Os cedros do Líbano por Xoán Bernádez Vilar

Os cedros do Líbano por Xoán Bernádez Vilar

 A primeira das frases que  aparecen neste comentario  son da autoría do poeta bíblico Isaías,  que vivìu nos séculos VIII e VII a. C.,  e que  para mellor exactitude completamos con estas palabras: “Porque chegará o día de Iaveh Sebaot para os altivos e  soberbios,  e para os altos e sublimes cedros do Líbano, e as naves de Tarsish, no intre de que a soberbia humana sexa abatida”.

       Nese prominente Líbano,  coetáneo co lugar do mesmo xeito denominado,  houbo  arredor do ano 3000 a. C., varias cidades-estado, tanto semitas coma  cananeas, máis tarde denominadas fenicias, que, malia a cativeza dos seus  recursos, comerciaron  polo Mediterráneo, e fundaron importantes  factorías, illas  e asentamentos.

        Antes xa do ano mil a. C., tales fenicios chegaron mesmo a traspasaren as lendarias Columnas de Hércules, -hoxe o Estreito de Xibraltar-,  espallándose tamén tanto polo occidente  da Península Ibérica coma pola mesma África,  protagonizando,  arredor do ano 600 a. C., o asombroso acontecemento de,   seguindo instrucións do faraón Nekao II,  chegar a circunnavegar tamén o inmenso continente que acabamos de indicar.

Promontorium Ophiussa

Lisboa dende o sur. Ao lonxe, á esquerda, o “Promontorium Ophiussa”, hoxe “Cabo da Roca”, anteriormente chamado “Promontorium Oestrimnio”, a dous días de navegación do Cabo Silleiro.

Mariña de Eilat

A atractiva Mariña de Eilat, dende onde na antigüidade fixéronse navegacións a redor de Africa.

        Aproximadamente, ao mesmo tempo, documentos pùnicos recollían as exploracións entón efectuadas polos almirantes Hannón e Himilcón de  Cartago.

       Así mesmo son tamén admirables, se ben que en certos casos tamén dudidosas, as  inscricións de navegantes localizadas no Brasil,  entre elas unha descuberta no ano 1972,  máis tarde perdida, da que se copiou o texto que, máis tarde, examinou o orientalista francés Ernest Renán, (1832-1892), quen a considerou coma simple falsificación. Porén, en 1967,  reexaminada polo investigador norteamericano Cyrus Gordon, (1905-2001), aceptouse coma válida, chegándose entón  á conclusión de que fora escrita polos membros dunha expedición de naves sidonias,  ou de fenicios próximos á  famosa Tiro, que partindo da tamén histórica Ezyon Gheber, hoxe a cidade israelí de Eilat,  no golfo de Akaba, próxima ao Mar Vermello, parece que pretenderon repetir a navegación xa comentada de arredor de África do século 600 antes de Cristo, que foi esparexida polos ventos alíseos,  ao chegaren ao Atlántico,  o que as  levou ao Brasil.

O Cabo Silleiro

O Cabo Silleiro, con 197 metros de altura,  dirixido cara ao norte. Fotografía tomada dende as murallas de Baiona.

Illas de San Simón e San Antón

As illas San Simón e San Antón, dende a praia de Cesantes.

         Tal acontecemento sitúase a partires  do ano 19 do rei Hiram III de Tiro, (552-532), ou arredor do ano 531 a. C.,  intre no que a Biblia recolle o acordo entre o mesmo e Salomón, (970-931), para a construción do Templo de Xerusalén, do que se salvou esta transcrición:

        “Somos fillos da terra de Canaán, na Siria. Persíguenos o infortunio. É terrible estar inmobilizados deste xeito. Seguramente non nos queda moito tempo de vida. A desesperación xa se apoderou de nós, ¡e que desesperaciòn!. Pronto veremos o final do noveno e mesmo  do décimo ano da nosa permanencia aquí. . . onde reina un calor espantoso. A pouca auga que hai para beber é moi mala… ¡É unha terra maldita!. A febre devóranos; semella un forno ardente. Non nos queda máis consolo que Baal. . .

auga dos cedros

Auga dos Cebros (Oia). Primeiros barcos que se localizaron na Fachada Atlántica (2000 a. C.)

Labirinto

Labirinto de Mogor, Laxe dos Cebros. Anos 1800 – 600 a. C.

A segunda das frases  dignas de lembrar  pertence xa ao coñecido poeta de Bergantiños,  Eduardo María Pondal Abente, (1835-1917). ¿Mais, cal será  o confín dos Verdes Castros por el cantado? . . .  Porque,  son numerosos os que da fachada atlántica europea se coñecen, e  se espallaron polos lugares máis asombrosos, e que vos recomendamos que examinedes entre as páxinas que se recollen neste traballo.

Se  recorremos á obra do ano 2001  do coñecido arqueólogo, académico e profesor de arqueoloxía da Universidade de Oxford, Sir Barry Cunliffe, (Portsmouth, 1939),  advertiremos que, nela,  figura o seu mapa, “Castros of Gallicia”,  no que indica cantos considera a partir da metade de Portugal, ata a Cantabria, amosando ao mesmo tempo a extraordinaria densidade dos mesmos que  se dá a partir do río Miño, ata o Eo. O que nos abre o camiño que debemos seguir.

        A arqueoloxía indica ademais que entre os séculos XIII e V a. C. foi así mesmo  intensa a presenza fenicia en Portugal, detectándose ao mesmo tempo numerosos asentamentos, entre eles, e de sur a norte, os de Castromarim, Cerro da Rocha Branca, Abú, e Santa Olaia, este o máis setentrional de todos, situado na foz do río Mondego, onda Figueira da Foz, existindo ademais achados de navíos fenicios  que visitaron  as Rías Baixas entre os séculos VI e I a. C.

Pena da Moa

Panorámica dende a “Pena da Moa”. En primeiro termo “O Pindo”. Ao fondo, o  Cabo Fisterra.

Cedro do Líbano

Un dos moitos cedros do Líbano.

        Cóntase, ademais, coas insculturas de Oia, do período IX ao VII, -véxase o mapa-, ao norte da Guarda, coas súas inconfundibles embarcacións do mediterráneo oriental, das que no ano 2006 se descubriron  tres exemplares máis,  datados entre os anos 1800 ao 600 a. C., así como A Lanzada, Neixón (Boiro), baía da Coruña, e  moedas feno-púnicas tanto da Estaca de Bares coma nos seus arredores.   

           Completa esta realidade  o feito de que,  baixo o Museo do Mar de Galicia, en Alcabre, Vigo, o castro da Punta do Muíño de Vento conserva aínda un belo altar púnico. Así mesmo, nas Rías Baixas son numerosas as áncoras líticas orientais. Ao mesmo tempo tampouco se debe de esquecer  que os fenicios comerciaban con cerámica, alimentos, roupa, traballos en metal, vidros, xoiaría, marfís, . . ., ademais do feito de que a principal veta estannífera de Europa, tal como o recolleron tanto Barry Cunliffe como a maioría dos investigadores, é a que se estende dende aproximadamente a nosa Costa da Morte, o Cabo Fisterra, as Rías Baixas, e as provincias de Ourense e  Zamora.

 En tales lugares debeu de descansar o interese dos fenicios  en acadar o remoto confín dos Verdes Castros que, no ano 350 a. C., era un produto tan importante que estaba catro veces  máis valorado que a prata.

        Saudemos, pois, a estes fenicios que, ademais, souberon crear para a humanidade o extraordinario avance que a escritura alfabética supuxo.

Xoan Bernárdez Vilar

Xoan Bernárdez Vilar

Historiador

Doutor en Xeografía, Arte e Historia pola Universidade de Vigo e desde o 2003 membro correspondente de Real Academia Galega. Conta cunha importante obra ensaística (libros e artigos en revistas) froito da súa condición de historiador entre a que destacamos algúns títulos como: 

 Galicia no século VI antes de Cristo. Estudo Histórico-Xeográfico da Ora Maritima de Rufo Festo Avieno.  

Xeografía do mito de Tristán e Iseu. 

