Seleccionar página
A nosa adhesión á querela arxentina: A historia de BERNARDO MATO por Charo Valcárcel Mato

A nosa adhesión á querela arxentina: A historia de BERNARDO MATO por Charo Valcárcel Mato

A historia de Bernardo Mato

O pasado xoves 22 de abril celebrouse no Consulado de Vigo un acto de adhesión á querela arxentina, causa na que, desde o 2010, a xuíza María Servini está intentando xulgar os delitos de lesa humanidade cometidos tras o golpe de Estado do 36 en España ata a entrada da transición (dicimos” intentanto” debido á nula colaboración recibida polo Estado español, que mesmo en máis dunha ocasión impediu que se realizasen declaracións dos afectados ou negou a extradición de verdugos probados). Este acto sumouse ao xa levado a cabo polas familias de Alexandre Bóveda, Amancio Caamaño e Ramiro Paz que se adheriron no mes de xaneiro.

Quixemos destacar esta relevante noticia para amosar a nosa solidariedade con todas esas familias afectadas non só en Galicia senón en toda España por eses actos criminais que quedaron impunes no noso país tras a Lei de Amnistía ( Ley 46/1977, de 15 de octubre) , Lei de Amnistía que segue estando vixente e cuxa interpretación por parte do Estado (goberno e xuíces) impide que se xulguen tales delitos, aínda que insistentemente distintos organismos internacionais (Amnistía Internacional, Human Rights Watch  e sobre todo a propia ONU a través  da Oficina do Alto Comisionado para os Dereitos Humanos) pediron a España a súa derogación, tendo en conta ademais que o Estado español asinou tratados internacionais que o obrigan a investigar e protexer as vítimas de crimes de lesa humanidade. Pero tamén quixemos adicarlle un espazo no noso blog a este acto porque nos toca moi de preto xa que, eu mesma, pertenzo a unha familia afectada por esta inxustiza e o pasado 23 de abril, acompañada da miña filla e da miña sobriña fomos asinar  a nosa adhesión a esta querela xunto con catro familias máis: a do exacalde de Valga, Celestino Carbia (fusilado en Monteporreiro en maio do 37); a de Carlos Abella López, sindicalista da CNT, condenado a pena de morte conmutada por cadea perpertua; a de José Lijó, membro do comité da República fusilado no 37 e a de José Sieira, asasinado no 37 pola súa vinculación coa CNT.

Hai que dicir que estivemos moi ben arroupados  por varias asociacións que a apoian, como CEAQUA (Coordinadora Estatal de Apoio á Querela Arxentina), que estivo representada por Celso X. López; polas avogadas  Jana Calero e Irene A. Francés de Avogacía nova Viguesa que de forma totalmente altruísta asesoráronnos e acompañáronnos ata o momento das sinaturas diante da consulesa, tamén estivo a deputada de Memoria Histórica, María Ortega e dúas representates da Deputación de Pontevedra que, así mesmo, apoiou o acto.

Todos os alí presentes perderamos seres queridos, seres torturados   e asasinados   por terse significado en maior ou menor medida na defensa dos valores progresistas, democráticos da república. Coma o meu avó, un mestre, fiel ás súas ideas, que foi  detido,  sometido a un durísimo interrogatorio por parte dun grupo de falanxistas que o torturaron  e golpearon ata poñelo en liberdade ferido de morte o que provocaría que, tras unha longa agonía, morrese o 4 de setembro do 36.

En Vigo asinamos emocionadas cada unha das follas da documentación que se nos pediu sobre el entre a que se atopaba o expediente de depuración realizado con data posterior á súa morte, nada menos que catro anos despois do seu falecemento, e que foi o causante da violencia económica exercida deste xeito contra a miña avoa e os seus catro fillos pequenos (comprendidos entre os 8 e os 3 anos) xa que nunca puido solicitar a pensión de viudedade e orfandade que lle correspondería. Nin sequera tras a chegada da democracia na que se solicitou, para resarcir dalgunha maneira semellante inxustiza e que foi novamente denegada.

Foi un acto emotivo no que sentimos  o meu avó máis preto ca nunca,  alí con nós, imaxinándoo orgulloso de que despois de tantos anos sigamos berrando o seu nome e reclamando unha xustiza que o Estado español segue negando.

QUEN FOI O MEU AVÓ:

Bernardo Mato naceu na Estrada (parroquia de Godoi)  en 1887. Emigrou a Cuba en 1907 fuxindo do exército e da Guerra de Marrocos. Durante esta emigración, que se estende ata o ano 1914, temos constancia de que realiza  estudos secundarios no Instituto de Enseñanza Secundaria da Habana e que acode ao recibimento e mitin do líder agrario Basilio Álvarez en 1913, sendo este o primeiro contacto, do que teñamos constancia, co  mundo do movemento agrario.

Volve á Estrada en 1914-1915 coincidindo coa IGM e coa parálise nos fluxos transoceánicos que levou aparellada  a guerra.

Durante o tempo de retorno á casa, xa con 28 anos, consegue o posto de carteiro en Vinseiro e realiza simultaneamente os seus estudos de Maxisterio na Escola Normal en Santiago pero en modalidade a distancia. É tamén neste curto período de volta na Estrada onde temos a primeira constancia da súa participación nunha sociedade de emigrados. Trátase do Sindicato Agrícola “ Unión de Vinseiro y Cereijo” que, pese ao nome é unha sociedade de instrución nacida na emigración. Estas sociedades actuaban a nivel microterritorial e un dos seus obxectivos era a creación de escolas.

Mato regresa a Habana en 1919. O protagonismo que adquire durante estes anos como delegado e dirixente de varias sociedades de instrución, fainos pensar que entre as razóns da volta a América non só se atopa o feito de que rematase a guerra. Había que reunificar o movemento agrario na Estrada, que se atopaba derrotado e dividido en torno a 1920, e acabar definitivamente cun poder municipal caciquil e corrupto. Son as sociedades de emigrados na Habana as que collen as rendas, evolucionando dun interclasismo suave, incluso apolítico, a unha marcada politización baseada no anticaciquismo.

Deste xeito Bernardo Mato na súa volta a Habana entre 1919 e 1920, ademais dos seus traballos como “tenedor de libros” e contable en diferentes empresas (Banco de Nova York, Habana Electric Railway, J. Menendez, etc) realiza unha gran actividade de asociacionismo e activismo. Dende colaborador e redactor do xornal El Emigrado ata membro activo de diversas asociacións: Hijos de la Estrada, o sindicato agrícola  “Unión de Vinseiro y Cereijo”, delegado na Federación de Sociedades Gallegas de Instrucción pola  Sociedad de instrucción “Hijos de Tabeirós”, etc.

 El Emigrado. Nº372 , un exemplo das numersas participacións na prensa de Bernardo Mato.

En maio do 22 regresa á Estrada como delegado das sociedades de instrución ás que pertence, respondendo ás características dos chamados líderes étnicos ou elites intelectuais. Traballa no Comité Progresista Anticaciquil na dirección delegada no distrito da Estrada que tiña como obxectivo levar a cabo un intenso labor de concienciación entre os veciños para que estes votaran polo candidato anticaciquil .

Dende o seu inicio ata ben entrada a ditadura de Primo de Rivera, non conservamos evidencias da súa actividade escrita, dedicándose á súa vida profesional. Exercendo como mestre interino en Somoza e Becerreá (Lugo) participando na creación do Colexio Cervantes da Estrada, creado a iniciativa do Centro de Emigrados e do que será director. 

Tamén nestes anos, concretamente no ano 1927, Bernardo Mato forma a súa familia, casando con Avelina, a que se verá completada coa chegada dos seus catro fillos. Dende 1930 viven na casa escola de Calo (Teo) onde Bernardo Mato acada a súa praza definitiva como mestre. 

Precisamente dende 1927 a 1930 é a época da que se conservan un maior número de artigos seus publicados en xornais.  A temática dos mesmos é fundamentalmente a educación como combate do atraso económico, social e político e a necesidade de consolidar unha masa popular concienciada para acadar o proceso de reequilibrio da sociedade que tería que facer fronte ao perigo daqueles que verían ameazada a súa posición privilexiada. E así da man das amplas reformas educativas e das Misións Pedagóxicas procurábase a consolidación do sistema.  Nestas últimas participará Bernardo Mato como presidente do Consejo Local de Primeras Enseñanzas en Teo. Participando e organizando numerosas conferencias por todo o concello.

Hoxe tamén sabemos que aparece como afiliado pola Estrada das Irmandades da Fala entre 1930-31

 A súa escola, era considerada polo Ministerio e a Inspección unha escola modelo: aprendizaxe de técnicas agrícolas, formación profesional, formación física, clases nocturnas para adultos, creación dunha biblioteca para o pobo, excursións ao campo para unha educación práctica, etc. 

En canto ao seu activismo político durante a República cómpre sinalar a súa actuación en dous eidos:

-Por un lado no eido sindical: é presidente da Asociación de Trabajadores de la Enseñanza de Santiago de Compostela (vinculada á UXT) (1934). 

-En canto ao seu labor no eido estritamente político é relevante sinalar a súa participación como membro da directiva  na USGA Unión Socialista Gallega que nace dunha escisión do PSOE en 1932 baixo o liderado de Xoán Xesús González.  A causa da súa escisión baséase na diferente posición en canto á autonomía de Galiza. A USG nace rexeitando a secular uniformidade do socialismo español ancorado nunha actitude centralista, e declara na autonomía a súa razón de ser. 

Por outra banda, a través de varios artigos nun xornal de Teo, descubrimos a súa vinculación no ano 1933 co chamado  Partido Republicano Galleguista, o cal intuímos que se trataría do Partido Republicano Gallego (nome co que pasa a coñecerse a ORGA en 1932).   

Para rematar reproduzo o relato da súa tráxica fin que a miña filla, Iria Morgade, relata no seu traballo final de mestrado realizado sobre a figura do seu bisavó e de onde proceden a inmensa maioría dos datos que aquí expoñemos sobre a  vida de Bernardo Mato, froito da investigación realizada por ela e das fontes consultadas, entre as que hai que destacar a do historiador estradense X.C. Garrido e a información achegada polo meu tío J. Bernardo, o irmán máis vello da miña nai, que aínda podía lembrar algo do acontecido e que seguiu indagando anos despois en fontes familiares que permaneceran caladas durante décadas.

“VERDUGOS

A madrugada do 18 de xullo Avelina, Bernardo e o seu fillo maior, José Bernardo, non poden durmir. Escoitan nitidamente tiros, en dirección a Santiago.

A mañá seguinte Mato vai realizar varias visitas a algúns amigos seus. Pola tarde dous camións cuns cincuenta milicianos (campesiños e obreiros mal armados) detéñense fronte a casa-escola.

Falan sobre a grave situación, en xeral. Un dos milicianos, de porte intelectual, con gafas graduadas e unha pistola no cinto acompaña a Bernardo ao piso de arriba mentres os demais esperan abaixo.

