo,

rastro de espranza ida

que o ruído e a dor substitúen.

Eu desexo salvar esta penumbra

onde sobrevivo sendo ninguén.

 (de Constante hora de boca e precipicio)

Mesmo as alegres aves proxectan sombras de verdadeiro outono

—-

O péndulo volverá

por aquel suco de tempo nunca extraviado

e por calendarios xirados no azul

que depositamos hoxe no incendio e no poema

—-

(…)

Eu temo durmir ou determe

E atopar un neno entre as raíces rotas

—-

A noite é so a metade da tebra.

O silencio é só a metade da furia

—-

Eu prefiro escribir que creo que escribo

imitando a fertilidade dunha carta

ou para quen mira desde o desamparo

e decide instalarse entre os versos.

                                                                                            (de A tarde. O desacougo)

 

 Charo Valcárcel

Charo Valcárcel Mato

Charo Valcárcel Mato

Profesora de Galego

Eu son Charo Valcárcel. Nacín nunha pequena freguesía da Estrada (Sta. Cristina de Vinseiro) hai 60 anos, pero xa levo trinta e cinco vivindo en Pontevedra, case tantos como os que traballei no IES Valle Inclán (trinta e dous), toda unha vida…

Estudei Filoloxía Hispánica, aínda que me presentei e aprobei as oposicións para profesora de Lingua galega e sempre exercín como tal, do cal me sinto e sentirei sempre moi orgullosa.

No Valle Inclán coñecín a Ana, Manuel, Isidro, Benito e Sara que, considero, máis que compañeiros, amigos, bos amigos. Xuntos compartimos moitas experiencias.

Agora esta na que nos implicou Ana que, polo menos para min, é un salvavidas, un incentivo que chega para encher o oco que deixa o ensino nas nosas vidas.

Pero tamén formamos parte dun grupo de teatro de profesores (en activo e xubilados) que naceu no 2005 no seo do Valle Inclán, Argallada, e que está esperando tempos mellores para retomar a súa actividade.

Agardo que as miñas contribucións no blog devellabella sexan merecedoras do voso beneplácito ou, polo menos, non do voso desgusto.

Fina Casalderrey

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Aparencias por Charo Valcárcel Mato – devellabella-

Aparencias por Charo Valcárcel Mato – devellabella-

Cando entrei no estudio non se escoitaba ningún ruído, nin o máis mínimo. Reinaba un completo e inquietante silencio.  Os útiles de traballo do meu admirado profesor de Arte Contemporánea mostrábanse aos meus ansiosos ollos esparexidos  por aquí e por alá en completa desorde  a carón de obras semiacabadas e tubos de óleos das máis variadas cores.

            Atopábame nunha estancia ampla e ben iluminada, que en realidade  semellábase moito a como eu a imaxinara.  Que dificultade podía representar para min, estudante de arte, supoñer, aínda que nunca o tivese  visto, como sería o espazo no que  traballaba un pintor?

             Porén si que houbo algo que  chamou a miña atención, quizais pola  súa localización semioculta á vista, estratexicamente situada detrás dunha columna  na que remataba unha das paredes laterais, e que nun primeiro momento pasárame totalmente desapercibida. Tratábase dunha porta  pintada coa mesma cor que o resto do cuarto, o cal contribuía, como se pode supoñer, e moito, a que un puidese incluso non reparar nela, que quizais era o que se pretendía. Quen sabe? Ao mellor  un rocho, un armario encaixado, en fin, nada que non tivese unha explicación lóxica. Mais logo pensei que talvez era unha parte do estudio na que procurar maior intimidade e que probablemente o meu profesor se atoparía alí, así que chameino con certo temor a importunalo  pois supuxen que estaría traballando ensimesmado naquel último proxecto que, segundo nos tiña comentado, ocupaba a maior parte do seu tempo desde había algo máis dun ano. Non recibín resposta  e, como xa desde onde eu me atopaba se podía apreciar que a porta non  estaba totalmente  pechada, decidín aventurarme  e, sen facer ruído, case nas puntas dos pés, empurreina e entrei.

Cando o fixen non podía dar creto ao que vía. Alí, diante dos meus ollos, sentado nunha cómoda cadeira de brazos, diante dun lenzo apoiado nun pequeno cabalete, suxeitando nunha man a paleta e na outra un pincel que manexaba cunha mestría inimaxinable, atopábase un chimpancé que se observaba nun espello mentres pintaba o que debía ser o seu retrato a xulgar polas detidas miradas que saltaban do lenzo ao espello e do espello ao lenzo.

            Non fixo caso da miña presenza e non interrompeu en ningún momento o seu labor.

Achegueime, quería comprobar cos meus propios ollos ata onde chegaba a pericia dos seus pinceis. Cando vin o que reflectía o lenzo fiquei estarrecida. Aquilo non era un autorretrato. O chimpancé miraba alternativamente o espello e o lenzo, coma se a imaxe que compulsivamente pintaba fose a que aquel reflectía, mais non era así, ou polo menos non era iso o que  o meu pobre entendemento, limitado seguramente pola lóxica humana, era capaz de asimilar.

El Mono pintor de David Terniers 1660

           Aquel simio estaba dando os últimos retoques a un cadro que representaba cunha fidelidade asombrosa o rostro do meu admirado profesor de Arte Contemporánea.

                                                                                                                                                                         8 de  novembro 2012

Charo Valcárcel Mato

Charo Valcárcel Mato

Profesora de Galego

Nacín nunha pequena freguesía da Estrada (Sta. Cristina de Vinseiro) hai 60 anos, pero xa levo trinta e cinco vivindo en Pontevedra, case tantos como os que traballei no IES Valle Inclán (trinta e dous), toda unha vida…

Estudei Filoloxía Hispánica, aínda que me presentei e aprobei as oposicións para profesora de Lingua galega e sempre exercín como tal, do cal me sinto e sentirei sempre moi orgullosa.

No Valle Inclán coñecín a Ana, Manuel, Isidro, Benito e Sara que, considero, máis que compañeiros, amigos, bos amigos. Xuntos compartimos moitas experiencias.

Agora esta na que nos implicou Ana que, polo menos para min, é un salvavidas, un incentivo que chega para encher o oco que deixa o ensino nas nosas vidas.

Pero tamén formamos parte dun grupo de teatro de profesores (en activo e xubilados) que naceu no 2005 no seo do Valle Inclán, Argallada, e que está esperando tempos mellores para retomar a súa actividade.

Simbiose

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