PONTEVEDRA: RUEIRO RE(de)TALLADO por Peque González

PONTEVEDRA: RUEIRO RE(de)TALLADO por Peque González

PONTEVEDRA: RUEIRO RE(de)TALLADO

2. CONCEPCIÓN ARENAL PONTE

Na rúa da Oliva, no número 27, unha placa recorda que alí viviu Concepción Arenal, dona Concha.

Nada o 31 de xaneiro de 1820 en Ferrol, filla dun militar liberal cántabro e dunha ferrolá. Á morte do pai, a súa familia instalouse no val de Liébana ata o seu traslado a Madrid en 1835, cando Concepción tiña 15 anos. Quince anos e unha inmensa curiosidade por aprender; nos libros descubre a filosofía, a ciencia, as linguas.

plano rua oliva

En 1841, con 21 anos, pelo curto, sombreiro de copa e levita, asiste a clases de Dereito na Universidade madrileña (hoxe a Complutense). Unha vez descuberta a súa condición de muller, enfróntase a un exame que supera con nota, permitíndolle seguir asistindo a clases, separada dos homes, que eran os únicos con dereito a estudar. É, de feito, a primeira muller en asistir a clases na Universidade. Estudou Dereito durante 4 anos e licenciouse sen título.

En 1848 casou con Fernando García Carrasco, con quen estableceu un matrimonio igualitario. Compartiron pensamentos e traballo intelectual. Tiveron tres fillos, dos que só lle sobreviviu un, Fernando, quen, co paso dos anos, traeríaa a Pontevedra. As súas primeiras obras, nos primeiros anos do seu matrimonio son de carácter literario, e en 1855 comeza a publicar artigos no xornal La Iberia, publicacións que cesan coa morte do seu home en 1857, pola imposibilidade de asinar, como muller, artigos en prensa.

Concepción Arenal

Regresa a Cantabria. En 1860, despois de moita controversia, novamente pola  súa condición de muller, outórganlle o premio da Academia de Ciencias Morais e Políticas, polo seu ensaio A Beneficencia, a Filantropía e a Caridade, obra dedicada a Juana de Vega.

En 1864 é nomeada a primeira muller visitadora de cárceres femininos, posto reservado ata ese momento exclusivamente aos homes. O posto é en A Coruña, cidade á que se traslada e na que estreita amizade con Juana de Vega, con quen promove a Asociación “As Madalenas”, para asistir e acompañar ás presas nos termos legais e persoais. É cesada dous anos despois sen mediar explicacións. A publicación do ensaio Cartas aos delincuentes, defendendo a reforma do Código Penal, parece estar nas causas do seu cese. Non é unha muller fácil e acomodaticia para o establecido.

En 1868, co cambio no goberno, é nomeada Inspectora de Casas de Corrección de Mulleres, cargo que ocupa ata 1873. Nestes anos publica varias obras sobre dereitos das mulleres, a educación, o traballo e a dignidade. Funda o xornal A Voz da Caridade.

En 1875 trasládase a Xixón, acompañando desde ese momento a seu fillo Fernando na súa traxectoria laboral. En cada cidade na que viviu mantivo tertulias nas que participa en pé de igualdade cos homes, e continúa escribindo e publicando ensaios arredor do conflito social, penitenciario e o feminismo.

En 1889, o traballo de seu fillo tráea a Pontevedra por uns meses, xa enferma. Aquí, na rúa da Oliva, comparte tertulia con Casto Sampedro, Augusto González Besada e o marqués de Riestra. No ano 1908, o concello de Pontevedra ponlle o seu nome á praza que hoxe aínda o leva. O Museo de Pontevedra é depositario de distintos textos de Concepción Arenal, como obras de teatro e poemas inéditos, xunto con obra artística.

placa na rúa Oliva
Placa conmemorativa na rúa Oliva nº 27 en Pontevedra

O 4 de febreiro de 1893 falece en Vigo, onde está enterrada.

A súa é unha vida centrada na loita por unha sociedade máis xusta e igualitaria, con especial acento en conseguir o acceso da muller a todos os niveis do ensino. Abríu camiño para mellorar a vida nos cárceres. A obra de Marilar Aleixandre, Premio Nacional de Narrativa 2022, As malas mulleres, reivindica a súa figura nun exercicio de memoria histórica.

