Un siglo de Historia: China por Juanjo Guirado

Un siglo de Historia: China por Juanjo Guirado

I

Así como o animal máis grande nace dunha minúscula célula, o xigantesco Partido Comunista Chinés xurdiu hai cen anos nunha reunión de trece delegados, tan fecunda como a dos trece que, segundo conta o evanxeo, foron chamados a outra fundación transcendental.

Tamén naceu hai cen anos o Partido Comunista de España; e outros moitos, á calor da Revolución de Outubro. Celebran agora o seu centenario, aínda que ningún desde a posición dominante do PCCh. A historia da China moderna é inseparable da deste partido.

A primeira interrogante que se plantexa, cuxa resposta esixe unha análise coidadosa máis ca unha resposta rápida, sería: Tería sido posible que este enorme e complexo país sobrevivise a conflitos de clase, loitas internas e tensións centrífugas sen a organización do Estado arredor dun grande partido único de corte socialista? Estamos seguros de que o pluripartidismo liberal é “o menos malo dos sistemas políticos”, como dixo Wiston Churchill?

China 1

Lembremos o caso de Xugoslavia: eran seis repúblicas, con cinco nacionalidades, catro idiomas, tres relixións e dous alfabetos; todo iso vertebrábao un único Partido Comunista. Cando este se debilitou, o país esmoreceu. E outro tanto ocorreu coa desmembrada Unión Soviética.

China tamén sufriu e sofre a presión do modelo occidental de desenvolvemento, e a súa estrutura, polo de agora, resistiu os embates, aínda deixando no camiño algúns logros sociais que poden minala. Ninguén pode estar seguro do incerto porvir. A dúbida que xorde é: Imporase o Capital ao Estado, como en Occidente, ou poderá o Partido estar por riba da súa cega presión?

II

Os revolucionarios de Outubro tiveran a esperanza de estender a revolución dos obreiros aos países industrializados, e o soño fracasou. Décadas despois, os chineses trataron sen éxito de estender aos países colonizados a súa de campesiños. A experiencia de ambos fracasos produciu efectos nas traxectorias dos partidos comunistas, non só nestes países, senón no resto do mundo. Trotskistas e estalinistas, “revisionistas” (prorrusos) e “marsistaleninistas” (prochineses), foron o resultado dos ensaios errados de revolución mundial. Novos intentos non cesaron, poucos con relativo éxito.

O esgotamento do modelo produtivo de desenvolvemento era público e notorio para quen quixera velo desde a publicación do informe ao club de Roma. Pero unha cousa é saber e outra cambiar o rumbo. A carreira co capitalismo continuou e acabou coa derrota da Unión Soviética, que a diferenza dos países capitalista carecía de ricas colonias para seguir explotándoas.

Se na URSS a consecuencia foi unha volta ao capitalismo de corte occidental (e a súa propia disgregación), o PPCh resistiu o embate, adiantándose aos feitos mediante un profundo cambio de estratexia, pero mantendo o control do país. Tras a desorganización causada pola Revolución Cultural, en 1978 China cambiou a vía igualitaria pola de desenvolvemento, con resultados espectaculares pola banda da economía, erradicando a miseria que ata entón sufría o país.

A prosperidade, non obstante, non atinxe a todos por igual, e a desigualdade cébase nos inmigrantes que acoden ás cidades e sofren discriminacións, porque quen sae da pobreza non sempre é quen de “ollar para abaixo”, empeñado en facelo “para arriba”.

O éxito desta política expansiva non está asegurado, tendo en conta as nubes de tormaneta que ameazan o planeta, pero debemos considerar que, por unha banda, a carreira desenvolvista non pode deterse de golpe sen provocar graves conflitos. Occidente non o vai facer, porque o capitalismo é unha maquinaria cega que controla os estados. China é o único grande país no que o capitalismo parece ser (aínda) un “paxaro engaiolado”. O paxaro (forzas do merado) ten certa liberdade para voar, pero non pode saír da gaiola (planificación central).

