Manuel Morgade Ríos por Charo Valcárcel Mato

Manuel Morgade Ríos por Charo Valcárcel Mato

Manuel Morgade Ríos foi durante anos, a carón da súa muller Lucrecia, o responsable do bar Chinito, xusto detrás do concello, en Pontevedra.

Naceu nunha parroquia da Estrada, Liripio, en 1929 no seo dunha familia moi humilde, rodeado de fame e miseria. Cando estourou a Guerra Civil só tiña sete anos e, tras ela, máis fame e máis miseria.

El era o máis vello de cinco irmáns, aos que todos chamarían “Os Morgade”, polo que dende moi pequeno medrou coa responsabilidade de coidar de todos eles coma se fose un pai, algo que lle inculcaron na casa, e así o fixo durante toda a vida.

Manuel Morgade

Cando aínda era un neno aprendeu a facer zocos e cestas e con ese traballo gañaba uns cartiños para axudar a familia que tanto o necesitaba. Case non foi á escola porque na súa casa precisaban que traballase. Quizais Manuel presentía que o seu destino era ser canteiro, coma a meirande parte dos homes da aldea, e viaxar durante o verán para traballar na construción volvendo logo no inverno xunto á familia; de feito o seu pai xa lle dera a primeira ensinanza do oficio facendo o palleiro da casa e, efectivamente, con 15 anos viaxou con el e os seus tíos ata Sta. Comba, comezando así a andaina dos canteiros que deixaban a aldea na procura de traballo. Ás veces percorrían as vilas sen saber onde o atoparían, outras ían cara algunha en concreto tras escoitar noticias de que alí se precisaban homes, e outras eran os propios capataces os que chegaban a Liripio en busca dos traballadores para a súa obra, coñecedores da sona que lles proporcionara o seu bo facer como canteiros. E, como todo bo canteiro, tamén aprendeu a súa xerga (verbo dos arxinas), foino aprendendo de vagariño mentres traballaba e escoitaba falar aos demais, xerga profesional que como todas as demais, xa case desaparecidas, tiña un carácter críptico, é dicir, non só a usaban para a comunicación entre eles senón tamén para non ser entendidos polos alleos.

Os primeiros anos de canteiro traballou en Ferreira de Pantón e Monterroso ata que o cuarto, co pai e cos tíos, cruzou Galicia e chegou a Asturias. Daquela xa traballaba coma un canteiro máis, coa experiencia e o bo facer do tempo que levaba no oficio, e comezaba a ensinarlle a seus irmáns que, como fixera seu pai con el, ían con Manuel para aprender. Mais, como os capataces seguían a tratalo coma un rapaz, pagándolle menos que aos adultos aínda facendo o mesmo traballo, decidiu emprender camiño cara a unha vila a moitos centos de quilómetros do seu fogar: Vitoria, e alí foi onde se enfrontou á faraónica obra dos pantanos recibindo soamente dúas pesetas menos ca un home adulto. Mais negándose a seguir cobrando coma un aprendiz, enfróntase por primeira vez ás decisións do seu pai, convencido de que se el mesmo tivese negociado podería ter conseguido un salario digno.

“Cando aínda era un neno aprendeu a facer zocos e cestas e con ese traballo gañaba uns cartiños para axudar a familia que tanto o necesitaba

Manuel Morgade Ríos

Estando en Vitoria non pasa moito tempo ata que queda ao mando da expedición familiar, xa que a súa nai enferma de gravidade e o seu pai decide regresar a Liripio. Eles volverían polo Nadal, como era tradición no duro oficio dos canteiros, e tras ese tempo de descanso buscaban outra obra na que traballar ata o vindeiro Nadal.

E así, ao ano seguinte foron a Barrios de Luna, en León. Máis adiante volverían aos pantanos, oficio moi duro no que se cobraba pola cantidade de traballo feito, non por xornal (chamábanlle “a destajo”). Posteriormente, grazas á experiencia conseguida e á alma de líder, non lle foi difícil converterse en xefe de catro canteiros nunha obra da Coruña.

Pasaran xa seis anos fóra da casa cando tivo que facer o servizo militar en Ferrol, porén aproveitaba os permisos para gañar uns cartos que axudasen a familia facendo traballos de cantaría en lugares próximos, cruzando á provincia da Coruña e a Lugo, onde retomaría o seu oficio ao rematar a mili.

Desprazaríanse logo a Guadalajara para traballar na presa de Entrepeñas, aínda que as condición eran cada vez peores, de pouco servira reclamar o seu salario como home. Lavábanse eles e a roupa nas xélidas augas do pantano, na zona onde só había un palmo de auga posto que non sabían nadar, aínda así a piques estivo de perder afogado ao seu irmán Arturo que deu cun desnivel do terreo e afundiuse, afortunadamente Manuel puido agarralo con forza e salvalo dunha morte segura.

En Guadalajara estiveron dous anos, primeiro en Entrepeñas e despois no pantano de Buendía. Inmensas moles de formigón e pedra nas que canteiros e peóns traballaban sen descanso. Os domingos era cando menos horas traballaban: doce, o resto dos días da semana pasaban catorce horas entre pico e pedra.

Aquela empresa tiña contratado o traballo en días e pagábanlles por xornada, por iso fixéronlles desfacer moitos muros de pedra xa rematados sen eles entender que é o que estaba mal ata que se decataron de que o que pasaba era que traballaban demasiado, había que ir máis lento para conseguir máis cartos. Acabaron abandonando Guadalajara polas durísimas condicións de traballo, case non pagaban as horas extras e o frío era insoportable.

e de regreso á aldea Manuel casou con Lucrecia, unha prima á que coñecía desde nena. Quince días despois da voda volveu saír traballar cos irmáns, primeiro a Valladolid e despois a Ávila, reconstruíndo partes da enorme muralla medieval. Ao rematar alí volveron a Valladolid, onde construirían poboados, un labor moi similar ao que xa fixeran en Egea de los Caballeros anos antes. Logo foron cara a Bilbao, a cidade que todos os que viñan de traballar nela denominaban “a capital do traballo”, tamén traballaron en Santander e Castro Urdiales.