Mantemos a hipótese de que este grupo de milicianos é o famoso Terzo de Calo. Xoán Xesús González, (escritor e activista político amigo de Mato vai a Teo en busca de homes para defender Compostela tralo golpe de estado. Polo tanto esta visita, aproximadamente o día 18, correspóndese co momento no que Xoán Xesús vai recrutar os homes a Calo.

Non sabemos de que falan exactamente. Xoán Xesús e Bernardo abandonan o despacho e toman algo antes de despedirse. Os camións parten dirección Compostela.

Bernardo e Avelina falan de novo sen presenza dos fillos onde deciden que facer. Esa mesma noite ou a mañá seguinte Bernardo marcha, dille ao fillo que ten que ir a Compostela. En realidade parece ser que se oculta un tempo na casa duns amigos. Tamén marcha a súa muller, un día despois de que o fixera el, deixando aos seus fillos con Araceli ( a rapaza que a axudaba coas tarefas do fogar) e refuxiándose tamén na casa duns amigos.

Durante a ausencia de Avelina e Bernardo varios homes vestidos de paisanos pero que se identifican con policías chegan a escola preguntando por eles. Araceli minte, sostendo a versión de que foran a Santiago facer unhas xestións e que tardarían días en regresar. A visita dos homes repítese, durante días. Xornadas  máis tarde Araceli vai buscar a Avelina, que regresa xunto aos seus fillos en compañía dos amigos cos que estivera.

A sorte de Mato foi diferente, refuxiado na casa dos amigos de Teo opta por marchar tralo coñecemento de terse producido varias detencións de compañeiros mestres e profesores de universidade. Decide ir ata a casa do seu pai (na parroquia de Vinseiro, no concello da Estrada). Pensando que alí podería refuxiarse por máis tempo esperando a que calmase a situación.

Partiu cun amigo seu, decidindo facelo sen ir polos camiños, para non ser visto. Tenta cruzar o río Ulla en barca, para non pasar pola ponte de Teo, pero aí é onde é interceptado por un grupo de falanxistas. Someten a Bernardo a un duro interrogatorio. Tortúrano buscando información sobre outros escondidos. Non sabemos canto tempo estivo detido.

Sóltano, xunto co seu amigo a beira dun camiño, en Cora, ferido xa de morte. O amigo, con feridas menos graves condúceo a unha casa achegada. Dende alí transportan a Bernardo á casa do pai. Persoas que non quixeron identificarse.

O médico  só pode certificar o grave estado no que se encontra Bernardo, con fracturas por todo o corpo e derrames internos aos que non sobrevivirá. Este, agonizando, contaralle todo a Manuela, que á súa vez contarallo a José Bernardo corenta anos despois. Mato sufre fortes dores que combatía con morfina, ata quedar inconsciente e morrer o 4 de setembro de 1936.

 Pero a violencia exercida sobre Bernardo Mato non remata coa súa execución.  E así, meses despois do seu asasinato, iníciase o expediente de depuración de Bernardo Mato Castro como mestre. O expediente ao que tivemos acceso amosa os informes do párroco, do alcalde e do Comandante de Teo apuntan a súa conduta exemplar en todos os campos excepto o político. A súa conduta política establece os cargos definitivos: a afiliación a ATE e ser apoderado do Fronte Popular nas eleccións de febreiro do 36.

 Fonte: Arquivo Xeral da Administración. Alcalá de Henares

Bernardo Mato é separado definitivamente do maxisterio no 40, catro anos despois da súa execución.  Unha importante “perversión” que non foi unha excepción. Foron moitos os casos de mestres fusilados ou paseados que máis tarde foron suspendidos ou apartados da súa profesión.

Unha ironía que obedece ao interese do réxime por continuar co exterminio, que non só consistía en eliminar aos considerados “inimigos políticos” senón realizar unha violencia a nivel familiar, no eido social e económico (eliminando a posibilidade de pensións para a súa muller e fillos). Bernardo Mato, como tantos outros foi executado en vida e axuizado despois de morto. Demostrando a inmortalidade da triunfal Revolución Nacional-Sindicalista.

 A negación da súa vida, e do seu asasinato, perduraron durante décadas, ata a chamada Transición á democracia, na que unha esperanzada Avelina solicita a pensión de viudedade amparándose nas leis ditadas a tal respecto.

Recorda aínda miña nai a desilusión da súa xa velliña avoa coa negativa que obtivo por resposta.

Unha negativa que supuxo, doutra volta, a negación da súa execución, e con ela a permanencia dos efectos da violencia exterminadora golpista e franquista, que atopou no novo sistema nado no 78 un espazo de continuidade e impunidade.”

“Os falanxistas” saíran aquela noite do cuartelillo de Tabeirós, ben preto do seu Vinseiro natal.

Non  hai documentos, non hai selos oficiais, non hai detención, a violencia exercida sobre Bernardo Mato ocultouse oficialmente mediante a certificación da súa morte como “enfermidade cerebral”.

A investigación realizada por X.C.Garrido apunta a un verdugo José Filloy Esans, de Vinseiro que prestaba os servizos con frecuencia no “Cuartelillo” da Falanxe de Tabeirós. Numerosas fontes recordan como un día entrou na taberna coas mans tinguidas de sangue confesando sen reparos que viña de matar.

Por riba das súas mans executoras atópase outro home, Manuel Castro Pena, Xefe Provincial da Falanxe e tamén veciño da Estrada.

Como sinala X.C. Garrido dous dos tres irmáns Castro Pena desembocarán en ideas de ultradereita: Plácido e Manuel.

Manuel Castro Pena, da Falanxe da Estrada, configúrase como o dirixente da execución do exterminio no concello. Sería el quen dera a orde de torturar a Bernardo Mato, dende o seu posto de Xefe Provincial da Falanxe de Pontevedra. Debido a problemas co órgano director do franquismo será condenado e apartado do réxime debido por unha banda as súas prácticas pouco ortodoxas ( secuestros, roubos, etc) e enmarcada no proceso de loita interna franquista. 

Na documentación da causa aberta contra el podemos ler unha declaración comprometida: “gozaba cuando mataba a un maestro”.

O irmán deste, Plácido Castro Pena, tamén falanxista, estivera moi presente na vida de Bernardo Mato.  Descrito pola familia como amigo del, Plácido foi un mestre moi activo na vida educativa, organizando a Conferencia de 1923 no que Bernardo Mato imparte a súa conferencia “El bienestar como resultado de una buena educación”. Foi en múltiples ocasións encomiado polo propio Bernardo nos propios escritos.

Segundo fontes orais Plácido, na celebración dunha voda, anos despois da morte de Bernardo Mato fala co seu irmán José María Mato e a súa muller Manuela de la Fuente e expresa: “se eu soubera o de Bernardo non tería morto”.

Plácido, que fora Presidente do Consejo Local de Primera Enseñanza da Estrada foi aínda así, xunto co seu irmán, un dos elementos principais da violencia golpista na Estrada.

Ocupou o posto de Inspector de 1ª Enseñanza. Posto polo cal sería coñecido posteriormente.

E, para rematar, reproduzo o texto que escribín para ser lido nunha homenaxe realizada en Calo en 2015.

Non quero esquecerme de agradecer profundamente o labor de investigación realizado por tantas persoas e que finalmente confluíu no auténtico descubrimento do meu avó, da verdade sobre a súa vida e a súa morte que nos foi negada durante tanto tempo.

AS LEMBRANZAS DO AVÓ

            Falar sobre o recordo do meu avó é moi difícil, sobre todo porque non é un recordo que proveña da miña propia memoria senón que chegou a min a través da dos demais, pero o peor é que o que me chegou foi sempre tan pouco que  nunca puido satisfacer a miña curiosidade. Si, porque a curiosidade dunha nena que sabe que perdeu un avó do que tería aprendido tantas cousas…   é unha curiosidade insaciable.

            Eu era unha nena cun desexo ávido de saber, supoño que como soen ser todos os nenos, e lembro que o feito de non contar con ningún avó me incomodaba e mesmo me entristecía: eu quería ter avós, como tiñan a maioría das miñas amigas e compañeiras de escola e custábame aceptar que me tiña que conformar con ter dúas avoas viúvas.

            Lembro terlle preguntado a miña avoa Avelina por el, por como era, mais as súas respostas eran esquivas  e entraban en moi poucos detalles.  Supoñía que non quería falar de cousas que  debían poñela triste e deixaba de insistir.

            Aínda así algunhas veces falaba do bo mestre que fora, de que algo lle chegara a ensinar aos irmáns maiores de miña nai, os meus tíos Pucho e David, de que fora amigo de García Barros…, pero  en cambio sobre a súa morte era moi cortante e drástica: morrera dun tumor cerebral e notábase ben que non quería deterse en explicacións, que era algo que prefería deixar aparcado nalgún recuncho amargo das súas lembranzas.

            Ás veces,  moi poucas, a propósito dalgún tema, agora imposible de recordar, mencionábao e dicía:” Bernardo…” Lembro que esas palabras na súa boca, polo extraordinario que era oírllas pronunciar, producían en min un efecto semellante ao que consegue un mago cando ante os ollos aglaiados duns nenos saca un coello da súa chistera: “Bernardo…”, non podo lembrar o que viña despois, o que si lembro con absoluta claridade é como me gustaba oírlle dicir o seu nome. Era o nome do meu avó, un ser  do que case nada sabía, pero que na miña mente infantil era unha especie de avó ideal, moi intelixente e elegante. A imaxe que tiña del estaba baseada nas poucas fotos que conservabamos, pero sobre todo naquela na que vestía traxe de indiano en Cuba e naqueloutra na que co rostro afable e cercano posaba ao lado da miña avoa no seu retrato de voda. Ese era o meu avó.

             Sempre lamentei enormemente non telo coñecido. Sentíame moi orgullosa del, gustábame pensar que fora un mestre moi querido e iso foi algo que nos meus anos de estudante en Santiago puiden coñecer de primeira man, porque, por estas casualidades que ten a vida, o pai dun bo amigo meu fora alumno seu en Teo e tiven a oportunidade de falar con el  e comprobar o enorme respecto e cariño que lle conservaba. Lembro o emocionante que foi para min esa experiencia.

            Mentres viviu miña avoa o tema do meu avó era como un tema tabú. Ela non quería, nunca quixo afondar na ferida da súa morte, nunca quixo contarnos a verdade e morreu sen compartila con nós.

            Hoxe, tantos anos despois, 25 trala morte da miña avoa Avelina, e sabendo o que agora si sei do meu avó, podo comprender mellor  os coñecementos que eran pouco habituais nunha muller labrega que vivía do cultivo da terra e da crianza de animais domésticos, como tantas outras daqueles tempos. Así por exemplo descubrín, cando xa eu era estudante en Compostela, que ela sabía ben quen fora  Castelao, sabía da súa fama, dos seus debuxos…, e dos seus comentarios desprendíase facilmente que coñecía a importancia que tivera.  Supoño que a súa alegría trala morte de Franco e o feito de que nas primeiras eleccións votara  o PSOE, tería que ver tamén co que aprendera e vivira ao lado do meu avó Bernardo, o home intelixente e culto co que casara e co que compartiu dez anos da súa vida.