As democracias occidentais dificilmente poden planificar o futuro ao longo prazo, sometidas aos vaivéns da alternancia dos grandes partidos e ás presións do capital, que foxe ao seu control por fronteiras permeables. No seu lugar, China pode facelo en condicións moito mellores. Quen poderá realizar con maior eficacia a necesaria transición ecolóxica, un partido que aspira a ser un “intelectual colectivo”, ou un mecanismo cego que pretendidamente se “autorregula”? Ou non será tan cego, e os seus algoritmos especulativos obedecerán as instrucións dese selecto club de tolos financeiros, adoradores do lucro incesante?

III

Para o ideario liberal hexemónico en Occidente, a democracia pluripartidista é a única posible. Un concepto abstracto e direccional de “liberdade”, que a efectos prácticos non existe para moitos, considera crucial elixir, cada catro ou cinco anos, o rumbo dos países entre candidatos previamente elixidos por partidos dominantes, moitas veces oligárquicos. A disparidade de crierios e intereses frustran calquera planificación ao longo prazo, que se volta quimérica. Como sinala Rafael Poch de Feliu: 

Occidente leva varias décadas contemplando o vigoroso ascenso de China, pero ten dificultades para explicalo e diagnosticalo. Por exemplo, ante a pregunta cal é a diferencia fundamental entre o sistema chinés e os sistemas occidentais?, a ortodoxia liberal occidental adoita respostar falando de “ditadura”, “dereitos humanos” e “democracia”. A verdadeira diferencia é a superior capacidade de goberno. A política demográfica como exemplo.

En todas partes os gobernos gobernan máis ou menos, no senso de que frecuentemente é a inercia, a corrente das cousas e a forza das circunstancias a que os goberna a eles. En China, por suposto, tamén. Pero menos. Porque o sistema político ten as rendas da gobernanza mellor suxeitas. O poder político controla os nomeamentos dos principais banqueiros do país e os multimillonarios están sometidos sexa cal sexa a súa fortuna. O país está plenamente inserido na globalización, pero a propiedade estranxeira dos principais bancos comerciais ten un tope establecido, pese as décadas de presións occidentais para que se liberalice todo o sector.

Aquí son os banqueiros, e con eles o casino, os que gobernan aos políticos, por dicilo dunha maneira esquemática, mentres que na tradición chinesa mandan os políticos.

O sistema político chinés é unha mestura flexible de meritocracia (no cume), democracia (na base) e experimentación entre ambos extremos, aproveitando a súa capacidade para limitar os ensaios políticos e económicos a un sector, cidade ou rexión, ensaiando as innovacións sociais, políticas ou económicas, para avaliar despois meticulosamente os resultados antes de xeralizalos.

Préstase especial atención ás sondaxes de opinión sobre as políticas (e os políticos). En función delas aplícanse correccións. Ademais, os dirixentes están acostumados a admitir e corrixir erros, exercicio autocrítico pouco frecuente entre nós.

Nada disto asegura o futuro, porque os problemas mundiais o son para toda a humanidade. China afronta varios nos planos social, económico e político. As migracións interiores, o paso de ser país exportador a satisfacer o mercado interno e a convivencia entre distintas etnias son algúns. Agora medra a preocupación por temas ecolóxicos: a contaminación, o cambio climático e a transición enerxética (e a escaseza crecente de materiais e fontes de enerxía non renovables).

China 3

O maior problema plantéxao a confrontación cos Estados Unidos, que seguen empeñados en manter unha hexemonía mundial que decae pouco a pouco e ven en China un inimigo ao que combater por todos os medios, sen excluir o militar. Pero ao meu modo de ver, hai unha cuestión máis difícil de manexar, e plantéxase na mente das persoas.

Mentres a prioridade é a loita pola igualdade, a cohesión social é sentida pola maioría como unha necesidade, e a solidariedade é considerada un valor de primeira orde. Cando pasa a primeiro plano o desenvolvemento, e moitas veces é inevitable, para fomentar a produtividade elíxese a vía da emulación económica. Entón, para moitos, o prestixio social e a carreira pola riqueza sustitúen aqueles valores.

