ALTRI: Eucalipto, futuro e futuro do eucalipto por Benito Andrade

ALTRI: Eucalipto, futuro e futuro do eucalipto por Benito Andrade

Cando a principios de marzo soubemos a través dos medios de comunicación que a fábrica de pasta e fibra proxectada por ALTRI no concello de Palas de Rei ía consumir o 20% do eucalipto en Galicia, ficou claro que non sería como resultado de repartir o que se produce actualmente para que a corporación poda dispoñer desa porcentaxe, non, ese 20% será o resultado incrementar a produción para atender as necesidades crecentes dos demandantes actuais e subministrar, ademais, os 1,2 millóns de toneladas que precisaría ALTRI.

Efectivamente o panorama é de demanda crecente de eucalipto en Galicia. ENCE manterá a súa produción e cambiará a tecnoloxía en Pontevedra para incorporar as grandes cantidades de Eucalyptus nitens que se están a producir; agardan que esta especie substitúa polo menos parcialmente a E. globulus, a que tradicionalmente se plantaba, xa que resiste mellor as condicións de frío, hasta -12ºC e máis de 50 días de xeada ao ano, o que permitirá expandir o eucalipto a zonas de montaña nas que antes non crecía. Esta será unha das vías para incrementar a produción do eucalipto, cara terreos nos que non existía porque a especie plantada ata agora, Eucalyptus globulus, tiña o seu límite de crecemento a uns 600 metros de altitude..

 Por outro lado, Portucel, agora co nome de The Navigator Company, trala moratoria a novas plantacións en Portugal de 2017, comezou a buscar terreos para aluguer e compra en Galicia; dende 2020 á actualidade ten triplicado a superficie xestionada e continuará a súa implantación que comezou nas provincias de Lugo e A Coruña, está a expandirse agora tamén pola de Pontevedra; cómpranse e alúganse superficies nas que se plantaba eucalipto pero tamén a matogueira e terreos agrícolas, que levan xa anos transformándose en eucaliptais.

eucalipto 1
Oferta de aluguer e compra de terreos para plantacións de eucalipto da compañía Navigator que se ten estendido por Lugo, A Coruña e agora tamén pola de Pontevedra.

Temos entón unha demanda de eucalipto que practicamente se multiplica por tres e un Plan Forestal Galego revisado en 2021 que se marca como obxectivo unha redución do 5% que “debe de ser un mínimo de partida que é necesario revisar dunha forma máis ambiciosa” sen que se saiba aínda nada desa ambiciosa revisión. A realidade é que a superficie ocupada por eucalipto crece e segue a crecer a pesar da moratoria para novas plantacións que estableceu a xunta hasta 2025 e todo indica que a expansión das plantacións vai seguir crecendo de forma desmedida tras esta data.

De que modo afectará isto a Galicia? Non é difícil sabelo, trátase dunha especie moi destrutiva; na última versión do Plan Forestal Galego, aprobada polo parlamento galego foi necesario crear o concepto de “eucaliptal degradado” o que significa admitir o elevado potencial de degradación que posúen as especies do xénero Eucalyptus e recoñecer que unha parte importante dos nosos solos forestais xa se se atopan degradados. Os eucaliptos coma especies pirófitas favorecen a propagación dos incendios forestais e os solos desprotexidos tralo incendio son arrasados pola erosión superficial das choivas posteriores, ficando empobrecidos e improdutivos, en solos sen capacidade para soportar máis que a pobre, e perigosa, vexetación oportunista, incapaces de reter e acumular auga ou de acumular carbono en formas orgánicas. Si temos en conta que todos os investigadores recoñecen que o número e extensión dos incendios forestais seguirán a crecer a medida que o cambio climático avance podemos facernos unha idea bastante clara do futuro. Atopámonos na era dos megaincendios e os eucaliptos aportan combustible para que o lume progrese e a destrución avance. Tal e como recoñece a Administración forestal o eucalipto xa ten degradado extensas áreas en Galicia.

incendio
Nos últimos anos os incendios en plantacións de eucalipto son cada vez máis frecuentes no norte de Galicia e en Asturias, como este da vaga que asolou Asturias no ano 2023.

eucaliptos 3
Na parte superior da plantación pode verse unha zona con troncos de eucalipto queimados e que xa non resulta produtiva, un “eucaliptal degradado” nunha plantación de ENCE.

Pero os produtores de pasta están tentando de transmitir a falsa idea de que as plantacións de eucalipto levan asociados algún tipo de beneficio social, económico ou incluso ambiental. En tódolos casos de forma demagóxica e mesmo falseando a realidade, pero as contas indican o contrario, e o que é peor, a expansión do eucalipto que vai forzar a industria, que obrigará á Administración a deixar de lado a redución de superficie planificada no PFG, vai supor unha grave ameaza para o futuro dos solos, da biodiversidade e dos recursos hídricos e vai supor a incorporación á atmosfera de millóns de toneladas de CO2.