            Os indesexables que lle propinaron a tremenda malleira que lle provocaría a morte foron culpables de deixar unha viúva con catro nenos pequenos aos que lles arrebataron un pai que deixaría un baleiro que nunca poderían encher.

            Un deses nenos foi miña nai.

            Ela tenme contado moitas veces as innumerables ocasións en que de pequena choraba polo pai perdido, polo pai nunca coñecido (só tiña tres anos cando morreu e non podía lembralo sequera).

            Ela, vítima inocente das mortes inxustas das guerras, pero tamén do silencio que nace do medo, do silencio que durante case toda a súa vida lle negou o coñecemento do pai.

            Non obstante gústame pensar que algo do seu legado permaneceu en nós, permaneceu en miña nai e os seus irmáns que conservaban os  seus libros que conformaron unha pequena biblioteca da que se nutriron durante a súa infancia e mocidade. Miña nai animábanos a ler algúns deses libros a miña irmá e mais a min, libros que ela mesma lera xa, mesmo máis dunha vez.

             Quizais eses libros que de nenas mirabamos con curiosidade, sobre todo aqueles que tiñan debuxos que acompañaban as historias, pero tamén aqueloutros de luxosas encadernacións  que  aínda que non podiamos entender de que trataban exercían unha atracción especial sobre nós,  quizais eses libros que a min me gustaba coller, tocar e imaxinar todo o que debera saber o meu avó, eses libros que tantas veces tivemos nas nosas mans, libros que guiadas pola nosa nai lemos como lera ela, quizais foron os que me levaron un día a amar a literatura  e a estudar filoloxía.

            Quizais eses libros, que estiveron na miña vida desde que teño recordos, substituíron o silencio da miña avoa e dunha sociedade amedrentada, e quizais a través do tacto suave das súas vellas tapas gastadas e atacadas pola couza puidemos acariñar as mans amadas do avó perdido.

                                                                       Charo Valcárcel (2015)

Bibliografía:

 Morgade Valcárcel, Iria (2013): Bernardo Mato, un mestre silenciado. Da emigración galega á II República: análise dun proceso mobilizador. Universidade da Coruña

Charo Valcárcel Mato

Charo Valcárcel Mato

Profesora de Galego

Eu son Charo Valcárcel. Nacín nunha pequena freguesía da Estrada (Sta. Cristina de Vinseiro) hai 60 anos, pero xa levo trinta e cinco vivindo en Pontevedra, case tantos como os que traballei no IES Valle Inclán (trinta e dous), toda unha vida…

Estudei Filoloxía Hispánica, aínda que me presentei e aprobei as oposicións para profesora de Lingua galega e sempre exercín como tal, do cal me sinto e sentirei sempre moi orgullosa.

No Valle Inclán coñecín a Ana, Manuel, Isidro, Benito e Sara que, considero, máis que compañeiros, amigos, bos amigos. Xuntos compartimos moitas experiencias.

Agora esta na que nos implicou Ana que, polo menos para min, é un salvavidas, un incentivo que chega para encher o oco que deixa o ensino nas nosas vidas.

Pero tamén formamos parte dun grupo de teatro de profesores (en activo e xubilados) que naceu no 2005 no seo do Valle Inclán, Argallada, e que está esperando tempos mellores para retomar a súa actividade.

Agardo que as miñas contribucións no blog devellabella sexan merecedoras do voso beneplácito ou, polo menos, non do voso desgusto.

máis artigos

Do 17 ao 23 de maio 2021

Do 10 ao 16 de maio 2021

Do 3 ao 9 de maio 2021

Do 26 de abril ao 2 de maio

Do 19 ao 25 de abril 2021

Do 12 ao 18 de abril 2021

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

O comunismo como sistema, ou modo de produçom, nom fracassou, porque endejamais existiu por Domingos Antom

O comunismo como sistema, ou modo de produçom, nom fracassou, porque endejamais existiu por Domingos Antom

O comunismo como sistema, ou modo de produçom, nom fracassou, porque endejamais existiu

Domingos Antom García Fernandes

Para nom tornar banal o comunismo. Notas para uma palestra seguida de discussom.

Nota bene: a extensom limitada diste artigo só me permite oferecer delineaçons e algumas notas bibliográficas, que na conferência-coloquio seriam explicitadas e ampliadas.

Marx en el país de los soviets. O los dos rostros del comunismo. Eis o título, em traduçom espanhola, dum livro de Emmanuel Barot, no que reivindica um concebimento dialético do comunismo em Karl Marx, 

pois nom é apenas um objetivo ou ideal a ser conquistado (uma associaçom de homens livres numa sociedade igualitária), mas, como escreve em A Ideologia Alemã (1846), é o movimento real que busca abolir o estado de cousas atual. Assim mesmo resgata a hipótese estratégica de ditadura do proletariado, baseada na democracia proletária e na independência de classe. Para ter mais novidades diste livro recomenda-se a resenha em Contretemps-revue de Critique Communiste e a de Juan Dal Maso em El comunismo no es una idea-La Izquierda Diario.

¿Fue un sistema socialista? ¡En absoluto! Velaí a designaçom dum extenso artigo de Denis Paillard em iquierdaweb.com no que comenta em detalhes um livro de Moshe Levin: Rusia/URSS/Rusia. Diste artigo, apenas a seçom primeira, Que é a URSS?, será incorporada aquí em versom livre e sucinta. Foi a URSS um pais comunista? Para a burguesia, os seus ideólogos e historiadores, URSS=Comunismo=Stalinismo=Gulag. Outros, e nom catalogados precisamente como burgueses, pensam que o comunismo foi realizado apenas na época de Stalin. Há alguns que defendem a teoria do capitalismo de Estado e afirmam que nom se pode chamar socialismo a um regime opressor dos trabalhadores. Roger Martelli opina que a URSS foi a forma dominante de comunismo no século XX. Trotsky fala dum Estado obreiro burocraticamente degenerado. Y Moshe Levin defende a tese de que a história da URSS nom é linear, está feita de continuidades e discontinuidades, de dinamismos e de crises. E assim mesmo argumenta com contundência que a URSS nom foi um pais socialista.

La wertkritik y el <<socialismo real>> en la Unión Soviética é um artigo de Augusto Germán Rehfeldt no que estuda a <<crítica do valor>> – de modo principal em Moishe Postone, Robert Kurz e Anselm Jappe – onde chega, entre outras, às seguintes conclusons: uma superaçom do capitalismo nom passa escassamente polo modo como os indivíduos ou grupos se apropriam da distribuiçom, mas também pola maneira como as categorias de mercadorias, dinheiro, trabalho abstrato, et cetera, funcionam nas esferas da produçom e como mediaçom social; a economia soviética continha as referidas categorias em maior ou menor grau, o que leva a conclusom de que a URSS é outra variante do modo de produçom capitalista; uma visom transhistórica do trabalho, num imenso território subdesenvolvido, que incide em açom totalizante e repressiva numa variedade de esferas, particularmente na produtiva e nas que o Partido-Estado assumiu o rol condutor.

La teoría de la revolución permanente (compilación). Prólogo. O livro reúne textos fundamentais de Trotsky (brochuras, livros, artigos, cartas e discursos) desde 1904 até o seu assasinato em 1940 e basta uma olhadela ao sumário para perceber como a teoria se torna com o passar do tempo mais extensa, poliédrica e mundial – as suas origens, a onda expansiva da revoluçom rusa, a luta em contra do socialismo num só país, a revoluçom chinesa e a geralizaçom da teoria a países atrasados, a vigência e atualizaçom da teoria noutros países (Espanha, Itália, Índia, as teses sudafricanas) – . E o prólogo é uma atinada apresentaçom da mesma. Um bom modo de acessar ao pensamento global de Trotsky e à questom fulcral do mesmo: a revoluçom permanente (nom sobraria, como complemento do anterior, ler algo, ou milhor o livro inteiro, a respeito de A revoluçom traída, escribido no 35-36 e publicado em 1937, tres anos antes de ser assasinado, onde analisa polo miúde o Estado soviético, a degeneraçom burocrática, os ziguezagues da política e a tergiversaçom da teoria marxista para a pregar às necessidades da política).

¿Por qué el comunismo resulta<<insoportable>>?. Más allá de la economía libidinal. Título dum artigo de Juan Duchesne-Winter onde comenta um livro de Keti Chukhrov: Practicing the Good: Desire and Boredom in Soviet Socialism. Escreve que a relativa ausência de preparaçom da sociedade para o cámbio que se produciu responde a que foi muito rápido e completo, o que libertou à nova sociedade da cárrega do desejo, é dizer, da economia libidinal capitalista, pois a economia nom libidinal surge da aboliçom da propriedade privada. E apontar também que Chukrov nom adjudica a Kolontái o tópico da liberaçom sexual ostentado polo feminismo liberal ocidental… E quando alguém do auditório, numa apresentaçom do livro, se alterou um tanto por considerar que a conferencista estava a embelecer a experiência soviética recebeu uma resposta algo assim como: “Tranquilo, nom somente amas ti o capitalismo, tudos amamos aquí o capitalismo, nom te preocupes.” E o comentário do autor do artigo interpreta diste jeito issas palavras: “uma ironia que com obviedade encerrava um reproche enigmático”.

El decrecimiento no es ninguna solución. Título dum artigo publicado em janeiro de 2021 por Maxi Nieto na revista Disyuntiva. Critica a teoria eco-socialista do decrescimento, pois considera que a causa última dos problemas de excessos ambientais nom é o crescimento em abstrato, mas a cega lógica económica capitalista que o  rege; que fai recaír sobre a classe operária o custo da reconversom ecológica e impede o aproveitamento das inormes capacidades científicas e técnicas acumuladas pola humanidade; e que, entre outros motivos, acaba por aceitar a mesma produçom mercantil que está por trás da degradaçom ambiental. Termina a escrita com istas palavras: “nunca antes a necessidade de substituir o mecanismo obsoleto do mercado e da propriedade privada polo planejamento econômico e da propriedade social dos meios de produçom se tornou mais evidente do que hoje”.