Aconteceu en Cuba, cando no “periodo especial” apareceu o dobre mercado e a dupla moeda. O cebo dunha prosperidade persoal e a liberdade para enriquecerse creou un caldo de cultivo para o descontento. É difícil nesta circunstancia que os “triunfadores” e os aspirantes a selo se conformen coas ataduras que suxeitan ao capital. A ideoloxía burguesa pode gañar a partida, se non é quen de explicar moi ben que o medre ilimitado é imposible.

Isto ocorre tamén, e a moita maior escala, na China actual. Sentirse superior é facil se consegues o ascenso social, e tamén sentirse inferior se fracasas no intento. É doado que a solidariedade sexa un valor á baixa.

Chino rico e poderoso” é o nome dun bazar da miña vila.

Juanjosé Guirado

Juanjosé Guirado

Arquitecto

Juan José Guirado Fernández, sevillano de nacemento (Écija 1946) e pontevedrés de adopción, tras rematar os seus estudos de arquitectura desenvolveu a maior parte do seu traballo como arquitecto en Pontevedra, traballo que, por circunstancias da vida, foi abandonando para dedicarse ao ensino, comezando por unha substitución no IES Concepción Arenal de Ferrol e aprobando posteriormente as oposicións a profesor de debuxo, profesión que exerceu en Pontevedra durante sete anos, seis deles no IES Valle Inclán.
Despois de rematar a súa tese doutoral, acabou na Escola de Enxeñería Industrial de Vigo, no Departamento de Deseño, no que traballou ata a súa xubilación hai agora sete anos. Ao longo dese tempo participou en diversos congresos e cursos dentro e fóra de España e realizou estudos sobre xeografía, historia, antropoloxía, filoloxía e literatura.
Desde hai dez anos escribe puntualmente no seu blog esencial o menos sobre estas e outras materias. Ademais da súa tese é autor de tres libros sobre xeometría e deseño.

Versos de acero

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Nem chefe de estado monárquico, nem republicano por Domingos Antom

Nem chefe de estado monárquico, nem republicano por Domingos Antom

Nem chefe de estado monárquico, nem repúblicano

Domingos Antom Garcia Fernandes

Nom é fácil reunir o essencial sobre este assunto em duas páginas.

Convido a lembrar a história das monarquias: absolutas, constitucionais e parlamentárias (nestas últimas o rei reina, mas nom governa). Assim mesmo diversos tipos de repúblicas: democráticas, autoritárias, laicas, confessionais, parlamentárias, presidencialistas, semipresidencialistas…

República

E no seio de uma república pode haver uma ditadura e assim mesmo corrupçons oligárquicas ou despóticas… Convido a rever essa história que nos ajuda a compreender o presente, que nom se repete jamais, porque os indivíduos, as circunstâncias, as tecnologias…, o mundo, som diferentes (nom importa quanto o sistema permaneça).

Para continuar com a memória, nom seria desneccesário pensar no anarquismo que explica como o Estado surge com o fim do feudalismo e a ascensom do mercantilismo. Eles acham que iste transforma a soberania num monopólio. O Estado é garante da reproduçom das relaçons sociais de produçom e da compra e venda da mercadoria “força de trabalho”. Mantenhem os anarquistas uma posiçom anti-autoritária e com crítica constante da autoridade coercitiva. Recorde-se a Miguel Abensour que na esteira de Maquiavelo, Espinosa e Marx afirma que a verdade da democracia é sustentada em seu movimento contra o Estado para criar uma democracia insurgente de cara mudar a sociedade civil en sociedade política.

Seria muito interessante também responder quando menos a tres questons: que significa ser republicano, que peculiaridades oferece o republicanismo espanhol e que haveria que entender por neo-republicanismo nos governos de Rodríguez Zapatero, especialmente na primeira legislatura.

E como ponto crucial: é em verdade o republicanismo uma alternativa ao neoliberalismo ou, no fundo, nom é outra cousa que uma variante mais do capitalismo? Será que a esquerda, no caso de que exista, se tornou en reformista e abandonou a ideia de revoluçom para se concentrar numa especie de capitalismo de <<face humana>>?

