Rock e Arte Conceptual de Nova York por Javier Domínguez
Rock e Arte Conceptual de Nova York (2000–2005): dúas linguaxes artísticas da mesma cidade.
Durante máis de un século, Nova York foi unha capital cultural onde a música e a arte non só coexistiron, senón que tamén se influíron mutuamente. Durante dúas décadas, os anos 80 e 90, o rock estivo dominado polo <<grunge>>, orixinado na cidade de Seattle, na costa do Pacífico, grazas ao éxito de Nirvana e ao seu legado; o <<nu-metal>> tamén foi unha tendencia, un xénero que fusionaba o heavy metal co rap, o funk e o metal industrial, con bandas como Linkin Park e Limp Bizkit. Por outra banda, tamén houbo música <<dance>> con bandas como 2 Unlimited e Prodigy. Finalmente, non podemos esquecer o <<plastic pop>> das Spice Girls, Backstreet Boys, etc. – música para adolescentes.
Pero desde 2000 ata 2005, a cidade dos rañaceos —e sobre todo Brooklyn— converteuse nun dos principais centros creativos do mundo. Alí converxeron dous movementos aparentemente distintos, pero profundamente conectados: o renacemento do Rock independiente e a expansión das prácticas contemporáneas afíns á Arte Conceptual. Aínda que a primeira vista poidan parecer mundos separados, ambos os movementos compartían a mesma aspiración: a procura de novas formas de autenticidade, identidade e significado. En resumo, a necesidade de responder á cidade a través da experiencia directa, do cotián, do urxente, especialmente despois do atentado contra as Torres Xemelgas.
En Nova York, nos primeiros anos do século XXI, houbo un período de revival do rock, no que novas bandas revitalizaron o xénero cun estilo moderno, pero con raíces clásicas. Foi un momento crucial que restaurou o papel histórico da cidade como unha das capitais mundiais do rock. Brooklyn, particularmente o barrio de Williamsburg, converteuse no epicentro do <<cool>>, un punto de encontro onde músicos, artistas visuais, fotógrafos e performers compartían os mesmos espazos. Os concertos en pequenos clubs funcionaban como happenings modernos: eventos efémeros e intensos, cargados de presenza física e emocional.
Barrio de Williamsburg en Brooklyn, N. Y
Falando musicalmente, este renacemento non foi meramente un fenómeno musical. Tamén foi un fenómeno cultural e estético. Eran bandas inspiradas no <<punk>> e no <<garaxe rock>>, que reviviron sons sinxelos, directos e crus, reestruturados cun toque moderno. Un exemplo disto é a súa negativa a usar distorsión de guitarra. Estes grupos non só se preocupaban pola música, senón tamén pola actitude, a imaxe (The Strokes puxeron de moda as zapatillas Vans), o contexto urbano e a construción dunha identidade artística. Neste sentido, o rock de Nova York daqueles anos funcionou case como unha obra conceptual: unha declaración sobre a cidade, sobre a mocidade e sobre a arte, coa idea de volver aos fundamentos.
Se se tivese que nomear unha banda líder deste renacemento do rock na Gran Mazá, serían The Strokes. Esta banda formouse en Manhattan; de feito, a maioría dos seus membros procedían de familias acomodadas. O quinteto, liderado polo cantante e compositor Julian Casablancas, converteuse rapidamente nun símbolo da nova escena neoiorquina. Foron aclamados como os <<salvadores do rock>> ao comezo do milenio. Definiron unha estética: guitarras entrelazadas e sinxelas; ritmos de estilo garaxe; temas curtos; unha actitude despreocupada pero elegante; e un estilo urbano que conectou coa mocidade da cidade. O seu gran salto chegou con <<Is This It>>, o seu álbum de debut lanzado en 2001 e agora considerado un dos grandes álbums do século XXI ata agora. O seu son podería describirse como <<Garaxe Rock Revival>>, con <<riffs>> melódicos irresistibles. The Strokes conseguiron facer que o rock sonase de novo fresco e xuvenil.
The Strokes e portada do disco <<Is This It>>
Xunto a eles, os Yeah Yeah Yeahs achegaron un son máis experimental, fusionando o <<punk>> e o <<indie>> co <<art-rock>>. O trío, liderado pola icónica e enerxética Karen O. – unha mestura de Amy Winehouse e Janis Joplin cunha poderosa presenza teatral – foi a cara máis explosiva e artística da escena de Nova York. O seu son era un <<post-punk>> salvaxe, con sintetizadores e a presenza escénica volcánica de Karen O. Gradualmente, pasaron da crueza á sofisticación electrónica. A súa canción <<Maps>> converteuse nun himno xeracional que demostrou que o garaxe rock tamén podía ter corazón.