Pensar o comunismo com Lucien Sève. Em Penser avec Marx aujourd’hui, Tome 4, “Le communisme”? Premiére partie – a segunda parte do livro, em preparaçom, abordará a questom de que comunismo para o século XXI, infelizmente o autor morreu de COVID-19 o 23 de março de 2020, mas aguarda-se que seu filho Jean Sève possa concluir a tarefa – fai-se ista pergunta: quando as catátrofes que nos ameaçam a curto prazo por um capitalismo louco nos convocam a inventar outra civilizaçom, será que um comunismo inteiramente repensado para o nosso tempo volta a ser o nome invejável do futuro? É o que argumenta niste livro, un estudo erudito e vivo da gênese e do conteúdo do objetivo comunista no século XIX e a vista disso uma história crítica implacável do que aconteceu no século XX torna ista conclusom óbvia: o que falhou dramaticamente no século passado sob o seu nome usurpado, longe do comunismo de Marx entom historicamente prematuro, foi na verdade, por iniciativa de um Stalin traiçoeiro às esperanças nascidas em 17 de outubro, um nacional-estatismo brutal para alcançar o capitalismo ou lançar a Rússia e sua continuaçom em outros países relativamente atrasados em desenvolvimento. O próprio sentido da história vivida nestes dous últimos séculos muda completamente aquí: o comunismo em seu verdadeiro sentido nom etá atrás de nós, mas à nossa frente. Para conhecer milhor iste livro, e também a filosofia do autor, estaria bem ler em “Le club de Mediapart” o artigo de Yvon Quiniou: Le renouveau de l’idée communiste selon Lucien Sève; também a entrevista publicada em L’Humanité (08-11-2019): Le <<communisme>> est mort, vive le communisme; assim mesmo o artigo publicado em Cause Commune nº 14-15, Janvier-Février 2020 por Florian Gulli: Le communisme de Lucien Sève; e finalmente o balanço que fai Isabelle Garo, na revista contretemps, da filosofia de Lucien Sève: Mort d’un philosophe communiste aux temps du choléra neoliberal. Hommage à…

Communisme et strategie título do último livro de Isabelle Garo no que assevera que está de volta a questom comunista e que iste interesse renovado vai acompanhado dum estranho abandono da estratégia política. As filosofias críticas prosperam e proliferam, mas, repregadas no eido académico, semelham desconexionadas das questons concretas levantadas pola presente crise do capitalismo, contribuindo em troca para a fragmentaçom das resistências que se oponhem a ela. Ao contrário da tendência que condena a perspectiva de emancipaçom aos registos da utopia e da nostálgia, outrossim contra o entusiasmo que pode ser despertado por uma opçom <<populista>>, alheia às suas renúncias, Isabelle Garo analisa niste ensaio as condiçons para um relançamento contemporâneo da alternativa. Ao contemplar os problemas com os que se enfrentam muitos dos pensamentos radicais – o Estado, o partido, o trabalho, a propriedade, o disenso, a hegemonia… – ela os reinviste com inspiraçom em Marx e em Gramsci num processo que fai da questom estratégica o coraçom das articulaçons a serem inventadas entre a análise teórica e a intervençom em política. O livro consta de uma introduçom, seis capítulos e uma conclusom. A Introduction: l’alternative em miettes pode-se descarregar em  a revista contretemps. O primeiro capítulo ocupa-se de Alain Badiou, que preserva a ideia de comunismo como motor revolucionário na ausência de processos revolucionários reais. O segundo é um debate com Ernest Laclau a respeito da proposta política de <<radicalizaçom>> da democracia e a sua defesa do populismo (a autora critica a excessiva importáncia reivindicada para a liderança e a secundarizaçom da exploraçom de classe). No tres disputa com Toni Negri e Michael Hart e acusa-os de embelezar o progresso capitalista e disolver a classe obreira no termo ambíguo de multidom; assim mesmo censura em Dardot e Laval os limites dum cooperativismo anti-estatalista e cair em posiçons reformistas. No quarto examina as origens do comunismo no movimento obreiro francês e comunismo nos textos do Marx jovem. Será no quinto onde se ocupe do Marx maduro e do Marx tardio para no sexto e último se aplicar às condiçons de reconstruçom hoje duma alternativa ao capitalismo sob iste ángulo estratégico, preferentemente que programático. Hà uma revisom de muito interesse, e mesmo con algumas críticas e ampliaçons em Juan del Maso: Marx, el comunismo como estrategia em La Izquierda Diario. Também se recomenda ler atentamente em zones-subversives.com: Penser la stratégie communiste.

Devemos ir ao ponto final, mas nom sem deixar de destacar que o comunismo nom falhou, como asseveran os neoliberais e mesmo uma boa parte dos que se consideram de esquerda, e nom o fez, pois nunca existiu como sistema ou modo de produçom específico. Dizer, e já se conclui, que articular a luta de classes, com a luta ecológica, com as lutas em contra de colonialismos, racismos, sexismos…, lutar pola igualdade é caminhar por vieiros comunistas.

       Domingos Antom Garcia Fernandes

Domingos Antom Garcia Fernandes

Domingos Antom Garcia Fernandes

Profesor de Filosofía

Domingos Antom Garcia Fernandes, nasceu em Hermunde-Pol, na Terra Chá, a 21 de Janeiro de 1948. Freqüentou dez anos de estudos eclesiásticos no Seminário Diocesano de Lugo. Mestre de Primeiro Ensino pola Escola Normal de Lugo, licenciado e doutor em Filosofia pola USC. Foi professor de EGB e catedrático de Filosofia no Ensino Secundário. Membro fundador da Aula Castelao de Filosofia, da qual foi porta-voz e coordenador e na atualidade Membro de Honra. Foi professor de Antropologia Geral, História da Antropologia e Antropologia Económica na UNED de Ponte Vedra. Foi professor convidado na Universidade de Vigo, em 2011, na docência da matéria de Ética e deontologia da comunicaçom audiovisual. Foi professor convidado na Universidade de Vigo, em 2018, na matéria de Sociologia: Sociedade, Cultura e Pensamento. Foi Presidente de Amig@s da Cultura de Ponte Vedra. 

Professor de Filosofia e de Ética no Graduado Universitário Senior da Universidade de Vigo. Imparte um curso de Filosofia, de carácter anual, na Biblioteca Pública de Ponte Vedra. 

Co-autor de Antom Losada. Teoria e Praxis (1984), Reflexons sobre a vida moral (1995), A Ética na que vives (1995). Coordenador de Para umha Galiza Independente. Ensaios, testemunhos, cronología e documentaçom histórica do independentismo galego (2000). Co-participante en diversas colectâneas.

Participou como relator ou comunicador em numerosos congressos e jornadas com temas como a filosofía marxista, os NMSA, o estatuto e as funçons da Filosofia, a problemática nacional em relaçom com a questom ecológica, et cetera. Colaborou em diferentes jornais e revistas e prologou diversos livros. Foi colaborador assíduo da publicaçom trimestral Abrente e da Abrente Editora, além de colunista de Primeira Linha em Rede, de Diário Liberdade e de kaosenlared.net.

Historia de vida

A caverna de Platom e a nossa caverna

No capitalismo nom importan as pessoas, só os beneficios

máis artigos

Do 17 ao 23 de maio 2021

Do 10 ao 16 de maio 2021

Do 3 ao 9 de maio 2021

Do 26 de abril ao 2 de maio

Do 19 ao 25 de abril 2021

Do 12 ao 18 de abril 2021

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Fóisenos Arcadi Oliveres, un extraordinario axitador de conciencias por José Cerdeira

Fóisenos Arcadi Oliveres, un extraordinario axitador de conciencias por José Cerdeira

O martes día 6 deste mes de abril, que entra xa no seu tramo final, faleceu Arcadi Oliveres, catalán, un gran pacifista, un gran loitador nos movementos sociais, un gran axitador de conciencias, un home eminentemente entregado ao cambio do sistema capitalista polo sistema humanista, un animador entusiasta do sistema produtivo do cooperativismo, un loitador polos dereitos sociais, humanos, o partidario da igualdade entre todos os seres da terra, o da supresión das fronteiras, o da supresión do armamento militar, que supón un gran negocio a conta das mortes que ocasiona o uso do mesmo e unha impresionante fonte de ingresos para as elites financeiras, o da loita contra a fame grande existente neste mundo, o loitador pola desigualdade entre o Norte e o Sur.

Por iso consideraba a implicación da cidadanía nos movementos sociais como o verdadeiro acicate para que a política se vexa motivada  a exercer o verdadeiro papel que debe ter, no que o seu cometido sexa facer posible unha sociedade xusta, humana, unha sociedade de valores humanos, culturais…

Biografía:

       Arcadi Oliveres naceu en Barcelona en 1945. É nos anos 1962 e 1963 cando nace o Sindicat Democràtic d´Estudiants de la UB, do que formou parte, xa que foi un dos fundadores do mesmo. No ano 1968 licénciase en Ciencias Económicas na Universitat de Barcelona; é nese mesmo ano cando ten a primeira refrega coa policía franquista, sendo procesado polo Tribunal de Orde Pública (TOP) e xulgado por reunión clandestina.

Era Arcadi Oliveres un cristián progresista formando parte da Pax Christi e de Xustiza e Paz, plataformas defensoras dos dereitos humanos, sendo presisente da segunda entre 2001 e 2014. Durante a súa estadía nestas citadas plataformas realizouse a primeira campaña contra a pena de morte en España, na que el participou de forma activa. Quería evitarse a execución de Salvador Puig i Antich. Pero, malia interceder ante o Vaticano para que non se producise a execución, Franco ordenou o fusilamento.

Un bo coñecedor da súa biografía, Sergi Picazo, e do seu activimo relata na revista Critic+, os seus datos biográficos e as súas ocupacións activistas:

                        Arcadi fue uno de los motivos del despertar de la conciencia social de varias generaciones de catalanes. Profesor de Economía en la Universitat Autònoma de Barcelona, durante el tardofranquismo formó parte de ‘Pax Christi‘, de la ‘Assemblea de Catalunya‘ y de la ‘Marxa per la Llibertat‘ y, posteriormente, fue presidente de ‘Justicia i Pau‘ y de la ‘Federació Catalana de ONG per la Pau‘. Miembro destacado de ‘Cristians pel Socialisme‘, de ATTAC o de la plataforma ‘Finançament Ètic i Solidari (FETS)’. Era un militante histórico del movimiento pacifista catalán y de las luchas para reclamar el 0,7% destinado a cooperación con el Sur. De izquierdas y soberanista.”

 Arcadi Olivares tivo unha dedicación absoluta ao activismo pacífico non violento, con moitas similitudes co pacifismo de Gandhi. Participou en coñecidas campañas como a de implementar o 0,7% do PIB ao desenvolvemento, a campaña de apoio á obxección fiscal ao gasto militar, a campaña contra a Lei reguladora da obxección de conciencia e o apoio á insubmisión.

Era moi contrario, dunha forma contundente, ao capitalismo. Sempre este enfrontamento era posto en escena nas numerosísimas conferencias impartidas en España e a nivel internacional, recalcando con “teimosía pedagóxica” a explotación por parte dos países do Norte dos  recursos dos países do Sur. Escribiu ao respecto: Norte-sur, diagnóstico y perspectivas, Fundació Bofill, 1989; e outro libro sobre a obscenidade do capitalismo: ¿Quién debe a quién? Deuda ecológica y deuda externa, Icaria Editorial.

Participou na gran campaña da cancelación da débeda externa e a promoción da banca ética en Catalunya.

 Unha frase moi repetida por el con respecto ao capitalismo era: “É evidente que o sistema capitalista non se pode aguantar. É un sistema criminal e asasino que temos que destruír”

Chega o ano 2011 e estoupa o 15M e Arcadi Olivares únese a el aínda que a súa participación foi menor do que a el lle gustaría, xa que neses días estaba internado o seu fillo Marcel a causa dunha enfermidade irrecuperable, morrendo nese mesmo ano. Aínda así alternaba as visitas a seu fillo e as súas participacións no 15M na Praza de Cataluña, dando charlas e lendo manifestos ao comezo das marchas que se fixeron ao respecto.