A etapa portuguesa de Colón e a súa viaxe Ultra Tile.

O comezo da nosa Idade Media. A Gallaecia que se emancipou de Roma.

O rei Artur: Mito e realidade

Ademais dedicouse tamén á  narrativa acadando varios premios, coma o Xerais no ano 86 por No ano do cometa, unha das súas obras máis coñecidas, aínda que xa no 76 fora premiado polo  Padroado da Cultura Galega de Montevideo por Un home de Vilameán: anatomía da revolución Irmandiña, tamén recibiu o Premio Concello de Vilalba no 93 e no 99 por: Big-Bang e A saga da illa sen noite respectivamente e a Homo sapiens concedéuselle un accésit no Modesto R. Figueiredo no 83. 

Ten tamén unha obra teatral O valedor do reino (Premio de teatro da Universidade de Vigo no 2002) e así mesmo foi premiado polo seu labor como tradutor de obras latinas ao galego.

Chronica Hermerici

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

A carta por Xosé Álvarez Castro

A carta por Xosé Álvarez Castro

A carta

Xosé Álvarez

13.5.38
 Mis queridos padres: Ha llegado mi última hora. Ya veis, ni en este momento me falta valor para afrontar la situación a que la desdicha nos ha conducido a todos. Dentro de dos o tres horas moriré. Quiero pues en los últimos de mi vida pediros perdón una vez más por este gran disgusto que os doy. Ánimo y valor padres míos como lo tiene vuestro hijo. No desesperéis; no os aflijais demasiado: os queda más familia, otros hijos (hermanos míos queridos) que sabrán consolaros.
 Doy mi vida tranquilo; sin remordimientos de conciencia de ninguna clase: no he matado, no he robado… nadie mejor que vosotros conoce mi corazón.
 No os desesperéis -repìto- padres queridiños
[varias palabras tachadas]
 Mamasiña: Un abrazo muy fuerte. Muero sin besarte, sin haberte abrazado, pero lo hago espiritualmente y tan fuertemente que quisiera en él condensar todo el cariño que te profeso.
 Hermaniños: Quered mucho a papá y mamá. No olvidéis a Otilia.
 Os abraza y besa a todos de todo corazón
 Segundo.

Parte da carta
carta de Segundo

Carta de Segundo Abal

Son as tres da madrugada do 13 de maio de 1938, o mestre Segundo Abal Padín entrara en capela ás dúas e media. Estaba acompañado polo seu defensor, o tenente de infantería Jaime Aranda, cando recibiu a visita do xuíz instrutor e o secretario para notificarlle a sentenza do consello de guerra que o condenara a morte o nove de febreiro.

Nestes momentos finais lembra a súa detención o un de agosto de 1936 e a permanencia durante meses, como detido gobernativo, na prisión provisional habilitada na Escola Normal de Pontevedra.

 Nacera en Padrenda (Meaño), estudara maxisterio e estivo destinado en Puerto de la Cruz (Tenerife) e alí, o un de outubro de 1932, afiliouse á Federación de Trabajadores de la Enseñanza da UGT. O seu último destino foi a escola de Castro de Agudín, na parroquia vilagarciá de Cea.

Non esquece as acusacións contra el dun compañeiro, mestre falanxista, que manifesta saber que o primeiro de maio marchara á cabeza dunha manifestación dando berros e saudando co puño en alto; tamén lle dixeran que o 20 de xullo dirixira un grupo de obreiros e que estivera fuxido no monte. O mestre falanxista, ao igual que outros acusadores, falaba por referencias e non puido concretar quen lle dera esas informacións.

Carnet de Abal

Carnet de Abal

O informe da policía que figuraba no atestado foi moi duro:

 “Gran propagandista de las doctrinas del marxismo; era anti-religioso hasta el extremo de inculcar a los niños confiados a su custodia ideas contrarias a la religión, haciendo pruebas con ellos para demostrarles que no había Dios; tomó parte activa en contra del glorioso movimiento como organizador de grupos armados y alentando a los mismos, poniendo todo su esfuerzo en la demarcación en beneficio del Frente Popular. Es considerado como elemento perturbador y peligroso para la sociedad. No se le conocen bienes de fortuna”.

O fiscal amplifica as acusacións, afirma que concorre no procesado a agravante da perversidade do delincuente e apela a “los buenos españoles guiados por su amor a la Patria derraman su sangre en los frentes para conseguir el engrandecimiento de la misma y eliminar para siempre a esos desgraciados que pretendían convertirla en una colonia rusa”.

 Segundo Abal non se recoñece nestas acusacións, nega os feitos que lle atribúen e alega que o mestre acusador movíase guiado pola inimizade orixinada por unha pasada relación amorosa cunha familiar daquel.

            Ás cinco e media da madrugada, na avenida de Bos Aires, unha sección das forzas de seguridade composta por un suboficial e doce números executa o mestre.

O médico certificou a defunción “que tuvo como causa inmediata un síncope cardíaco y por causa fundamental tres heridas de armas de fuego portátil en la región precordial, mortales de necesidad y dos heridas de la misma clase en el hemitórax derecho”.

 Hai anos, a persoa que a posuía entregoume unha copia desta carta: a derradeira carta do mestre.

Segundo Abal

Segundo Abal

Xosé Álvarez Castro

Xosé Álvarez Castro

Historiador

Xosé Álvarez Castro, mestre, profesor de historia (xubilado) .Licenciado en Xeografía e Historia. 

Máster en Educación Ambiental. Fundación Universidad-Empresa. UNED. 

VI premio Galiza Mártir da Fundación Alexandre Bóveda á recuperación da memoria histórica en 2011. 

 Enlace ao Blog de Xosé Álvarez Castro

Pontevedra, catro días de xulio

O modelo de muller baixo o franquismo

O que nos contan os nomes das Xunqueiras

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

A respeito de Eva Illouz: Como o amor acaba no capitalismo tardío por Domingos Antom

A respeito de Eva Illouz: Como o amor acaba no capitalismo tardío por Domingos Antom

A RESPEITO DE EVA ILLOUZ: COMO O AMOR ACABA NO CAPITALISMO TARDIO

Domingos Antom Garcia Fernandes

A RESPEITO DE EVA ILLOUZ: COMO O AMOR ACABA NO CAPITALISMO TARDIO. UMA SOCIOLOGIA DAS RELAÇONS NEGATIVAS. SOBRE O TRÁFEGO COMERCIAL DAS RELAÇONS ÍNTIMAS.

O título anterior será objeto de explicaçom e debate, o dia 27 de abril, na aula aberta de filosofia que se está a realizar semanalmente na Biblioteca Pública de Pontevedra. E pareceu interessante transferir algumas ideias-chave para os leitores da devellabella.

Para informaçons mais detalhadas anexa-se um arquivo com algumas leituras sugeridas aos participantes dissa conferência-debate, que figuram assim  mesmo na página web do Curso de Filosofia da devandita Biblioteca.

A seleçom, que cabe aquí, começará por a reinvençom do amor segundo Alain Badiou, continuará com o que Eva Illouz  entende desde a sociologia como tráfego comercial com relacionamentos íntimos e concluirá com o fim do amor em Tamara Tenenbaum 

Reinventar o amor para o defender da sua domesticaçom na sociedade atual.

Alain Badiou

Do livro de 31 páginas, com bastantes espaços em branco, Elogio del amor, será destacado o capítulo II, intitulado Los filósofos y el amor, de algo mais de 3 páginas.

Para Badiou Arthur Schopenhauer seria o filósofo mais incendido do anti-amor, que nom perdoa às mulheres por terem tido a paixom do amor e perpetuar assim a espécie humana que nom vale nada. E na outra ponta situa a Kierkegaard por enraiganhar a experiência amorosa na sua proveniência divina e considerar o matrimónio como um meio para aceder ao suprahumano. E aprecia em Platom que considere a experiência amorosa como uma semente de universalidade, um conhecer desde a diferência, um caminhar da singularidade à ideia de Beleza. E recorda a Lacan quando dizia que na sexualidade o corpo do outro é uma mediaçom para o prazer de um, o que conduz a uma realidade narcisista e um vínculo imaginário; e seria no amor onde o sujeito vai além de si mesmo.