Máis tarde Manuel escoita falar da construción dun poboado en Huesca e vai alá, pero decátase de que non valía a pena en cartos e esforzo e busca un posto na construción dun pantano en Lleida, de alí diríxense a Vitoria onde se precisaban canteiros para construír unha escola. Nun mes rematan  e levantan outra en Burgos.

Mentres en Liripio, era o ano 1958, nace o seu único fillo, Adolfo. Os dous anos seguintes ao nacemento do neno traballa de obra en obra dende Valladolid a Bilbao, Vitoria e Córdoba, nesta cidade fano na construción dun muro de pedra de oito metros de ancho, cincuenta de altura e dous quilómetros de longo que remataron en cinco meses (el foi con dous irmáns, Arturo e Eloy) eles construían “en seco”, é dicir, colocaban as pedras unhas enriba das outras sen masa, o que era visto como unha loucura polo capataz, pois alí utilizaban masa. Nesa obra cobraron cada un 50.000 pesetas, mais non foi doado que lle pagaran o que lle correspondía, quixeron enganalos, pero ao final Manuel conseguiu convencer o capataz de que el sabía o que era un metro cúbico, aínda que non fora case á escola, porque o tivera moitas veces nas mans. Este foi o último traballo xuntos dos irmáns Morgade. E é que a vida de Manuel e Lucrecia vai dar un xiro cando deciden emigrar ao Brasil.

O día a día de Lucrecia na aldea mentres o home estaba fóra non era nada doada e a Manuel doíalle esa situación, así que quizais pola necesidade dunha vida nova e coa esperanza de atopar un traballo menos escravo colleron aqueles billetes tan lonxe.

Os irmáns marcharon a Francia, xa non como traballadores da pedra, os tempos mudaban, a pedra daba paso ao ladrillo, e con iso os canteiros convertíanse en albaneis. Pero Manuel non se iría ao país veciño. Lucrecia fixera as xestións durante o verán. O plan era viaxar ata Brasil, e dende alí un parente da súa madrastra reclamaríaos en Buenos Aires.

Manuel e Lucrecia
Manuel Morgade

Así que abandonan unha aldea da que había xa moito que Manuel marchara, aferrado ao compromiso que o unía agora a Lucrecia e ao seu fillo, Adolfiño.

Soben naquel enorme barco, un barco francés que nas súas bodegas leva un gran cargamento de bacallau e enriba outro gran cargamento, pero humano, un cargamento que foxe dunha vida de traballo e sufrimento agardando atopar un mundo mellor ao outro lado, unha vida máis doada, aínda que no fondo soubesen que os esperarían longas xornadas de esforzo.

Máis de quince días durou a travesía deica Santos,  seica así se chamaba aquela vila. No peirao agardan ansiosos polo amigo que quedara de ir recollelos, veciño de Liripio emigrado en Brasil desde había tempo.

De súpeto sentiu unha man que o tocaba.

-Manuel!

Apertáronse. Sentiron o seu agarimo dende aquel primeiro momento, nun peirao tan lonxe dos montes de Liripio, co olor a outro mundo introducíndoselle no corpo.

Colleron un coche de liña destino São Paulo. Achegáronse á grande cidade por estradas curvas a pouca velocidade. A un e ao outro lado estendíase a impoñente selva, moi diferente aos montes e bosques que coñecían.

Manuel e Lucrecia tiñan escoitado moitas historias das grandes cidades das Américas. Pero unha cousa era escoitalo, e outra velo cos seus propios ollos…

São Paulo, cidade inmensa.

Os tres primeiros meses Manuel traballou a xornal do amigo como canteiro.  Deseguida comezou a súa boa maña a facerse coñecida entre os capataces e soubo que traballo non lle faltaría. Pero de súpeto os seus plans viraron totalmente.

Un día o amigo convenceuno para ir a un bar que rexentaban outros veciños de Liripio, e que querían vender. Finalmente Manuel e Lucrecia aceptaron o trato de traballar alí ata que puidesen pagarlles o traspaso.

Corrían os anos sesenta, aquel non era un bar que se parecese aos que recordaban de Galicia. Os billares e as máquinas de xogo eran a súa principal fonte de ingresos. Iso e o alcohol. Tamén sacaban cartos os días de feira, cando poñían un carriño á entrada do bar e vendían bocadillos. Cantos bocadillos podían facer nun só día? Aquel era un traballo de moitas horas, pero a crueza do traballo doutro lado do Atlántico, facía aquilo unha cousa menor.  Salvo por…

Manuel coa familia no Brasil

Manuel, Lucrecia e Adolfo no seu bar no Brasil

A angustia de Lucrecia parecía non parar de medrar. Ese medo que se lle metía no peito.

Era noite pecha. E outra noite máis tentaban entrar a roubar. Manuel sacaba o revólver, apuntaba a parte alta do portal de chapa de ferro e apretaba  o gatillo.

As voces cada vez sentíanse máis lonxe. E doutra volta poderían ir durmir.

Ao día seguinte, como un hábito máis, Lucrecia arranxaba os buracos das balas cun pequeno martelo.

-Non sabemos como vostedes teñen tanta sorte, que non lles rouba ninguén!

Manuel sempre repetía o mesmo, cun certo ton melodramático: “Teño un revólver que fura a porta, o que se asome xa sabe o que lle queda”.

As liortas no bar eran constantes, voaban cadeiras, balazos. A vida nun suspiro. Adolfo, o neno, habituado xa, cando había agarradas fuxía á casa dos veciños.

Aqueles veciños eran unha familia moi pobre e de moitos fillos. Os pais e os irmáns maiores traballaban na fábrica ao outro lado da rúa. Gañaban a miseria que lles ía chegando para sobrevivir. Adolfo aprendera xa a coidar aos pequenos, como se fose un irmán máis.

E é que aquela era a súa familia no Brasil. Alí ían no Nadal, coas botellas de viño e a comida para sorrir e sentir o agarimo dos que se coidan.

Pasaron os anos e os irmáns máis vellos de súpeto cambiaron. Xa non eran os mesmos, estaban comestos por un novo mal que cada vez afectaba a máis xente. Chamábano a droga.