 Unda das cousas que máis o preocupaba era que o 15M tiña que tecer unha alianza cos outros movementos sociais, como por exemplo cos membros do Foro Social Mundial, para que a revolución non ficara só nas prazas do Estado. A finalidade do 15M era, para Arcadi Olivares, non entrar nas institucións senón que a partir das demandas dos movementos as institucións tiveran outra visión política.

Era partidario da independencia desde o pacifismo. Mantiña con contundencia que había que explicar que tipo de país querían para que non pasase o que pasou. Defendía unha república sen exército, sen banca privada, ecoloxista, con sistema cooperativo, aberto á emigración e sen fronteiras. Unha Cataluña republicana baseada soamente no tema económico non tiña ningún sentido.

 Velaí un extracto do seu pensamento na revista dixital catalá Critic+, nunha reportaxe escrita por Sergi Picazo e que leva por título:

         “Por que é importante que saibas quen era Arcadi Oliveris”:

          “ Tiven a sorte de ter un profesor nos Escolapios como Lluís María Xirinacs, lembraba a miúdo Arcadi, e isto axudouno a introducirse no mundo do pacifismo, a loita non violenta e as ensinanzas de Gandhi. 

“A idea que tiñamos era loitar para eliminar a débeda externa, a pobreza no mundo ou o problema da fame”  

Fotografía Ajuntament de Barcelona

     “Pero esas campañas servíronnos para falar do colonialismo, do comercio inxusto, do poder das multinacionais, da inmigración, da débeda… Así puidemos poñer encima da mesa temas que hoxe en día están plenamente vixentes”

            “As utopías non deben confundirse nunca coas quimeras porque non son imposibles. Se ás veces non son factibles é porque hai carencia de vontade posíbel, non porque non haxa recursos suficientes. Eliminar a fame do mundo non é unha utopía. Hai estudos que demostran que é posíbel. O problema é que os gobernos non queren”

“A pandemia da Covid -19 é un aviso do planeta para que cambiemos o noso modelo económico: temos que vivir mellor con menos”

                 “Hai 25 anos reclamabamos o 0,7% e ninguén sabía que era, e agora puxemos este tema sobre a mesa de moitos gobernos. A obxección de conciencia foi unha das grandes loitas de “Justícia i Pau”, e agora o servizo militar non é obrigatorio. Denunciamos moitísimas violacións dos dereitos humanos en todo o mundo, e hai pouco dixéronnos que polas nosas presións liberaran un preso en México. Son pequenos pasos, quizais non cambian radicalmente o mundo, pero axudan a melloralo”.

 “Sobre a inmigración falta información. Explicar que pasou no transcurso da historia da humanidade, que representa e os beneficios económicos e culturais que conleva. A cultura catalá forxouse grazas á chegada doutras culturas. Cando dicimos que somos cataláns , tamén teriamos que dicir que somos un pouco íberos, fenicios, cartaxineses, gregos, romanos, xudeus, do mundo islámico, andaluces, ecuatorianos ou marroquís”     

Fotografía Pedro Mata  Fotomovimiento

Sinala Sergi Picazo que: “o seu último libro:  Paraules d’Arcadi (Angle Editorial, 2021), escrito coa complicidade de Mar Valldeoriola, resume ben conceptos que  acompañaron o seu compromiso ao longo dunha vida: capitalismo, pacifismo, refuxiados, guerra, democracia, diñeiro, decrecemento ou cambio climático. Semellarían, case todas, causas perdidas. E, cando menos, durante a súa vida terá convencido a moita xente de que outro mundo é posible”.

A forza poderosa de personaxes como Arcadi Oliveres é a que move montañas, pura coherencia consigo mesmo en dirección a esa utopía de lograr un mundo mellor. Fáltanos iniciativa, auténtica vontade de dar ese paso, ao mesmo tempo que as tenazas do capitalismo nos deixan pouca liberdade de movemento, ou é que non temos coraxe?

Ata aquí unhas pinceladas sobre este gran personaxe que se nos foi e que, agás en boa parte de Cataluña, tería que ser máis coñecido el e a súa obra. Oxalá estas pinceladas colaboren no incremento  dese interese!

  Animo a que vexan o filme da súa obra no primeiro enlace da súa webgrafía, titulado: Mai és tan fosc (Nunca é tan escuro) 

Fotografía IVAN GIMÉNEZ

José Cerdeira Soto

José Cerdeira Soto

Topógrafo

Estou xubilado desde o ano 2004 e vivo en Pontevedra desde 1982.

Nacín en Soutelo de Montes, no Concello de Forcarei, no ano 1946 e xa no 63 entrei na empresa na que transcorrería toda a miña vida laboral Dragados y Construcciones, onde me formei como topógrafo, profesión que exercín ata a miña xubilación.

Pasar a formar parte das “clases pasivas” non se converteu nunha situación traumática para min, ao contrario, enchín as miñas horas de lecer de múltiples actividades para as que, cando traballaba, non tiña tanto tempo: a lectura, a implicación en diversas iniciativas culturais, sociais e políticas;a participación no voluntariado da Cruz Vermella, ir á universidade de maiores, ser moi activo nas redes sociais, etc.

A miña intención é seguir facendo cousas e aprendendo outras, deica o último suspiro.

máis artigos

Do 17 ao 23 de maio 2021

Do 10 ao 16 de maio 2021

Do 3 ao 9 de maio 2021

Do 26 de abril ao 2 de maio

Do 19 ao 25 de abril 2021

Do 12 ao 18 de abril 2021

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

A depresión escondida por Jesús Gayoso

A depresión escondida por Jesús Gayoso

"A depresión escondida"

Jesús Gayoso

Comecemos con algúns datos da enquisa do CIS que terían que preocupar e poñer mans á obra a máis dun responsable político, sanitario e social. Na citada enquisa do CIS sobre a saúde mental durante a pandemia, que se realizou a 3.083 persoas maiores de 18 anos en 1080 municipios de 50 provincias do reino de España entre o 19 e o 25 de febreiro pasado, atopamos que o 15,8% tivo algunha vez un ou máis ataques de ansiedade ou pánico, máis do 40% tivo problemas de sono e un 23,4%  tivo moito ou bastante medo a morrer por Covid 19.

Máis da metade dos enquisados sentiuse moi triste ou deprimido moitas, bastantes ou algunhas veces, o 56,3% sentíronse agobiados ou estresados moitas, bastantes ou algunhas veces, un de cada dous dicía sentirse con poucas enerxías, un 41,9% con problemas de sono… A saúde mental entre a poboación máis humilde, como é ben coñecido, é máis fráxil: a clase media baixa e a xente que se considera clase traballadora padecen máis trastornos mentais que os que se identifican coa clase alta.

Non fai falla tampouco insistir en que a maioría dos enquisados tiveron medo ou preocupación por perder o seu traballo ou parte do mesmo. E engadiría, aínda que non o preguntase o  CIS, temor por un futuro laboral incerto ou con escasas perspectivas.

É evidente, pois, que as persoas en peor situación económica: inestabilidade laboral, precariedade económica, insuficiencias de ingresos, que viven en malas vivendas e padecen estrés laboral, etc. viviron con máis incertidume e angustia a crise derivada da Covid 19. Preocupacións que hai que sumar ás derivadas do medo ao contaxio propio ou de familiares, de escoitar todos os días as mortes nas noticias, a ansiedade producida pola soedade ou a falta de interacción social. Dicir que a saúde mental se deteriorou considerablemente no 2020 non é ningunha novidade pero si unha  terrible realidade. Se entraramos a explorar os grupos de poboación habería que deterse nalgúns, especialmente pola súa especial magnitude e gravidade. Serian estes tres: mulleres, mocidade e a xente que traballa na sanidade.

Detereime a considerar en particular os trastornos e incidencias no estado de ánimo derivado da pandemia que xunto cos provocados pola ansiedade son os máis frecuentes nesta situación. Se preguntamos a Google sobre que é a depresión diríanos que é unha enfermidade ou trastorno mental caracterizado por unha profunda tristeza, decaemento anímico, baixa autoestima, perda de interese por todo, é dicir, desvitalización e diminución das funcións psíquicas.

Na nosa vida diaria, cando vemos alguén que semella feliz, esperamos que tamén se sinta así. Non pensamos niso particularmente, é un reflexo. Miramos casualmente unha cara sorrinte e tranquilízanos porque todo parece estar ben. Precísase un esforzo consciente para lembrarnos un feito que os psicoterapeutas coñecen moi ben a nivel intelectual, pero talvez deberían recoñecer máis: unha conduta alegre pode ser profundamente enganosa.

O concepto do depresivo “feliz” é frecuente na arte e na vida, un exemplo encarnouno o actor Robin Williams. Parece estraño pensar que as persoas poden estar moi deprimidas, con todos os síntomas debilitantes que iso conleva, pero logran ocultalo, ás veces incluso á familia. A súa depresión é tan real ou tan válida porque logran ir traballar, sorrir, mesmo facer bromas? Creo que é. Pode chegar un punto no que incluso o feliz depresivo crebarase, incapaz de manter esa fachada por máis tempo. Pero iso significa que sofren menos ao sorrir? Non, de feito a tensión de manter as aparencias, o peso dun sentido de responsabilidade fóra de lugar cara aos demais, pode ser un dos aspectos máis onerosos da mala saúde mental. A perda do sorriso pode mesmo ser un alivio.

Todo isto é relevante para psicólogos e psiquiatras, porque dedican moito tempo a avaliar o risco de suicidio. A avaliación de riscos non é unha ciencia exacta e é posible que teñan que ser demasiado cautelosos con moitos para salvar a un. Ás veces, malia os mellores esforzos do profesional, trabúcase e unha mellora do estado de ánimo transitorio do paciente (“canto do cisne”) enganoso facilita ao afectado forzas para o seu suicidio. Unha boa presentación non significa necesariamente que todo estea ben.

As precaucións que se adoptan tamén se aplican ao longo do proceso de recuperación tras medicación e tratamento psicolóxico. Isto é cuestión dos terapeutas pero tamén da familia e ata do propio afectado. Para este pode haber un momento de depresión no que as cousas comezan a sentirse mellor, cando hai un pequeno fragmento dun pensamento que di: podería mellorar de novo. Para min, este é un dos momentos máis difíciles. É posible que comece como un depresivo sorrinte e caia na depresión clásica, pero… que facer? O consello é a miúdo abrazar a maior normalidade posible, facer exercicio, tratar de ver xente, facer cousas que produzan desfrute.