Atreveuse a entrar, en pleno século XIX, nos dominios do patriarcado. Definila como precursora do feminismo quédase curto. Dona Concha é feminista, sen ambaxes.

lema da escritora
Lema na Plaza de Concepción Arenal en Pontevedra

A información para elaborar esta pequena reseña é emprestada do Consello da Cultura Galega , da Real Academia da Historia, de artigos de prensa e da obra “De mi viejo carnet”, de Prudencio Landín.

Peque González Novoa

Peque González Novoa

Profesora

Son Peque González Nóvoa. Nacín en Pontevedra hai 63 anos, nunha familia das de aquela, “numerosa”. Estudiei Psicoloxía en Santiago e dediquei toda a miña vida laboral á docencia, no ensino público; nos primeiros anos como mestra de infantil e posteriormente como orientadora, ata que hai dous anos decidín pasar a esta etapa chamada xubilación. 

No meu percorrido de vida acostumo a definirme como muller, mestra, nai e avoa, sen orde prevalente, por que considero que son os elementos que conforman quen son.

Achégome a este grupo de xente que tivo a boa idea de poñer en marcha este proxecto “De vella a bella” coa intención de aprender e poder aportar un micrograo de area. Neste contexto no que vivimos, e nesta situación de pandemia, creo que todo o que implique a activación das persoas, sexa cal sexa a súa idade, é positivo. 

Michelena 11: A casa dos calzóns

Sebastián González García-Paz

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

PONTEVEDRA: RUEIRO RE(de)TALLADO por Peque González

PONTEVEDRA: RUEIRO RE(de)TALLADO por Peque González

PONTEVEDRA: RUEIRO RE(de)TALLADO

1. SEBASTIÁN GONZÁLEZ GARCÍA-PAZ

A historia de cada vila e cidade vaise escribindo paso a paso. Nese devir do tempo hai feitos e persoas que deixan a súa pegada e quedan retallos nas rúas e lugares que, na meirande parte das ocasións, pasan desapercibidos aos paseantes e veciños. Coñecer a nosa intrahistoria axuda a saber mellor quen somos como persoas, vilas e cidades.

Nesta sección que hoxe inauguramos, queremos facer presentes esas pegadas pasadas que atopamos nas rúas de Pontevedra.

rueiro de placas

Permítome a licenza de inaugurar a sección coa placa que, na rúa Castelao, lembra a Sebastián González García-Paz, o meu tío Tano.

Naceu en Pontevedra o 26 de maio de 1908, fillo de Bernardino González e de Ceferina García, e irmán de Daría e Enrique (meu pai).

Estudou no Instituto de Pontevedra, onde trabou unha amizade que perdurou toda a vida con Antón Fraguas. Xuntos crearon naquela primeira etapa, sendo aínda moi novos, no 1924, a Sociedade da Lingua (SDL). Rematado o bacharelato, continuou estudos de historia na Universidade de Santiago, onde se licenciou con premio extraordinario e foi bolseiro da Xunta de Ampliación de Estudos en Francia e Alemaña. Doutorado en Madrid, investigou a cultura castrexa, acadando a praza de profesor de arqueoloxía e historia da arte da Universidade de Santiago.

Participou intensamente na actividade intelectual, cultural e política do país como membro activo das Irmandades da Fala, do Partido Galeguista e do Seminario de Estudos Galegos, do que foi secretario xeral. Concelleiro na corporación municipal de Santiago que presidiu Ánxel Casal, a súa traxectoria política e cultural en Galicia quedou truncada co golpe de estado de 1936. En 1940 foi inhabilitado polo réxime franquista cunha sanción de inhabilitación total, seis anos de desterro a máis de 200 quilómetros de Santiago e 5000 pesetas.

SEBASTIÁN GONZÁLEZ GARCÍA-PAZ
Placa conmemorativa no costado do Hotel Rías Baixas, na rúa Castelao

Exilouse en Porto Rico, onde foi acollido en casa de familia materna, na que tamén vivía a súa curmá segunda, Manuela Lamela, coa que casou en 1941 e coa que tivo tres fillos, Sebastián, Juan Manuel e Maripí. Volve a casa por primeira vez do exilio en 1953 como cidadán estadouniense.