Philip Noel Pettit, um dos grandes teóricos do neo-republicanismo, que acompanhou a trajectória das legislaturas de Rodríguez Zapatero, mesmo na última de forma mais moderada e mais crítica, ainda escreve em 2011 “Reflexons republicanas sobre o movimento 15M”, um republicanismo heterogéneo, nom sistemático, no que a chefatura de Estado monárquica nom é um obstáculo.

E uma consideraçom central: a teoria política das ideias contextualizadas está a caminhar mais a cotio para o campo da ideologia?

Pode ser que o republicanismo atual na Espanha seja em grande parte un mito nostálgico da IIª República?

E nom estaria por demais pensar que nem monarquia, nem república. Todo seria mais democrático, pois radicaria no parlamento e no ejecutivo o governo do país. É verdade que a democracia delegada, sem uma igualdade real e atestada de discursos respeito da igualdade de oportunidades, é muito diferente e distante da verdadeira democracia real (económica, social, política e cultural).

Nesta cojuntura política as palavras público, povo, naçons, identidades…, mesmo democracia… som onipresentes. Está-se a atender a uma fragmentaçom de interesses, muito em consonância com as prédicas das clases médias – há também uma visom muito particular e difusa destas, pois as classes médias-altas tendem a construir discursos com aparência de esquerda, mas objetivamente incorporam-se às classes altas (que controlam o sistema e mesmo os meandros do mesmo) –  , mas o capital está à vontade em um nível planetário. Respostas tendenciosas sem tocar o verdadeiro poder global… Isse universalismo <<democrático?>>, que pom no mesmo saco os excluídos do sistema, os pobres, os trabalhadores, os ricos, e um muito longo et cetera. Com o que issas temos com igualaçons fictícias que escondem a desigualdade real. Semelha toda uma riqueza do diverso, mas perpetua e agrava a desigualdade, mantém a caridade nos estados-ricos – mesmo que muitos nom tenham acceso a isso – na vez de justiça. Issa perpetuaçom da desigualdade (pobres, emigrados, terceiro Mundo, primeiro Mundo com terceiros mundos dentro…). Seria interminável seguer por istes roteiros…

O republicanismo, que eles consideram de esquerdas, apresenta-se como laico, confederal, municipalista, feminista, ecosocialista… Todo um imaginário social, utópico, para issa esquerda <<poética>>, mas distinto e muito distante do imaginário coletivo dominado polo Capital.

Domingos Antom Garcia Fernandes

Domingos Antom Garcia Fernandes

Profesor de Filosofía

Domingos Antom Garcia Fernandes, nasceu em Hermunde-Pol, na Terra Chá, a 21 de Janeiro de 1948. Freqüentou dez anos de estudos eclesiásticos no Seminário Diocesano de Lugo. Mestre de Primeiro Ensino pola Escola Normal de Lugo, licenciado e doutor em Filosofia pola USC. Foi professor de EGB e catedrático de Filosofia no Ensino Secundário. Membro fundador da Aula Castelao de Filosofia, da qual foi porta-voz e coordenador e na atualidade Membro de Honra. Foi professor de Antropologia Geral, História da Antropologia e Antropologia Económica na UNED de Ponte Vedra. Foi professor convidado na Universidade de Vigo, em 2011, na docência da matéria de Ética e deontologia da comunicaçom audiovisual. Foi professor convidado na Universidade de Vigo, em 2018, na matéria de Sociologia: Sociedade, Cultura e Pensamento. Foi Presidente de Amig@s da Cultura de Ponte Vedra. 

Professor de Filosofia e de Ética no Graduado Universitário Senior da Universidade de Vigo. Imparte um curso de Filosofia, de carácter anual, na Biblioteca Pública de Ponte Vedra. 

Co-autor de Antom Losada. Teoria e Praxis (1984), Reflexons sobre a vida moral (1995), A Ética na que vives (1995). Coordenador de Para umha Galiza Independente. Ensaios, testemunhos, cronología e documentaçom histórica do independentismo galego (2000). Co-participante en diversas colectâneas.