Também alude a tres posiçons que iriam em contra da sua escolha: a construçom da verdade. Seriam a romántica, que se centra na êxtase do encontro; a comercial ou jurídica que o muda num contrato; e a céptica que o ve como algo ilusório.

Tampouco concorda com Lévinas e as suas ruminaçons teológicas, pois no fundo é a vingança do Um contra o Dous.

Em Página 12, numa entrevista com Eduardo Febbro, “La felicidad es una idea fundamental”, ao falar do amor refire-se a issa parte da humanidade nom entregue à competiçom, a selvageria…, o amor implica confiança e torna-se em prova de que o ódio, a violência, a rivalidade e a separaçom nom tenhem de ser a lei do mundo… A sociedade contemporânea busca substituir o amor por uma espécie de regime comercial de pura satisfaçom sexual, erótica… Noutros tempos as sociedades clericais e tradicionais procurarom a domesticaçom do amor através do casamento e da família. Hoje esforçam-se numa pornografia livre e de contrato financeiro. No amor aceitamos nos colocar em pares nom para a fusom dos románticos, aliás para admitir de forma apaixonada a diferência do outro. O amor é tudo o contrário do individualismo. O indivíduo passa a ser criativo, quando deixa de ser soberano dos seus próprios interesses. Hoje o mais importante é a fidelidade… Pronuncia-se, pois, em contra da mercadorizaçom e do consumismo.

O capitalismo criou bolsas grandes de miséria sentimental.

Eva Illouz

Istas poucas linhas concentrarám-se na entrevista conduzida por Xavi Ayén (ollhar a referência no arquivo adjunto).

Ocupa-se o livro de Eva Illouz de como nos moldam as instituiçons, de como agem dentro de nós forças sociais que nom vemos ou entendemos. E sinala a contradiçom entre o ideal do amor, que vem de estruturas do passado, e as forças que estám a trabalhar noutra direçom. Também escreve em contra duma psicologia clínica dirigida ao indivíduo para reivindicar o papel duma sociologia orientada aos problemas sociais e as grandes causas coletivas. Indica que os encontros amorosos som um mercado, pois antes ninguém se casou  fora dos preceitos da sua religiom, dos estereotipos, da sua classe social… A desregulaçom, o mesmo que no terreno das mercadorias, é a livre circulaçom de corpos e psiques. Tal é o amor do neoliberalismo e resulta paradoxal que as ideias de Thatcher e Reagan, tam defensores da família tradicional, levem à sua destruiçom. Aponta que os valores defendidos por feministas e homosexuais ao longo do século XX mudam de cara no capitalismo escópico (industrias que usam o olhar para extrair mais-valia doutra pessoa a partir da beleza avaliável do corpo duma mulher). E privilegia-se a desigualdade de partida para utilizar a liberdade sexual em contra das mulheres. Existe uma gramática compartida para tratar as desigualdades no campo laboral, embora nom exista tal para a sexualidade e as relaçons íntimas nas que impera a humilhaçom, a injúria, o sofrimento e o sentimento de invisibilidade social. Hoje o indivíduo é definido polas suas demarcaçons, seu rompimento de compromissos, por uma sociabilidade negativa na que é quem polo que rejeita. No patriarcado tradicional as mulheres desempenham um papel reprodutor ou som prostitutas para dar prazer aos homens, e iste corpo sexualizado integrou-se nas formas atuais de domínio capitalista, mesmo em algumas mulheres com sensaçom de empoderamento, mas, amais da mirada, é necessário o reconhecimento social, emocional e romántico. E a hipersexualizaçom impede isse reconhecimento. Também se ocupa de criticar o ghosting (maneira de romper um relacionamento na era digital ao desaparecer como um fantasma –ghost -: nom responder as mensagens, retirar-se das redes…), os incel (ceives involuntários, subcultura de direita extrema que chama a odiar às mulheres…). E, ao lhe perguntar polo consentimento, di que além do sim ou do nom existe uma área cinzenta onde as mulheres nom querem algo, mas carecem dum repertório adequado para dizer nom sem serem insultadas. Embora o fulcral é que, do mesmo modo que no Capital nom há uma relaçom igualitária e o contrato é mais formal que real e de nom se conformar está-se a morrer de fame, no campo sexual acharia-se um número muito significativo de mulheres que dim sim diante de propostas sexuais que nom desejam.

Está-se a enfrentar o fim do casal como um objetivo vital das mulheres.

Tamara Tenenbaum

Quase fugazmente vai-se a fazer referência às três leituras sugeridas no anexo. Eis.

O livro faz uma análise detalhada das subjetividades nos relacionamentos. Questiona o amor a partir dum lugar muito específico (recomenda-se a leitura do capítulo I “la versión femenina de James Dean”, que termina com istas palavras bem eloquentes: “la mujer que se  descontrola es, para el sentido común, una reventada. Y la reventada, a diferencia del reventado, no es un objeto de deseo: es un objeto de lástima. En el imaginario popular, la rebelde que sí vale, la glamorosa, la sensual, es otra: la que va agarrada de la cintura del pibe de la moto”).

No casal, como objetivo central das mulheres, os outros elos som borrados – amigas, outros vínculos, inserçons comunitárias, trabalhos, participaçons políticas… – numa configuraçom patriarcal. E há que combater isso e nom pensar a solteirice como um estado de infelicidade.

Semelha que os ideais de consumo de hoje subtituirom os ideais morais doutra época. E como feministas há que colocar em circulaçom outros modos de vida e amostrar outras vidas e outras pessoas.

O mercado do desejo está desregulado, mas estám em funcionamento asimetrias entre homens e mulheres, pois as mulheres precarizam as suas próprias vidas para segurar o outro.

Cupido e Psyque

“Cupido e Psyque” Fotografía de Dan Samanek Sketchfab

Montaxe de Isidro Cortízo del Río

Discute o paradigma do consentimeno explícito, que provém de certa cultura legalista norteamericana. Estar legalmente coberto é uma maneira horrível de pensar os vínculos, há sim que nom o som. Nenhum consentimento explícito pode substituir a vontade de nom querer dormir com quem nom quer dormir com vos. Nisse consentimento explícito ficam fora muitas sutilezas…

A cultura da violaçom é sustentada na ideia de que a mulher é um <<nom>> a transformar num <<sim>>.

Indica assim mesmo que as mulheres de classe média têm muita liberdade negada às demais, porque num mundo capitalista ser pobre é uma condena.

Rexeita a lógica da acumulaçom permanente de corpos, desejo e prazer que prima hoje.

E para concluir com algo compartilhado por tudos os três: denunciar e lutar em contra da mercadorizaçom do amor, de mudar o mesmo em consumo, de o introduzir no campo de efémero ao igual que os produtos de usar e tirar, de colocar em tudo uma data de validade, de evitar aposta e compromisso.

Leituras 1, 2 e 3 para fazer memória de quando, há vários anos, se abordou nas Aulas da Biblioteca 

A CONSTRUÇOM CULTURAL DO AMOR NO CAPITALISMO NEOLIBERAL:

  1. Eva Illouz: Por qué duele el amor. Una explicación sociológica.
  2. Erotismo de autoayuda, de Eva Illouz: Mamá, ¿tú ves porno?/Babelia/EL PAÍS/.
  3. “La sexualidad es ineludible: hoy el sexo precede al amor”/Cultura/ EL PAÍS.

Duas leituras para lembrar a ALAIN BADIOU:

  • El amor como experiencia de verdad: de Platón a Badiou/Milena Lozano Nembrot.
  • Elogio ao amor.Resenhado por Alexandre da Costa Pantoja. Alter, Revista de Estudos Psicanalíticos/Vol.31(1/2)-2013/Vol.32(1)-junho de 2014. Livro doado de achar em PDF, tanto em português como em espanhol.

Uma leitura de Matías Novakovich Lefenda:

  • Amor a objetos y consumo de sujetos. “Reflexiones sobre la posibilidad del amor en la época contemporánea”, Universidad de Chile, Enero 2018.

