Rocío Viéitez por Peque González Nóvoa – devellabella

Rocío Viéitez por Peque González Nóvoa – devellabella

Entrevista con:

Rocío Viéitez Ferro

Continuamos esta sección de ENTREVISTAS A ESCRITORES, que inaugurabamos con Riveiro Coello seguida de Fina Casalderrey e de Santiago González Lopo, coa realizada nesta ocasión a Rocío Viéitez Ferro que , ao igual que xa fixera Antón, Fina e Santiago aceptou a nosa proposta de bo grado. Moitas gracias Rocío.

Rocío

Rocío Viéitez Ferro. Nada en Campolameiro no ano 1975, estudou Filoloxía Inglesa na USC e Tradución e Interpretación na Universidade de Vigo. Traballa como tradutora técnica e no ano 2021 inagura a colección Candemaia, na editorial Laiovento, cun primeiro título, Mociñas, edición en galego da obra de Loisa May Alcott, que conta cun limiar de Kathleen March, profesora emérita da Universidade de Maine.

Cóntanos, como foi o teu percorrido de estudos e profesional ata chegar a Mociñas?

Estudei Filoloxía inglesa en Santiago e comecei o doutoramento en lingüística pura na Universidade de Oviedo, porque quería estudar a evolución das vogais do inglés antigo ao medieval, pero realmente saturoume e como sempre quixera ser tradutora, fixen o exame de ingreso en Tradución en Vigo, e o meu proxecto de fin de carreira foi cunha obra dunha escritora de Quebec, Nicole Brossard, que se chama “A carta aérea”. Nese ano no que rematei a carreira, aínda que os meus intereses ían á tradución literaria, comecei a traballar para Mitsubisi, e nos distintos traballos que fun encadeando, fun facendo o meu currículo en tradución técnica. Quedábame esa espiñiña de tradución literaria, e en 2019 propuxéronme facer a tradución dun conto de Valle Inclán, en colaboración co Museo da Pobra do Caramiñal, e lanceime.

Rocío
valle inclan

E lanzácheste con Valle Inclán, que ninguén se lanzara a traducir, sobre o que parece que hai como un manto impenetrable do castelán.

Efectivamente, hai como un tabú en traducir a Valle, pero non me importou. Era un conto con temática galega, ambientado na Pobra, encadrado dentro dun proxecto do Museo, que merecía estar en galego. E este novo proxecto foi xurdindo tamén porque son unha lectora voraz e son tradutora, e sentía que había libros que tiñan que estar en galego. De aí xurdíu a idea dunha serie de libros, cun fío condutor, libros escritos por mulleres, con  e que ensinan algo, digamos cun compoñente educativo. Así nace a colección Candemaia. Presentei o proxecto á editorial Laiovento e iniciamos con este primeiro libro.

A proposta da colección é túa, entón, non é algo que se vaia ir improvisando. Es ti a que propós a relación de libros que sen van publicar en Candemaia?

Si, é así. A proposta é miña. Eu propuxen os libros, e cada un deles pretende facernos pensar, non deixarnos indiferentes. O segundo título que imos publicar encádrase na vida dun mundo árabe, nos anos 40, e desde a visión dunha nena. Pero tampoco queremos que se considere unha colección feminista, por iso acordamos que todo libro leve a achega dun home, achega que non ten por que ter relación co libro. Por exemplo Mociñas leva un poema co que me agasallara Heitor Picallo, e os outros títulos tamén contarán cunha achega masculina.

Moitas tradutoras e tradutores, que ao final a palabra é a vosa ferramenta de traballo, adentráronse no oficio de escribir. Estás nesa tesitura?

Non, realmente non me vexo, non teño dotes para iso. A colección en si nace dunha inquedanza, dun obxectivo meu, dunha necesidade persoal, necesidade que non sinto de escribir.

A miña ollada é desde a tradución técnica, que é na que traballo a diario. Son dous universos distintos, pero a tradución literaria realmente é máis arriscada.

Traduces directamente da obra orixinal ou apóiaste noutras traducións xa consolidadas noutros idiomas que manexas?

A tradución faise directamente da obra orixinal. Recoñezo que en Mociñas vinme tentada nun momento a acudir a outras traducións para abordar, por exemplo, unha canción que non sabía como resolver, escrita, como todo o libro no século XIX e coa linguaxe do século XIX . Pero o que me atopei foi con moita adaptación polo que decidín respectar ao máximo o que poñía a autora, para que non se perdera a esencia do que escribiu Alcott, que foi unha muller brillante, reformista, abolicionista, defensora do sufraxio feminino, con formación cultural, e cunha vida moi interesante, no século XIX, e todo iso reflíctese na súa obra, como unha quinta irmá March.

O campo da tradución é bastante descoñecido, é como algo invisible , anónimo e pouco valorado. Canto tempo tardaches en facer a tradución? E tendes prevista unha rolda de presentación do libro como fan os autores?

Non sabería dicir, ao mellor oito ou nove meses. Primeiro a lectura detida e subliñada, da que fas un primeiro borrador, tamén cheo de notas e subliñados, ata que chegas á versión final, na que me axudou Kathleen e espero que conseguira respectar o texto de Alcott.

É certo que os tradutores seguimos a ser anónimos, e hai xornais ou críticos que se puxeron en contacto conmigo, pero non temos deseñada unha rolda.

O que realmente presentamos é a colección en xeral. O seu nome xera curiosidade; era sabedora do risco que corría poñendo ese nome, pero para min merece a pena facelo.

A situación da lingua galega é dramática en todos os eidos. Como ves o mundo da tradución en Galicia, tanto a técnica como a literaria?