Manuel e Lucrecia xamais antes tiveran escoitado falar diso. Pero aqueles rapaces pouco a pouco deixaron de ser eles converténdose nunha sombra tétrica de corpos esqueléticos. Recorda Manuel aquel día que atopou a un á volta dunha esquina, cunha xiringa no brazo, o seu rostro non tiña alma.

Mes tras mes, aquel mal ía invadindo a vida do barrio, os rapaces da idade de Adolfo comezaban a caer converténdose en escravos da droga.

E por iso Manuel e Lucrecia agarrando con forza a man do seu fillo volveron coller un barco, esta vez de volta á casa. Si, de volta, aínda que Manuel fixera a promesa de nunca máis volver, de que a súa vida agora estaba no Brasil, onde gañaban o suficiente para vivir ben, sen aquel traballo escravo que afogaba o corpo, pero o medo polo fillo era máis forte que todo aquilo así que, fuxindo da droga, subiron ao barco que os trouxo de volta.

Era ben diferente daquel primeiro, oito anos antes. No que si era similar era na cantidade de xente que ía a bordo. A meirande parte eran coma eles, emigrados que volvían de facer as Américas. Algúns víase que tiveran máis sorte, outros menos.

Lucrecia e Manolo

Cando chegaron estiveron en Vigo unhas semanas, onde vivía naquel momento o seu irmán Gerardo, Manuel quería tentalo alí. Coa experiencia da rexencia dun bar… Pero a oportunidade que buscaba non aparecía e a vida na casa do irmán cada día facíase máis difícil, así que decidiron volver a Liripio.

O retorno á aldea natal sería algo que o seu fillo xamais esquecería. Aínda que era o lugar no que nacera, no que pasara os seus primeiros anos de vida non gardaba recordos daquilo. O autobús deixábaos a seis quilómetros, desde alí a pé coas pesadas maletas. Mais para o neno aquela paisaxe verde de impoñentes carballos, co son da auga en regatos aquí e acolá facíalle medrar un enorme sorriso, semellaba un paraíso e decatouse de que  volvía á casa, a unha casa que non recordaba pero que lle facía espertar a alma. Entre o son dos paxaros e aquela verde terra de montes e vales, de auga e pedra.

Descubriría cada un dos seus recunchos naquel verán en Liripio. Mentres os seus pais percorrían a provincia en busca dunha oportunidade para volver comezar.

E volveron comezar, esta vez en Pontevedra onde se atopaba unha tía de Lucrecia que lles ofreceu probar sorte alí coa súa axuda.

Que faremos en Pontevedra? Pensaba Manuel, só había que repetir o vello refrán “Vigo traballa, mentres Pontevedra dorme, Santiago reza e Coruña divírtese”

Os centos de traballadores da industria de Vigo, contrastaban coa calma agoniante da vila de Pontevedra. Pero alá van, cara a Pontevedra, en busca dun novo comezo para os tres.

Manuel e Lucrecia

Manuel e Lucrecia no Chinito

Diante do chinito

Diante do bar Chinito

Mercaron un piso en San Antoniño, cando o fixeron sabían que quedarían na “Boa Vila”, quizais non sospeitaban que durante tantos anos…

Ao principio transportaban nun camión, que mercaran entre Manuel e o tío de Lucrecia, produtos que compraban nunha vila e vendían noutra. Os dous levantábanse moi cedo, percorrían quilómetros para vender patacas, repolos… todo o que puideran meter dentro daquel camión. De praza de abastos en praza de abastos tentaban sacarlle rendibilidade a aquelas horas ao volante. Pero ao  duro traballo de negociar coas praceiras uníaselle a pouca maña do tío para manexar o camión.

Mentres tanto Lucrecia soubera sacarlle partido ao piso, que convertera nunha media pensión. Nos cuartos libres vivían agora dous estudantes de Maxisterio. O que axudaba a acomodar os gastos.

Porén o camión non daba suficiente, tantas horas de traballo, tantos quilómetros ás costas, e aquela lea constante cos vendedores e compradores… Manuel tiña, doutra volta,  que cambiar os seus plans…

“Chinito”. Mira o nome colgado na parte alta, enriba da porta. Non se cambiaría o nome, aquel sitio xa tiña unha clientela, unha boa clientela, e o traspaso tiña que notarse o menos posible.

-Como faremos isto? Xamais fixemos algo así!- preguntábase Lucrecia mentres recordaba aqueles sinxelos bocadillos de Brasil e escrutaba aquela carta enorme con pratos, menú do día… Ao seu lado  unha rapaciña tentaba animala, chamábase Mari Carmen.

O bar, de dúas plantas, con comedor na parte alta e cuartos que servían de pensión atopábase na parte de atrás do Concello de Pontevedra. Moi preto do Goberno Civil e doutros edificios administrativos. A súa situación, nunha vila de funcionarios, era máis que boa.

Lucrecia miraba cara a Mari Carmen tentando adiviñar se é que a rapaza podía ter razón. Se poderían conseguilo. Chegaran a un trato, o mesmo que tiña cos anteriores donos. Ela traballaba nun salón de peiteado, ao final da rúa Charino, na Praza das Cinco Rúas, só uns metros o separaban do Chinito. Ás oito, cando pechaba, botaba unha man a Lucrecia na cociña, e todo o día do sábado e do domingo.  A súa axuda sería fundamental para imitar aquela gran carta con aínda mellor xeito que os anteriores donos. Lucrecia foi, da man daquela risoña rapaciña, perfeccionando a súa habilidade na cociña.

Manuel Morgade

Case chegaban xa a década dos setenta, cando completaron aquel peculiar equipo do Chinito con Pepe. Os seus pais pedíranlle a Manuel e Lucrecia que o empregaran como aprendiz. E así foi como un rapaciño de catorce anos chegou á capital da provincia dende a Estrada. Non marchou de alí ata que casou, moitos anos despois.

Ademais Adolfo, entre clases e estudos axudaba aos pais no bar. Ese era o soño de Manuel, que o seu fillo puidera estudar. Tentouno toda a vida, en Brasil e de volta. Vendo nos seus estudos a vía de escape ao traballo escravo do que eles non puideran escapar.