É certo que durante o seu crecemento as árbores absorben grandes cantidades de CO2 para transformalo nos compostos orgánicos dos tecidos da árbore, e isto é o que aseguran os produtores e consumidores que resulta beneficioso para a loita contra o cambio climático, os eucaliptos crecen rápido e absorben rápido moito CO2, pero cal é o problema? que pronto son cortados e convertidos en pasta de papel e residuos que se descompoñen e devolven á atmosfera o carbono retido en forma de CO2. De acordo co Regulamento da UE “sobre a inclusión das emisións e absorción de gases de efecto invernadoiro resultantes do uso da terra, o cambio de uso da terra e a silvicultura no marco da actuación en materia de clima e enerxía ata 2030”, que establece as fórmulas para o cálculo dos fluxos de carbono entre a atmosfera e os sistemas naturais, o período de “semioxidación” é dicir o tempo que tarda en reducirse á metade o carbono orgánico almacenado na madeira utilizada para fabricar pasta de papel é de 2 anos co que podemos asegurar que tras 4 anos a inmensa maioría do carbono contido na madeira está xa de novo circulando pola atmosfera en forma de CO2, pero non so se libera este CO2, tamén o emitido pola maquinaria de tala, reunión e transporte da madeira e do emitido durante os procesos de produción de pasta nos que se utilizan combustibles fósiles. ENCE por exemplo declara unhas emisións netas dunhas 700.000 toneladas ao ano e é un dos principais emisores de gases de invernadoiro de España, a implantación de ALTRI, si se producira, implicaría unha cantidade similar. Si, o eucalipto, leva asociadas unha elevadísimas emisións netas de gases de invernadoiro e contribúe xa que logo ao quecemento que favorece a propagación dos incendios forestais nos que á súa vez se emiten grandes cantidades de CO2, todo un bucle destrutivo. En Chile, despois de devastadores megaincendios en plantacións de piñeiro e eucalipto, os cultivos destas especies non se consideran como posibles sumidoiros de carbono, aquí preténdese disfrazar as plantacións de eucaliptos de proxectos de desenvolvemento sostible.

Pero o eucalipto non so ten este efecto, a transformación de solos fértiles en eucaliptais e dos eucaliptais en “eucaliptais degradados” implica unha grave perda de biodiversidade, de capacidade de retención de auga, de materia orgánica na que se acumula carbono e dos solos que poderían soportar a vexetación que actuase como sumidoiro de carbono no futuro, que podería proporcionar os recursos e servizos que necesitamos. A expansión do eucalipto na era dos megaincendios favorecidos polo cambio climático vai carrexar unha catástrofe que todos sabemos que xa está anunciada, so fica agardar.

eucaliptos queimados
Arrastres erosivos posteriores a un incendio forestal. Estes arrastres eliminan solo fértil e favorecen a transformación de materia orgánica en CO2. A degradación en plantacións de eucalipto aumentará co cambio climático.

Mentres, as plantacións seguen e seguirán a expandirse sobre terreos que ocupaba a matogueira e os terreos agrícolas, incumprindo a lexislación en materia de montes e de incendios e destruíndo ecosistemas protexidos, moitas matogueiras albergan hábitats protexidos pola lei, e os terreos que se dedicaron á produción de alimento probablemente non podan volver a utilizarse. Mal futuro para os nosos montes e a nosa terra.

Benito Andrade

Benito Andrade

Profesor de Bioloxía

Son Benito Andrade, nacín en Salcedo, moi cerca de Pontevedra, no 59.

Cando terminei o bacharelato tiña decidido estudar Filoloxía Hispánica pero no último momento matriculeime en Bioloxía, coa ilusión de poder estudar o medio mariño.

Pero non, non era ese o meu camiño, acabei dando clases de Bioloxía en varios centros de Galicia, o último o IES Valle Inclán de Pontevedra.

Pero non perdín de vista o mar, como afección, como desfrute e como compromiso, na Asociación Pola Defensa da Ría, defendendo dentro das miñas posibilidades a saúde dos ecosistemas da Ría de Pontevedra.

Tamén quixen acercarme aos mares do pasado, estudando uns bichiños ben fermosos dos mares do Xurásico de bacía portuguesa desta época, anos recollendo e estudando braquiópodos mesozoicos fixeron que lles teña un grande cariño a estes amiguiños de pedra, unha compañía que quero seguir buscando.

O tempo é unha fera destrutiva que pasa case sempre moi rápido, pasan os meses, os cursos, os anos e chegou o momento de deixar de traballar no instituto.

Somos maiores dende logo pero agora libres para poder dedicarnos ás cousas que consideramos importantes, como este blogue de maiores e para maiores feito entre amigos xubiletas.

O xenxibre do Himalaia

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Punto de fusión por Juanjosé Guirado

Punto de fusión por Juanjosé Guirado

Cuando empecé a escuchar el último programa de nuestro flamenco ya había comenzado y sonaba una guitarra a la que empezó a acompañar una voz que no pude identificar. Una voz “mu rara”. No podía entender la letra, no parecía estar cantada en nuestro idioma. Sin embargo, los quiebros y melismas de la melodía eran absolutamente correctos.

Yo había oído cantar, muy bien por cierto, a un japonés. Otros extranjeros también han querido hacerlo, pero aquella voz no parecía de este planeta. De pronto caí en la cuenta: no cantaba un marciano, sino… ¡un saxofón!

Era, en efecto, el saxo de Pedro Iturralde. El programa era un homenaje a este gran artista navarro, enamorado del cante, fallecido en noviembre del 2020, en la víspera del día de los difuntos. Encontraba Iturralde una raíz común entre el jazz y el flamenco, originados ambos como expresión del dolor de oprimidos y marginados. “Duende y swing se abrazan mutuamente”.

Pedro Iturralde

El de la guitarra era Paco de Lucíaque lo acompañaba en unas soleares, a partir del minuto 3:48 de la audición. Seguían luego, con la guitarra de Paco de Antequera, que se destaca entre otros instrumentos, Las Morillas de Jaén (minuto 11:00); sobre el zéjel teje Iturralde jazz y bulerías, y un instante asoma por allí la caña. Nuevamente con Paco de Lucía, hace una interpretación muy personal de En el Café de Chinitas (minuto 22:50); comenzando con una petenera, sigue por bulerías y remata la faena por soleá. Finaliza el homenaje con otras bulerías, también acompañado por Paco de Lucía, que podéis escuchar a partir del minuto 34:50.