Eu traduzo cousas moi diversas desde o inglés e desde o castelán, pero en galego pode ser un 10% do que fago habitualmente. A menos que sexa algo institucional, non existe. No eido literario, hai editoriais que están achegando moitas obras, e nos últimos anos vaise medrando, sabendo que o mercado en galego é moi limitado, polo que se depende moito das subvencións, e a Xunta está a poñer moitos atrancos para achegarse ás axudas, o que resulta curioso. Aínda así, cada vez hai máis títulos da literatura universal en galego, que é algo que necesitamos.

mociñas
dedicatoria

Que é o que máis che gusta da túa profesión? E tamén o que menos che gusta.

O que máis me gusta son os retos, sen dúbida. Atopar palabras que non coñezo ou descubrir un texto do que non saiba nada, como unha tradución que fixen dun manual de xiroposicionamento de satélites, que era algo descoñecido ao que achegarme e aprender.

E o que menos me gusta son os prazos, que ás veces nos levan a uns horarios moi extensos, e por outra banda, o desprestixio que estamos tendo, no sentido de que hai uns tradutores neuronais estupendísimos que fan que moitas empresas, a non ser que sexa algo moi técnico, recorran a eles, e contraten os tradutores para a postedición, coa metade da tarifa, aínda que tamén teñan que traducir.

Que outras autoras tes previstas, queres apuntarnos algo máis sobre o camiño da colección, ou dos títulos que para ti son máis definitorios?

A idea da colección é achegar esa ollada de mulleres de moitas partes do mundo, polo que intentamos coller un pouquiño de todos. Para min, o seguinte título da colección, “Soños do limiar”, é fundamental, dos libros máis bonitos que lin, pola tenrura do relato dunha nena de cinco anos sobre o Marrocos do protectorado. Cada libro é distinto, ensina algo diferente, pero hai libros máis duros que eu non vou traducir, aínda que entendo que teñen que estar na colección. Mociñas era como un xeito máis neutro de empezar esta colección, que pretende educar en valores, facernos un pouco máis humanos ou recapacitar.

Comezar con outro libro, de autoras eminentemente feministas, marcaría moito a colección, na que non todo é feminismo. Hai libros que son educación das mulleres, ou outros temas que non se encadran no que se pode coñecer como feminismo, pois non é esa a finalidade da colección. Ten libros feministas, duros e diversos. Son todos eles libros que a min me axudaron, no meu caso foron a miña salvación. Son visións de como outras mulleres foron enfrontándose a distintas situacións, algunhas delas durísimas, de aí escoller libros de mulleres. Se hoxe estou aquí, estou por ler, e moitos deses libros foron táboa onde amarrarme.

Peque
Rocío e Peque

Moitas grazas, Rocío, polo teu tempo, e fundamentalmente por esta marabillosa colección que acabas de inaugurar. Oxalá Candemaia nos axude a coñecer, na nosa lingua, moitos libros da literatura universal escritos por mulleres que ven o mundo desde distintos lugares e situacións, pero sempre con ollada feminina.

Peque González Nóvoa

Peque González Nóvoa

Mestra

Son Peque González Nóvoa. Nacín en Pontevedra hai 63 anos, nunha familia das de aquela, “numerosa”. Estudiei Psicoloxía en Santiago e dediquei toda a miña vida laboral á docencia, no ensino público; nos primeiros anos como mestra de infantil e posteriormente como orientadora, ata que hai dous anos decidín pasar a esta etapa chamada xubilación. 

No meu percorrido de vida acostumo a definirme como muller, mestra, nai e avoa, sen orde prevalente, por que considero que son os elementos que conforman quen son.

Achégome a este grupo de xente que tivo a boa idea de poñer en marcha este proxecto “De vella a bella” coa intención de aprender e poder aportar un micrograo de area. Neste contexto no que vivimos, e nesta situación de pandemia, creo que todo o que implique a activación das persoas, sexa cal sexa a súa idade, é positivo. 

Encarna Otero

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Encarna Otero Cepeda por Peque González Novoa

Encarna Otero Cepeda por Peque González Novoa

Traspasamos as fronteiras pontevedresas para achegarnos, nesta entrevista, a unha muller compostelá, figura importante en Santiago e Galicia, cunha traxectoria de vida de compromiso que aínda mantén.

Cítame, na que vai ser a miña estrea como afeccionada ao xornalismo, no Hostal, lugar emblemático da cidade e que Encarna reivindica e frecuenta como un espazo a recuperar e visitar por todas as persoas compostelás. É doada para min esta primeira entrevista que fago, a enerxía e vitalidade de Encarna, a súa participación activa na vida política e social deste país durante moito tempo, e a súa ollada feminina, permiten que a conversa flúa por si mesma. Coñecina persoalmente nunha fin de semana sendeirista, cun grupo de amigos comúns, e como nas camiñadas, o camiño foise andando e a conversa vaise dando.

Notas biográficas:

Nada en Compostela o 29 de xullo de 1950. Licenciada en Historia pola Universidade de Toulouse, cidade na que viviu durante a súa etapa universitaria e na que coñeceu de primeira man a historia e vida do exilio español. Profesora de historia no ensino público, profesión que aparcou durante un tempo no que participou da política institucional, como Primeira Tenente de Alcalde e Concelleira -Delegada de rehabilitación do Casco Histórico, de relacións co Consorcio e da Muller en Santiago, e como directora xeral de Fomento e Calidade da Vivenda no goberno bipartito da Xunta de Galicia. Volveu ás aulas no 2010, o IES Eduardo Pondal de Santiago.