The Yeah Yeah Yeah`s. foto Pop
Unha achega clave veu de LCD Soundsystem, o proxecto liderado por James Murphy, o cerebro detrás de DFA Records, un selo discográfico importante en Nova York naquel momento. Máis que unha banda de rock tradicional, eran un colectivo que fusionaba a pista de baile coa sensibilidade do <<indie rock>>. A súa música é unha carta de amor —ás veces cínica, ás veces emotiva— á cidade dos rañaceos. O seu son pódese describir como unha mestura de <<dance-punk>>, <<disco>>, <<electrónico>> e <<krautrock>>. Este último foi un movemento de rock experimental e psicodélico que xurdiu en Alemaña a finais da década de 1960 e durante os anos 70, caracterizado pola música electrónica con ritmos repetitivos. A súa canción <<All My Friends>> é citada con frecuencia como unha das mellores cancións da década pola súa capacidade para mesturar euforia e nostalxia. Os seus concertos eran unha celebración intelectual.
James Murphy
Interpol tamén foi unha banda destacada. Mentres outras bandas abrazaban o <<garaxe rock>>, esta miraba cara ao escuro <<post-punk>> dos anos 80, ao estilo de Joy Division. Cos seus traxes negros impecables e a voz de barítono de Paul Banks, trouxeron á cidade unha atmosfera densa, romántica e sofisticada. Posuían unha elegancia melancólica. O seu estilo baseábase nunha liña de baixo prominente, guitarras angulares e letras crípticas. O seu álbum de debut, <<Turn on the Bright Lights>>, é unha obra mestra de atmosfera e tensión que definiu o son <<nocturno>> de Nova York.
Foto: Douglas Mason/Getty Images.
Durante eses anos, pequenos clubs en Manhattan e Brooklyn, como o <<Mercury Lounge>> e o <<Bowery Ballroom>>, convertéronse en espazos clave para descubrir novas bandas. A cidade redescubriu o seu espírito musical subterráneo, remontándose a épocas anteriores como a do club CBGB nos anos setenta.
Ademais, este rock neoyorquino dos primeiros anos do 2000 tivo un impacto global. Moitas das bandas da cidade inspiraron escenas similares noutras cidades de todo o mundo e axudaron ao rock a volver con forza á radio e aos festivais internacionais.
Ademais, a estética do rock de Nova York durante estes anos estaba profundamente conectada coa linguaxe visual da arte conceptual. As portadas de álbum minimalistas, os vídeos musicais experimentais, as fotografías en branco e negro, un sentido da moda deliberadamente <<anti-glamuroso>> e unha actitude de desapego irónico cara ao espectáculo comercial ecoaban estratexias típicas da arte conceptual: reducir o superficial para enfatizar o concepto.
Ao mesmo tempo, a Arte Conceptual, que desde a década de 1960 atopara o seu centro global en Nova York, continuou expandindo a súa influencia nas galerías, museos e espazos alternativos de Brooklyn. A arte conceptual caracterízase, sobre todo, por priorizar a idea fronte ao obxecto, a mensaxe fronte á forma e a reflexión fronte á beleza tradicional. Nos anos posteriores ao 11-S, este tipo de arte adquiriu unha nova resonancia: a cidade necesitaba reinterpretarse, repensarse e reconstruír o seu significado.
Aínda que moitos dos artistas conceptuais máis famosos de Nova York, como Sol LeWitt e Bruce Nauman, pertencen a xeracións anteriores, a escena da arte conceptual de Nova York non desapareceu cos anos 60 ou 70; transformouse e expandiuse en novas prácticas interdisciplinares nos anos 2000. Isto é especialmente certo en Brooklyn, onde as fronteiras entre a arte visual, a performance, os medios dixitais, o son e a cultura urbana comezaron a difuminarse de xeitos novos e experimentais. Un exemplo claro é a artista Natalie Bookchin, que reside en Brooklyn e é coñecida polo seu traballo en medios dixitais, vídeo e instalacións conceptuais que exploran como as redes dixitais alteran a nosa percepción da realidade. Na mesma liña atópase Phyllis Badino, unha artista conceptual e visual que continúa a vivir e traballar en Brooklyn e que crea obras que combinan vídeo, performance, instalación e escultura, adicadas a explorar a percepción humana. Do mesmo xeito, a artista mexicana Julieta Aranda, que estudou e traballou na cidade, aborda no seu traballo conceptos relacionados co intercambio, a circulación e a subversión dos sistemas artísticos tradicionais.