O problema é que non se poden facer estas cousas cunha mirada deprimida; non logrará facelas e non axudarán. Entón, se alguén é o suficientemente parvo como para dicirse a si mesmo que se ve ben, e isto mestúrase cos seus pensamentos aínda lentos, pódese afundir na autodenigración. Sentirá a presión de regresar prematuramente ao traballo e á súa vida normal. Non saberá cal é a mellor maneira de resolver isto; desafortunadamente o seu rostro non sempre mostrará os seus sentimentos internos e, a miúdo, estará máis pesado neste punto debido á medicación. E o aumento de peso, que parece “san e vigoroso”, é outra condición que se pode confundir coa alegría.

Así que hai que ter coidado coa falsa tranquilidade do sorriso. A aparencia é unha ferramenta de diagnóstico menos útil do que nos fixeron crer. No momento en que a mala saúde mental sexa aparentemente obvia, probablemente sexa moi mala. A lección para os psicoterapeutas e para todos nós? Escoitar a xente, escoitar o que din. Poida que estean dicindo algo que o seu rostro non pode expresar.

Por iso, tanto como a psicofarmacoloxía, é importante ter unha rede de persoas achegadas que nos axuden a combater estes síntomas que empezan a entrar no terreo afectivo, e nos cales está a clave para saír da depresión. Os amigos son peza clave para superala, sobre todo por un aspecto bastante importante: coñécennos moi ben. Durante o proceso de depresión adoitan producirse distorsións sobre a maneira de percibirnos a nós mesmos e ao mundo que nos rodea. O mundo é algo demasiado hostil como para enfrontarnos a el.  Os amigos son aquelas persoas que nos recordan quen somos. Recibir o agarimo de alguén que te quere tal e como es reforza a confianza en nós mesmos. Lémbranche que a depresión que sofres é un estado que pasará e, o máis importante, que eles vante axudar a superar ese transo.

Tamén é importante ter amigos que axuden a evitar o illamento social. A falta de enerxía fai que o afectado pase moito tempo na cama, ou ben, os pensamentos repetitivos non lle permitirán gozar de nada. Os amigos son bos actores para sacalo dese bucle. Algo que rompa a mecánica cíclica da depresión sempre é moi recomendable. Isto axudará a administrar a súa enerxía para ir recuperándoa.

En ocasións a parte afectiva necesaria para superar a depresión non é ben recibida cando provén dos nosos familiares. Ben porque xusto sexa a causa emocional do noso trastorno ou porque coñecen pouco a nosa dinámica vital. Neste caso, o papel dos amigos cobra máis importancia porque os seus coidados poden chegar a convertelos en acompañantes terapéuticos do proceso depresivo.

O bo de contar cos amigos é que tamén contan coa suficiente distancia emocional como para promover condutas positivas que nos axuden a superar a depresión sen verse especialmente afectados por toda a carga que pode implicar. A amizade adoita asociarse co lúdico e co lecer. De feito cando queremos desconectar, acostumamos a facelo cos nosos amigos.

Esa capacidade de desconexión faise fundamental na depresión para poder enfrontala desde unha perspectiva que non se vexa influída pola tristeza constante. A posibilidade de poder gozar do cotián axuda a conectar con un mesmo e dimensionar a situación que vivimos de maneira correcta. Por todo isto, os amigos son as persoas perfectas para axudar a superar unha depresión.

Jesús Gayoso Álvarez

Jesús Gayoso Álvarez

Psicólogo

Jesús Gayoso naceu en Barcelona en 1943, pero vive en Galiza desde 1979. Estudou Enxeñería Industrial, Dereito e finalmente Psicoloxía na UNED de Pontevedra.

Traballou na Administración de Industria durante corenta anos, primeiro no goberno estatal e despois na Xunta de Galicia como enxeñeiro e máis tarde como Delegado de Industria en Burgos e Pontevedra.Tamén mantivo un gabinete de Psicoloxía Clinica durante algún tempo nesta cidade.

Ao xubilarse  seguiu cultivando a súa paixón polo coñecemento, con especial inclinación cara á filosofía e poesía. Ademais participa como voluntario na Cruz Vermella i e moi aficionado a viaxar i ao senderismo.

máis artigos

Do 17 ao 23 de maio 2021

Do 10 ao 16 de maio 2021

Do 3 ao 9 de maio 2021

Do 26 de abril ao 2 de maio

Do 19 ao 25 de abril 2021

Do 12 ao 18 de abril 2021

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Os Campos de Concentración Franquistas en Galicia por Sara Valenzuela Viz

Os Campos de Concentración Franquistas en Galicia por Sara Valenzuela Viz

Os campos de concentración franquistas en Galicia

Os Mozos e mozas, e tamén adultos,  teñen que coñecer o seu pasado É a nosa obriga

En primeiro lugar quero agradecer a Carlos Hernández de Miguel o seu excelente traballo, reflectido na publicación  Os campos de concentración de Franco, e sobre todo a boa información con respecto a Galicia, xa que, non moitos dos Galeg@s, nin sequera os historiadores e profesores, coñéceno e creo que é unha obriga de todos nós saber o que pasou na España franquista

O autor investiu tres anos nesta investigación, na que atopou varios «problemas», xa que «houbo unha destrución masiva de documentación e a que hai está moi dispersa, xa que “ houbo unha verdadeira política arquivística seria do Estado español con recursos económicos e humanos «, relata. Malia todo, despois de visitar ducias de arquivos, lugares e falar con algúns dos poucos sobreviventes que quedan, identificou 296 campos de concentración oficiais, abertos noutras tantas cidades e vilas españolas.

Esta «ignorancia» significa que, en opinión do autor, España está «menos preparada para afrontar o ascenso da extrema dereita». «Hai unha ameaza moi grave que se está producindo en países de todo o mundo, pero hai unha gran diferenza na forma de tratar con ela: mentres en España non sabemos realmente o que pasou, noutros países como Alemaña os estudantes visitan a concentración dos campamentos nazis e o que pasou está nos libros de texto, na historia e nos medios de comunicación»

Os seus nomes e apelidos aparecen na lista  e tamén a data da súa morte en Mauthausen ou no subcampo de Gusen, unha minoría en Dachau. O centro austríaco foi o destino da maioría dos republicanos que saltaron a fronteira cara a Francia. Unha vez que o país galo caeu nas forzas de ocupación alemás, os españois foron capturados polos nazis. Nos campos identificáronse cun S de spaniers. Foron, segundo o BOE, 46 da provincia da Coruña, 20 de Pontevedra, outros 22 de Ourense e 21 de Lugo. En Galicia, grupos como a Asociación para a Recuperación da Memoria Histórica (ARMH) dirixida por Carmen García-Rodeja levan tempo recollendo a vida destas vítimas esquecidas.

Carlos Hernández de Miguel ten recollido testemuñas na que se reflexa esa crueldade:

Inxectáronnos contra non sei que, case todos caeron enfermos. En todo o campo había homes tendidos con febres moi altas. Aos enfermos máis graves ordenáronnos que os colocásemos preto da porta do patio. Como a porta non se deixou pechar, alí había moita corrente; o paciente colleu pneumonía e morreu ”.

O testemuño de José Enrique Llera, preso no campo de Rianxo, dá unha idea da crueldade que se practicou nestes lugares ”-O feito de que Galicia caera en mans das tropas franquistas cando estalou a guerra tamén determina as características dos seus campos de concentración. Instálanse en moitas ocasións en edificios civís -fabricas de salgadura, fábricas de conservas- ou edificios relixiosos -como os mosteiros de Oia e Leiro-

Hernández de Miguel destaca outra peculiaridade do caso galego:

“A enorme solidariedade, en xeral da poboación local, pero en particular das mulleres dos pobos próximos. Todos os testemuños falan de como se achegaron ao arame de espiño ou ás fiestras para darlles comida ”.

Tamén comenta que a figura da «madriña» tivo aquí unha incidencia especial, veciños que ían aos campos para facerse cargo da roupa dalgún interno para lavala e fervela, sacarlle os piollos . Porque as condicións eran como as descritas por Evaristo Olea:

 “Puxeron os pantalóns no chan e camiñaron sós, os piollos

Hoxe non queda nada en Galicia, nin en España, nin vagamente semellante ás instalacións nazis que se poden visitar en Alemaña ou Polonia . Creo que é unha obriga tanto por parte dos profesores e estudantes como da xente común que se coñeza isto

No mosteiro de Oia hai inscricións dos prisioneiros nas paredes, documentadas graficamente por Carlos Méixome.

Había campos de concentración en toda Galicia, nas catro provincias, once en total.

As 11 «portas do inferno»,  o nome dado por Carlos Hernández, que Franco instalou en Galicia. Este xornalista documenta os campos de concentración en territorio galego, polos que pasaron polo menos 30.000 persoas entre 1936 e 1940

En Padrón, estaba situado na fábrica de azucre da parroquia de Santa María de Iria. Foi o último campo de concentración en Galicia en pechar. A súa recoñecida capacidade era de 1.700 prisioneiros.

O aeroporto de Lavacolla, o Bispado de Ourense ou o pazo de Adai (Lugo) foron algunhas das obras encargadas por Franco aos presos políticos. Dos nove campos de concentración que o réxime instalou en Galicia despois do estalido da Guerra Civil,  Lavacolla recibiu o maior número de represalias. Entre 2.000 e 3.000 homes participaron na construción dunha escola de aviación e do futuro aeroporto.

Desde 1940, varios batallóns traballaron nas instalacións co obxectivo de converter Lavacolla nun aeroporto transoceánico. Así o recolle Víctor Santidrián Arias, doutor en Historia Contemporánea pola Universidade de Santiago en Diario do soldado republicano Casimiro Jabonero. Campo de concentración de Lavacolla. Prisión de Santiago de Compostela, 1939-1940

Hernández de Miguel incluíu só aos que aparecen con esa terminoloxía na documentación das autoridades do bando rebelde, que creou a Inspección Xeral dos Campos de Concentración. Por exemplo, a prisión de Figueirido en Pontevedra reflíctese como un campo na prensa franquista da época, pero non era oficial. Tampouco o sitio da Illa de San Simón, a pesar de que por estética e condicións se axusta á idea popular.

Os campos de concentración clasificáronse segundo a súa función, segundo a duración, segundo a súa dependencia orgánica e segundo a súa data de creación.

En Galicia están clasificados pola duración:

Campos provisionais. As que permaneceron abertas durante menos de dous meses, por exemplo o de Oleiros (Ourense).

Campos estables. Os que estiveron operativos entre dous meses e dous anos, foron os de Muros, A Pobra do Caramiñal, Santiago de Compostela na provincia de Coruña e Oia en Pontevedra.

Campos de longa duración. En Betanzos, Cedeira, Ferrol, Padrón, Rianxo na provincia de Coruña, e  A  Guardia na provincia de Pontevedra.

CORUÑA

BETANZOS Campo de longa duración. Situado na fábrica de curtidos Echeverría. Carlos Hernández asegura que un documento oficial indica que, polo menos durante unha etapa, tamén estivo no parque do Pasatempo. A Asociación de Amigos do Parque nega esta posibilidade. Tiña unha capacidade para 2.000 presos. Recibiu prisioneiros desde agosto de 1937 ata polo menos maio de 1939. O parque está relativamente ben conservado, mentres a fábrica permanece en ruínas.