Ten publicada unha obra de ensaio, Anacos de esperanza, dous libros de literatura infantil, O país branco sen neve e A serea do mundo, colaborado en obras colectivas, e dirixido dous documentais, A luz do negro, sobre a historia das mulleres galegas nas minas de volframio e Mulleres cun mundo na cabeza, sobre a vida das mulleres de Carnota. A muller sempre no centro da súa obra.

Comezando pola túa biografía, fixeches a carreira en Francia, en Toulouse. Como foi iso, por que non Santiago?

Por motivos persoais. Trasladeime a Francia por que namorei dun rapaz que se tiña que exiliar e marchei con el. Marchamos no ano 1971 e voltamos no 1976, polo que eu, que comezara os comúns aquí, rematei alí a carreira e incluso comecei o doutoramento.

Foi en Toulouse onde entraches no mundo da política ou xa o levabas dos teus primeiros anos universitarios aquí, nas loitas contra a dictadura?

Realmente podo dicir que si, que foi onde entrei de cheo. Aquí era unha muller de esquerdas, con inquedanzas, pero pouco máis. Na facultade tiñamos uns comités clandestinos, e apoiabamos cousas concretas, como a loita dos obreiros de Ferrol, o movemento contra as penas de morte do proceso de Burgos, pero realmente, con 20 anos, que foi a idade coa que marchei, pouco entrara de cheo no mundo da política. En Francia descubrín a universidade, cando o sistema universitario post-68 estaba en pleno vigor, coa sorte de ter moi bo profesorado nas materias que estudei, e tamén alí descubrín o movemento feminista e o exilio. No departamento xeográfico onde está Toulouse, había 80.000 exiliados españois.

Coñecías esa realidade cando marchaches ou foi algo que descubriches alí?

Era descoñecida para min. Aquí non se falaba nada diso, era un segredo, había un silencio enorme, sobre todo o que rodeu a guerra e a postguerra. Incluso na miña familia non se falaba. Descubrín toda esa realidade alí, por iso sempre digo que gran parte do que son débollo a aqueles seis anos que vivín alí, á parte dos estudos, pero tamén nesas idades, con 20 anos, que comes o mundo, se tes a sorte de estar nun sitio que che permite abrir e abrir, é moi enriquecedor.

E volves a Galicia, a Santiago, e que realidade encontras aquí, cos cambios que se estaban a producir naqueles anos tan intensos social e politicamente? E unha muller feminista coma ti, como vías o incipiente movemento feminista naquel momento?

Efectivamente, voltamos no 76, e aí xa entro de cheo, entro na ANPG, nos movementos anti Otan, todo o que eran mobilizacións neses momentos. O movemento feminista non era tan pequeno naquel momento, eu estaba na AGM (Asociación Galega da Muller), e é certo que eramos poucas miiitantes, pero moi activas e participamos en gran parte da conquista de dereitos democráticos como a Lei do divorcio, ou os dereitos laborais, así como loitamos polo dereito a pisar as rúas, a saír de noite.

Ao mellor non era un movemento moi maioritario polo número de persoas, pero o nivel de activismo era moi grande, tanto no feminismo como na esquerda en xeral. Eu formaba parte do que lle chamabamos a esquerda rupturista que pensabamos que podiamos cambiar o mundo. Eramos nacionalistas e tiñamos tamén moi presente a Portugal, que eu xa fun seguindo desde a miña etapa en Touluse, e que creo que en Galiza tivo unha influencia moi grande, co impacto que tivo o 25 de abril, tan próximo. Esa efervescencia foi a que vivín intensamente ao chegar, e logo xa no ano 77 centreime en convalidar os estudos e preparar as oposicións, que aprobo no ano 78 e saco praza en instituto.

Porque te decidiches pola docencia. Houbo algunha profesora ou profesor que deixara unha pegada importante en ti?

Eu tiña moi claro desde o bacharelato que quería facer Historia, e sempre apostei pola docencia, que sempre me gustou, e docencia con persoas novas, entre os 14 e os 18 anos, nas que ves que se tes sorte e enganchas, podes axudalas a pensar, coñecer as súas inquedanzas, ver como traballan. A miña profesión, a que eu escollín, foi docente. O mundo da universidade, aínda que me gusta a investigación, pola contra, non me gustaba tanto, paréceme máis de rivalidades.

Agora que estou xubilada si que podo dedicarme á investigación, o que fago no Consello da Cultura.

Está claro que non podo preguntarche como levas a xubilación, porque ti non es unha xubilada típica, es totalmente atípica. Cóntame en que invistes o tempo agora, entón.

Podo ser atípica, pero eu creo que hai máis coma nós. Mulleres traballando en temas de voluntariado hai moitas Eu teño a inmensa sorte de poder colaborar no Consello da Cultura, na Comisión de igualdade que puxemos en marcha no 2004 e que agora é o Centro de investigación e estudos feministas do Consello da Cultura; comecei a investigar no tema das mulleres, que é o que me interesa.

Interésache tanto que ata te metiches a directora de documentais.

Fixen “A luz do negro”, sobre o wolframio, e este último que é “Mulleres cun mundo na cabeza”.  Agora temos un terceiro, que está parado pola pandemia, pero estamos traballando na recolleita de memorias de mulleres. E tamén traballo de voluntaria no Museo do pobo galego, que conta cunha inmensa hemeroteca que comezamos a ordenar e estamos facendo unha entrada con toda a información que ten sobre mulleres. Somos dúas voluntarias xubiladas, que temos a sorte de poder colaborar neste campo. Pero o que teño clarísimo, é que  moitas mulleres están sacando para adiante a xeración das fillas e fillos, entregando o seu tempo a netas e netos, algo que habería que visibilizar, pola cantidade inmensa de esforzo económico e afectivo que lle quita tempo ás mulleres, e porque permite que estas xeracións, cunha situación tan precaria, poidan construír un proxecto de vida.