En 1939 comeza a impartir clases na Universidade de Porto Rico, na cátedra de historia da arte, e xa no 1943 foi nomeado decano da Facultade de Humanidades, cargo que ocupa ata 1962. Na universidade coincide con Juan Ramón Jiménez , Cristóbal Ruíz, Eugenio Granell e Pedro Salinas. Con todos eles mantivo amizade e conversas. Obras de Granell e Cristóbal Ruíz adornaron as paredes da súa casa de San Juan e hoxe, algunha delas, honra a vivenda da súa neta, Magda Mari, en Nova Iorque.

Seguindo a liña dos movementos culturais nos que participou en Galicia, en Porto Rico impulsou o Teatro Universitario, complementado co Teatro Rodante, replicante de La Barraca de García Lorca, o Coro, o Museo da universidade e o Centro de Excavacións Arqueolóxicas. Creou o Seminario de Estudos Portorriqueños que, como sinala Antón Fraguas: Non se escapará a ninguén o paralelismo co seu antigo Seminario de Estudos Galegos, onde se traballaba, guiados por el, na recolleita de materiais con esa pacencia que fai falla, prescindindo da presuntuosa nombradía.

Foi nomeado senador vitalicio do Senado de Porto Rico.

O edificio da Facultade de Humanidades do recinto de Río Piedras da Universidade portorriqueña leva o seu nome.

Faleceu en Pontevedra o 5 de agosto de 1967. O Museo de Pontevedra é depositario de parte dos seus traballos.

Os seus fillos manteñen unha fonda relación con Pontevedra e coa familia paterna. A súa personalidade e o enorme afecto que lle profesaban os seus irmáns fixo mella en toda a nosa familia que reivindicamos con orgullo o seu nome e o seu labor en Galicia e Porto Rico.

Sebastian González
Sebastián González García-Paz nas excavacións de Santa Tegra (1930)

A información para elaborar esta pequena reseña é emprestada da memoria familiar , do Consello da Cultura Galega, do libro de memorias  de Tuco Cerviño, Un taxi verde e un concerto, e de número 21 da revista Grial, no que Antón Fraguas publica un artigo sobre Sebastián González.

Peque González Novoa

Peque González Novoa

Profesora

Son Peque González Nóvoa. Nacín en Pontevedra hai 63 anos, nunha familia das de aquela, “numerosa”. Estudiei Psicoloxía en Santiago e dediquei toda a miña vida laboral á docencia, no ensino público; nos primeiros anos como mestra de infantil e posteriormente como orientadora, ata que hai dous anos decidín pasar a esta etapa chamada xubilación. 

No meu percorrido de vida acostumo a definirme como muller, mestra, nai e avoa, sen orde prevalente, por que considero que son os elementos que conforman quen son.

Achégome a este grupo de xente que tivo a boa idea de poñer en marcha este proxecto “De vella a bella” coa intención de aprender e poder aportar un micrograo de area. Neste contexto no que vivimos, e nesta situación de pandemia, creo que todo o que implique a activación das persoas, sexa cal sexa a súa idade, é positivo. 

Michelena 11: A casa dos calzóns

Comadre

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Comadre por Peque González Nóvoa

Comadre por Peque González Nóvoa

A Real Academia Galega, a proposta das Comadres das Letras, un grupo de mulleres unidas en torno a un obradoiro de literatura, escolleu “COMADRE” como palabra do ano 2022.

A definición  do dicionario da RAG queda curta a respecto do que a propia Academia refire na elección desta voz como Palabra do ano 2022. Unha voz que, na fala popular, refírese á muller coa que se ten especial confianza.

Comadre

O dicionario de Estraviz si recollle esta acepción ao definila, entre outras, como”vizinha e amiga de muita confiança, con quem tem outra mulher mais trato.”

Esta acepción cobra especial relevancia desde o movemento feminista, hoxe tan vapuleado polos enormes avances que imos acadando. Ao longo de séculos, as mulleres, relegadas ao poder do patriarcado, fomos quen de tecer redes de solidariedade, sororidade e apoio coas comadres da nosa familia e da nosa contorna.

Os termos comadre e sororidade van parellos, entendidos ámbolos dous como un apoio entre mulleres nunha sociedade patriarcal.