Participou como relator ou comunicador em numerosos congressos e jornadas com temas como a filosofía marxista, os NMSA, o estatuto e as funçons da Filosofia, a problemática nacional em relaçom com a questom ecológica, et cetera. Colaborou em diferentes jornais e revistas e prologou diversos livros. Foi colaborador assíduo da publicaçom trimestral Abrente e da Abrente Editora, além de colunista de Primeira Linha em Rede, de Diário Liberdade e de kaosenlared.net.

Historia de vida

O comunismo como sistema, ou modo de produçom, nom fracassou, porque endejamais existiu

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Pontevedra, catro días de xullo por Xosé Álvarez Castro

Pontevedra, catro días de xullo por Xosé Álvarez Castro

Pontevedra, catro días de xullo

Xosé Álvarez

As novas do levantamento do exército de África chegan á cidade a través da radio nas últimas horas do venres 17 de xullo de 1936. O gobernador civil recibe ordes de reforzar a fronteira portuguesa para evitar a entrada de armas e dos xenerais Sanjurjo  e Cavalcanti . Ademais da vixilancia da fronteira refórzase tamén a dos portos, especialmente do de Vilagarcía. Debido a que na cidade de Vigo existía un importante conflito laboral motivado pola folga de dependentes de comercio, o gobernador Gonzalo Acosta Pan  envía a aquela cidade ao capitán da Garda de Asalto Juan Rico González ; alí estaba xa o xefe da comandancia da Garda Civil, tenente coronel Ricardo Macarrón Piúdo , que fora nomeado delegado do gobernador coa misión de manter a orde naquela cidade.

        Dende Madrid, o pontevedrés Bibiano Fernández Osorio Tafall, que fora alcalde da cidade e que desempeñaba o cargo de subsecretario de gobernación, envía instrucións aos gobernadores para que convoquen os dirixentes políticos e sindicais para formar os Comités de Defensa da República (CDR); estes tiñan como finalidade coordinar as distintas organizacións entre si e coas autoridades. De cara a facer fronte a un levantamento militar contemplaban medidas como rexistros domiciliarios, requisas de armas, patrullas de vixilancia, entre outras.

Desfile de Pontevedra

            O sábado 18 o gobernador efectúa unha visita á fronteira pero, debido á gravidade da situación a nivel estatal, volve a Pontevedra á noitiña e procédese á formación do CDR. Forman parte deste organismo representantes dos partidos da Fronte Popular. Hai constancia da presenza no goberno civil de José Adrio Barreiro  (Unión Republicana), Alexandre Bóveda Iglesias   (Partido Galeguista), Amando Guiance Pampín  (Partido Socialista), Ramiro Paz Carbajal   (Partido Socialista), Paulo Novas Souto   (Izquierda Republicana), Maximiliano Pérez Prego  (Izquierda Republicana), José Pintos Quinteiro   (Partido Socialista), Manuel Buján (Juventudes Socialistas), Evaristo Mosquera   (Partido Galeguista),  Claudio Magdalena (Unión Republicana), os irmáns Alejandro  e Faustino Gama   ( Partido Comunista), Manuel Pedreira   (Partido Socialista), entre outros.

No concello tamén se organiza un comité dirixido polo alcalde Manuel García Filgueira,  dirixente obreiro e destacado membro do partido comunista. Tanto no goberno civil como no concello organízanse salas de curas para atender posibles feridos; no goberno faise baixo a dirección do médico Celestino Poza Pastrana    e do dentista Abraham Zbarsky   e no concello atendíano mulleres dirixidas pola comunista Maruja Fandiño.

             A cidade permanece en calma e os militares están acuartelados.

  Debido á censura e ás dificultades de comunicación co resto do estado, a prensa non dá novas do golpe militar ata o domingo 19; nese día o xornal El Pueblo Gallego   informa dun levantamento en Melilla e Ceuta indicando que só afecta a zonas do protectorado do norte de África. Aínda así, novas de ceses de mandos militares como Queipo de Llano   ou Franco permiten intuír que os sucesos son máis graves do apuntado polo xornal.