Isto que ti expós vai na liña das reivindicacións do movemento feminista neste 8M e no ano pasado, co lema de “sen coidados non hai vida”, poñendo o peso en que somos nós, as mulleres quen estamos encargándonos, coma sempre, dos coidados.

Efectivamente, por iso habería que poñer o peso no prioritario, que son os coidados, porque a saúde e o afecto son imprescindibles, sen eles non hai vida. E tamén teño a teima de poñer voz e nome a todas as persoas que morreron en condicións terribles, que son persoas da xeración que construíu o benestar, e agora a sociedade desbótaas. Cumpría facer unha reflexión colectiva sobre todo o que pasou e esixir unha revisión de todo ese mundo dos maiores, que non poden ser un negocio, e aos que se lles aplicou a medicina de guerra: es maior, fóra, non interesas. Temos unha débeda con esa xeración.

Cres que é posible unha reflexión colectiva despois da COVID. Cres que no mundo hai aínda espazo para “Anacos de esperanza”?

Teño tamén, ademais dese libro, dous contos que fixen cunha amiga, e en “O branco pais sen neve” apuntamos a que é posible soñar unha utopía para logo construíla. A utopía permíteche andar un camiño, por iso habería que empezar esa reflexión colectiva; certo que hai moito ruído aí fora, ruído que non nos merecemos, necesitamos alegría e esperanza, e o unico que hai é ruído, non só aquí, só hai cobiza e ansia de poder. Compétenos lanzar esa reflexión, e somos as mulleres as que estamos en condicións de facelo, lanzalo como unha pinga de auga, comezando na nosa contorna e ir creando círculos para que iso se convirta no debate importante, que se trate onde hai que tratalo. Igual que vós con esta revista estades buscando un espazo, isto pódese facer con todo. Nese sentido sempre fun, e sigo a ser optimista, e creo que desde unha posición feminista, as mulleres que ocupan postos de decisión poden facer moito.

Hai referentes como en Nova Zelanda e Islandia, que fixeron as cousas doutra maneira. E en Galicia sempre poño como referentes a dúas mulleres, unha é Rosalía Mera, que forma parte do mundo inicial de Inditex, e puxo en marcha empresas de economía social, puntualmente para axudar no problema dun fillo, pero ao mesmo tempo que ese problema sexa universal, e crea o grupo Paideia, cun carácter completamente diferente ao que fai o que foi  o seu home. E a outra referente é Marta Álvarez Quintero quen montou Granxa Maruxa , posteriormente a empresa Milhulloa, e pon en marcha no rural, para denunciar a discriminación, un festival marabilloso que se chama Agrocuir, que intenta mostrar a diversidade sexual e cultural no rural. Son exemplos de mulleres nos que nos debemos mirar, o liderado feminino é fundamental para que as mulleres se vexan representadas en mulleres que si puideron.

A min non me gusta falar de feminismo, prefiro falar de feminismos. Hai moitísimas mulleres pelexando por dereitos en moitos campos, e o que hai que facer é confluír, para que ese movemento avance conxuntamente. E consolide, porque tamén é fácil dar marcha atrás, non hai máis que mirar o 36, que matou os dereitos que as mulleres acadaran na república. Para min, como historiadora, o gran movemento de metade do século XX,  e do século XXI é o feminismo, os feminismos.

Escoitándote é fácil entender porque deixas a docencia, nunha época da túa vida, para dedicarte de cheo á política.

É certo que me gusta moito a docencia, pero sempre pensei que nos merecemos un mundo mellor, que había que cambialo, e a única maneira é traballando. E cando o Bloque se remodela no ano 82, entro nese proxecto chamado común, encabezo a lista de Santiago e estou 12 anos no concello e logo na Xunta. Desa experiencia aprendín que estar na oposición é moi necesario, porque aprendes moito, pero non hai como gobernar para cambiar o mundo; todo o que podes facer se estás no goberno, e contas cunha masa social, porque nada existe se a xente non o apoia. A miña avoa sempre dicía  “Non hai pouco que non chegue, nin moito que non se acabe”, e é verdade, se tes proxectos, sempre hai maneira de conseguir fondos,pelexando.

O alcalde que goberna agora Santiago é o mesmo co que ti compartiches goberno. Como ves a situación da cidade agora? E a situación da política que vivimos nestes tempos, que parece que só existe o inmediato, que non o urxente

Son momentos diferentes. Aquel foi un goberno de coalición, no que hai que dialogar e chegar a acordos; eu sempre estiven en gobernos de coalición, e a miña experiencia foi moi positiva. Creo que as maiorías absolutas son moi nefastas, porque as persoas que compoñemos unha cidade ou un país somos moi diversas, e a única maneira de gobernar para todas é escoitando a todo o mundo, facer políticas inclusivas. É certo que a idade tamiza a visión, pero creo que a confrontación no ámbito da xestión ordinaria, non ten cabida, outra cousa é o debate, que ten que habelo. E aí as mulleres si que somos máis pragmáticas.

“Teño a teima de poñer voz e nome a todas as persoas que morreron en condicións terribles, que son persoas da xeración que construíu o benestar, e agora a sociedade desbótaas ”

Encarna Otero Cepeda

Nas túas experiencias de goberno, no concello e na Xunta, entras nun campo intenso e complexo, do que tanto se está a falar nestes tempos, a vivenda, o espazo onde se fai a vida máis íntima. Como foi esa inmersión?