La hibridación entre músicas diversas se ha llamado “fusión”. Aunque realmente lo sea, no es suficiente hacer un batido de estilos para que la mezcla funcione. Iturralde apuntaba que un sentir común era la clave para la integración.

También comparte esta idea Laura Vital, la cantaora que completaba esta sesión. Profesora de Conservatorio, como lo fue Iturralde, su conocimiento de otras músicas la conduce a otra integración de sentimientos compartidos, y si el saxofonista miraba al otro lado del Atlántico, ella busca añoranzas flamencas en otras culturas mediterráneas. 

Laura Vital

Dos piezas, para mí muy evocadoras, interpretaba, acompañada a la guitarra por Eduardo Rebollar. A partir del minuto 42:30, una canción romaní que enlaza con tangos granadinos, y en el minuto 49:14 termina el programa la Cantiña de la Rosa.

Anda jaleo!, jazz flamenco de Pedro Iturralde

Del disco Tejiendo lunas, de Laura Vital

Bailando con Wynton Marsalis y Chano Dominguez en Vitoria

Rosa lahoz, la pulga, gilillo,txalaparta …. noche flamenca en vitoria

Juanjosé Guirado

Juanjosé Guirado

Arquitecto

Juan José Guirado Fernández, sevillano de nacemento (Écija 1946) e pontevedrés de adopción, tras rematar os seus estudos de arquitectura desenvolveu a maior parte do seu traballo como arquitecto en Pontevedra, traballo que, por circunstancias da vida, foi abandonando para dedicarse ao ensino, comezando por unha substitución no IES Concepción Arenal de Ferrol e aprobando posteriormente as oposicións a profesor de debuxo, profesión que exerceu en Pontevedra durante sete anos, seis deles no IES Valle Inclán.
Despois de rematar a súa tese doutoral, acabou na Escola de Enxeñería Industrial de Vigo, no Departamento de Deseño, no que traballou ata a súa xubilación hai agora sete anos. Ao longo dese tempo participou en diversos congresos e cursos dentro e fóra de España e realizou estudos sobre xeografía, historia, antropoloxía, filoloxía e literatura.
Desde hai dez anos escribe puntualmente no seu blog esencial o menos sobre estas e outras materias. Ademais da súa tese é autor de tres libros sobre xeometría e deseño.

Historia de vida

La zona muerta

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

O Vello Cárcere de Lugo e a memoria por Anxo Gonález Guerra

O Vello Cárcere de Lugo e a memoria por Anxo Gonález Guerra

O Vello Cárcere de Lugo e a memoria

Anxo González Guerra, ex-seminarista

Cando estudaba no Seminario de Lugo (1966-1972) ás veces algúns balóns pasaban por enriba do muro do cárcere e había que dalos por perdidos: os campos de deporte do Seminario Maior e o Cárcere compartían parede e escoitabamos como pasaban o ferro pola reixas cando os gardas facían as rondas.

En 1975 cando xa estaba no Colexio Universitario de Lugo fun co amigo Antón a unha manifestación e cargaron os “grises”. Escapamos os dous correndo e metémonos na catedral ata que intuímos que xa pasara todo. Foi aí cando el se decatou de que cos porrazos lle caera o cartafol das clases, volvemos pola mesma rúa pero non atopamos nada e cada un marchou para a súa pensión. Ao día seguinte el non veu ás clases e axiña soubemos o que pasara. Como levaba no cartafol a cartilla da Caixa de Aforros na que estaba o seu enderezo familiar, inmediatamente foron buscalo alí e logo á pensión luguesa. Botou tres días na comisaría e dous no cárcere ata que seu pai pagou 15.000 pesetas de fianza, quedou con causa aberta no Tribunal de Orde Pública e expulsárono da Universidade. Menos mal que os profesores o deixaban asistir ás clases e mesmo lle gardaron as notas ata que o TOP desapareceu e con el borrouse toda a acusación, pero das 15.000 pesetas non se volveu saber.

Despois de 50 anos, unha boa parte dos que empezaramos en Lugo os estudos de Filoloxía (os primeiros en facer alí tres cursos de Filoloxía) volvemos xuntarnos en marzo. E como toda boa xuntanza ten que haber un xantar, que mellor sitio ca Lugo para iso. Pero antes quedamos no Vello Cárcere, que agora é un centro social e museo, para acompañar a Antón, que non volvera alí desde que estivera preso (eu foi a primeira vez que traspasei aquel muro, a primeira vez que vin por dentro onde caían as pelotas dos seminaristas). Foi moi emocionante porque, ademais, fíxonos de guía o tamén compañeiro e amigo Claudio Rodríguez Fer, que tanto ten contribuído á recuperación da memoria histórica e tamén colaborou activamente achegando material para a exposición permanente.

Vimos a cela na que estivo Antón, a que ocupou o pai do propio Claudio e a do avó da nosa tamén compañeira Elisa V. Hai unha listaxe de presos na que está o avó do amigo xubilado do Valle Inclán Andrés Vilán, que estivo preso alí e saíu para ser fusilado na tapia do cuartel da Garda Civil. Vendo aquelas historias tamén me lembrei do avó da coordinadora de De vella a bella, Charo Valcárcel, asasinado na Estrada polos golpes dos falanxistas. E do pai da amiga Ramona, mestre preso en San Simón.