Obra de Julieta Aranda
Finalmente, debemos mencionar o dúo de artistas Aziz + Cucher, con base en Gowanus, Brooklyn, que foron pioneiros no uso da fotografía dixital e dos medios experimentais na arte conceptual e dixital desde a década de 1990. O seu traballo, centrado na manipulación de caras e corpos, aborda de xeito indirecto o clima cultural do rock posterior ao 11-S: unha sensación de estrañeza, vulnerabilidade e identidade fragmentada. Influenciaron as prácticas artísticas que coexistiron co auxe da música indie nos anos 2000.
Ao mesmo tempo, as bandas de rock indie estaban a redefinir a forma en que se consumía a música: non só como un produto comercial, senón como unha experiencia urbana, comunitaria e estética. Ambas prácticas reflectían a mesma cuestión conceptual: como se experimenta a arte nunha cidade saturada de información e ruído?
Tanto o Rock Alternativo como a Arte Conceptual compartían a urxencia de expresarse nun tempo de cambio. Aínda que distintos, representan a mesma idea na historia cultural: a cidade como un escenario creativo, onde a arte e a música non son meros produtos, senón xeitos de interpretar o mundo. A conexión entre as dúas artes fíxose, como xa se mencionou, especialmente visible en Brooklyn. Os pequenos clubs, os almacéns convertidos e os espazos alternativos funcionaban case como galerías vivas. Un concerto nun local de Williamsburg podía entenderse como un evento performativo, un ‘happening’ contemporáneo: algo efémero, intenso, baseado na presenza, coma moitas obras conceptuais que existen só no momento da súa execución. Neste sentido, Brooklyn funcionaba como un laboratorio interdisciplinar. Músicos, artistas visuais, performers e fotógrafos compartían barrios, bares, lofts e circuítos creativos. O espírito DIY (faino ti mesmo) do indie rock aliñábase coa lóxica conceptual: producir desde o inmediato, desde o experimental, sen necesidade de grandes estruturas institucionais.
A importancia histórica desta relación é notable. Na música, o rock de Nova York entre 2000 e 2005 axudou a restaurar a relevancia cultural do xénero, inspirando escenas en todo o mundo e establecendo o <<indie rock>> como o son dominante da década. Na arte, o <<conceptualismo>> reafirmou que Nova York seguía a ser un centro global onde a arte non se contempla meramente, senón que se pensa, se discute e se experimenta.
Entre 2000 e 2005, Nova York ofreceu un exemplo único de diálogo entre a música e a arte. O rock indie e a arte conceptual non só coexistiron, senón que se nutriron mutuamente en termos de estética, actitude e visión cultural. Ambos deixaron a súa pegada na historia, lembrándonos que as grandes revolucións artísticas non ocorren en illamento, senón en cidades onde todas as disciplinas se intersecan e transforman.
En conclusión, Brooklyn a principios dos anos 2000 foi un cruce de camiños onde o rock e a arte conceptual compartían sensibilidades, espazos e linguaxe: ambos buscaban novas formas de autenticidade nun mundo cambiante. A historia da arte e da música daqueles anos non se pode contar por separado, porque en Nova York —como sempre— todo acaba mesturándose nunha única enerxía creativa.
Fotografías procedentes de internet (NME; POP QUIZ)
Fotografía de Julieta Aranda por Nor Charpentier
Uso de IA.
Goodman, Lizzy. See You in the Bathroom. Renaissance and Rock and Roll in New York, 2001–2011. Madrid: Neo Person, Alfaomega, 2018
Stangos, Nikos. Concepts of Modern Art. Madrid: Alianza Editorial, 1997
https://culturainquieta.com/musica/la-historia-tras-la-mitica-portada-de-is-this-it-el-album-debut-de-the-strokes/
Videos procedentes de YouTube
Javier Domínguez
Profesor de Historia
Javier Domínguez foi profesor de Historia no IES Valle Inclán ata que se xubilou no ano 2021
máis artigos
♥♥♥ síguenos ♥♥♥