Para min o urbanismo, a capacidade de ordenar o territorio, foi un descubrimento tan importante como a historia, e hai moitísimas posibilidades de actuar, de influír na vida das persoas. E non digamos xa a vivenda, que é un ben básico, un ben esencial, como recolle a Constitución, un dereito fundamental que hai que protexer. As posibilidades de actuación neste terreo son enormes, e aí enfrontámonos a un dos piares da especulación, e iso si que é unha confrontación total e unha liña divisoria infranqueable.

Cando gobernamos na Xunta foi a única vez que houbo unha Consellería de Vivenda, e puidemos facer políticas moi activas de vivenda, incluso unha Lei de vivenda, que a contemplaba como un dereito, que me tocou a min consensuar, e que o primeiro que fixo o PP cando entrou a gobernar, foi derogala, porque eles entenden a vivenda como un negocio. Fixemos algún proxecto moi bonito, como no barrio da Tinería en Lugo, ou as primeiras vivendas de madeira que se fixeron en Cotobade. Foi unha etapa moi intensa e de moita aprendizaxe e cooperación coa conselleira, Teresa Táboas, e varias arquitectas que traballaban con nós.

Ademais destas persoas coas que cooperaches e aprendiches, que persoas destacarías da túa etapa de política, digamos institucional.

Foi das oportunidades que me deu a política, coñecer a xente moi interesante, en todo o mundo. No foro de cidades patrimonio da humanidade en Quebec, coñecín a unha gobernadora, non recordo o nome, que estaba facendo políticas moi interesantes de combinación de patrimonio, cidadanía e calidade de vida. Tamén tiven oportunidade de participar no Foro Social Mundial, en Portoalegre, o que me permitiu descubrir, entre outras cousas, a obra do arquitecto Eladio Dieste que hai alí, e todo o que estaba a facer o Partido do Traballo a nivel municipal e a nivel de estado; aí coñecín a Lula e a Eduardo Galeano. En Bruselas, de onde lembro a unha deputada do Partido nacionalista galés, da que tamén aprendín moitísimo. E na Marcha Mundial das Mulleres, na que tamén participei, que me permitíu coñecer como os feminismos se moven nas distintas partes do mundo.

A través da historia, hai unha muller que sempre me marcou, que é Alexandra Kolontai, unha muller que compaxinou vida pública e privada, perseguida dentro do propio movemento bolchevique, cunha escrita e unhas memorias que me encantan. E en Galicia, hai dúas mulleres que son Concepción Arenal e Xoana de Vega que para min son un referente, que tiñan moi claro que o acceso das mulleres á formación e á riqueza para ter unha vida autónoma era moi importante. Agora ando detrás da historia dunha muller moi pouco coñecida que se chama Rosita Comunión, que foi unha gran musicóloga e forma parte, como tantas, deste mundo de mulleres descoñecidas, que queremos facer visibles e referenciar.

Despois de toda esa actividade tan intensa e que che permite coñecer de primeira man persoas e accións que para a maioría só están no imaxinario, como é o teu regreso a, digamos, a vida cotiá ?

Cando a asemblea de Amio, abandono a militancia, que non a política, que nunca se deixa de participar para cambiar a vida. No barrio no que vivo, en Galeras, participo do movemento veciñal, estou na plataforma polo mantemento e dignificación das pensións, apoio as accións ou actividades que comparto, pero a primeira fila correspóndelle xa ás persoas novas que teñen a enerxía

Toda a nosa xeneración fomos moi xenerosas co noso tempo, para o común, polas enormes ganas que tiñamos de cambiar o mundo, sen pedir nada a cambio; chegábanos coa satisfacción persoal e moral de que aquilo que estabas a facer, servía. Para que as clases foran mellores, para pular polo galego, para que as mulleres apareceran na historia, ou para militar, simplemente, aportar e construír.

No 2009 volvo as aulas, que nunca me custou, porque é a profesión que escollín. Regreso ao Instituto Eduardo Pondal, no que estiven sempre moi a gusto, cunha mestura de compoñente rural e urbano, cun bo equipo de compañeiras.

Algún libro, algunha película, algunha viaxe especial que queiras compartir con nos.

Gustáme moitísimo viaxar, e creo que temos un país por descubrir que é Portugal, que ten unha cultura moi diversa, que fala coma nós, e hai un escritor mozambicano que se chama Mia Couto, cunha obra diversa, con poesia, ensaio e novela, que me gusta moito. Logo está Galeano, a quen coñecín a través de Xosé Manuel Beiras,  que tamén ten unha obra marabillosa. E de cine, ao que son moi afeccionada, acabo de ver O pai, con Anthony Hopkins, que me gustou, e vin tamén Nación, de Margartita Ledo, que aborda un tema que está esquecido, da fábrica de Pontesa, un exemplo de resistencia das mulleres que aínda seguen a pelexar pola indemnización, que me gustou moitísimo polo que significa e pola súa música e a imaxe.

E xa de remate, ou de resumo, como ves o mundo despois da Covid, cal sería a túa  expectativa ou desexo ?

Teño unha contradición, teño vinagre e azucre. A saída debera ser unha reflexión para mellorar o mundo, despois desta proba na que morreu tanta xente, que non deberiamos esquencer, e a decidación do noso esforzo e o diñeiro para mellorar a vida da xente. Pero corremos o risco de que a resposta sexa que agora toca vivir a tope sen mirar atrás. O que estou segura é que hai cousas que van quedar, como pasou co Maio do 68, que houbo pousos que quedaron como a loita polo sindicalismo ou as conquistas de dereitos das mulleres, que apareceron ao cabo do tempo. Desta pandemia, a pesares de todo o barullo que hai, da piratería que están levando a cabo as empresas farmaceúticas, seguro que queda un pouso, que ao mellor nós non o veremos cando emerxa, pero o que está claro e que non queda máis remedio que seguir pelexando e quedar coa fotografía do que pasou neste ano, que demostrou que o importante e o imprescindible é a vida e os coidados, e para iso cómpre feminizar a vida.