Livro de Eva Illouz em Katz Editores: El fin del amor. Una sociología de las relaciones negativas:

  • Na devandita editora achas: Sobre el autor, Índice, Fragmento, Notas de prensa, Obras del autor e Obras relacionadas.

Entrevista muito relevante com Eva Illouz por Xavi Ayén 

Ler de Benigno Blanco: La época del desamor y las relaciones negativas im https//www.nuevarevista.net/lala-epoca-del-desamor-y-las-relaciones-negativas/.

Entrevista de Laura de Grado Alonso a Tamara Tenenbaum: Estamos ante el fin de la pareja como objetivo vital de las mujeres

Ler de Paula Serra: Si el amor termina, ¿qué empieza? Reseña de <<El fin del amor. Amar y follar en el siglo XXI>> 

Ler, do referido livro de Tamara Tenenbaum em Seix Barral, o capítulo I, titulado La versión femenina de James Dean.

Domingos Antom Garcia Fernandes

Domingos Antom Garcia Fernandes

Profesor de Filosofía

Domingos Antom Garcia Fernandes, nasceu em Hermunde-Pol,  na Terra Chá, a 21 de Janeiro de 1948. Freqüentou dez anos de estudos eclesiásticos no Seminário Diocesano de Lugo. Mestre de Primeiro Ensino pola Escola Normal de Lugo, licenciado e doutor em Filosofia pola USC. Foi professor de EGB e catedrático de Filosofia no Ensino Secundário. Membro fundador da Aula Castelao de Filosofia, da qual foi porta-voz e coordenador e na atualidade Membro de Honra. Foi professor de Antropologia Geral, História da Antropologia e Antropologia Económica na UNED de Ponte Vedra.
Foi professor convidado na Universidade de Vigo, em 2011, na docência da matéria de Ética e deontologia da comunicaçom audiovisual. Foi professor convidado na Universidade de Vigo, em 2018, na matéria de Sociologia: Sociedade, Cultura e Pensamento. Foi Presidente de Amig@s da Cultura de Ponte Vedra.
Foi professor de Filosofia e de Ética no Graduado Universitário Senior da Universidade de Vigo.
Imparte um curso de Filosofia, de carácter anual, na Biblioteca Pública de Ponte Vedra.
Co-autor de Antom Losada. Teoria e Praxis (1984), Reflexons sobre a vida moral (1995), A Ética na que vives (1995). Coordenador de Para umha Galiza Independente. Ensaios, testemunhos, cronología e documentaçom histórica do independentismo galego (2000). Co-participante en diversas colectâneas.
Participou como relator ou comunicador em numerosos congressos e jornadas com temas como a filosofía marxista, os NMSA, o estatuto e as funçons da Filosofia, a problemática nacional em relaçom com a questom ecológica, et cetera. Colaborou em diferentes jornais e revistas e prologou diversos livros.
Foi colaborador assíduo da publicaçom trimestral Abrente e da Abrente Editora, além de colunista de Primeira Linha em Rede, de Diário Liberdade e de kaosenlared.net.

Historia de vida

Deuses úteis e deuses inúteis

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Psiquiatría nazifascista por Juan josé Guirado

Psiquiatría nazifascista por Juan josé Guirado

Los autos judiciales de  Baltasar Garzón sobre los crímenes de la dictadura son fuente imprescindible para entender la ideología y la práctica de aquel régimen político, mucho más directamente relacionado con los coetáneos de Italia y Alemania de lo que sus herederos nos quieren hacer ver. Pero aunque intenten hacerlo pasar por un simple “régimen autoritario”, los hechos son tozudos.

En mi selección anterior de las diligencias previas practicadas por el juez recogí algunas de las órdenes implacables para aniquilar toda resistencia al golpe de Estado que los generales sublevados emitieron desde el primer día. Claro está que tal conducta no es exclusiva de los golpes de carácter fascista, pero en el posterior sumario de Garzón se muestran ideas y prácticas concomitantes con el nazismo más genuino.

Tales fueron, por ejemplo, las que puso en práctica el doctor Antonio Vallejo-Nájera , entroncadas directamente con la eugenesia racista, puesta aquí al servicio de los intereses de la dictadura.

Este personaje utilizó la psiquiatría como coartada para políticas de genocidio cultural. Considerando que el marxismo era una “enfermedad mental”, o que la mujer poseía un intrínseco “instinto de crueldad”, inició una investigación digna de los campos nazis, para averiguar el “biopsiquismo del fanatismo marxista”:

“La enorme cantidad de prisioneros de guerra en manos de fuerzas nacionales salvadoras de España permite efectuar estudios en masa, en favorabilísimas circunstancias que quizás no vuelvan a darse en la historia del mundo (…) investigaciones seriadas de individuos marxistas, al objeto de hallar las relaciones que puedan existir entre las cualidades biopsíquicas del sujeto y el fanatismo político democrático-comunista”.

Son muy interesantes sus teorías sobre el psiquismo femenino:

Cuando desaparecen los frenos que contienen socialmente a la mujer (…) despiértase en el sexo femenino el instinto de crueldad y rebasa todas las posibilidades imaginadas precisamente por faltarle las inhibiciones inteligentes y lógicas (…) Caracteriza la crueldad femenina que no queda satisfecha con la ejecución del crimen, sino que aumenta durante su comisión (…) aparte de que en las revueltas políticas tengan ocasión de satisfacer sus apetencias sexuales latentes”.

mulleres no campo de concentración

Si nos atenemos a estas morbosas ideas, la mente realmente enferma debía ser la de este prestigioso psiquiatra, al que no debemos confundir con su hijo Juan Antonio, también psiquiatra y escritor.

El interés del primer franquismo por psiquiatrizar a sus enemigos reales o imaginarios me ha hecho recordar un libro que veía en las librerías de la Cuesta de Moyano cuando la paseaba con mi padre y mi hermana los domingos por la mañana, luego de asistir a una “misa imaginaria”, práctica religiosa muy recomendable ante la presión de las fuerzas vivas de entonces.

Me intrigaba el título del libro: Malenkov. Biografía política y psico-sexual. Su autor, un tal Mauricio Karl  . La búsqueda me condujo al libro de Paul Preston que contenía  la cita: Arquitectos del terror: Franco y los artífices del odio

Malenkov
Paul Preston

Y efectivamente, allí estaba la marrullera vida del tal Mauricio, junto a otros prestigiosos propagadores de un famoso pero fructífero espantajo: el contubernio judeomasónico y bolchevique. Escribe Preston:

El libro se centra en la primera parte del tal contubernio, y adopta la forma de la Segunda República democrática y para combatir su cuestionamiento del orden establecido. En ese sentido, se luchó a favor de los terratenientes, industriales, clérigos y oficiales del Ejército, cuyos intereses estaban amenazados, y en contra de los liberales e izquierdistas que impulsaban las reformas y el cuestionamiento indicados. Sin embargo, durante los años de la República, de 1931 a 1936, a lo largo de la guerra y durante muchas décadas después, se siguió fomentando en España el mito de que el enemigo derrotado en la contienda era el contubernio judeomasónico y bolchevique.

 La mayor parte del libro la ocupan estudios biográficos de los principales individuos antisemitas y antimasónicos que propagaron el mito del contubernio y de los personajes centrales que pusieron en práctica los horrores que dicho mito justificaba. A ellos se dedican seis capítulos, mientras que dos abordan cuestiones de contexto relativas a Franco y su círculo, y su convicción de la existencia de tal contubernio.

El primer capítulo, «Fake news y Guerra Civil», examina la relación entre Francisco Franco y el contubernio. Los personajes antisemitas y antimasónicos estudiados en los siguientes son:

Mauricio Carlavilla, «El policía»
Juan Tusquets, «El sacerdote»
José María Pemán, «El poeta»
Gonzalo de Aguilera , «El mensajero»
Emilio Mola  , «El asesino del Norte»
Gonzalo Queipo de Llano , «El psicópata del Sur»

El último capítulo, La guerra interminable, relata cómo Franco y su círculo más íntimo continuaron propagando la noción del contubernio.