 Pasaron anos, moitos. Manuel comezaba a pasar a madurez da vida cun bar e unha pensión ateigados de clientes habituais, marines, estudantes de Maxisterio, funcionarios, obreiros…

Os cartos deran xa para mercar un terreo, nas aforas da vila, no lugar de San Blas. Alí comezou a construír unha casiña. E no fondo do terreo uns cortellos. A levadura, todos aqueles restos do bar, servían para alimentar os porcos que criaban entre el e Pepe. Aos porcos seguiron as galiñas e a horta, onde pasaban o tempo libre, traballando tamén…

Poucos anos despois de chegar os netos, Manuel, entre esbirros e o fume do tabaco afogándolle os pulmóns botou o peche ao bar. Chegara o momento de rematar aquela etapa, tras 25 anos detrás da barra do Chinito….

Manuel e Lucrecia, despois de toda unha vida traballando estaban xubilados. Mais aínda quedaba moita vida por vivir sen abandonar o traballo na súa leira de San Blas e o coidado de galiñas e ovellas.

Manuel no cumpleanos

No 85 cumpleanos de Lucrecia

Hoxe, Manuel, ten 92 anos e vive con Lucrecia na casa do fillo.

Emociónase ao falar da súa vida, do traballo escravo que o acompañou sempre, que o mantivo ocupado, vivo, moitos anos despois de xubilarse.

Manuel non é un home corrente. Non lle importa chorar, que se lle enchan os ollos de bágoas, amosar a súa fraxilidade, que é fortaleza.

Manuel non é un home corrente, Manuel bica aos homes, amosándolle o agarimo igual que coas mulleres.

Manuel non é un home corrente. Manuel é o artista das pedras que non ten medo a querer.

“Toda a información vertida neste relato de vida é un resumo e adaptación do libriño artesanal sobre a traxectoria vital do seu avó que a miña filla, Iria Morgade, lle preparou como agasallo sorpresa”

Manuel con Lucrecia e Iria

Manuel e Lucrecia con Iria, a súa neta

Charo Valcárcel Mato

Charo Valcárcel Mato

Profesora de lingua Galega

Son Charo Valcárcel. Nacín nunha pequena freguesía da Estrada (Sta. Cristina de Vinseiro) hai 60 anos, pero xa levo trinta e cinco vivindo en Pontevedra, case tantos como os que traballei no IES Valle Inclán (trinta e dous), toda unha vida…

Estudei Filoloxía Hispánica, aínda que me presentei e aprobei as oposicións para profesora de Lingua galega e sempre exercín como tal, do cal me sinto e sentirei sempre moi orgullosa.

No Valle Inclán coñecín a Ana, Manuel, Isidro, Benito e Sara que, considero, máis que compañeiros, amigos, bos amigos. Xuntos compartimos moitas experiencias.

Agora esta na que nos implicou Ana que, polo menos para min, é un salvavidas, un incentivo que chega para encher o oco que deixa o ensino nas nosas vidas.

Pero tamén formamos parte dun grupo de teatro de profesores (en activo e xubilados) que naceu no 2005 no seo do Valle Inclán, Argallada, e que está esperando tempos mellores para retomar a súa actividade.

Agardo que as miñas contribucións no blog devellabella sexan merecedoras do voso beneplácito ou, polo menos, non do voso desgusto.

Amauta Castro

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Virtudes (e misterios) de Xesús Fraga por Fernando Fernández e Charo Valcárcel

Virtudes (e misterios) de Xesús Fraga por Fernando Fernández e Charo Valcárcel

Nesta ocasión a nosa recomendación vén avalada pola concesión do XXXVIII premio Blanco Amor de novela e o Premio Nacional de Narrativa 2021 do Ministerio de Cultura (O xurado concédelle este galardón, o máis importante das letras de España, por unanimidade e pasa a ser o segundo galego premiado despois de Suso de Toro).
Así pois, como é de xustiza, antes de falarmos do libro imos presentar brevemente o seu autor.

Virtudes e misterios

Xesús Fraga naceu en Londres en 1971. Aos seis anos trasládase cos seus pais á Coruña e máis tarde a Betanzos, terra natal da familia. Cursa estudos de Filoloxía inglesa e de Xornalismo en Salamanca onde acada a licenciatura pola Universidade Pontificia. Traballa en Radiovoz Lugo e pasa a formar parte do equipo de redactores de La Voz de Galicia, tamén colabora no programa da TVG Libro aberto.

Xesús Fraga

As súas obras están publicadas en varias editoriais galegas, acadando a maioría delas algún galardón: Solimán, Premio Rubia Barcia de Ferrol (Xerais). O elefante branco, Premio Martín Sarmiento (Tambre). Reo, Premio Raíña Lupa (Galaxia). Tute para catro (Xerais). AZ, relatos (Xerais).
Así mesmo realizou traducións do inglés ao galego de Julian Barnes, Nabokov, Roald Dahl, Patrick Ness ou Kerouac. César Casal en La Voz trátao como “o Emmanuel Carrére galego que o coloca onde se merece, a carón de Aramburu, Almudena Grandes, Chirves etc”.

Virtudes (e misterios)
Neste libro o autor novela boa parte da historia da súa familia, nomeadamente a partir da emigración da súa avoa Virtudes a Londres, unha vez que o seu avó Marcelino, emigrado a América en busca de fortuna, non regresa e deixan de recibir noticias súas. A través da narración da traxectoria vital de todos eses personaxes que formaron parte da súa vida ofrécesenos unha estampa moi completa dos distintos aspectos da emigración e dos distintos resultados que dela se desprenden, sen menosprezar en ningún caso a crueza da situación que a provoca e as enormes dificultades polas que teñen que pasar no lugar do destino ata acadar certa estabilidade, como foi o caso da súa avoa, e mesmo o fracaso absoluto que conduce a situacións de desamparo, como as vividas polo seu avó Marcelino.

Aínda que se trata dunha novela de protagonismo colectivo, por razóns obvias, unha novela autobiográfica na que imos da man do narradorautor descubrindo a través dos seus ollos os membros da súa familia e as súas vidas, como tamén a súa propia, hai un personaxe que ten un peso especial, un personaxe no que se detén con coidadas e esmeradas descricións que deseguida acapara a nosa atención, trátase, como non, de Virtudes a muller que se ve obrigada a converterse no motor familiar e cuxo comportamento nos vai deparar varias sorpresas, mesmo ata o final da novela.
A historia de Virtudes é a de moitas mulleres galegas que emigran a Europa a partir dos anos cincuenta, e dicimos mulleres porque elas encetan este período, aínda non rematado hoxe en día, a pesar das diferenzas temporais lóxicas e as motivacións, pois na actualidade marchan portando diversas licenciaturas, sen que isto sexa sempre garantía de éxito.