Estes son algúns dos campos de concentración mellor coñecidos.

CEDEIRA Campo de longa duración. Situado nunha antiga fábrica de salgadura á beira da praia. Achegouse a mil prisioneiros cando a súa capacidade era de só 180 homes. As propias autoridades franquistas recolleron nun informe que «debido ás súas pésimas condicións hixiénicas debería desaparecer» Estivo en funcionamento dende máis ou menos outubro de 1937 ata polo menos novembro de 1938. O edificio foi destruído e hoxe o paseo atravesa o seu emprazamento antigo. Hai un monólito na memoria dos prisioneiros.

FERROL Campo de longa duración. Complexo de concentración habilitado no arsenal da cidade. Situado nos Almacéns de La Escollera, os buques Contramaestre Casado, Plus Ultra e Genoveva Fierro tamén se empregaron en varios momentos para confinar aos prisioneiros. Permaneceu en funcionamento dende xullo de 1936 ata polo menos abril de 1939. O lugar segue a ser o arsenal e a base naval da Mariña.

MUR0S Campo estable: había dous campos na localidade que funcionaban con certa autonomía entre si. Localizáronse na fábrica de salgadura, situada xunto á praia da Rocha, e nos Almacéns da empresa conserveira Vieta, moi preto do faro de Rebordiño. Funcionou polo menos desde outubro de 1937 ata polo menos febreiro de 1938. Hoxe en día a fábrica de salgadura é un restaurante e parte do edificio permanece en pé, aínda que nun estado ruinoso.

PADRÓN. Campo de longa duración. Situado na fábrica de azucre da parroquia de Santa María de Iria. A súa capacidade recoñecida foi de 1.700 prisioneiros. Funcionou entre decembro de 1937 e abril de 1940, aínda que o seu peche oficial debería producirse en novembro de 1939. O edificio foi destruído e o seu emprazamento foi utilizado para uso residencial. Foi o último campo de concentración galego en pechar.

A POBRA DO CARAMIÑAL Campo estable. Había dous campamentos que tiñan certa autonomía. A máis longa abriuse na Fábrica de conservas coñecida como El Pozo, xunto á desembocadura do río Pedras, na ría de Arousa. Tiña unha capacidade oficial de 1.000 presos e funcionou polo menos desde xaneiro de 1939 ata novembro dese mesmo ano. O segundo, situado nunha fábrica de conservas da zona do Areal, xa recibía prisioneiros en abril de 1939. Só quedan en pé as ruínas do Pozo.

RIANXO Campo de longa duración. Situado nunha Fábrica de salgadura pertencente á familia Goday, situada xunto á ría de Arousa, o recinto tiña unha capacidade de 2.000 prisioneiros e funcionou desde polo menos outubro de 1937 ata polo menos decembro de 1939. O seu lugar está ocupado hoxe por unha urbanización. O Concello de Rianxo erixiu un monólito coa seguinte inscrición: «Neste lugar, para a maior ignominia e desprezo pola condición humana, existiu un campo de concentración entre 1937 e 1939. Este monumento é unha homenaxe aos presos republicanos que máis sufriron e sufriron «. Ou pobo de Rianxo. Outubro do 2003 »

SANTIAGO DE COMPOSTELA Campo estable. Nun campo e algúns antigos almacéns situados xunto ao aeroporto de Lavacolla. Tiña unha capacidade para 2.000 presos. Operou desde polo menos marzo de 1939 ata novembro dese mesmo ano, cando se converteu en sede dos batallóns de traballadores. Un dos edificios é agora albergue e restaurante.

OURENSE

LEIRO . Campo, ao parecer, provisional. Situado no Mosteiro de San Clodio. Funcionou, polo menos, durante abril de 1939. Hoxe é un hotel de luxo.

PONTEVEDRA

OIA Campo intermitente e estable. Situado no Mosteiro de Santa María. Chegou a congregar a 3.000 prisioneiros. Operou durante os últimos meses de 1937 e entre febreiro de 1939 e, polo menos, maio dese ano. O edificio atopábase, mentres funcionou como campo de concentración, en mal estado de conservación, na actualidade estase a converter hotel de luxo.

CAMPOSANCOS Campo de longa duración. Situado no Convento e Colexio dos xesuítas. Aínda que a súa capacidade oficial era de 868 homes, superábanse sobradamente os 2.000 reclusos. Foi coñecida como «a porta do inferno». O edificio utilizouse como lugar de confinamento desde xullo de 1936, aínda que a proba documental como campo de concentración comeza en outubro de 1937 e remata en novembro de 1939, cando estaba controlado por prisións. O monumental edificio está abandonado e en ruínas.

E algún outro, non confirmado…

No libro, Os Campos de Concentración de Franco, o autor, inclúe información sobre algúns campos cuxa existencia non puido certificar por completo, pero sobre os que si existen referencias orais ou documentais. Tres deles son galegos

  • A Coruña. Na documentación oficial aparecen citados en 1939 dous campos de concentración de nova creación na cidade da Coruña, que meses despois non figuran nos rexistros, aínda que si se menciona o traslado de presos a un campo da cidade. Tamén se cita en ocasións a Praza de Touros como «campo proposto».
  • Santiago de Compostela. Ademais do campo de Lavacolla, na documentación oficial cítase un predio de catro quilómetros ofrecido para acoller 1.000 prisioneiros.
  • Ribadeo. Na documentación oficial franquista fálase da existencia dun campo en 1938.

No campo de concentración de Camposancos celebráronse consellos de guerra, sábese que o 4 de xuño de 1938 celebráronse tres, nos que foron xulgados 20 homes en cada un deles, ditando un total de 28 sentenzas de morte das que 21 foron executadas.

Hai moitas testemuñas do medo que pasaron os presos, porque sabían que a garda civil pasaba pola noite, sacábaos, a calquera, pegaban catro tiros e tirábanos no cemiterio. Cando os sacaban durante o día era para cambiar de cárcere, se era de noite era para pegar catro disparos, dinos Carlos Iglesias.

Os veciños das localidades próximas aos campamentos non eran alleos ao que estaba a suceder, os veciños de Rianxo, o son que máis os inquietaba era o dos camións que pasaban pola cidade pola noite, cargados de presos e dirixíndose cara a un destino incerto. Así o contou Berlamina Ordoñez, que tiña ao seu marido no interior do campo. Comentárono entre os cidadáns «pola noite non pasearon a ninguén, eu non oín nada. Pola noite si, dicía outro.» Estaban asustados e sobresaltados e con moito medo.

Estaban baixo ameaza permanente de morte, o único xeito que levaba á liberdade, ou polo menos á supervivencia, era obter un papel que identificase ao prisioneiro como «apoio» ao Movemento, o obxectivo era buscar avais para que os sacaran de alí; políticos, sacerdotes, xente de dereitas … Garda Civil … Algúns conseguírono pero moi poucos foron apoiados, non tiñan xente que os apoiase. “Ás veces, as garantías  chegaban despois de que o prisioneiro morrera”, segundo contaba o sancristán de Santa María de Oia,  os rostros  dos pais cando preguntaron polo seu fillo e obtiveron a resposta de que estaba morto,  que chegaran demasiado tarde cos avais, non o esquecerá.

As condicións eran infrahumanas, fame, sede, isto causaba enfermidades, desnutrición, deshidratación, e moitos morrían . As relacións entre os presos, as necesidades, estaban marcadas polo egoísmo pero non sempre foi así, en moitos campos prevaleceu a solidariedade.

Se houbo un campo de concentración franquista creado para cubrir as necesidades de traballo escravo, foi o aeródromo de Lavacolla en Santiago de Compostela no primeiro trimestre de 1939. A pesar de que o campo de Lavacolla pechouse en novembro de 1939, uns meses despois instaláronse no centro varios batallóns de traballadores. En xuño de 1935 abriuse un campo de aviación no lugar. O traballo espertou tanto interese que se solicitou ás autoridades franquistas a creación dunha academia de aviación. Santiago podería converterse no aeroporto galego, pero para iso era fundamental ampliar a capacidade das instalacións. Franco viu nos presos republicanos derrotados na Guerra Civil a solución aos futuros aeroportos galegos. Desde 1940, varios batallóns traballaron nas instalacións co obxectivo de converter Lavacolla nun aeroporto transoceánico

Hai moitos testemuños sobre o maltrato, a tortura, o medo e como algúns gardas que deixaron a súa pegada nos presos.

Na Pobra do Caramiñal, M H, Que traballou para a empresa que subministraba electricidade ao campo de concentración, describe así: O sarxento que nos guiaba daban unhas patadas aos enfermos que estaban no chan.

Raro é o prisioneiro que non fala en primeira persoa de torturas ou golpes; segundo informou Santos Vidal, un preso en Camposancos, cando recibiu unha monumental malleira por capricho «Golpéanche co que pillaran, cun pau….» Houbo gardas que deixaron a súa pegada, fixéronse famosos pola súa extrema crueldade, en Padrón tremeron cando souberon do Rabioso e do Manco, como deixou claro Marcos Agrasar, o veciño de Padrón, « por calquera motivo nos golpeaban, cando saímos ao patio, os que estaban na porta,  descargaban toda a súa  furia contra nós”. Tamén houbo gardiáns franquistas que deixaron un bo recordo entre os cativos, como nos conta Enrique Llera. LLera foi enviado ao campo de concentración de Rianxo, onde coñeceu a un cabo que arriscou a vida para axudar a un preso  que “os piollos estaban coméndoo «. Despois de curalo e lavar a súa  roupa .

Chegada ao campo. En Rianxo por exemplo, as autoridades franquistas intentaron evitar que os habitantes contemplasen a chegada dos presos. Os traslados fixéronse pola noite, pero os veciños sabíano xa que había un apagón de luz na zona por onde pasaron os cativos, os presos, e o ruído das botas quedou gravado na memoria de moitos nenos.

Hai testemuños sobre relixiosos que acabaron sendo verdugos de palabras ou feitos, que se repite en toda a xeografía. Na escollera  de Ferrol, os prisioneiros viron con horror como os sacerdotes que atendían aos que ían ser fusilados se enfurecían con eles se se negaban a aceptar a comuñón antes de ir ao paredón.