Alrededor de seis mil judíos vivían entonces en España, incluyendo a los muchos que huían de la persecución en Alemania; los miembros del Partido Comunista no multiplicaban por mucho esa cifra; difícil cuantificar a los masones. Pero aunque las cifras no lo justificaban, el invento funcionó.

Los judíos eran los principales impulsores, siendo masones y bolcheviques marionetas en sus manos. El racismo nazi se encajaba muy bien en la ideología de la derecha nacionalcatólica.

Como también se ensamblaba a la perfección el cuidado de la pureza de la Raza Española con la teoría y la práctica de este psiquiatra singular. Añadiré por mi parte otro nombre a la lista de Paul Preston:

Antonio Vallejo-Nájera, «El psiquiatra»

Tras este inciso, vuelvo al auto de Baltasar Garzón, al que de paso hay que felicitar por el final de su condena, que llega a su término a pesar de que las altas magistraturas españolas, reacias a admitir los dictámenes del Comité de Derechos Humanos de Naciones Unidas continúen con su hábito de “sostenella y no enmendalla”.

JUZGADO CENTRAL DE INSTRUCCION Nº 5

AUDIENCIA NACIONAL. MADRID

SUMARIO (PROC.ORDINARIO) 53 /2008 E

(…)

RAZONAMIENTOS JURIDICOS

(…)

TERCERO

(…)

En 1938, algunos miembros de las Brigadas Internacionales, presos en el Campo de concentración de San Pedro de Cardeña (Burgos) y mujeres presas republicanas en la Prisión de Málaga, fueron sometidos a test físicos y psicológicos extraños; se trataba de una de las primeras tentativas sistemáticas de poner la psiquiatría al servicio de una ideología. Documentos publicados en los últimos años, muestran el proyecto concebido por el psiquiatra en jefe de Franco, el doctor Antonio Vallejo Nágera, para identificar el “biopsiquismo del fanatismo marxista”.

Francisco Franco, mediante el telegrama nº 1565, de 23 de agosto de 1938 autorizó al Jefe de los Servicios Psiquiátricos Militares la creación del Gabinete de Investigaciones psicológicas, cuya “finalidad primordial será investigar las raíces psicofísicas del marxismo”, cuyo precedente no puede ser otro que el Instituto para la Investigación y Estudio de la Herencia creado por Himmler  en Mecklenburg.*

El gabinete concluyó su estudio en octubre de 1939 recibiendo su autor las felicitaciones del Estado Mayor del Ejército.

Nótese también, por su interés, lo que el doctor Vallejo Nágera escribía en su obra “La locura de la guerra. Psicopatología de la guerra española” citada por Ricard Vinyes  y otros *: “La idea de las íntimas relaciones entre marxismo e inferioridad mental ya la habíamos expuesto anteriormente en otros trabajos… La comprobación de nuestras hipótesis tiene enorme trascendencia político-social, pues si militan en el marxismo de preferencia psicópatas antisociales, como es nuestra idea, la segregación total de estos sujetos desde la infancia, podría liberar a la sociedad de plaga tan terrible”.

(…)

Aún en la posguerra, Vallejo alertaba sobre el daño que podía hacer y hacía el ambiente democrático en niños y niñas, e insistía en combatir la propensión degenerativa de los muchachos criados en ambientes republicanos, debiendo ser segregados en centros adecuados, en los que se promoviese «una exaltación de las cualidades biopsíquicas raciales y eliminación de los factores ambientales que en el curso de las generaciones conducen a la degeneración del biotipo»*.

prisioneros
Campos de concentración

Estas teorías tendrían aplicación práctica inmediata en la posguerra, específicamente sobre los hijos de las presas republicanas encarceladas precisamente por la conceptuación que de las mismas daba el Gabinete de Investigaciones Psicológicas:

“La enorme cantidad de prisioneros de guerra en manos de fuerzas nacionales salvadoras de España permite efectuar estudios en masa, en favorabilísimas circunstancias que quizás no vuelvan a darse en la historia del mundo. Con el estímulo y beneplácito del Excmo. Sr. Inspector de los Campos de Concentración, al que agradecemos toda suerte de cariñosas facilidades, iniciamos investigaciones seriadas de individuos marxistas, al objeto de hallar las relaciones que puedan existir entre las cualidades biopsíquicas del sujeto y el fanatismo político democrático-comunista”.*

En el marco de los referidos estudios del Gabinete de Investigaciones Psicológicas, el director del mismo, Doctor A. Vallejo Nágera decía en el trabajo Psiquismo del fanatismo marxista.  Investigaciones psicológicas en marxistas femeninos delincuentes *:

“Recuérdese para comprender la activísima participación del sexo femenino en la revolución marxista, su característica labilidad psíquica, la debilidad del equilibrio mental, la menor resistencia a las influencias ambientales, la inseguridad del control sobre la personalidad…  Cuando desaparecen los frenos que contienen socialmente a la mujer y se liberan las inhibiciones frenatrices de las impulsiones instintivas; entonces despiértase en el sexo femenino el instinto de crueldad y rebasa todas las posibilidades imaginadas precisamente por faltarle las inhibiciones inteligentes y lógicas… Caracteriza la crueldad femenina que no queda satisfecha con la ejecución del crimen, sino que aumenta durante su comisión. El hecho es tanto más digno de atención cuanto que la mujer suele desentenderse de la política, aunque su fanatismo o ideas religiosas la hayan impulsado en los últimos años a mezclarse activamente en ella, aparte de que en las revueltas políticas tengan ocasión de satisfacer sus apetencias sexuales latentes”.

Con estos estudios como base se comprenden bien las actuaciones que el régimen franquista desarrollaría después en el ámbito de los derechos de la mujer y específicamente en relación a la sustracción o eliminación de custodia sobre sus hijos, es decir, acometió una segregación infantil que alcanzaría unos límites preocupantes y que, bajo todo un entramado de normas legales, pudo haber propiciado la pérdida de identidad de miles de niños en la década de los años 40, situación que, en gran medida, podría haberse prolongado hasta hoy. Es decir, se habría privado de su identidad a miles de personas en contra de los derechos de las propias víctimas inmediatas y de sus familiares, en aras a una más adecuada “preparación ideológica y la afección al régimen”.

Juanjosé Guirado

Juanjosé Guirado

Arquitecto

Juan José Guirado Fernández, sevillano de nacemento (Écija 1946) e pontevedrés de adopción, tras rematar os seus estudos de arquitectura desenvolveu a maior parte do seu traballo como arquitecto en Pontevedra, traballo que, por circunstancias da vida, foi abandonando para dedicarse ao ensino, comezando por unha substitución no IES Concepción Arenal de Ferrol e aprobando posteriormente as oposicións a profesor de debuxo, profesión que exerceu en Pontevedra durante sete anos, seis deles no IES Valle Inclán.
Despois de rematar a súa tese doutoral, acabou na Escola de Enxeñería Industrial de Vigo, no Departamento de Deseño, no que traballou ata a súa xubilación hai agora sete anos. Ao longo dese tempo participou en diversos congresos e cursos dentro e fóra de España e realizou estudos sobre xeografía, historia, antropoloxía, filoloxía e literatura.
Desde hai dez anos escribe puntualmente no seu blog esencial o menos sobre estas e outras materias. Ademais da súa tese é autor de tres libros sobre xeometría e deseño.

Esquerdas e dereitas

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Aceite Andalusí por Luis Guereñu

Aceite Andalusí por Luis Guereñu

Aceite Andalusí

Luis López de Guereñu

La importancia del aceite en la península Ibérica, desde la protohistoria, está suficientemente documentada. Para la época andalusí tenemos no pocas fuentes que debemos a tratadistas sobre esta materia: entre los siglos XI y XIV se redactaron libros que nos hablan de técnicas de siembra y riego, elaboración de alimentos y medicinas a partir de frutos, hojas, cortezas y raíces. Un ejemplo es el “Tratado agrícola andalusí”, anónimo, de finales del siglo X. Otros son “Maymu’ fil-filaha” (XI), atribuido al médico toledano Ibn Wafid, “Kitab al-Muqni”, escrito en Sevilla en el mismo siglo por Ibn Hayyay, “Kitab al-Qasd wa-l-bayan”, de Ibn Bassal (segunda mitad del siglo XI)(1), y hay otras fuentes de siglos posteriores.