Virtudes

Virtudes, a avoa de Xesús, á que chamaban Betty cariñosamente as amas inglesas que a van recomendando dunhas casas a outras, é o eixe central de todo o que se nos vai contando a través dos seis apartados nos que se estrutura a novela, denominados ZONAS.
Son totalmente insustituíbles as páxinas ocupadas no relato detallado do decorrer da vida da emigrante galega no Londres dos anos sesenta e como foi cambiando ata que, xubilada, retorna a Betanzos.

Na mente de calquera galego emigrado está sempre a idea de volver, de aforrar levando unha vida de sacrificio, pasando penurias por mor da soidade, do idioma, da distancia… O obxectivo é mercar un pisiño na cidade e ter un futuro de progreso para a familia e isto reflíctese moi ben na historia de Virtudes cuxa vida en Londres deixa mínimos espazos de aventura e de xolda coas amigas galegas, coas que comparte pequenas alegrías matando o becho da morriña. O autor-neto relátanos unha chea de anécdotas moi divertidas que van dende o vocabulario particular “galenglish” ou partidas de cartas ata algunhas visitas a pubs algúns domingos, pasando pola astuta recollida de obxectos de valor, que os da urbe deixan nos portais, ou os percorridos por mercados para ir adquirindo cousas a bo prezo como agasallos para todos nas distintas viaxes a Betanzos.

Ocupa así mesmo parte moi relevante da narración a vida de Isabel, nai de Xesús e a maior das tres fillas de Virtudes que ficaron en Betanzos na casa dos avós maternos cando ela toma a decisión de emigrar. A historia detense no relato da súa vida antes e despois de ser reclamada pola nai (cando cumpriu 18 anos) para que fose vivir a Londres con ela e alí desenvolver a súa vida.
O seu avó Marcelino é o personaxe máis enigmático da historia e ese enigma morre con el, non só polo seu carácter tan introvertido e o seu estraño comportamento en ocasións, senón tamén porque quedan moitas preguntas sobre o que realmente sucedeu en Venezuela para que non permitise que a súa muller se reunise con el nin el puidese volver.
Os espazos nos que se sitúan a maior parte das acción narradas son Betanzos e Londres, lugar de orixe e lugar de destino das mulleres emigradas, logo retornadas, describíndose ademais ese sentimento común a tantos migrantes de sentirse parte dos dous lugares, botando de menos o un ou o outro dependendo da situación na que se atopen.

Xesús Fraga, con esta obra, teima en reunir todas as pezas do seu álbum familiar, álbum de tapas azuis do que vai tirando distintas fotografías das que se axuda para acompañar o texto. Fainos unha descrición polo miúdo de cada personaxe-membro familiar analizando con moito detalle xestos, vestimenta ou miradas que axuden a desvelar as preguntas sen resposta que rodean o avó Marcelino, a mirada firme e decisiva da avoa ou o xesto de Isabel rodeando co brazo as dúas irmás menores, nunha mensaxe de protección, de responsabilidade de quen se fai cargo cando lle chega a quenda.

 Cóntanos as preguntas que movían a súa curiosidade xuvenil e que forman parte dos “misterios” dos que fala o título. Tamén nos fala dos moitos agarimos dos seus pais, das súas tías, das rifas e sobre todo dos agasallos recibidos da avoa a quen respecta e admira recoñecéndoa coma o faro que foi. En definitiva, cóntanos as “virtudes” coas que puido coñecer a fondo unha gran cidade e ser o único membro da familia que cursa estudos universitarios.

Insírenos, pois, nunha parte moi relevante da historia de varias xeracións da súa familia, sobre todo a que xorde a raíz da emigración da súa avoa Virtudes a Londres, convertendo esta cidade nun espazo crucial nas súas vidas, permitindo ao lector coñecer polo miúdo o día a día do labor de tantas mulleres que escolleron este destino na procura dunha solución aos seus graves problemas económicos no país que as tiñan sumidas na miseria ou en enormes privacións que imposibilitaban o seu sustento. Unha parte da nosa historia pouco coñecida, ensombrecida talvez polo gran protagonismo que sempre obtivo o estudo da emigración a América, así como a súa presenza na literatura e no cine. Porén é ben sabido que a emigración galega non se limitou ao soño de “facer as Américas”. As distintas etapas desa emigración foron tratadas por autores como Castelao, Neira Vilas ou X. Alcalá, e Xesús Fraga vai poñer o foco na etapa europea que acolleu tanta man de obra necesaria despois da Gran Guerra, abríndonos así as portas a ese mundo do que el tamén formou parte. Un outro mundo da emigración que nos leva a lembrar o traballo do loado Chano Piñeiro (con Sempre Xonxa ou Mamasunción) ou as achegas do cine español como Un franco, catorce pesetas ou Las chicas de la sexta planta.
Un libro que vale a pena ler de vagar, gozando de cada páxina.

Fernando Fernández González e Charo Valcárcel Mato

Fernando Fernández González

Fernando Fernández González

comercial de Galaxia

Fernando Fernández González, nado en Salceda de Caselas o 14 de setembro de 1957.

Formación a nivel de bacharelato no ies Pino Manso do Porriño e COU no Sta Irene de Vigo.

En 1975 comeza a andaina laboral con 18 anos como dependiente na desaparecida  librería Rafael Rodriguez no casco vello de Vigo.

En 1980 despois de cumprir co servizo militar inicia distintos traballos de representante comercial en empresas de papelería polo noroeste peninsular.

En marzo do 1989 pasa a formar parte do plantel de Editorial Galaxia como promotor de vendas ata a súa xubilación en 2020.