Alí mesmo tamén nos contou o compañeiro Antón G. que naqueles anos do Colexio Universitario fora detido por ser comunista e tivera que marchar ao servizo militar obrigatorio e fora multado e expulsado da Universidade. Alí no Vello Cárcere fixemos memoria dos nosos malos tempos e dos tempos dos nosos avós, ben peores ca os nosos.

Xa no xantar lembramos a vida luguesa da nosa mocidade e de cando lle fixemos o boicot á materia de Literatura Española en xuño e setembro. Tiñamos de profesor un seguidor dos métodos de Moreno Báez que era quen de nos sacar a todos o gusto pola literatura. Por iso nos erguemos contra el, ata contamos co ánimo de El Progreso, recibiunos o director e apoiou as nosas reivindicacións. A min servíronme aquelas clases moito, servíronme para facer logo como profesor todo o contrario do que vin e sufrín naquelas clases de literatura. Non hai mal que por ben non veña.

Fixen aquel día, ida e volta, case 400 km de condución. Cando me deitei custoume moito coller o sono e non era polos cafés, era pola “memoria”, lembrei cando á miña avoa lle dixeron en Chantada que “menos mal que lle morrera o pai que senón tiñan que llo matar por republicano” (tivo “a sorte?” de morrer de enfermidade en decembro do 35… era o papá Ánxel do Arrieiro, o meu bisavó).

Na miña vida hai anos que pareceron durar un día e hai días que pareceron durar un ano, coma este de marzo de 2024.

Anxo metido nunha cela
Anxo metido nunha cela 
recreación da vida nunha cela
Recreación da vida nunha cela
Anxo González Guerra

Anxo González Guerra

Profesor de Galego

Son Anxo González Guerra. Crieme entre Trasar de Carballo e a Cervela, lugares da montaña luguesa. No Seminario tiven de profesor ao mestre das etimoloxías Nicandro Ares, no Instituto a Alonso Montero, no Colexio Universitario a Anxo Tarrío e na Facultade de Filoloxía a Carvalho Calero. Terán algo que ver en que sexa un dos integrantes da 1ª promoción de Galego-Portugués?

De xaneiro de 1980 a abril de 2015 fun profesor de Lingua Galega e Literatura no IES Sánchez Cantón onde tiven alumnos e alumnas marabillosos. Desde 2005 Vitoria Ogando e mais eu fomos poñendo materiais na Internet: ogalego.eu. E seguimos de xubilados.

Alá na miña terra da infancia aos xubilados dáselles por traballar unha ribeira ou un morteiro. A min dáseme por cousas de lingua e literatura, alí onde queiran escoitarme. A cabeza non para, non convén estar ocioso.

Lembranzas das mestras da infancia

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

El agua en Galicia por Luis Guereñu

El agua en Galicia por Luis Guereñu

El agua en Galicia

Luis López de Guereñu

Son ya varios los estudios que se han hecho sobre el uso del agua en Galicia durante la Edad Moderna, así como la conflictividad que planteó su aprovechamiento. Estaban en juego los intereses de los agricultores y de  los molineros, los que poseían una tierra donde nacía un riachuelo, los que desviaban el curso de los pequeños ríos que bajan por las pendientes, los señores contra sus vasallos y los vecinos entre sí; vemos, en fin, a clérigos pleitear por el agua contra un vecino o varios, y así sucesivamente.

En una sociedad eminentemente agraria, como era la gallega hasta bien entrado en siglo XX, se comprende que el agua fuese un bien preciado. Si bien un clima lluvioso hace que muchas explotaciones agrarias no necesitasen del riego, otras sí debido a la naturaleza de los cultivos, a las cualidades del suelo o a la necesidad de aumentar las cosechas. La enorme dispersión de la población por todo el territorio gallego, no dejando comarca sin poblamiento, así como la extrema división de la propiedad, explican sobradamente la conflictividad por el uso del agua.

agua en Galicia

Rey Castelao ha estudiado (2007) el uso de los molinos de agua en Galicia a fines del Antiguo Régimen; Pegerto Saavedra lo ha hecho con el agua en el sistema agropecuario gallego (2009); para localidades concretas está la obra de Cabanas López (1997); Falcón Galiñanes lo ha hecho para el caso del Ulla (2003) y no son los únicos.

A mediados del siglo XIX Martínez Padín decía que “las aguas de riego eran una de las causas más comunes de la conflictividad rural en Galicia”, llegándose incluso a la violencia. Antes -dice Ofelia Rey- el ilustrado Pedro Antonio Sánchez constató el desmesurado número de molinos (8.278 en 1800). El estudio de la autora citada explica que cada familia (y esto ha llegado hasta el siglo XX) necesitaba hacer harina con su propio cereal, por lo que los molineros necesitaban el agua que también necesitaban los agricultores y ganaderos. 

Pero la conflictividad solía resolverse en la misma base del conflicto, es decir, entre las partes implicadas, llegando a acuerdos, mediante indemnizaciones, mediante arbitrajes o mediadores. En menos ocasiones se recurría a la justicia señorial, arbitraria muchas veces cuando no estaba el propio señor implicado en el conflicto. A la Real Audiencia de Galicia llegaban muy pocos casos en comparación con la documentación que los especialistas han consultado en los protocolos notariales de los archivos. 

La legislación sobre aguas en Galicia era la misma que la del conjunto de la Corona de Castilla, “que apenas cambió desde las Partidas de Alfonso X hasta el Código Civil de 1889”. En ocasiones el agua se cedía gratis, en otras por precio; a veces se trataba de respetar una servidumbre; en general fue la costumbre y la libre avenencia entre las partes lo que prevaleció, antes de recurrir a las leyes generales. Los conflictos nacían cuando un vecino trasvasaba agua en detrimento de los intereses de otro, o desviaba el cauce de un riachuelo, o daba un uso al agua en el curso alto del río que perjudicaba a los que estaban en el curso medio o bajo. El agua era objeto de división en las partijas de herencias -incontables, dice la autora citada-, o en los apeos de bienes.