Los tratados de Isba también son una fuente para el estudio del aceite andalusí, sobre todo su comercialización: el mercado medieval andalusí generó una serie de obras de referencia para todos los que desempeñasen el cargo de almotacén o zabazoque, encargado de velar por el buen comportamiento en el zoco, el control de pesos y medidas y la vigilancia sobre fraudes y engaños. Hay dos etapas en estos tratados: en una primera fase se elaboraban para una sociedad que estaba todavía en proceso de islamización; en una segunda la hisba se convierte en una disciplina jurídica en el marco del islam, siendo almotacenes los alfaquíes, exigiéndoseles una cierta especialización y conocimientos jurídicos para una sociedad mayoritariamente musulmana.

La estructura de la propiedad también influyó, así como la distribución del agua, los utillajes y los métodos agrícolas. Los tratados de agronomía hablan de los métodos de plantar los olivos (estacas, huesos de aceituna, esquejes y acodos(2), plantones el más utilizado, como se hacía en la España romana). Los plantones se sembraban en viveros, se escardaban y regaban por espacio de cuatro años, luego pasaban al terreno definitivo haciéndose el trasplante en primavera u otoño. Los agrónomos medievales coinciden en decir que los lugares donde se debían cultivar los olivos eran las montañas y colinas no excesivamente frías y que los terrenos no fuesen arcillosos, por la excesiva humedad que producían dichos suelos. También aportan muchos datos sobre el cultivo del olivo, las variedades del mismo y los tipos de aceite

La riqueza olivarera de Andalucía ha quedado patente en Jódar, Arcos de la Frontera, Pechina (Almería),  Jaén, Martos,  Porcuna,  el Aljarafe sevillano, del que Ibn Galib, en el siglo XII, dice que es el territorio más rico de al-Andalus, incluyendo en ello a los olivos, al tiempo que resalta la calidad del aceite en Baeza y Úbeda . Otros lugares productores fueron Vélez[3], Marbella, Cártama, Comares, Coín, Alhama y Antequera, así como los campos de Jerez y la “cora” de Sidonia[4]. El aceite se exportaba, particularmente el del Aljarafe, al Magreb, Ifriqiya, Egipto y Yemen

Se obtenían tres tipos de aceite: el de agua, procedente de una primera presada, con agua caliente y luego decantado, siendo de alta calidad y empleado para uso culinario. Otro aceite se obtenía de la aceituna molturada, dejada macerar y prensada en la almazara. Luego se pasaba a un recipiente de decantación y a las tinajas (era de mediana calidad). El “aceite cocido” procedía de los residuos de la primera presión, tratados con agua hirviendo antes de pasar de nuevo a la prensa (era de baja calidad, usado para candiles y almenaras[5).

olivos

Algunos autores mencionan otro tipo de aceite de alta calidad, el “de goteo”, que se obtenía de aceitunas seleccionadas y recién maduradas, ligeramente molturadas el mismo día en que fueron recogidas.

Las informaciones procedentes el Al-Idrisi (s. XII) son importantes porque, siendo un viajero durante buena parte de su vida, fue un gran conocedor de la geografía de al-Andalus. Igualmente geógrafo fue Al-Muqaddasi, dos siglos anteriores. Volviendo al siglo XII nos encontramos con Ibn Galib, nacido en Granada, historiador y también geógrafo. Y otro fue Al-Bakri, nacido en Huelva en el siglo XI, que además fue botánico y nos ha dejado información sobre territorios muy distintos (Europa, África del norte y Arabia), siendo un gran conocedor del comercio de su época.

El aceite y las aceitunas eran consumidos por las clases populares y por las pudientes, tanto para condimentar la carne (rehogo) como para fines terapéuticos y cosméticos. De ello hablan los libros de farmacología, medicina y botánica, que insisten en las propiedades del aceite para aliviar las inflamaciones y quemaduras de la piel, para enjuagar la boca y en ginecología. Al-Arbuli, un granadino o almeriense del siglo XV, nos ha dejado una obra titulada “Tratado sobre los alimentos”[6], donde habla de las propiedades de los mismos: cereales, carnes, pescados, condimentos, salsas, frutos secos, frutas frescas y leguminosas. Entre las carnes valora la del cordero, pero habla también de las palomas, codornices y perdices…

En cuanto a las técnicas, los andalusíes construyeron acequias, para la conducción de agua, y almazaras, obteniéndose buena parte del aceite sin necesidad de complejos molinos giratorios o prensas (almazaras). Los tipos de aceite de los que hemos hablado se obtenían mediante procedimientos artesanales, por unas familias y otras, y sin la participación de personal especializado. Se usaban unos depósitos de madera o piedra (zafaraches) sobre los que se depositaban las aceitunas a punto de madurar, pisándolas hasta que el aceite rezumara. El líquido se trasladaba a unos lebrillos (cuencos) donde se dejaba decantar para eliminar las impurezas. Otro procedimiento era valiéndose de una especie de depósito excavado en la roca donde las aceitunas eran amontonadas y machacadas con una piedra de moler. A continuación se llenaba el depósito de agua y el aceite se iba a la superficie para ser conducido a una pileta situada a un nivel inferior donde se decantaba…

También había en al-Andalus diversos tipos de olivos: verdial de Huévar[7], la warkat, con aceitunas del tamaño de un huevo de paloma o algo más grande, y la variedad layyin, cuyo fruto es menudo y delgado.

Notas

[1] “El olivo en al-Andalus”, Antonio Torremocha Silva. Este autor se refiere en su estudio solo a la actual Andalucía, pero la España aceitera es más amplia. En este trabajo se basa el presente resumen.

[2] Incisiones o ligaduras en las ramas, formando hijuelas de la planta matriz. Como el olivo tiene ramas desde la parte baja del tronco, algunas se tuercen hasta enterrarlas y hacer que crezcan como si de una planta independiente se tratase.

[3] No se nos dice cual de los Vélez…

[4] Vemos, pues, que excepto la actual provincia de Huelva, todas las demás andaluzas están bien representadas.

[5] Un complemento de los candiles para poder poner varios de estos.

[6] Una copia se conserva en la Biblioteca Nacional de Madrid.

[7] Al oeste de la actual provincia de Sevilla.

Jose Luis López de Guereñ

Jose Luis López de Guereñ

Puesto

Jose Luis naceu en Vigo en 1951. Pasou os primeiros anos da súa vida na provincia de Salamanca, incluida a capital, regresando cando tiña 10 anos a Galicia. Realizou o bacharelato no Instituto Valle Inclán de Pontevedra. Estudiou Maxisterio e licenciouse en Xeografía e Historia, especialidade en Historia do Arte, na Universidade de Santiago de Compostela en 1975. Foi profesor no IES Valle Inclán e na Escola Pública de Adultos (EPA) de Pontevedra e no IES de Poio (Pontevedra). Ten un blog onde publica regularmente os seus artigos 

Obras: Historia de Pontevedra (1996, xunto a Antonio de la Peña Santos e Juan Juega Puig)

Historia de vida

Somos los primeros

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Soidades por Jesús Gayoso

Soidades por Jesús Gayoso

"Soidades"

Jesús Gayoso

O home é un ser social por natureza. Para a súa plena realización, o home precisa da relación cos outros, non pode sobrevivir sen a axuda dos demais. O home é un ser en constante relación, coa natureza, consigo mesmo e cos demais.

A orixe da sociedade é, pois, natural. Ademais, o home non só necesita recibir dos demais, senón tamén dar, comunicar, compartir. A propia condición do ser humano fai del un ser naturalmente social e nado para a convivencia. A persoa é un ser que sente a necesidade de relacionarse cos outros homes, de manter con eles relacións interpersoais. O ser humano non está feito para a soidade, nin tampouco para unicamente coexistir cos demais ou ser-con-outro. Se a situación humana é a de ser-con-outro, entón a persoa unicamente “coexiste” cos seus próximos, que sente moi afastados, como mera “contigüidade física”. A sociabilidade humana implica a convivencia, o ser-para-outro.