                       Ante a gravidade da situación organízanse as milicias populares e noméase xefe ao dentista e brigada de complemento Jacobo Zbarsky Kuper  ; estaban formadas, na súa maioría, por afiliados aos partidos Comunista, Socialista e ás Xuventudes Unificadas. Está comprobada a presenza nelas de Jacobo Zbarsky Kuper, Albino Sánchez Leiro   o Perrita, os irmáns Gonzalo e Pascual Guillán Abalo, Manuel Buján Rivas, Edelmiro Dios Vázquez  , Evaristo Mosquera, Manuel Escudero Barquerito  , Claudio Magdalena González,   José Suárez Carro, Dionisio González Pérez, Constantino Gómez Rodríguez, os irmáns Alejandro e Faustino Gama Casalderrey, Benigno Mora Villanueva e Manuel Pedreira Pazos, entre outros. Tamén estaban relacionados con estas e tiñan atribuída a misión de transmitir ordes aos distintos grupos: Castor Pacheco Rey, Pastor Torres Paz, Manuel Calvo Lores, Juan Milleiro Sampedro  , César Poza Juncal, Manuel Martínez Vázquez o Marión, Juan Gómez Corbacho, Clemente Martínez Gendra  , e outros. Este grupo sería o que os sublevados denominarían como “checa” do goberno civil.

              Pola tarde, o capitán Rico regresa de Vigo e entréganse ás persoas presentes no goberno civil as ordes, asinadas polo gobernador, para a requisa de armas e explosivos; medidas semellantes son ordenadas mediante telegramas polo gobernador aos alcaldes da provincia.

            Na noite dese día, os militares celebran unha reunión na que participan tamén catro oficiais do Polígono de Tiro Janer de Marín que chegaran nun auto burlando o control da policía e das milicias. Unha comisión de oficiais tratou de convencer ao coronel Sánchez, xefe do rexemento de artillería, de que sacase as tropas á rúa, pero tanto Sánchez como o xeneral Iglesias, comandante militar da praza, estaban á espera da decisión dos mandos da división na Coruña. Esa mesma noite tivo lugar un intento fallido do capitán Sánchez Cantón para comunicar coa sede da división, tendo que regresar dende Caldas de Reis tras un incidente con afectos á República.

Os militares aseguran lealdade á República e afirman que as tropas non sairían á rúa sempre que non se alterase a orde. Para evitar que se considerase unha provocación, decidiuse non proceder á convocatoria da folga xeral prevista

            Na mañá do luns, día 20, o gobernador e o capitán da Garda de Asalto pasean pola cidade para dar sensación de tranquilidade á poboación. O capitán Rico ten un encontro na Alameda co seu antigo subordinado o tenente Vázquez Quintián, comprometido co golpe, onde o primeiro rexeita a proposta de sumarse á rebelión.

             Varias testemuñas confirman a visita do tenente coronel da Garda Civil, Ricardo Macarrón, ao goberno civil para manifestar a súa disposición de apoiar ao gobernador.

Desfile alameda

Desfile na Alameda de Pontevedra

      Ás once e media da mañá declárase a folga xeral e comezan a chegar á capital xentes das parroquias e concellos veciños con escopetas e armamento de pouca calidade; moitos levan panos vermellos e gritan “U.H.P” (Uníos Hermanos Proletarios). Concéntranse na Alameda e nas inmediacións do goberno civil e do concello. Seguen as requisas de armas e dinamita nas armerías da cidade e os rexistros nos domicilios particulares de persoas catalogadas como de dereitas e nalgunhas casas reitorais. Organízase o reparto de armas no goberno civil e no concello.