A mediados del siglo XVIII el 48,8% de los vecinos eran de señorío secular y el 38,9% del eclesiástico, por lo que solo una pequeña parte de la población era de realengo. Esto complicaba las cosas, pues la justicia señorial se entrometía, en ocasiones, en la conflictividad vecinal, que podía ser individual o colectiva: todos los vecinos de una parroquia, de un lugar… Según el estudio hecho por Ofelia Rey los demandantes fueron en un 43 por ciento grupos vecinales y en un 39 por ciento lugares, mientras que los demandados fueron “varios vecinos” en un 46,8%, “individuos del común” en un 32,3% y destaca también el 8,5% del clero. 

 Curiosa la naturaleza humana, que aún en un país donde abunda el agua, no por ello deja de haber conflicto en relación a ella.

Jose Luis López de Guereñu

Jose Luis López de Guereñu

Puesto

Jose Luis naceu en Vigo en 1951. Pasou os primeiros anos da súa vida na provincia de Salamanca, incluida a capital, regresando cando tiña 10 anos a Galicia. Realizou o bacharelato no Instituto Valle Inclán de Pontevedra. Estudiou Maxisterio e licenciouse en Xeografía e Historia, especialidade en Historia do Arte, na Universidade de Santiago de Compostela en 1975. Foi profesor no IES Valle Inclán e na Escola Pública de Adultos (EPA) de Pontevedra e no IES de Poio (Pontevedra). Ten un blog onde publica regularmente os seus artigos 

Obras: Historia de Pontevedra (1996, xunto a Antonio de la Peña Santos e Juan Juega Puig)

Historia de vida

El mundo de Brueghel

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

O Día da Clase Obreira Galega por Marcos Seixo Pastor

O Día da Clase Obreira Galega por Marcos Seixo Pastor

O Día da Clase Obreira Galega. Represión nas loitas sociais do tardofranquismo

 Conmemórase cada 10 de marzo en lembranza da morte, a mans da policía, de dous traballadores e sindicalistas galegos: Amador Rei e Daniel Niebla; un sanguento suceso que se produciu no lusco-fusco da ditadura, en 1972, cando axentes do réxime dispararon contra unha numerosa manifestación obreira (arredor de 4000 persoas) das empresas de construción naval Bazán e Astano, de Ferrol, o que causou a morte de dúas persoas e ducias de feridos por bala ou por traumatismos. Todo isto prodúcese nun clima de moita axitación social e sindical, no que os traballadores demandaban, alén de melloras nas condicións laborais e retributivas, tamén dereitos tan elementais como o dereito de folga, de reunión, amnistía… Circunstancias que se viron agravadas polo despedimento de varios traballadores de CC.OO. que protestaban polo afogo económico e laboral ao que estaban sometidos. Como consecuencia, a cidade de Ferrol foi tomada pola Garda Civil e a Policía Armada, e o paro foi total até o día 20. Unicamente a prensa estranxeira se fixo eco da situación con veracidade.

cartaz de Amador e Daniel

Cartaz do SOG

Manifestación Astano

Manifestación dos obreiros de Bazán e Astano (Ferrol 10-03-1972)

Noticia prensa do franquismo

A noticia na prensa do franquismo

As mobilizacións axiña tiveron resposta noutras cidades galegas, nomeadamente en Vigo, con manifestacións contra a represión policial e a ditadura franquista. Moitos obreiros foron detidos, encarcerados e sancionados economicamente. A día de hoxe aínda ninguén foi responsabilizado nin procesado por estes brutais sucesos. A partir de 1981 a rúa Recimil, na que se produciron os feitos, pasou a ser chamada rúa Dez do Marzal. En 1987 o Parlamento Galego aprobou a declaración institucional desta data como Día da Clase Obreira Galega.

Manifestación en Vigo

Manifestación en Vigo

Mais este non será o derradeiro acto de represión sanguenta do réxime, pois durante os últimos anos do franquismo continúa a haber unha grande turbulencia social en todo o Estado, na que cómpre encadrar a morte de militantes antifascistas como o anarquista catalán Salvador Puig Antich, executado por garrote vil en 1974, ou a do activista da UPG Moncho Reboiras, cosido a tiros nas rúas de Ferrol en agosto do  1975, así como os derradeiros inmolados do franquismo (setembro de 1975): os militantes de ETA político-militar Juan Paredes Manot e Ángel Otaegui  e os do FRAP Ramón García Sanz e os galegos Xosé Humberto Baena e Xosé Luís Sánchez Bravo, aos que non conseguiron zafar do fusilamento nin as teimosas presións de sinalados organismos internacionais nin as do propio Estado Vaticano.

En 1978, xa na etapa que adoitamos denominar como a transición, malia que aínda se estaba a loitar pola legalización das organizacións sindicais de clase, violentamente esfareladas e masacrados os seus cadros coa sublevación fascista, o monstro da crise bateu de novo no sector naval. Paralelamente ao artellamento dun novo sindicalismo vaise producindo toda unha cadea de conflitos, que acadarían o punto álxido coa reconversión industrial levada a cabo polo goberno de Felipe González e especialmente protagonizado polo ministro de Industria Carlos Solchaga, quen perante a desfeita que se estaba a levar a cabo no sector industrial limitouse a sinalar “¿qué malo hay en que nos convirtamos en un país dedicado a los servicios?”.