Sendo esta a realidade do ser humano en canto tal, e non habendo ninguén probado (senón simplemente suposto) nin a existencia dun  determinismo universal, nin o carácter egoísta, antisocial ou  asocial da natureza humana, non parece que o nacemento da sociedade se deba a un pacto máis ou menos explícito, nin ao mutuo consentimento entre os homes, senón máis ben a unha imperiosa inclinación da natureza e a unha necesidade ineludible para a inmensa maioría dos humanos.

A Soidade Existencial (SE) é unha condición humana da existencia. Cada persoa vive nun corpo separado dos demais dentro dunhas mentes que son únicas. Como unha experiencia, a SE ten un compoñente emocional e outro cognitivo relacionado coa toma de conciencia da propia  finitude.

Poderiamos definir á soidade como ese incómodo sentimento que aparece ante a necesidade que temos de afecto ou compañía, así como de pertenza a un núcleo social. Ao non verse satisfeita, pode xerar unha falta de autoestima ou inseguridade a cal nos leva a pensar que somos como unha illa completamente illada no medio dun mar inmenso. É así como se pon en cuestión o noso papel no seo da sociedade e a que lugar ou comunidade pertencemos. Nos últimos anos, as novas formas de comunicación posibilitadas grazas ás tecnoloxías brindáronnos unha maior capacidade de conexión cos outros ao instante. Con todo, segundo revelan as enquisas e estudos, os individuos que fan maior uso das redes sociais ou das ferramentas para comunicarse cos demais son tamén os que teñen unha sensación máis profunda de illamento social ou soidade. Isto significa que de ningún modo podemos paliar ou substituír esa necesidade de contacto a través dunha pantalla, xa que ao final é o contacto físico o que prima para establecer unha unión real co outro. Non se pode forzar unha amizade instantánea ou atopar ao amor da túa vida da noite para a mañá, pero podes incrementar as túas posibilidades. Ademais, nos últimos meses que pasamos confinados tivémonos que afacer a estar illados socialmente. É por iso que seguramente se xeneralizasen aínda máis os sentimentos de soidade, tanto nun sentido positivo como negativo: moitas persoas se deron conta de que son quen de vivir consigo mesmas, pero outras tamén descubrirían o mal que se pasa cando a única maneira de contactar cos seres queridos aos que estrañamos é a través dunha pantalla. En España, o 36,8% das persoas de 65 e máis anos viven en fogares unipersoais: o 9,2% dos homes e o 27,5% das mulleres. Entre a poboación anciá, o 56% dos homes e o 72% das mulleres refiren sentir algún tipo de soidade, aumentando esta proporción a medida que avanza a idade.

Internet
Oficina-casa

Os investigadores separaron os conceptos vivir só, illamento social e soidade. O illamento social é a situación obxectiva de ter mínimos contactos con outras persoas, ben sexan familiares ou amigos. A soidade, en cambio, é a sensación subxectiva de ter menor afecto e proximidade do desexado no ámbito íntimo (soidade emocional), de experimentar pouca proximidade a familiares e amigos (soidade relacional) ou de sentirse socialmente pouco valorado (soidade colectiva). A soidade emocional fai referencia ao grupo dunha a 5 persoas íntimas ás que podemos acudir en busca de apoio emocional en momentos de crise. Esta situación, moi vinculada á viuvez, afecta tanto a homes como a mulleres. A soidade relacional prodúcese no grupo de 15 a 50 persoas coas que simpatizamos. A falta de contactos nesta contorna produce soidade  relacional e afecta principalmente a mulleres. Un terceiro ámbito, o da soidade colectiva, aparece cando nos sentimos socialmente pouco valorados polo grupo de 150 a 1.500 persoas coas que interactuamos a través de asociacións voluntarias. Este tipo afecta principalmente aos homes.

Vivir só non implica forzosamente padecer illamento social nin soidade. As persoas que viven soas poden gozar dunha activa vida familiar e social. Pola contra, algunhas persoas que viven en compañía séntense moi soas se teñen malas relacións cos seus achegados. Como dicía o actor  Robin Williams: «eu pensaba que o peor desta vida era acabar só. E non o é. O peor é acabar con xente que faga que te sintas só». Por tanto, non interesa só comprobar se existen vínculos con outras persoas, senón que tamén importa a calidade destas relacións. Os solitarios que voluntariamente deciden illarse de familiares e amigos non poden considerarse en situación de illamento social. O verdadeiro illamento social é totalmente involuntario.

Efectos sobre a saúde do illamento social e a soidade:

Desde hai décadas sábesese que as relacións sociais están vinculadas á saúde física e mental. O illamento social e a soidade inflúen decisivamente no benestar e a calidade de vida dos anciáns. Unha rede social satisfactoria promove comportamentos e hábitos saudables. En consecuencia, a soidade aumenta o risco de sedentarismo, de tabaquismo, de consumo excesivo de alcol e de alimentación inadecuada. A cantidade e a calidade do sono tamén poden verse afectadas en persoas que padecen soidade, provocando unha maior fatiga durante o día.

Soidade e illamento social relaciónanse cunha maior  morbimortalidad. Aumentan o risco dun amplo abano de enfermidades, desde as cardiovasculares ata os arrefriados comúns. A explicación  fisiopatolóxica deste fenómeno podería ser tanto o aumento dos hábitos non saudables como as  desregulacións biolóxicas provocadas pola mesma soidade ou polo illamento social. Algúns dos mecanismos  neurobiolóxicos que o explican son os cambios relacionados coa idade na resposta ao estrés dos sistemas endocrino, cardiovascular e  inflamatorio; a elevada resistencia vascular, a presión arterial e a actividade adrenocortical do eixo hipotálamo-hipofisario, así como o menor control  inflamatorio e a redución da resposta inmune. Pero o limitado coñecemento destes mecanismos dificulta que achemos intervencións realmente efectivas para previlo e tratalo.

A poboación anciá illada consome máis recursos sanitarios: ten un maior risco de caídas, máis reingresos hospitalarios, máis institucionalización e necesita máis atención domiciliaria.

O sentimento de soidade e a evolución da especie:

As estruturas sociais que construímos como especie evolucionan da man dos mecanismos neuronais, hormonais, xenéticos e moleculares que lle dan soporte, xa que a conduta social que inducen nos axúda a sobrevivir e a reproducirnos, asegurando así o legado xenético. Sirva de exemplo o insomnio ou o sono intermitente que aparecen na soidade, cuxa vantaxe evolutiva sería minimizar o risco de que un depredador nos atacase por sorpresa durante a noite. Igual que a dor física nos alerta dunha agresión ao noso organismo, o sentimento desagradable da soidade anímanos a buscar compañía. Isto explica que padezamos unha aversión á soidade que nos leva a achegarnos e a conectar con outros. Con todo, o instinto de autoprotección espértanos simultaneamente un sentimento inconsciente de hipervixilancia ante posibles ameazas sociais para protexernos de que calquera desaprensivo se aproveite da nosa necesidade de compañía. Esta situación, que ten unha xustificación evolutiva, actualmente dificulta o obxectivo de conseguir unha adecuada conexión con outras persoas e prexudica a saúde e o benestar ao longo prazo.

 Hai varios tipos de soidade. Nalgunhas ocasións podemos estar plenamente rodeados de xente e aínda así sentir que estamos sós, ou viceversa: podemos non ter compañía e sentir certo pracer que non implica sentirnos sós. Por iso é polo que a base real deste sentimento aluda á conexión que sentimos cara a outras persoas ou cara a nós mesmos, se é boa e potente ou, pola contra, é nula e negativa. A psicóloga Suzanne Degges-White publicou un artigo en   ‘Psychology  Today‘ no que explica os tres tipos de soidade que podemos chegar a experimentar nalgún momento da nosa vida, e o máis importante: como asumilos, combatelos e superar ese medo para estar sós ou desconectados do resto do mundo.