 Marcele Lagarde define a sororidade como un pacto de xénero entre mulleres que se recoñecen como interlocutoras, sen xerarquías. Sustentado no principio da reciprocidade que potencia a diversidade e que impulsa compartir recursos, tarefas, accións.

Comadres
As comadres

Pérdese na memoria o tempo que fai que, en Galicia, celébranse os “Xoves de Comadres” no tempo de Entroido, como testemuñas do pasado e do presente. As mulleres, nestes Xoves, son donas de si mesmas e dos espazos comúns que ocupan, nunha transgresión do estado patriarcal que imperaba e segue aínda vixente na sociedade.

Teñamos presente o feminismo e a sororidade en todos os ámbitos da vida, e gocemos dos “Xoves de Comadres” nos moitos lugares do país que manteñen viva a tradición do entroido galego.

Peque González Novoa

Peque González Novoa

Profesora

Son Peque González Nóvoa. Nacín en Pontevedra hai 63 anos, nunha familia das de aquela, “numerosa”. Estudiei Psicoloxía en Santiago e dediquei toda a miña vida laboral á docencia, no ensino público; nos primeiros anos como mestra de infantil e posteriormente como orientadora, ata que hai dous anos decidín pasar a esta etapa chamada xubilación. 

No meu percorrido de vida acostumo a definirme como muller, mestra, nai e avoa, sen orde prevalente, por que considero que son os elementos que conforman quen son.

Achégome a este grupo de xente que tivo a boa idea de poñer en marcha este proxecto “De vella a bella” coa intención de aprender e poder aportar un micrograo de area. Neste contexto no que vivimos, e nesta situación de pandemia, creo que todo o que implique a activación das persoas, sexa cal sexa a súa idade, é positivo. 

Michelena 11: A casa dos calzóns

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Michelena 11: A casa dos calzóns por Peque González

Michelena 11: A casa dos calzóns por Peque González

No ano 1938, o arquitecto Juan Argenti constrúe en Pontevedra, por encarga do empresario Manuel Corbal, un edificio de cinco alturas no número 11 da rúa Michelena, facendo esquina coa actual rúa Gutiérrez Mellado. Este edificio é coñecido naqueles tempos como “a casa dos calzóns”, por mor dos substanciosos beneficios que o promotor, Manuel Corbal, obtivo do contrato asinado con Franco para a dotación destas prendas ao exército rebelde.

Foi este o primeiro edificio construído con fachada á rúa Gutiérrez Mellado, coñecida popularmente como a rúa do Chanchullo, polos enredos e acordos que supuxo a súa apertura.

Michelena 11
Fotografía propiedade do Arquivo Municipal

Recén rematada a construción, instálase na primeira planta a Xefatura Provincial do Movemento. O baixo ocúpao o Banco Hispano Americano, e nos pisos viviron, ao longo dos anos, distintas familias pontevedresas, entre as que cabe recordar a Carlos del Valle-Inclán, marqués de Bradomín, e a súa muller, Mercedes Alsina Gómez-Ulla, directora da Biblioteca Pública de Pontevedra, cos seus fillos.

No ano 1965 fúndase o Ateneo de Pontevedra, con personalidades de ampla diversidade ideolóxica. Alí estaban Zulueta, Cuña Novás, Torrente Ballester, Lazcano, Marcelino Jiménez, Adrio, Agustín Portela, Odriozola, entre outros, que se encargaron de dinamizar a vida cultural da cidade. O pontevedrés Pío Cabanillas, daquela subsecretario do Ministerio de Información e Turismo que presidía Manuel Fraga, cede ao Ateneo, ademáis unha planta no edificio que alberga as Galerías Oliva, o local do baixo de Michelena 11, para realización de exposicións e conferencias. Neste baixo celebráronse, nos anos da ditadura, ciclos de conferencias que abarcaron desde o marxismo ata a teoloxía progresista de Teilhard de Chardin. Por ese local pasaron Julián Marías, Manuel Sacristán, Ruíz Jiménez e Caro Baroja, entre outros intelectuais que axudaron a converter a Pontevedra nunha cidade referente no mundo cultural español.