Escultura en Ferrol

Escultura conmemorativa do 10 de marzo en Ferrol

A reconversión supuxo a destrución de millares de postos de traballo e a reactivación das loitas obreiras contra o desmantelamento da nosa industria. Loitas que tiveron como actor principal a clase obreira e como individualidades máis visíbeis a combativos traballadores do naval como Emilio Viéitez “Miluco”, Fran Guizán, Manolo Puxeiros, Manuel Currás “Meiriña”, Xulio Torres e un longuísimo etcétera.

O ambiente en Vigo era dunha grande tensión, con continuas mobilizacións na rúa, onde se entoaban lemas tan recorrentes como “Non non non ao peche de Ascón”, “Nin fondo nin paro, queremos traballo”, “PSOE, AP a mesma merda é”, “goberno escoita Galiza esta en loita”… As asembleas eran constantes e nelas chegaron a proxectarse actuacións tan afoutas como o foron o reivindicativo secuestro do Catamarán que facía o traxecto Vigo-Cangas, levado a cabo por traballadores de Ascón e mariñeiros do Morrazo en 1978, a retención de directivos de Ascón, a irrupción de traballadores en oficinas e dependencias oficiais como a alcaldía de Vigo, o corte da vía ferroviaria Irún-Vigo por douscentos traballadores deitados sobre ela, queima de autocarros de Vitrasa… Mesmo habería que lamentar a dramática morte dunha moza, Elvira Parcero, a consecuencia das pancadas recibidas durante unha carga policial en 1978.

Manifestación

Manifestación contra o desmantelamento industrial

secuestro do catamarán

Secuestro do catamarán

Nunha atmosfera anímica de total abatemento e desesperación, de ansiedade, de incerteza…, o ministro Solchaga estabelecía continuos expedientes de regulación de emprego e outras medidas encamiñadas a redución drástica dos cadros de traballadores, así como baixas incentivadas e prexubilacións sen cubrir vacantes, que comportaron perda de emprego para as clases operarias e perda de riqueza para o noso país. Incrementáronse os problemas de saúde da poboación, afeccións cardíacas, problemas psiquiátricos, ludopatías, ruptura de parellas, suicidios… Foron moitas as persoas que se viron na rúa e que optaron por montar un negocio botando man dun préstamo e mais dos cartos da indemnización polo despexo laboral (un taller de carpintaría ou de chapa e pintura, un bar, un comercio…), e que nun ambiente global de grandes estreitezas, fracasaron abocándoas a unha emigración forzada, a intentar voltar a comezar de cero… E chegado a este punto non podo deixar de facer unha referencia ao meu amigo Xulio Torres, de quen tracei unha breve semblanza no xornal A Nosa Terra con motivo do seu pasamento en xuño de 2005. Foi ben coñecido pola súa militancia no independentismo, xa desde os tempos do PGP e de Galicia Ceibe (OLN), e un dos máis combativos activistas contra a reconversión. Sobre el cinguíronse con saña algunhas das máis tráxicas secuelas deste proceso: paro, ruptura sentimental e social, soidade, problemas de saúde, proxectos fracasados e ilusións frustradas, ostracismo e morte.

Xulio Torres

Xulio Torres

A pesar de toda a dor e de todas as penalidades que se produciron neste período da nosa historia, habería que destacar, como riscos positivos, o incremento da consciencia de clase e as conquistas no ámbito da solidariedade proletaria e a autoorganización, que callaron no artellamento dun rexo sindicalismo de clase en clave nacional galega, xérmolo do sindicalismo nacionalista actual, e que iría desde o Sindicato Obreiro Galego (SOG) e a Intersindical Nacional Galega (ING) até a Intersindical Nacional dos Traballadores Galegos (INTG) e a Confederación Xeral de Traballadores Galegos (CXTG). Un novo sindicalismo moi crítico cos sindicatos de ámbito estatal aos que nalgunha ocasión chegan a acusar de pactistas e mesmo de colaboracionistas e vendidos por algúns acordos acadados en Madrid de costas aos intereses dos traballadores galegos. Pola súa banda o sindicalismo estatal atribuía ás centrais nacionalistas unha orixe pequenoburguesa e censurábaas por estar a xerar un divisionismo prexudicial para a causa da clase obreira, aínda que afinal el mesmo vai ter que ir mudando nas formas e no fondo para axeitar a súa semiótica á natureza das nosas clases populares. En todo caso o que subxaceu durante algún tempo foi a crítica a un modelo sindical inédito adaptado á realidade singular dos nosos traballadores e da nosa estrutura industrial e a teima de asimilar os símbolos nacionais (himno e bandeira), de empregar na comunicación  interna e externa só a lingua galega e mesmo reclamar a necesidade da loita pola liberación nacional. E precisamente esta foi a principal razón do amplísimo medre de afiliación que se produciu nestes anos.

cartaz INTG

Cartaz INTG

Esta etapa será reflectida cun grande realismo na obra creativa de artistas como o poeta Méndez Ferrín, así como o grupo xeracional Rompente, especialmente Antón Reixa. Guillermo Cameselle, coñecido como o fotógrafo da reconversión industrial viguesa, tamén soubo plasmar con mestría as brigas obreiras en instantáneas que foron aparecendo na prensa do momento, especialmente no Faro de Vigo. A reconversión tamén deixou unha importante pegada nas composicións musicais das bandas da movida (Siniestro Total, Os Resentidos, Radio Océano, Golpes Bajos…). O cinema social tampouco foi alleo a este momento e así a película Los lunes al sol do director Fernando León é un coidadoso reflexo do ambiente vigués deste período que estamos a tratar, e con moito acerto fóronlle outorgados cinco premios Goya e a Concha de Ouro do festival de San Sebastián, entre outras distincións.

los lunes al sol

Bibliografía:

BERAMENDI, Justo-NÚÑEZ SEIXAS, Xosé Manuel, O Nacionalismo Galego, Historia de Galicia, ed. A Nosa Terra, Vigo 1996.