Soidade existencial

A máis filosófica das tres, xa que alude á experiencia íntima e individual de cada un de nós. “Desde unha perspectiva existencial, sentila un pouco é bo para a alma”, aduce a psicóloga, “e definitivamente é unha parte ineludible da vida humana”. Pero non por iso quere dicir que produza sentimentos negativos, xa que basicamente baséase na idea de que do mesmo xeito que entramos sós neste mundo, sós sairemos del.

Como podemos opoñernos a ela?  Degges-White asegura que se mostra nos nosos medos existenciais, como ben pode ser ao illamento, a morte, a falta de sentido na vida ou de liberdade. “Recoñecer o medo e usalo como motivo para vivir máis e máis no momento pode axudarnos a mergullarnos no presente, o que podería axudar a  que recoñecésemos que ao final estamos nun vasto mar de individuos que loitan contra estas preocupacións do mesmo xeito que nós”.

Soidade emocional

A diferenza da existencial, este tipo de soidade xorde dunha falta de relacións sociais ou apego con outras persoas. Por exemplo, podes sentila cando todas as persoas do teu círculo de amigos teñen unha parella estable ou romántica, e ti non. Adóitase experimentar cando necesitas a alguén que te apoie e escoite pero comprobas que non hai ninguén. Tamén se sente da forma máis intensa cando afrontas unha perda ou un dó dunha persoa que era moi importante na túa vida. Que posibles solucións hai para este tipo de soidade? “Manter un sistema de apoio san”, explica a psicóloga. “Non se pode forzar unha amizade instantánea ou atopar ao amor da túa vida da noite para a mañá, pero podes incrementar as túas posibilidades de fortalecer os lazos con alguén e estar disposto a abrirte aos demais”. Talvez, polas nosas propias inseguridades sempre acabamos delegando no outro a que tome a primeira palabra. Se fas o esforzo de querer chegar a outras persoas e mostrar un espírito de proximidade, poderás saír dese círculo  vicioso de sentimentos negativos provocados pola soidade emocional. Iso si, tampouco confundas o querer conectar con alguén coa insistencia, xa que non convén sobrecargar a outros co que sentes ou pensas.

Soidade social

Neste caso, xorde cando nos sentimos excluídos dun grupo social máis grande. Isto vén ser, por exemplo, cando un grupo de amigos se divide porque teñen intereses distintos e acaban distanciándose. É por iso que é tan dolorosa. Unha forma de combater a soidade social pasa por reiniciar relacións con outros noutros ambientes ou con outros círculos de persoas. Todos temos a necesidade de integrarnos nun grupo, é por iso que na maioría dos casos a soidade social é momentánea.

A soidade é un problema social e de saúde pública de primeira magnitude. Ademais de afectar o benestar  psicolóxico das persoas, a súa presenza asóciase con peores niveis de saúde e maior risco de mortalidade.

Segundo os expertos consultados, a xentrificación nas cidades e a perda de apoios na veciñanza tamén é un factor que incide no aumento da percepción de soidade. “A perda do tecido veciñal e da rede de apoio que supoñían os barrios está a notarse”, analiza  Quiles. “As persoas maiores cada vez coñecen a menos xente da súa rúa á que pedir axuda”.

As dificultades de acceso á vivenda tamén se notan. Ao chegar á terceira idade, moitas persoas non poden permitirse trasladarse a un lugar que lles permita saír á rúa. “Hai persoas que se pasan anos sen saír de casa porque viven nun cuarto piso sen ascensor“, explica  Mayte Sancho. “

A soidade psicopatolóxica pode ser unha mestura das anteriores, pero neste caso caracterízase por ir asociada a un desgaste da saúde mental da persoa, ou directamente pola expresión dunha desorde psiquiátrica. Por exemplo, é típica en casos de trastorno esquizoide da personalidade.

As redes sociais son unha arma de dobre corte, pódennos axudar a relacionarnos cos demais, a ter contacto con persoas que están lonxe, pero á vez poden ser un refuxio moi perigoso para a soidade. Escondernos detrás dunha pantalla, ter moitos amigos virtuais e acumular likes non garante a boa saúde das nosas relacións sociais, de feito, non ten nada que ver coa nosa condición natural de seres sociais. É máis, todo apunta a que produce exactamente o efecto contrario. Especialistas en educación e psicólogos insisten cada vez máis na importancia de que os nosos fillos vivan experiencias reais e se relacionen con outros nenos, á marxe das pantallas e as tecnoloxías.

Actualmente, moitas destas persoas ven nas redes sociais «refuxios relativamente seguros para relacionarse cos demais». Pero, unha conexión a través de Internet non substitúe a unha real, de igual maneira que «cando un neno cae e faise dano no xeonllo, unha nota comprensiva ou unha chamada a través de  Skype non substitúe o abrazo  consolador dos seus pais». O  símil non pode ser máis claro.

Os seres humanos necesitamos relacións reais, contacto físico e, á fin e ao cabo, sentirnos apoiados e queridos. Educar nenos seguros de si mesmos, autónomos e capaces de relacionarse e desenvolverse en novas contornas é vital para a saúde mental da nosa sociedade. Ensinemos aos nosos fillos para facer un bo uso da redes sociais,  mostrémoslles os seus perigos, e  esforcémonos para poñer ao seu alcance oportunidades para que vivan as súas propias experiencias con outros nenos e ao aire libre, lonxe das pantallas.

Distanciamento, confinamento ou illamento. Estes días utilizamos estes termos cunha normalidade anteriormente allea. A pandemia furtou a moitos e moitas da súa estrutura cotiá. Esta falta de vertebración confróntanos con pequenas e grandes frustracións, con novos e vellos conflitos ou coa nosa propia soidade.

 O momento no ciclo vital, o contexto sociocultural e as expectativas individuais son determinantes na percepción de soidade. Na madurez, pode ser entendida como o resultado de circunstancias desafortunadas, a perda ou as propias decisións. Así, unha persoa viúva de 75 anos pode considerarse a si mesma afortunada e satisfeita mantendo dúas boas amizades, mentres que unha persoa nova pode sentirse illada se, a pesar de contar cunha rede similar, non ten parella ou non conta cunha cuadrilla cohesionada. A presión normativa recae sobre os ombreiros dos mozos nun arduo proceso  autoimposto de construción de redes sociais amplas, relaciones sexo-afectivas, afeccións compartidas ou unha carreira profesional interesante e exitosa. A pobreza nas relacións sociais estaría asociada a unha menor autoestima, a unha diminución na  autoeficacia e maior prevalencia de depresión e ansiedade.

Resulta paradoxal que nunha sociedade  hiperconectada as propias redes sociais poidan ser motor de sentimentos de soidade ou inadecuación. Aqueles que senten que están fóra do abano de estereotipos que reparten as redes, ou simplemente non reciben o retorno que esperan, obteñen sentimentos de escasa valía e desesperanza.

Non creo que debamos estigmatizar Instagram, Facebook ou  Tinder. Poden ser ferramentas interesantes que, especialmente estes días, ofrecen espazos de relación que nutren a nosa esfera social e afectiva. Con todo, cómpre para iso  ter unha identidade ben construída, cimentada sobre valores xa definidos, e unha rede social e afectiva estable. Tampouco debemos infravalorar ás xeracións frescas, á maioría non lles importa a frivolidade das redes e os seus problemas están  entremezclados en causas máis profundas.

 JESÚS GAYOSO. Febreiro 2022

Jesús Gayoso Álvarez

Jesús Gayoso Álvarez

Psicólogo

Jesús Gayoso naceu en Barcelona en 1943, pero vive en Galiza desde 1979. Estudou Enxeñería Industrial, Dereito e finalmente Psicoloxía na UNED de Pontevedra.

Traballou na Administración de Industria durante corenta anos, primeiro no goberno estatal e despois na Xunta de Galicia como enxeñeiro e máis tarde como Delegado de Industria en Burgos e Pontevedra.Tamén mantivo un gabinete de Psicoloxía Clinica durante algún tempo nesta cidade.

Ao xubilarse  seguiu cultivando a súa paixón polo coñecemento, con especial inclinación cara á filosofía e poesía. Ademais participa como voluntario na Cruz Vermella i e moi aficionado a viaxar i ao senderismo.

Máis impostos aos máis ricos

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