Moitas grazas Encarna por facer a conversa tan doada, polo teu compromiso agora e sempre, e desde De vella a bella, parabéns pola túa actividade neste tempo que compartimos de xubilación,

Peque González Novoa

Peque González Novoa

Profesora

Son Peque González Nóvoa. Nacín en Pontevedra hai 63 anos, nunha familia das de aquela, “numerosa”. Estudiei Psicoloxía en Santiago e dediquei toda a miña vida laboral á docencia, no ensino público; nos primeiros anos como mestra de infantil e posteriormente como orientadora, ata que hai dous anos decidín pasar a esta etapa chamada xubilación. 

No meu percorrido de vida acostumo a definirme como muller, mestra, nai e avoa, sen orde prevalente, por que considero que son os elementos que conforman quen son.

Achégome a este grupo de xente que tivo a boa idea de poñer en marcha este proxecto “De vella a bella” coa intención de aprender e poder aportar un micrograo de area. Neste contexto no que vivimos, e nesta situación de pandemia, creo que todo o que implique a activación das persoas, sexa cal sexa a súa idade, é positivo. 

Día da Muller

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

ABRIL dos libros, por Peque González Nóvoa

ABRIL dos libros, por Peque González Nóvoa

ABRIL dos libros, máis libres e máis libros

Nestes tempos de confinamento, toque de queda e retorno á intimidade das casas, neste mes de abril, o mes do libro e a lectura, todas somos un pouco Emily Dickinson, quen pasou os últimos 20 anos da súa vida na soidade do seu fogar, no seu caso por unha decisión voluntaria  e libre. Súa é unha das frases que máis identifica e define o pracer de ler: “Para viaxar lonxe, non hai mellor nave que un libro”.

O día 2 de abril conmemórase o Dia internacional do libro infantil, coincidindo coa data do nacemento de Hans Chrisitian Andersen, o autor de grandes clásicos da literatura infantil que seguen a formar parte do imaxinario da infancia actual. Libros como   “O parruliño feo” ou “O traxe novo do emperador”, nos que conflúen o fantástico e o real, achegan aos lectores a unha mirada irónica da realidade, permitíndolles unha distancia crítica sen caer na moralexa final doutros contos clásicos. Educar ás nenas e nenos no amor a narración, á ilustración, ao descubrimento das librerías e bibliotecas, no dereito a elixir as súas propias lecturas, é formar lectores críticos  e cidadás do futuro. 

A asesoría de Bibliotecas escolares da Consellería de educación, cunha traxectoria encomiable, compartiu hai tempo este Decálogo dos Dereitos dos nenos a escoitar contos, da Asociación Colombiana do Libro Infantil, que pon o peso na liberdade e o goce coa lectura, na familia e na escola.

E o día 23 de abril, coincidindo coa data da morte de Cervantes e Shakespeare, conmemórase o Día internacional do libro. Ler é un dereito, e os libros representan ese dereito que nos permite achegarmos á cultura.

Marcapáxinas de Manolo Moldes

O libro, e para moitas persoas o libro en papel, simboliza esas viaxes das que fala Emily Dickinson, non so por ese momento íntimo ou compartido no que nos achegamos ao autor e ao contido do libro; tamén pola busca na visita á librería na nosa cidade ou noutros lugares, polas diferentes bibliotecas aquí e alá, polas recomendacións entre amigos, polas dedicatorias do autor naquela presentación, polos libros de poemas nos que te atopas, polas bibliotecas dos amigos que amosan quen son, por tantos personaxes variados en xénero e época cos que nos identificamos e compartimos vivencias e emocións, e por eses marabillosos “puntos de libro” que atesoras e encontras no medio das páxinas ( no recordo, os fermosísimos puntos de libro que Manuel R. Moldes debuxou para a querida Librería Michelena).

Nestes tempos de incerteza, o libro e os marabillosos lugares onde o atopamos, as librarías,  son refuxio e espazo para a esperanza. Paz, Cronopios, Metáfora, Seijas (a piques de deixarnos), Cao, Escolma, El Pueblo, son espazos comúns para os lectores de Pontevedra, cidade que alberga tamén a dúas das máis grandes editoriais españolas que achegan a maxia ao público infantil, Kalandraka e OQO.

Como tamén apuntan esperanza os datos que indican que a lectura desenvolveu un papel moi valioso no estado español, axudando a levar mellor a situación durante o confinamento. Segundo datos do Barómetro de lectura que anualmente elabora o gremio dos editores, xunto co Ministerio de Cultura, o número de lectores que ocupa nesta actividade parte do seu tempo de ocio, aumentou durante a pandemia.

A pesares deste dato, segue a ser preocupante o número tan extenso de persoas, un 36%, que non len nunca ou case nunca, persoas que nunca poderán, como Nino, o protagonista de El lector de Julio Verne, de Almudena Grandes, “ascender polo espazo atravesando nubes de estrelas,  ou descender ata o magma incandescente das profundidades do planeta”. Compételle a sociedade en xeral, as institucións, a administración, os medios de comunicación, repensar o camiño para mudar esta outra pandemia.