MÁIZ, Bernardo-ALONSO, Bieito, O Sindicalismo nacionalista galego 1972-1982, Promocións Culturais Galegas S. A., Vigo 2003.

SEIXO PASTOR, Marcos,  “Júlio Torres Couso”, A Nosa Terra. 22-28 de setembro de 2005.

Recursos informáticos:

https://www.fundacionmonchoreboiras.gal/centro-de-documentacion-do-sindicalismo-nacionalista-galego.html

https://www.youtube.com/watch?v=9Byiv7eJHxQ&ab_channel=manu77gz

https://loquesomos.org/transicion-sangrienta-elvira-parcero-rodriguez-una-victima-viguesa/

https://www.farodevigo.es/sociedad/2013/06/10/camaras-enfocaron-vigo-lunes-sol-17436855.html

https://www.farodevigo.es/gran-vigo/2022/08/25/muere-sandokan-simbolo-lucha-sindical-73850325.html

Marcos Seixo Pastor

Marcos Seixo Pastor

Profesor de Galego

Chámome Marcos Seixo. Aínda que a miña chegada ao mundo tivo lugar en 1959 na rúa de San Marcos en Lugo, na casa da miña avoa, fun concibido e criado en Navia de Suarna, onde pasei unha feliz infancia e a onde regreso cando menos dúas ou tres veces ao ano. Por mor da profesión do meu pai, estivemos vivindo en distintos concellos. Asentámonos finalmente en Cuntis (Pontevedra), onde vivo a día de hoxe na aldea de Castrolandín.

Fixen estudos de Filoloxía en Compostela e os últimos 16 anos fun profesor no IES Valle Inclán de Pontevedra, até a miña “xubilación forzosa por incapacidade” no ano 2016. Neste instituto coñecín aos compañeiros do grupo de teatro Argallada, algúns deles impulsores do blog devellabella, no que ando a colaborar con algún traballo.

A miña vida na actualidade segue a ser bastante activa, pois podo dedicar o tempo ás miñas moitas afeccións, entre elas escribir. Alén diso tamén son afeccionado á música tradicional, ás motos, sobre todo ás clásicas, a coidar as viñas, e tamén a nadar, podendo ser, no río de Navia

Blog

O conto popular Galego

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

La zona muerta por Juanjo Guirado

La zona muerta por Juanjo Guirado

En la Casa das Campás, sede del vicerrectorado del campus de Pontevedra de la Universidad de Vigo, se proyectan películas los viernes dentro de unos en un ciclos que programa y presenta Suso Novás, que es también director del Festival Internacional de Cinema de Pontevedra.

Este curso comenzó con el ciclo Limítrofes, una selección de películas de diferentes épocas en las que o que teoricamente non pertence ao noso mundo” se conecta“co universo sensible que habitamos ou percibimos”.

El 12 de enero se proyectó La zona muerta, dirigida en 1983 por David Cronenberg y que versiona la novela que Stephen King publicara en 1979.

la zona muerta libro
la zona muerta, pelicula, artigo de guirado

Libro y película cuentan la historia de Johnny Smith, un joven profesor que resulta herido en un accidente automovilístico y permanece en coma durante casi cinco años. En este tiempo, su novia se ha casado y tiene un hijo.

El neurólogo Weizak que lo atiende descubre con sorpresa que el contacto físico le permite conocer acontecimientos del su propio pasado en la Alemania nazi. Pero su mente puede conocer también el presente, y así logra salvar de un incendio a la hija pequeña de su enfermera.

La capacidad para “presenciar” acontecimientos pasados le permite descubrir a un asesino en serie. A partir de ahí, agobiado por su nueva facultad, se muda a otra ciudad y decide recluirse, aunque sigue su labor docente sin salir de su domicilio, orientando a niños problemáticos. Un día lo visita un prominente político y lo convence para que atienda a su hijo, que se ha aislado también en su casa.

Allí es donde descubre que puede adivinar también acontecimientos futuros: se le presenta la imagen del niño ahogándose al romperse el hielo donde iba a patinar, y así lo salva del accidente, que efectivamente ocurre pero sin su presencia.

A partir de este hecho se enfrenta a situaciones traumáticas y profundos dilemas éticos y morales: si es capaz de prever lo que puede llegar a suceder, con sus acciones puede intervenir para cambiar el futuro.

El marido de su aún enamorada Sarah es Greg Stillson, un político sin escrúpulos que mediante diversas artimañas alcanzará la Presidencia de los Estados Unidos. Smith descubre que las acciones de Stillson en la presidencia desencadenarán una guerra nuclear. Por esa razón está decidido a detenerlo antes de que eso llegue a ocurrir.

Pregunta a Weizak si de haber conocido el futuro y tenido la oportunidad de eliminar a Hitler lo habría hecho. La respuesta afirmativa lo decide a actuar. Durante un mitin electoral del político, en el que lo acompañan Sarah y su hijo, dispara sobre él. Cuando falla el primer tiro, Stillson agarra al niño y lo utiliza como escudo, convencido de que no disparará contra él. Smith vacila y es entonces abatido por la fuerza de seguridad. Stillson está a salvo, pero su carrera política ha acabado. Como nunca será presidente, también el mundo se salvará.