En San Simón os prisioneiros dicían do padre Nieto: Vén a insultarnos, é un tolo, Antonio Duran detalla o que dixo o relixioso «Anxeliños de Deus, fillos da Pasionaria Debemos queimarvos a todos como se queimaron aos xudeus …”

Tamén hai que dicir que na Pobra e Rianxo os prisioneiros recibían comida dos párrocos. Para  mantemento do campo foron feitos en moitos casos pagos por parte dos concellos, pero non se rexistraron estes pagos aínda así en moitos arquivos locais, en Rianxo, conservaron como os veciños pagaban boa parte da comida, material de ferraxería, o cal para calear o edificio …

Practicamente non había letrinas, Casimiro Jabonero descríbeo en Lavacolla / 1939) :

“Para aliviarnos, prepararon unha cuneta no recuncho do campo que está a ser evacuado, somos 2000 homes e poucos días despois, o cheiro é imposible

En Santa María de Oya dixeron, como lembra Francisco Miñarro:

«se ías ao baño — non había baño era unha cuneta e, cando estabas alí, viña un soldado, dábate unha patada e botábache a cuneta con toda a merda «

Centos de miles de homes e mulleres en España permaneceron presos nas localidades nas que residían. Despois da vitoria dos rebeldes, como sucedeu en todos e cada un dos campos de concentración, elimináronse os vestixios do seu pasado. É importante que se saiba, xa que só se sabe o que quería o réxime franquista, e queda moito que estudar, coñecer e transmitir. Os mozos teñen que coñecer o seu pasado. A historia é hoxe, onte e mañá. Para que non se repita, e este é un resumo moi pequeno, non podemos esquecer o que ocorreu. Todos temos dereito a saber, e tamén que se faga xustiza coas vítimas do ditador Franco.

Sara Valenzuela Viz

Sara Valenzuela Viz

Profesora de Xeografía e Historia

Aos nove anos mandáronme estudar a Santiago e alí pasei uns cantos anos da miña vida, xa que logo fixen Filosofía e letras e liciencieme en Xeografía-Historia.

Exercín de profesora percorrendo moitos centros educativos das catro provincias, penso que de aí vén o que me gusta viaxar.

Levo en Pontevedra 27 anos, nesta fermosa cidade coñecín a unha parte dos integrantes do blog devellabella, no IES Valle Inclán e tamén no Frei Martín Sarmiento. Con eles vivín moitas aventuras, dende a nosa dedicación común ao teatro a festas diversas relacionadas co noso traballo, e sempre me sentín en total confianza.

máis artigos

Do 17 ao 23 de maio 2021

Do 10 ao 16 de maio 2021

Do 3 ao 9 de maio 2021

Do 26 de abril ao 2 de maio

Do 19 ao 25 de abril 2021

Do 12 ao 18 de abril 2021

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Sobre os alugueres por Juan José Guirado

Sobre os alugueres por Juan José Guirado

"Sobre os alugueres"

Juanjosé Guirado

Aínda que a especulación inmobiliaria chegou ao seu apoxeo  cos gobernos de Aznar, foi durante o de Zapatero cando se empezaron a tomar medidas para intentar paliar os seus peores efectos. Iso antes de que o pánico que invadiu aquel goberno socialista frease en seco as políticas sociais, chegando a poñer por diante de calquera consideración o pago da débeda. Así, a reforma nocturna e desleal da Constitución, ata entón tan sagrada e intocable, limou os dereitos humanos para reforzar os do diñeiro.

Nas zonas turísticas especialmente, os prezos de aluguer repercutiron tan desfavorablemente que moitos funcionarios desistían de ocupar os seus postos en Baleares porque o aluguer reducía os seus salarios á mínima expresión.

A solución daquel goberno non foi desde logo limitar o prezo, senón axudar ao inquilino a pagalo e conceder axudas fiscais ao propietario para mantelo. Sobra dicir que o primeiro, en condicións de desequilibrio entre oferta e demanda, só podía conducir a que aumentase a posibilidade de pago, e con ela o prezo. Estaba claro que en realidade a axuda era para o propietario. En canto ao segundo, estes eran subvencionados con diñeiro público. É dicir, en ambos casos empregábase o diñeiro de todos  en beneficio do diñeiro dos propietarios.

Viñeron logo os peores anos, a imposibilidade de pagar alugueres e hipotecas, os desafiuzamentos, impacables, deixaban sen teito tanto a debedores insolventes como a inquilinos empobrecidos. Sen acubillo nin amparo, nenos, anciáns, discapacitados físicos ou psíquicos, ficaban na beirarrúa. Os seus mobles, os seus recordos, toda a súa vida, na beirarrúa, sen ter moitas veces onde reconstruír ese pasado perdido, onde deixar os seus pobres cachifallos, cheos de sentimentos xa sen ancoraxe posible.

Xurdiu todo un movemento antidesafiuzamentos, mentres xuíces e policías cumprían implacables co seu deber.

Claro que sempre podía darse o caso do “okupa” delincuente que impedía á pobre anciá complementar a súa mísera pensión… Pero non sería máis frecuente o caso do banco que expulsaba ao desesperado que xa non podía pagar a súa débeda leonina? ou o fondo voitre que se fixera con vivendas sociais e facía impagable a renda?

Escenas sangrantes repetíanse a centos, a milleiros, cada día. E seguen dándose en tanto non se cambie toda unha lexislación feita á medida da propiedade; só que agora estes casos diarios están fóra de foco.

Por iso, cando os números electorais no daban para máis, o novo goberno de coalición incluíu, entre os seus acordos, este artigo:

2.9.3.- Frenaremos las subidas abusivas del alquiler. Para ello:

  • Se impulsarán las medidas normativas necesarias para poner techo a las subidas abusivas de precios de alquiler en determinadas zonas de mercado tensionado.
  • Se habilitará a las comunidades autónomas y/o ayuntamientos para que a partir del Sistema Estatal de Índices de Referencia de Precios del Alquiler de Vivienda que está desarrollando el Ministerio de Fomento puedan establecer su índice de precios de acuerdo a una metodología objetiva y sujeto a revisión periódica. Se tomarán en cuenta los avances de aquellas comunidades autónomas que tengan definido un sistema Referencia de Precios del Alquiler, agilizando los mecanismos que hagan posible su puesta en marcha.

Hai que destacar a moderación extrema, que se refire soamente a certas zonas de mercado tensionado, o que deixa aberto o campo a interpretacións restritivas, e que se fale, non de pór teito aos sen teito, senón só ás subidas abusivas.

E como se pon ese teito? É difícil interpretar que un teito non signifique un límite, porque se salto na miña casa e dou contra el non podo aparecer máis arriba.

Por iso, a interpretación de que ese teito non pode contravir as regras do mercado, a oferta e a demanda, porque a vivenda, ademais dun dereito, é un ben de mercado, como dixo o ministro Ábalos, só pode significar que o único teito teno o goberno  e que llelo impoñen os bancos e quen especula cos dereitos humanos, ese negocio sempre é redondo.

Cando as hipotecas se viñeron abaixo pola incertidume sobre o futuro (incertidume que xa non nos abandonará), a venda de pisos tamén o fixo, e inmobiliarias e bancos atopáronse cun enorme parque de vivendas invendibles. Entón a especulación saltou ao aluguer.

A periodista e escritora Cristina Fallarás fala en primeira persoa no seu artigo Qué sabrá usted, Ábalos, de un techo:

“Una no se recupera de un desahucio. Al menos yo era adulta, tenía entonces 44 años. UNA NO SE RECUPERA DE UN DESAHUCIO y lo sé seguro porque corría el putísimo año 2008 cuando el director del diario ADN y su consejero delegado me echaron a la puta calle preñada de 8 meses. 

Supe que no volvería a encontrar trabajo, que pasarían cuatro años sin pagar el piso, que me lo quitaría el banco, en mi caso el BBVA, en mi caso en 2012.

Pero, igual que no se recupera del desahucio, una no puede imaginárselo si no lo ha vivido. Resulta ABSOLUTAMENTE imposible.

Venga, JOSÉ LUIS ÁBALOS MECO, venga colega socialista, tengo entendido que tiene usted varios hijos. Venga, vamos allá:

Yo, Cristina Fallarás, periodista, escritora, activista, personaje televisivo incluso le admito que políticamente excéntrico, tengo dos: a la pequeña la echaron de casa cuando acababa de cumplir los 4; al mayor, recién cumplidos los 10.

O argumento da necesidade de que a lei da oferta e a demanda regule os alugueres cae por completo, porque  desde a antigüidade reguláronse os prezos. Organismos reguladores utilizáronse e seguen utilizándose cada vez que os Estados o consideran conveniente. O artigo ¿El mercado es así? recorda algúns casos “de palpitante actualidade”:

“¿Podemos creernos que en verdad la sociedad y el Estado dejan que el mercado sea así, esto es, que sea la ley de la oferta y la demanda quien asigne y distribuya racionalmente los recursos en todos los casos? Pues no. La solución a la crisis sanitaria y económica generada por la Covid 19 no se ha dejado en manos del mercado, al albur del juego ciego y libre de la oferta y la  demanda. La sociedad por medio del Estado ha empleado varios mecanismos económicos para solucionar los graves problemas sanitarios y económicos generados por la pandemia. Se han empleado los ERTES, que permite a las empresas reducir de manera significativa sus costes laborales; se han empleado los préstamos ICO, que han permitido a las empresas financiar sus deudas, con tipos de interés bajos, con dos años de carencia y seis años de pago; se han empleado o se emplearán cuantiosas ayudas directas para que las empresas no se ahoguen por los préstamos ICO; y se está vacunando a la población de forma gratuita. Por lo tanto, es obvio que la sociedad por medio del Estado no ha dejado en manos del mercado y del libre y ciego juego de la oferta y la demanda que resolviera la grave crisis sanitaria y económica provocada por la pandemia. Repetimos: La sociedad por medio del Estado no ha permitido que el mercado sea así, esto, libre y ciego.”

Parece claro que a diferenza neste caso está na esixencia dos grandes posuidores de vivendas e o seu inmenso poder. De novo ofrécense vantaxes fiscais aos donos, ata o punto de que unha modesta rebaixa do 10%, que pouco resolve ao inquilino, recompensa ao arrendador cunha rebaixa fiscal do 90%.

Outra vez o partido hexemónico no goberno mostra o teito que o capitalismo  pon aos seus bos propósitos e ao acordado no pacto de investidura.

Juanjosé Guirado

Juanjosé Guirado

Arquitecto

Juan José Guirado Fernández, sevillano de nacemento (Écija 1946) e pontevedrés de adopción, tras rematar os seus estudos de arquitectura desenvolveu a maior parte do seu traballo como arquitecto en Pontevedra, traballo que, por circunstancias da vida, foi abandonando para dedicarse ao ensino, comezando por unha substitución no IES Concepción Arenal de Ferrol e aprobando posteriormente as oposicións a profesor de debuxo, profesión que exerceu en Pontevedra durante sete anos, seis deles no IES Valle Inclán.
Despois de rematar a súa tese doutoral, acabou na Escola de Enxeñería Industrial de Vigo, no Departamento de Deseño, no que traballou ata a súa xubilación hai agora sete anos. Ao longo dese tempo participou en diversos congresos e cursos dentro e fóra de España e realizou estudos sobre xeografía, historia, antropoloxía, filoloxía e literatura.
Desde hai dez anos escribe puntualmente no seu blog esencial o menos sobre estas e outras materias. Ademais da súa tese é autor de tres libros sobre xeometría e deseño.

máis artigos

Do 17 ao 23 de maio 2021

Do 10 ao 16 de maio 2021

Do 3 ao 9 de maio 2021

Do 26 de abril ao 2 de maio

Do 19 ao 25 de abril 2021

Do 12 ao 18 de abril 2021

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Español