Peque González Novoa

Peque González Novoa

Profesora

Nacín en Pontevedra hai 63 anos, nunha familia das de aquela, “numerosa”. Estudiei Psicoloxía en Santiago e dediquei toda a miña vida laboral á docencia, no ensino público; nos primeiros anos como mestra de infantil e posteriormente como orientadora, ata que hai dous anos decidín pasar a esta etapa chamada xubilación. 

No meu percorrido de vida acostumo a definirme como muller, mestra, nai e avoa, sen orde prevalente, por que considero que son os elementos que conforman quen son.

Achégome a este grupo de xente que tivo a boa idea de poñer en marcha este proxecto “De vella a bella” coa intención de aprender e poder aportar un micrograo de area. Neste contexto no que vivimos, e nesta situación de pandemia, creo que todo o que implique a activación das persoas, sexa cal sexa a súa idade, é positivo. 

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

8 de Marzo. Día Internacional da Muller  por Peque González Nóvoa e Sara Valenzuela Viz

8 de Marzo. Día Internacional da Muller por Peque González Nóvoa e Sara Valenzuela Viz

Día internacional da Muller

Peque González Nóvoa e Sara Valenzuela Viz

En De vella a bella queremos sumarnos á celebración do  Día internacional da Muller.

Sabías que inicialmente o Día da Muller non se celebraba o 8 de marzo? Este día celebrouse por primeira vez o 19 de marzo de 1911 en catro  países, Alemaña, Austria, Dinamarca e Suíza. Foi en 1975 cando a ONU  declarou o 8 de marzo como Día Internacional da Muller e, desde entón, conmemórase nesa data  en todo o mundo.

A orixe non é moi clara e hai varias versións. O máis plausible é que foi o 8 de  marzo de 1857 cando un grupo de traballadoras téxtiles decidiron saír ás rúas  de Nova York para protestar polas miserables condicións nas que traballaban.  Sería unha das primeiras manifestacións para loitar polos dereitos laborais das  mulleres. Dende esa data producíronse diferentes movementos e  acontecementos.

Hai máis dun século, o 25 de marzo de 1911, 140 traballadoras do téxtil  morreron nunha fábrica de Nova York. Ese día marcou un momento tráxico na  loita pola reivindicación e mellora dos dereitos laborais, un evento que  desgraciadamente rematou nun incendio que lles custou a vida.

Clara Zetkin

En 1907 tivo lugar en Stuttgart (Alemaña) a primeira Conferencia Internacional  de Mulleres Socialistas dirixida por Clara Zetkin, onde se fundou a Internacional  Socialista de Mulleres. Un dos primeiros obxectivos que perseguían foi o  sufraxio feminino. En 1910, na II Conferencia Internacional de Mulleres  Socialistas celebrada en Copenhague (Dinamarca) coa asistencia de máis de  100 mulleres de 17 países, decidiuse proclamar o Día Internacional das  Mulleres Traballadoras. Detrás desta iniciativa estaban defensoras dos dereitos  das mulleres como Clara Zetkin e Rosa Luxemburgo. Non fixaron unha data  específica, pero si o mes: marzo.

EN QUE CONTEXTO HISTÓRICO, ECONÓMICO E SOCIAL AS MULLERES  ACADARON O SEU DEREITO A VOTAR?

A incorporación masiva das mulleres ao traballo, primeiro despois da  Revolución Industrial no século XIX e máis tarde durante a Primeira Guerra  Mundial (1914-1918), orixinou unha serie de cambios, tanto sociais como  económicos, que contribuíron ao ascenso do feminismo cunha demanda  crecente do papel das mulleres en igualdade de condicións que os homes. A  principios do século XX, por exemplo, o 70% das mulleres británicas solteiras  de entre 20 e 45 anos traballaban remuneradas. Así mesmo, o número de  mulleres solteiras maiores de 45 anos viña aumentando desde mediados do  século anterior, especialmente entre a clase media. A crecente conciencia do  seu valor social fomentaba as demandas das mulleres polo seu dereito ao voto.  O movemento sufraxista xorde, entón, nos países capitalistas, con fortes clases  medias e principios democráticos. Os Imperios Centrais (austrohúngaro,  alemán, turco) tiveron que esperar á súa derrota na Primeira Guerra Mundial e  en Rusia, para a Revolución Comunista. En xeral, en Europa, o movemento  sufraxista foi moito antes e moito máis forte nos países protestantes (Reino  Unido, Escandinavia) que nos católicos (España, Portugal, Italia). 

As mulleres fomos discriminadas en todos os tempos e países. Dereitos que  podemos gozar hoxe no pasado estabánnos prohibidos polo mero feito de ser  mulleres. Os que hoxe parecen dereitos totalmente asumidos, no pasado eran  conceptos radicais. A loita feminista continúa na actualidade, xa que a igualdade de  dereitos entre sexos está lonxe de acadarse. 

Desde 1893, cando Nova Zelandia outorga o dereito a voto ás mulleres  maiores de 21 anos, ata o ano 2015, no que as mulleres sauditas poden por  primeira vez participar e optar ás eleccións, distintas vitorias foron marcando  camiño nos distintos países. En España, o 9 de decembro de 1931 as Cortes  aproban a nova Constitución da República que recoñece o dereito ao voto das  mulleres. As deputadas Clara Campoamor, Victoria Kent e Margarita Nelken  xogan un papel destacado nos debates sobre esta cuestión; paradoxalmente,  as mulleres poderían ser elixidas, aínda que non puidesen votar. As mulleres  españolas non exercerán este dereito ata o 19 de novembro de 1933, cando se  celebran as seguintes eleccións xerais. Despois das de 1936, en  España non se puido exercer o dereito a voto ata 1977, ao remate do réxime  franquista.