Morgana en Esmelle

Charo Valcárcel Mato

Charo Valcárcel Mato

Profesora de Galego

Nacín nunha pequena freguesía da Estrada (Sta. Cristina de Vinseiro) hai 60 anos, pero xa levo trinta e cinco vivindo en Pontevedra, case tantos como os que traballei no IES Valle Inclán (trinta e dous), toda unha vida…

Estudei Filoloxía Hispánica, aínda que me presentei e aprobei as oposicións para profesora de Lingua galega e sempre exercín como tal, do cal me sinto e sentirei sempre moi orgullosa.

Formamos parte dun grupo de teatro de profesores (en activo e xubilados) que naceu no 2005 no seo do Valle Inclán, Argallada, e que está esperando tempos mellores para retomar a súa actividade.

Agardo que as miñas contribucións no blog devellabella sexan merecedoras do voso beneplácito ou, polo menos, non do voso desgusto.

O paraíso dos inocentes

máis artigos

Contacto

Ana Santos & De Vella a Bella

Hablemos ♥♥♥
No dudes en ponerte en contacto con nosotros, enviándonos un mensaje mediante el formulario siguiente.

Ana Santos & De Vella a Bella

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

A pota embarazada de Jorge Bucay por Charo Valcárcel

A pota embarazada de Jorge Bucay por Charo Valcárcel

TRADUCIÓN E ADAPTACIÓN DUN CONTO DE JORGE BUCAY

A POTA EMBARAZADA

Un home pediulle unha tarde ao seu veciño unha pota emprestada. O dono da pota non era demasiado solidario, pero sentiuse obrigado a emprestarlla.

Aos catro días, a pota aínda non fora devolta, así que, coa escusa de necesitala, foi pedirlle ao seu veciño que lla devolvese.

-Casualmente ía subir á sua casa para devolverlla… O parto foi tan difícil!

-Que parto?

-O da pota.

-Como?

-Ah, non o sabía? A pota estaba embarazada.

-Embarazada?

-Si, e esa mesma noite tivo familia. Por iso tivo que gardar repouso, pero agora xa está recuperada.

-Repouso?

-Si, un segundo por favor.

E, entrando na súa casa, sacou a pota, unha xerriña e unha tixola.

-Iso non é meu, só a pota.

-Non, é seu. Son as fillas da pota. Se a pota é súa, as fillas tamén o son.

O home pensou que o seu veciño estaba completamente tolo. “Pero mellor que lle siga a corrente”, díxose.

-Vale, grazas.

-De nada. Adeus.

-Adeus, adeus.

E o home marchou para a súa casa coa xerriña, a tixola e a pota.

         Esa tarde o veciño volveu chamar á súa porta.

-Veciño pódeme emprestar un desaparafusador e unha pinza?

O home sentíase agora máis obrigado ca antes.

-Si, claro

Entrou na casa e saíu coa pinza e o desaparafusador.

Pasou case unha semana e, cando xa estaba pensando en ir recuperar as súas cousas, o veciño chamou á súa porta.

-Ai, veciño, vostede sabíao?

-O que?

-Que o desaparafusador e a pinza son parella.

-Non me diga! –dixo o home cos ollos desorbitados-.  Non o sabía.

-Mire, foi un descoido meu. Durante uns intres de nada deixeinos sós e quedou preñada.

-A pinza?

-A pinza! Tróuxenlle a seus fillos.

E abrindo unha canastriña, entregoulle algúns parafusos, porquetas e cravos que, segundo el, parira a pinza.

“Está louco de remate” pensou o home. Pero os cravos e os parafusos sempre viñan ben.

Pasaron dous días. O veciño pedichón apareceu de novo.

-O outro día –díxolle-, cando trouxen a pinza, decateime de que ten vostede sobre a mesa unha fermosa ánfora de ouro. Sería tan xentil de emprestarma durante unha noite?

Ao dono da ánfora tintináronlle os ollos.

-Como non! –dixo en xenerosa actitude.  E entrou na súa casa para saír coa ánfora de ouro que lle pedirá emprestada.

-Grazas, veciño.

-Adeus.

-Adeus.

Pasou aquela noite e tamén a seguinte, e o dono da ánfora non se atrevía a chamar á casa do seu veciño para pedirlle que lla devolvera. Non obstante, cando xa transcorrera unha semana, non puido resistir a súa ansiedade e foi reclamarlle a ánfora.

-A ánfora? -dixo o veciño-. Ah!, non o soubo?

– O que?

-Morreu no parto.

-Como que morreu no parto?

-Si, a ánfora estaba embarazada e, durante o parto, morreu.

-Dígame, vostede cre que son parvo? Como vai estar embarazada unha ánfora de ouro?

-Mire, veciño, vostede aceptou o embarazo e o parto da pota. Aceptou tamén a voda e a descendencia dos desaparafusador e a pinza. Por que non ía agora aceptar o embarazo e morte da ánfora?

Charo Valcárcel Mato

Charo Valcárcel Mato

Profesora de galego

Eu son Charo Valcárcel. Nacín nunha pequena freguesía da Estrada (Sta. Cristina de Vinseiro) hai 60 anos, pero xa levo trinta e cinco vivindo en Pontevedra, case tantos como os que traballei no IES Valle Inclán (trinta e dous), toda unha vida…

Estudei Filoloxía Hispánica, aínda que me presentei e aprobei as oposicións para profesora de Lingua galega e sempre exercín como tal, do cal me sinto e sentirei sempre moi orgullosa.

No Valle Inclán coñecín a Ana, Manuel, Isidro, Benito e Sara que, considero, máis que compañeiros, amigos, bos amigos. Xuntos compartimos moitas experiencias.

Agora esta na que nos implicou Ana que, polo menos para min, é un salvavidas, un incentivo que chega para encher o oco que deixa o ensino nas nosas vidas.

Pero tamén formamos parte dun grupo de teatro de profesores (en activo e xubilados) que naceu no 2005 no seo do Valle Inclán, Argallada, e que está esperando tempos mellores para retomar a súa actividade.

Agardo que as miñas contribucións no blog devellabella sexan merecedoras do voso beneplácito ou, polo menos, non do voso desgusto.

A tristura e a furia

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

A tristura e a furia de Jorge Bucay

A tristura e a furia de Jorge Bucay

TRADUCIÓN E ADAPTACIÓN DUN CONTO DE JORGE BUCAY

 A tristura e a furia   

Había unha vez un estanque marabilloso.