La película plantea varias cuestiones de interés, comenzando por su descarnada denuncia de la corrupción que domina la política estadounidense, con la venalidad siempre presente, donde el poder económico mueve los hilos de las campañas electorales. La imagen del demagogo populista que se presenta como salvador inmaculado es hoy más actual que nunca. Trump, Bolsonaro, Milei y tantos otros son unos cuantos, entre muchos más.

“De haber sabido lo que vino después, ¿habrías matado a Hitler, o a Franco?” La película parece responder afirmativamente a estos otros casos hipotéticos. Y aquí es donde se manifiesta tanto lo irreal de la adivinación del futuro y las contradicciones que acarrea como la estéril hipótesis “salvadora” de eliminar preventivamente al futuro tirano.

La respuesta correcta a la pregunta la daba un guerrillero al que conocí, superviviente del maquis; una persona cuya fortaleza física y mental le permitió vivir luego muchos años. Estando en la cárcel, por alguna razón tuvo que hacer un trabajo fuera de la prisión. Lo acompañaba un guardia armado.

Medio bromeando, el guardia le preguntó: si el arma la tuvieras tú, ¿me dispararías? A lo que contestó: si supiera que con eso iba a corregir el curso de la Historia, lo haría sin vacilar, pero como eso no iba a cambiar nada, sería solamente un crimen que no estaría dispuesto a cometer.

Con ocasión del aniversario del atentado de ETA que acabó con la vida de Carrero Blanco, se planteó en el programa de TVE La noche en 24 horas cómo pudo influir este magnicidio en el proceso de cambios que ocurrieron tras la muerte de Franco. El mismo día del hecho se celebraba el Proceso 1001. Presente en el programa estuvo Nicolás Sartorius, uno de los dirigentes de Comisiones Obreras allí condenados.

Para el histórico dirigente, como para la práctica totalidad de los allí presentes, el atentado no mejoró en nada la lucha por la democracia. Porque la presidencia la ocupó inmediatamente un personaje todavía más represor que Carrero, Carlos Arias Navarro. Su dureza quedó demostrada en los años siguientes. La Transición no comenzó entonces, y no fue hasta tiempo después cuando la presión popular, que no el Espíritu del 12 de Febrero, obligó a una transacción pactada entre el Régimen y quienes se le habían opuesto.

Pero otro efecto muy negativo fue el impulso que recibió ETA para continuar su política de atentados, la que aún hoy sirve a la derecha extrema para mantener vivo el Espíritu de Franco.

De la misma manera, las muertes de Calvo Sotelo y Sanjurjoprincipales impulsores del golpe militar, y más adelante la de Mola que dejó a Franco como el único líder indiscutible de los militares golpistas, no impidieron en modo alguno que se produjera el alzamiento ni alteraron su trayectoria. Es muy improbable que eliminar al caudillo hubiera resuelto los problemas que causaría luego su supervivencia.

Viajar al futuro entraña la contradicción de cambiar lo que no existirá. ¿Cómo es que Johny Smith “ve”, no ya lo que pasará, sino incluso lo que no pasará? La posibilidad, aunque es digna de análisis, no pasa de ser un divertimento.

Incluso admitiendo la posibilidad de adivinar el pasado y el presente, lo más problemático es adivinar el futuro, porque no hay uno solo posible. Un hipotético viaje al pasado puede servir para especular sobre historias alternativas a lo que realmente sucedió a partir de entonces. Pero en cualquier momento, pasado o presente, son tantas las circunstancias con las que no podemos contar que el futuro nunca está escrito. De las infinitas posibilidades que parten del presente, ¿por qué el vidente ha presenciado con tanta claridad una que ya no se podrá producir?

Al futuro nunca se va con certeza. Los profetas visionarios que ciegamente lo apuestan todo a una carta son potencialmente peligrosos.

El comportamiento de Stillson arruina su futuro. El político que antepone su vida a la de su propio hijo pondrá lo personal por delante de lo que supuestamente debería importarle más.

¿Es quizá este el caso de Podemos, que desde el principio frenó la ilusión de un proyecto único de la izquierda porque no se contaba suficientemente con ellos?

Por mucho que hayan querido explicar por qué han tumbado, junto a PP y Vox, el decreto que reformaba el subsidio de paro, a falta de una demostración rigurosa de que los inconvenientes superaban a las ventajas, y aún en ese caso, siempre quedará la sospecha de que ha sido una decisión personal y vengativa.

Como en la película, la sospecha puede arruinar su trayectoria futura.

Juanjosé Guirado

Juanjosé Guirado

Arquitecto

Juan José Guirado Fernández, sevillano de nacemento (Écija 1946) e pontevedrés de adopción, tras rematar os seus estudos de arquitectura desenvolveu a maior parte do seu traballo como arquitecto en Pontevedra, traballo que, por circunstancias da vida, foi abandonando para dedicarse ao ensino, comezando por unha substitución no IES Concepción Arenal de Ferrol e aprobando posteriormente as oposicións a profesor de debuxo, profesión que exerceu en Pontevedra durante sete anos, seis deles no IES Valle Inclán.
Despois de rematar a súa tese doutoral, acabou na Escola de Enxeñería Industrial de Vigo, no Departamento de Deseño, no que traballou ata a súa xubilación hai agora sete anos. Ao longo dese tempo participou en diversos congresos e cursos dentro e fóra de España e realizou estudos sobre xeografía, historia, antropoloxía, filoloxía e literatura.
Desde hai dez anos escribe puntualmente no seu blog esencial o menos sobre estas e outras materias. Ademais da súa tese é autor de tres libros sobre xeometría e deseño.

Disonancia cognitiva

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