O MOVEMENTO FEMINISTA HOXE 

Actualmente, a igualdade de xénero é unha das cuestións que máis preocupa á  sociedade europea e mundial polo enorme camiño que queda por percorrer para  lograr a igualdade plena e real entre homes e mulleres. Nalgunhas áreas, como  a laboral, esta desigualdade é máis destacada. Segundo un desalentador  informe presentado polo Foro Económico Mundial, con este ritmo teremos que  agardar ata o ano 2120 para superar a fenda salarial de xénero. En España, a  diferencia salarial entre homes e mulleres sitúase, segundo os últimos informes,  entre o 12 e o 14%. Mentres seguen a suceder elementos tan graves e  discriminatorios contra as mulleres como a mutilación xenital feminina, os  matrimonios infantís, a feminización da pobreza, a trata… 

Manifestación en Pontevedra 

Desde a declaración do estado de emerxencia pola pandemia do COVID 19,  milleiros de mulleres abandonaron o mercado laboral para ocuparse dos  coidados; a violencia machista non cesou, incluso se incrementou pola  dificultade das mulleres de abandonar o fogar e acceder aos recursos  existentes. Segundo datos da Delegación do Goberno contra a Violencia de  Xénero, as consultas telefónicas ao 061 incrementáronse nun 48% con  respecto ao ano anterior no mes de marzo do 2020, e nun 733,3% no caso das  consultas online no mesmo período.

Durante o confinamento e no momento actual, o chamado teletraballo pasou a  ser unha realidade que afectou tanto a homes como a mulleres. As cifras de  diferentes estudos da situación da muller no ámbito privado, como un informe  elaborado no ano 2020 polo Instituto da Muller, constantan o que é sabido, as  mulleres asumen a maior parte do traballo doméstico e o 70% das tarefas de  coidados. Co peche dos centros educativos e dos centros de día que atenden  aos maiores, durante varios meses do ano pasado incrementouse para as  mulleres a desigualdade e a dificultade xa habitual en conciliación e  corresponsabilidade.

O feminismo reivindica, e ese foi o lema das convocatorias do ano 2020, a  importancia do coidado como un elemento básico dunha sociedade máis xusta  e democrática e apúntase a necesidade, como quedou patente na situación de  emerxencia que vivimos, de que a organización dos coidados ocupe un lugar privilexiado no debate e na acción política, así como a de asumir a  súa responsabilidade de xeito colectivo.

Actualmente, unha parte maioritaria do coidado, pola ausencia de políticas  nesta liña, segue a recaer no esforzo silencioso e invisible das familias,  fundamentalmente das mulleres, que fan malabares diarios para coidar dos  seus, pequenos e maiores.

O feminismo reivindica a democratización dos coidados, tanto no ámbito das  persoas que os proporcionan como no das persoas que os reciben.

Ao longo da historia foron moitas as mulleres que loitaron, con acción e  palabra, por crear unha sociedade con igualdade entre os diferentes xéneros.  Desde Clara Campoamor, promotora do sufraxio feminino,:

É imposible  imaxinar a unha muller dos tempos modernos que non aspira á liberdade

Frida Khalo, Simone de Beauvoir ou Gloria Steinem, ata Chimamanda Ngozi  Adichie:

“Se vas quererme só seguindo as túas regras, garda o teu amor para  ti mesmo”.

Clara Campoamor

Simone de Beauvoir

Gloria Steinem

Moitas mulleres con voz pública e moitas mulleres anónimas foron  quen de situar o movemento feminista nun primeiro plano. Un movemento  feminista moi presente na vida cotiá e política dos últimos tempos, configurado  a partir dun dobre proceso: o individual, polo que de distintas maneiras cada muller é consciente de aspectos particulares que percibe como inxustiza  ou discriminación; e o colectivo, que xenera a identificación dunhas coas  outras e a vontade de actuaren colectivamente contra o sistema patriarcal.

Esta dobre vertente outórgalle singulariedade e forza ao feminismo que non  pretende, nin debe, ser dogmático, parcial ou pechado. A capacidade de  manter o seu espírito crítico e plural permitirá a este movemento apartidista,  transversal e diverso, continuar presente como motor de cambio social,  económico, cultural e politico.

Próxima a celebración do Día internacional da Muller neste marzo de 2021, hai  voces desde as institucións que cominan as mulleres a non manifestarse na  rúa, despois de que nos últimos meses viramos sucederse algunhas  mobilizacións de diversas índoles que non foron cuestionadas. Un  movemento, que ten demostrado a capacidade de coidar e coidarnos, vai estar á altura de seguir coidándonos e non precisa de tutelas para permitir que  expresemos publicamente, de diferentes formas acordes coa situación actual, a  reivindicación común dunha sociedade igualitaria.

Peque González Novoa

Peque González Novoa

Profesora

Nacín en Pontevedra hai 63 anos, nunha familia das de aquela, “numerosa”. Estudiei Psicoloxía en Santiago e dediquei toda a miña vida laboral á docencia, no ensino público; nos primeiros anos como mestra de infantil e posteriormente como orientadora, ata que hai dous anos decidín pasar a esta etapa chamada xubilación. 

No meu percorrido de vida acostumo a definirme como muller, mestra, nai e avoa, sen orde prevalente, por que considero que son os elementos que conforman quen son.

Achégome a este grupo de xente que tivo a boa idea de poñer en marcha este proxecto “De vella a bella” coa intención de aprender e poder aportar un micrograo de area. Neste contexto no que vivimos, e nesta situación de pandemia, creo que todo o que implique a activación das persoas, sexa cal sexa a súa idade, é positivo. 

Encarna Otero Cepeda

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