            Era unha lagoa de auga cristalina e pura onde nadaban peixes de todas as cores existentes e onde todas as tonalidades da cor verde se reflectían permanentemente…

            Até aquel estanque máxico e transparente achegáronse a tristura e a furia para se bañar en mutua compaña.

            As dúas quitaron os seus vestidos e, espidas, entraron no estanque.

            A furia, que tiña présa (como sempre lle ocorre á furia), sen saber por que bañouse rapidamente e máis rapidamente aínda saíu da auga…

            Mais a furia é cega ou, polo menos, non distingue claramente a realidade. Así que, espida e apurada, puxo, ao saír, o primeiro vestido que atopou…

            E sucedeu que aquel vestido non era seu, senón o da tristura…

            E así, vestida de tristura, a furia foise.

            Moi calma e moi serena, disposta coma sempre a quedar no lugar onde está, a tristura rematou o seu baño e, sen ningunha présa –ou, mellor dito, sen conciencia do paso do tempo-,con preguiza e moi de vagar, saíu do estanque.

            Na beira decatouse de que a súa roupa xa non estaba.

Como todos sabemos, se hai algo que á tristura non lle gusta é quedar en coiro. Así que puxo a única roupa que había onda o estanque: o vestido da furia.

 Contan que, dende entón, moitas veces un bate coa furia, cega, cruel, terríbel e anoxada. Pero se nos detemos a mirar ben decatámonos de que esta furia que vemos é só un disfrace, e que detrás do disfrace da furia, en realidade, está agochada a tristura.

Charo Valcárcel Mato

Charo Valcárcel Mato

Profesora de galego

Eu son Charo Valcárcel. Nacín nunha pequena freguesía da Estrada (Sta. Cristina de Vinseiro) hai 60 anos, pero xa levo trinta e cinco vivindo en Pontevedra, case tantos como os que traballei no IES Valle Inclán (trinta e dous), toda unha vida…

Estudei Filoloxía Hispánica, aínda que me presentei e aprobei as oposicións para profesora de Lingua galega e sempre exercín como tal, do cal me sinto e sentirei sempre moi orgullosa.

No Valle Inclán coñecín a Ana, Manuel, Isidro, Benito e Sara que, considero, máis que compañeiros, amigos, bos amigos. Xuntos compartimos moitas experiencias.

Agora esta na que nos implicou Ana que, polo menos para min, é un salvavidas, un incentivo que chega para encher o oco que deixa o ensino nas nosas vidas.

Pero tamén formamos parte dun grupo de teatro de profesores (en activo e xubilados) que naceu no 2005 no seo do Valle Inclán, Argallada, e que está esperando tempos mellores para retomar a súa actividade.

Agardo que as miñas contribucións no blog devellabella sexan merecedoras do voso beneplácito ou, polo menos, non do voso desgusto.

Certezas

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Certezas de Charo Valcárcel Mato  – devellabella –

Certezas de Charo Valcárcel Mato – devellabella –

Raquel tremía debaixo do albornoz de patiños amarelos que puxera despois de ducharse en auga ben quente. O cabelo mollado caíalle sobre a fronte e algunhas pingas humedecían o pano que levaba bordado o seu nome. Sentada diante da mesa da cociña coa mirada perdida e unha palidez extrema ofrecía un aspecto que impresionaría a calquera, mesmo a aqueles que non a tivesen visto antes. Tratábase dunha rapaza de apenas once anos aparentemente alegre e vital, dirían.

            Agora baleiraba dúas culleradas de cacao nunha cunca de leite quente que logo achegaba aos beizos con vagar, demorándose naquel acto rutineiro e cotián coma se quixese concederlle certo ar de excepcionalidade. Desaparecera por completo do seu xesto calquera rastro de candidez ou inocencia, fora substituído por unha mirada fría, case xélida, que producía arrepíos.

            Só bebeu uns grolos, logo pousou definitivamente a cunca no prato e colocouna no centro da mesa coidando os detalles cunha precisión matemática. Durante uns segundos ficou observándoa, sen mover un músculo, só as grosas pingas que esvaraban do seu cabelo mollado insuflaban algo de vida á estampa ao seguir enchoupando o pano de mesa que continuaba dobrado no mesmo lugar que ocupaba cando Raquel sentara.

As dez badaladas do reloxo que colgaba da parede da cociña  romperon o silencio que se apoderara da casa. A rapaza, como impulsada por un resorte invisible, ergueuse, empurrou a cadeira ata deixala pegada á mesa e saíu. Atravesou a sala coma unha autómata sen fixarse na caótica desorde que reinaba na estancia. Subiu as escaleiras que conducían ao sobrado e entrou nun cuarto. Pouco despois apareceu vestida cunha camiseta e uns vaqueiros.  Aínda tremía levemente e o cabelo seguía mollado deixando un circo de humidade ao seu redor. Avanzou polo corredor da planta superior con determinación e ficou parada diante da última porta da dereita. Antes de abrila permaneceu á espreita uns segundos, agora si parecía dubidar, logo arrimou a cabeza e pegou a orella. Aínda se mantivo nesa posición durante uns intres nos que os seus ollos reflectían con rápidos movementos a esquerda e dereita a evidencia daquel axexo misterioso. Finalmente introduciu unha chave na fechadura, xirou o pomo e atravesou o limiar deixando á vista un cuarto pequeno en penumbra. Alí, malia a escasa luz que atravesaba a persiana baixada case por completo, podíase  adiviñar a presenza dun berce no que un bebé de escasos meses semellaba durmir placidamente. Raquel anicouse e a frialdade que a posuíra deu paso a unha visible delicadeza coa que pousou a man sobre o minúsculo corpo que acariñou levemente, sen apenas rozalo, tratando de evitar seguramente calquera sobresalto que puidese alterar o seu sono. Por iso actuou cun coidadoso sixilo cando abriu as portas do armario e tirou do seu interior unha manta que estendeu enriba dunha mesa estreita e de pés elevados que formaba parte do escaso mobiliario do cuarto do bebé. Despois colleuno en brazos e deixouno sobre a manta asegurándose de que permanecía durmido. Arroupouno ben e con el no colo baixou as escaleiras. Ao chegar abaixo sentou no sofá da sala tras apartar co pé a lámpada e outros obxectos que se amontoaban enriba.