O edificio, considerado vangardista no seu momento, con influencias do art decó con fachada redondeada, é realizado en granito. O seu interior, que o colectivo Devellabella temos a sorte de utilizar nas xuntanzas que alí celebramos, grazas á xenerosidade de África González e María Pierres, do coworking Arroelo, mantén a esencia do que foron vivendas de xente acomodada a mediados do século XX, a cociña, o azulexado, as portas, as baldosas do chan, son testigo mudo da vida interior da cidade.

cociña

Cociña da terceira planta

baño

Baño 

corredor

Corredor

Os actuais inquilinios teñen recibido notificación de rescisión do contrato de aluguer das distintas plantas e dependencias do edificio, con data de caducidade nos vindeiros meses. As informacións que temos recabado na cidade contan  que a licencia solicitada de demolición está parada. A catalogación como ben a conservar deste edificio histórico permitiría que a especulación non o derrube. Neste mes, no que asistimos asombradas á remodelación dun local hosteleiro da cidade, emblemático por emprazamento e historia, nunha remodelación que non respecta nin o máis mínimo as características históricas e o enclave, preocúpanos o futuro da fisonomía da cidade. Agardemos e pulemos para que o edificio de Michelena 11 se manteña como é, dentro e fóra, fóra e dentro.

Peque González Novoa

Peque González Novoa

Profesora

Son Peque González Nóvoa. Nacín en Pontevedra hai 63 anos, nunha familia das de aquela, “numerosa”. Estudiei Psicoloxía en Santiago e dediquei toda a miña vida laboral á docencia, no ensino público; nos primeiros anos como mestra de infantil e posteriormente como orientadora, ata que hai dous anos decidín pasar a esta etapa chamada xubilación. 

No meu percorrido de vida acostumo a definirme como muller, mestra, nai e avoa, sen orde prevalente, por que considero que son os elementos que conforman quen son.

Achégome a este grupo de xente que tivo a boa idea de poñer en marcha este proxecto “De vella a bella” coa intención de aprender e poder aportar un micrograo de area. Neste contexto no que vivimos, e nesta situación de pandemia, creo que todo o que implique a activación das persoas, sexa cal sexa a súa idade, é positivo. 

Encadernación Viñas

1.168

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

1.168 por Peque González Novóa

1.168 por Peque González Novóa

No ano 2003 comezan a contabilizarse en España as mulleres asasinadas por violencia de xénero. Ata o día de hoxe, suman a arrefriante cifra de 1.168. Asasinadas.

Sirva este simple e á vez inmenso dato para iniciar hoxe esta breve reseña na nosa revista, nas vésperas do 25 de Novembro, Día Internacional da Eliminación da Violencia contra as Mulleres.

Que se pode dicir que non estea dito? Cada ano publícanse reseñas, como hoxe facemos nós, conmemorando esta data, denunciando os feitos que fan que, ano tras ano, este número aumente. Múdande leis, impleméntanse programas e protocolos, e o número segue a medrar. Con mulleres, “nós que resistimos a séculos de forza”, que canta Guadi Galego. O patriarcado, como sistema de dominación do home sobre a muller, segue vixente. Só coa educación, a formal e a non formal, de novas masculinidades e de mulleres libres e empoderadas, conseguiremos pechar ese número.

25 de novembro, e todos os días do ano, construamos unha sociedade igualitaria. 

Peque González Novoa

Peque González Novoa

Profesora

Son Peque González Nóvoa. Nacín en Pontevedra hai 63 anos, nunha familia das de aquela, “numerosa”. Estudiei Psicoloxía en Santiago e dediquei toda a miña vida laboral á docencia, no ensino público; nos primeiros anos como mestra de infantil e posteriormente como orientadora, ata que hai dous anos decidín pasar a esta etapa chamada xubilación. 

No meu percorrido de vida acostumo a definirme como muller, mestra, nai e avoa, sen orde prevalente, por que considero que son os elementos que conforman quen son.

Achégome a este grupo de xente que tivo a boa idea de poñer en marcha este proxecto “De vella a bella” coa intención de aprender e poder aportar un micrograo de area. Neste contexto no que vivimos, e nesta situación de pandemia, creo que todo o que implique a activación das persoas, sexa cal sexa a súa idade, é positivo. 

Encadernación Viñas

Día internacional das persoas maiores

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