XX VIXÉSIMO CONTO

   DÍA DE SANTA JUSTINA E SAN MAXIMILIA

TERCEIRA FEIRA

    O POZO DO PEGO

Era un día do ano coma outro calquera na pequena aldea de Quintillan cando o avó ía paseando co neto polo camiño que mesmo pola beira acompaña ó rebulideiro río Umia cando aínda case non é tal, senón un pequeno regueiro.

O concello de Forcarei, asentado na Terra de Montes, é moi importante, posiblemente, en canto a paternidade acuífera –ou seguramente a maternidade-. Nel nacen os brincalleiros ríos Umia e o Lérez, non lonxe un do outro.

O raparigo acompañaba a seu avó tan só porque lle gustaba ir con el. Agradáballe observar como amañaba os muíños cando estaban estropeados ou simplemente ver como desmontaba e montaba as pezas dos para el tan complicados mecanismos para limpalos. Cando seu avó botaba o muíño a andar quedaba coa boca aberta mirando como cos xiros da moa tocaba a súa particular canción o tarabelo.

O avó de Pepiño tiña como profesión a de carpinteiro e por extensión, ó non haber ninguén por alí desa honrada profesión especializado nesta rama do oficio, era carpinteiro de muíños.

-Mira Pepe, aquí no máis profundo do pozo do Pego, a carón do muíño, hai un tesouro que aínda ninguén conseguíu dar con el –o avó de Pepiño sabe todos cantos contos e lendas se din pola comarca da Terra de Montes.

-E logo como non o conseguíu sacar ninguén avó, se está aí? –ó rapaz de sete anos estráñalle moito que se hai un tesouro no fondo aínda ninguén o sacara. Hai homes na aldea que incluso saben nadar.

-Hai moito, moito tempo, houbo xente que tentou facerse con el, pero algúns afogaron no intento e os que tiveron o propósito de collelo e non quedaron afogados no sitio nin o conseguiron sacar, dixeron que era un conto, que alí no fondo non había nada máis ca auga e lodo, tan só auga e lama.

-E ti intentáchelo algunha vez, avó?

-Eu non. Tiven intención de facelo algunhas veces cando era máis novo porque sei como sacalo, máis penseino ben e non o fixen. Máis tarde, dende que naciches, por algunas sinais que tiven, moi difíciles de explicar, deime conta de que ti eras a persoa que estaba predestinada a procurar o tesouro do fondo do pozo do Pego. Pero aínda non é para agora, tes que medrar outro pouco e ter algo máis de anos para poñerte mans á obra. Cando teñas dezaoito anos direiche a maneira de sacalo sen que corras perigo.

O pozo do Pego non é unha fochanca calquera no medio dunha corrente de auga, o pozo de Pego está feito escavado na rocha do fondo do río mercé a unha pequena fervenza que pouco a pouco a foi perforando. Na época en que paseaban avó e neto, a oquedade debía ter unha profundidade de catro ou cinco metros polo menos.

Os anos foron pasando e un polo outro non falaron máis da historia do tesouro no pozo do Pego.

Pero a principios dun verán, exactamente no día en que Pepe cumpríu os dezaoito anos –case non lle acordaba o conto-, seu avó como regalo reveloulle o tan gardado segredo de como conseguir sacar o tesouro do fondo do pozo do Pego.

-Tes que lanzar un soliño atado a un adival longo, coida que teña lonxitude dabondo para que o soliño chegue o fondo e ti poidas estar agarrando do outro extremo sen que vaia todo para a auga.

-E non terei que botar o xugo tamén, avó?-Pepe quérelle tomar o pelo a seu avó, xa non cre en contos de vellos.

-Non cho digo de bromas, ti faime caso e xa verás…

-Avó, eu cando era neno pensaba que iso podía ser verdade, pero agora xa teño idade para non crer nesas historias. Ademais, o soliño que me dis que bote é o que une a grade co xugo, ou non? E como está feito de madeira aboiará na auga do río, digo eu…

-É, é…, pero ti deixate de tonterías, lanza o soliño de punta e con forza cara o centro do pozo, xa verás como afonda. Cando chegue ó máis profundo do río, coa cadea da punta enganchará nunha grade que está alí depositada e atados a ela hai fantásticos tesouros de prata e ouro. Fai o que che digo…

Pepe non lle fixo caso ó vello, con dezaoito anos a cabeza cavila noutras cousas, para o único que valeu a historia do avó foi para que lla contara a catro amigos da súa idade que se riron con ela ata fartarse, o vello avó de Pepe non quedou en moi bo lugar.