Raquel mirou, agora si, ao seu redor mentres apreixaba con forza o pequeno corpo que comezaba a remexer. A súa ollada percorría o espazo que reflectía un caos coma o que sucede ao fragor dunha batalla. Mobles tirados por aquí e por alá, anacos de obxectos rotos cubrindo o chan e algunhas pingas de sangue que poñían a nota máis tráxica a aquela visión desacougante.

            Ese exame ao que someteu o seu entorno actuou coma un correctivo que a devolveu á unha realidade que afastara de si cubríndoa cunha máscara de frialdade e insensibilidade que agora ameazaba con derrubarse deixándoa núa ante o horror desapiadado que se instalara na súa vida aquela mañá.

Non quería lembrar. A súa dor perdíase nas noites interminables poboadas de berros que chegaban a ela escasamente amortecidos polas finas paredes que dividían os cuartos. Unha dor enganada  polas mentiras que se convertían na súa salvación e que lle devolvían  unha nai garimosa de sorriso efémero que creaba para ela  unha realidade ficticia colmada de momentos felices que non existían, pero que acababa asumindo como propia, tal era a súa necesidade de crer, e que fabricaban un pai atento que a enchía de agasallos e promesas por cumprir.

            Raquel resistírase a aceptar a evidencia. Non podía admitila, non quería. O seu pai era un pai coma os outros, coma o da súa amiga Claudia, coma o de Sofía, coma o de Luís. Por que tiña que ser doutro xeito? Que pecado cometera ela para merecer ser castigada?  Pero a evidencia mostrábase cada vez con máis forza e xa non podía pechar os ollos para non vela, non podía finxir que non estaba alí.

            Pasou o tempo mentres nela medraban á vez o medo e a xenreira. A súa nai xa había moito que perdera os azos para construír realidades falsas, aínda así esforzábase en rescatar unha normalidade eivada pero serena e poder agasallar con ela a existencia dos seus fillos.

Porén as noites volvéronse máis escuras e nin sequera a luz da mañá era quen de disipar as sombras.           

            Os últimos meses foran os máis duros. A chegada da policía, a orde de afastamento, o traslado a casa dos avós mentres a súa nai convalecía no hospital… E o retorno.

             Aquela mañá espertou sobresaltada. Escoitara uns golpes e a voz inconfundible, atronadora do pai que lle puxo os pelos de punta. Primeiro pensou que se trataba dun pesadelo. Tiña que estar soñando. El xa non vivía alí e desde que marchara as noites e os días recuperaran o acougo perdido. Mais os berros e os golpes sucedéronse acompañados dos laios da nai, das súplicas desesperadas e inútiles.

            A pesar do medo correu cara ao cuarto do irmán, como facía sempre. Comprobou que non espertara, malia todo, e  buscou lixeira as orelleiras na gabeta da mesiña, despois púxollas con extremo coidado e sentou no chan co lombo apoiado na porta e as mans taponando os oídos.  O corazón latexaba con forza ameazando con saírselle do peito. Non quería estar alí, pechaba os ollos con forza ansiando que ao volver abrilos todo aquel pesadelo se tivese esvaecido no ar, mais os seus anhelos estalaron en mil anacos co estrondo dun disparo que fixo tremer as portas e as ventás.

El estaba anicado coas mans na cabeza, encolleito, mentres o corpo de súa nai xacía no chan.

Raquel, convidada forzosa daquela terrible escena, ficara de pé, inerte, incapaz de reaccionar ante aquela realidade insoportable que absorbera cada gota do seu sangue e conxelara o espazo e o tempo para amosarlle aquela visión arrepiante que xa nunca esquecería.

De súpeto algo dentro dela comezou a rebulir e accionouna, como se acciona un mecanismo que ficara obstruído e, como unha autómata, recolleu a pistola do chan, suxeitouna forte coas súas mans pequenas e apuntou.

Quizais foi un acto mecánico, mais non inconsciente, porque a dor, a carraxe e o medo empuñaban a arma, porque o último alento da nai deulle azos para apreixala con forza.

Antes de disparar aínda puido ver o rostro asombrado do pai, incrédulo. Só uns segundos.

Despois disparou.      

UN NOVO CASO DE VIOLENCIA DE XÉNERO

Foi a filla de once anos da parella quen alertou a policía

R. López

          Na mañá de onte o que semella un novo caso de violencia machista sacudía a pequena localidade de P. ao descubrir os corpos sen vida de A. G. S.,muller de 35 anos, e R.S.P., o seu ex marido, de 40 anos.

          As primeiras investigacións apuntan a que o home matou a súa ex muller e despois utilizou a mesma arma para acabar coa súa vida. Fontes policiais informan de que foi a filla maior da parella, unha nena de só once anos, a que alertou do acontecido pedindo axuda ao temer pola súa propia vida e a do seu irmán, un bebé de poucos meses, pouco antes do tráxico desenlace.

Charo Valcárcel Mato

Charo Valcárcel Mato

Profesora de galego

Eu son Charo Valcárcel. Nacín nunha pequena freguesía da Estrada (Sta. Cristina de Vinseiro) hai 60 anos, pero xa levo trinta e cinco vivindo en Pontevedra, case tantos como os que traballei no IES Valle Inclán (trinta e dous), toda unha vida…

Estudei Filoloxía Hispánica, aínda que me presentei e aprobei as oposicións para profesora de Lingua galega e sempre exercín como tal, do cal me sinto e sentirei sempre moi orgullosa.

No Valle Inclán coñecín a Ana, Manuel, Isidro, Benito e Sara que, considero, máis que compañeiros, amigos, bos amigos. Xuntos compartimos moitas experiencias.

Agora esta na que nos implicou Ana que, polo menos para min, é un salvavidas, un incentivo que chega para encher o oco que deixa o ensino nas nosas vidas.

Pero tamén formamos parte dun grupo de teatro de profesores (en activo e xubilados) que naceu no 2005 no seo do Valle Inclán, Argallada, e que está esperando tempos mellores para retomar a súa actividade.

Agardo que as miñas contribucións no blog devellabella sexan merecedoras do voso beneplácito ou, polo menos, non do voso desgusto.

Inocente

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