  Era certa a inexperiencia política do gobernador para afrontar unha situación tan complexa pero, contrariamente ao que se ten publicado, Gonzalo Acosta asinou as ordes de requisa e permisos de armas aínda que pode que o fixese forzado pola presión dos presentes no goberno civil. Tamén pode explicar a súa actitude cautelosa a confianza na palabra dada polos mandos militares, o medo a que as súas decisións foran tomadas por estes como pretexto para saír á rúa e a presenza ao seu lado de persoas moderadas como Amancio Caamaño Cimadevila  ou José Adrio Barreiro. Sen desbotar as anteriores hipóteses, a actitude do gobernador axústase á máis estrita legalidade: mandou actuar ás forzas da orde pública que estaban baixo o seu mando e, obedecendo as ordes superiores, nomeou axentes temporais para levar a cabo tarefas de mantemento da orde, como requisas preventivas de armas ou materiais que puidesen empregarse por elementos incontrolados para quebrar a legalidade.

 Levaban autorizacións asinadas polo gobernador civil e, nalgún caso, estaban acompañados por un axente de policía. A relación de lugares a rexistrar fora facilitada no goberno civil. Tamén se organizaron grupos para levar a cabo os rexistros nas parroquias limítrofes: de Tenorio encargáronse Manuel Quiñoá, César Poza e Juan Sobral; Pastor Torres, Aurelio Torres, Manuel Amoedo e Joaquín Martínez recolleron armas en Bora e Mourente na tarde do 20; tamén houbo rexistros en Xeve, Lérez, Cerponzóns e outras parroquias.

         A observancia das formalidades legais pode apreciarse no rexistro efectuado na casa da marquesa de Leis o 19 de xullo. Segundo declara Claudio Magdalena nunha causa militar ían acompañados dun policía  e dun carpinteiro para abrir a porta; buscaron ao alcalde de barrio e ao caseiro para que presenciasen o rexistro, no que só atoparon algunhas armas de carácter histórico.

 Segundo o historiador franquista Arrarás, con tendencia á fabulación, sobre as dúas da tarde, o xeneral Iglesias dispón que se declare o estado de guerra. As tropas están formadas no patio e as palabras de arenga do xeneral son acollidas con silencio e, logo, palabras de repulsa. Un sarxento explica: “El Ejército es apolítico y nosotros no podemos acompañar a ustedes en un acto de tendencia fascista y contrario al gobierno de la República”. Vista a oposición, o xeneral dá marcha atrás na súa primeira decisión de declarar o estado de guerra. Certo é que a prevención dos mandos ante a posible resistencia dos subordinados foi unha das causas do atraso na publicación do bando de guerra, como tamén o foron a postura oposta dos mandos superiores da Coruña (serían fusilados por permanecer leais á República) e, en xeral, a cautela das máximas autoridades militares pontevedresas. Esta cautela suporía o seu cese e expulsión do exército por “desafectos” meses despois.

            A mediodía chegan novas da saída dos militares noutras cidades. Paralízase o transporte debido sobre todo á intervención de José Pintos Quinteiro, presidente da sociedade de choferes. Os teléfonos están intervidos por orde do gobernador encargándose de controlar a central telefónica  Víctor Casas e Francisco Gastañaduy, membros do Partido Galeguista. Incáutase a emisora de Radio Pontevedra.

        Entre os actos de resistencia activa contra a saída dos militares mencionamos a denuncia do inspector de policía Iglesias Garcés, que acusa a varias persoas afirmando que se adicaban a recrutar mulleres para secuestrar as familias dos xefes e oficiais do exército; a intención sería a de que servisen como parapeto aos grupos que pretendían facer resistencia aos militares sublevados. Tamén as acusa de chamar covardes aos homes que se retiraban ao ver voar o hidroavión de Marín. Por diversas fontes sabemos que tal intento existiu pero non chegou a consumarse.

     A xustiza militar chegou a abrir unha causa polo delito de intento de rapto das donas dalgúns oficiais da praza. Foron xulgadas as mulleres Carmen Aboin Díaz, Emma Mourón Álvarez  , Luisa Rodríguez Pereira a Chinita  , Hermosinda Blanco, Elvira Lodeiro  e os homes Manuel Martínez, Albino Sánchez, Manuel Pedreira e Rogelio Torres[1], por un delito de rebelión. As probas debían ser tan febles que a causa foi sobresida provisionalmente, “no encontrando méritos bastantes para reputar debidamente justificada la perpetración del delito perseguido”. Aínda así, pola mala conduta e antecedentes, os que non estaban declarados en rebeldía, foron postos a disposición da autoridade gobernativa.