Os anos pasaron. O avó de Pepe morreu de gastado e a Pepe tamén lle correron os anos. Estudiou e foi para a capital. Pasado un tempo, rematada a carreira, independizouse, casou e logo tivo un fillo varón e mais tarde unha nena.

Nunhas vacacións de verán foi coa familia a pasar uns días á casa da aldea. Quintillán, coa marcha dos xoves para a  capital en busca de traballo, xa case non era nin aldea.

Cando nunha ocasión ía Pepe co rapaz –a nena aínda non existía-, dando un paseo pola beira do río polo lugar onde se atopa o muíño e logo o pozo do Pego, veulle a cabeza outra vez a esquecida historia que lle contara seu avó.

-Manoliño –tal era o nome do rapaz- vouche contar un conto que me contou a min hai moitos anos teu bisavó.

E Pepe despois de moitos anos sen facelo, contoulle ó seu rapaz, que daquela tiña sete anos, o mesmo conto que seu avó lle tiña contado a el cando tiña máis ou menos a mesma idade.

O Muiño do Pego

Como seu pai andivese detrás súa para que o acompañara á tenda a comprar uns encargos que a nai de Manoliño lle fixo e non o atopaba, ó ver a porta aberta, ocorréuselle ir ó alpendre e alí o encontrou trafegando para ver se conseguía facer os utensilios necesarios poder sacar o tesouro.

-Pero Manoliño, o que che contei onte e só iso, un conto…

-Papá, por probar non se perde nada… Ti intentáchelo algunha  vez?

-Non…

-E logo?

-¡Ben! Poida que teñas razón e todo… Pero tes que me prometer que irás comigo, ti só non podes ir ó río.

-Prométocho. Imos los despois de comer?

-Se túa nai non nos manda facer algún tarballo podemos ir despois de comer…

Foi dito e feito. Ó acabar de comer colleron unha carretilla e, sen présa, Pepe acompañado de Manoliño transportou o adival e o soliño ata o pozo do Pego.

Chegados ó punto onde tiñan que actuar, seguiron as instruccións que o bisavó de Manoliño lle dera ó seu neto Pepe.

Manoliño miraba, claro está…, a idade del non permitía facer moito máis, podía ou enredar ou estorbar…

Pepe lanzou o soliño de punta con toda canta forza puido cara o medio do pozo e ante o seu asombro o pau afondou no río rapidamente levando tras de si ó vello adival que tiña amarrado polo extremo.

Cando Pepe notou que chegara ó fondo, porque o soliño xa non tiraba do adival, fixo a operación contraria, púxose a tirar da corda para sacala da auga.

Tanta era a resistencia que se lle opoñía coa forza do río, que o home case non era quen de sacar o adival amarrado ó soliño, ata que Manoliño lle prestou a súa axuda.

-Papá, por que non pasas o adival por riba desa póla e tiramos os dous cara abaixo?

-Tes razón fillo… tes razón.

Entre os dous, e con máis pena ca gloria, foron sacando pouco a pouco a corda do condenado  río.

Cando empezou a saír o soliño da auga, Pepe agarrouno e xa foi a cousa bastante máis doada.

No extremo da cadea que remata o soliño, viña atada unha grade tradicional de forma rectangular, traía enriba dela copas e pratos de ouro e de prata. Tamén algún peite e peinetas das que usan as mulleres para amarrar o pelo da cabeza.

Pai e fillo quedaron mudos e coa boca aberta coma se estiveran idos.

Cando xa tiveron toda a grade fóra do río, a carón deles, déronse conta de que os dentes que ten amarrados ó bastidor de madeira para surcar a terra eran de ouro puro.

Pepe tivo a zorrería de non comunicar o rescate da grade co tesouro a ninguén e moito menos á Facenda do goberno e Manoliño foi moi aleccionado para que tampouco o fixera. Orde que obedientemente cumpriu. Ninguén tiña que saber nada da súa aventura agás súa nai.

Pepe foi vendendo as pezas pouco a pouco en varias xoierías da capital do país.

Un día deixou o traballo, vendeu o piso onde vivía e mercou un amplio chalé con piscina cuberta, cambiou de coche, e comezou a vestir coma un dandi. Manoliño foi a unha boa universidade privada…

Como case sempre ocorre -tampouco se lle pode pedir máis-, tanto a facenda pública como os responsables dos organismos encargados de velar polo patrimonio non se enteraron de nada do sucedido, co que todos continuaron vivindo tan felices e contentos.

Pepe morreu de vello, e sendo inmensamente rico grazas ó gran tesouro que sacou do río Umia no pozo do Pego, moi preto do lugar de Quintillán, no concello de Forcarei.

Manoliño, xa Manolo, herdou…