 [1]      Entendemos que se refire a Aurelio Torres.

   A Garda Civil adiántase pola súa conta á declaración do estado de guerra e, ao redor das cinco da tarde, inicia as detencións dos camións que chegaban do norte da provincia e dos grupos participantes nas requisas de armas; o capitán deste corpo Manuel Bernal ponse en contacto con Francisco Bastarreche  , xefe do Polígono Janer, para que envíe un hidroavión. Bastarreche declara o estado de guerra en Marín.

despedida Bastarreche

Despedida de Bastarreche

As evolucións do hidroavión, que nun principio lanza proclamas pedindo á xente que regrese ás súas casas, supoñen un estímulo para os oficiais golpistas que, tras unha arenga do tenente Vázquez Quintián, logran organizar varias baterías ao mando dos capitáns Eduardo Rodríguez e Manuel Casal.

             O xeneral Iglesias chama ao gobernador pasadas as sete da tarde e dálle un prazo de cinco minutos para que se entregue. No goberno civil prodúcense fortes discusións e ameazas contra o gobernador tendo Jacobo Zbarsky, Gonzalo Guillán e Constantino Gómez as posturas máis exaltadas en contra da rendición. No xulgado de instrución abriuse a causa 245/36 por tentativa de asasinato, na que declara o gobernador o 2 de setembro de 1936:

 “…al conocerla [a rendición] empezaron a apostrofar gravemente al declarante, llamándole traidor y diciéndole que no saldría ya del gobierno civil como le habían dicho anteriormente, y estando en sus habitaciones particulares preparando las maletas, sintió dos disparos.

Por outra parte, a declaración de Amancio Caamaño, acompañante durante todo este tempo do gobernador Gonzalo Acosta, recoñece os feitos, aínda que non nomea os autores:

 “y como disgustó gravemente a dicha gente el que así lo hiciese el Gobernador, quiso aquella agredirle después de afearle duramente lo que hacía y aunque fueron varios los que vió empuñar armas que encañonaban contra el Gobernador Civil, no sabe quienes fueron por la aglomeración de gente que había y de gran ofuscación y desorden.”

      Prodúcese a capitulación de Gonzalo Acosta que, acompañado de Bóveda, Guiance e outros, entrégase ao capitán Sánchez Cantón sobre as oito menos vinte. Despois da capitulación, o capitán Rico ordenou aos gardas que alí estaban que recolleran as armas que eran propiedade da Garda de Asalto e que se entregasen, pois o gobernador declinara o mando na autoridade militar; acompañado de dous gardas, dirixiuse ao cuartel de artillería, onde ficou, mentres que os gardas regresaron ao goberno civil.  Desde o cuartel, Bóveda, por indicación do xeneral Iglesias, chamou por teléfono ao concello para que se rendiran os seus ocupantes. Quedan todos en liberdade e o capitán Rico  colabora cos militares na toma do concello e nas operacións de control da cidade.

A resistencia no concello estivo encabezada polo alcalde Manuel García Filgueira, con participación destacada de Francisco Fernández Blanco Sacheiro, camareiro do Savoy e dirixente da Comarcal Agraria, dos concelleiros Francisco Tilve,  José Acuña e Felipe Aparicio, así como do sindicalista Manuel Calvo Lores e o mestre Germán Adrio Mañá. Repartíronse algunhas armas e 40 paquetes de cartuchos facilitados polo capitán Rico para distribuír á policía municipal. Diversos grupos de cidadáns armados ocuparon a praza do concello. Manuel García Filgueira dirixiuse, desde o balcón aos congregados dicindo que había que estar preparados; tamén falou Germán Adrio, mentres que Francisco Fernández proclamou que, se saíse o exército á rúa, era necesario loitar contra el dando o peito e rematou a súa intervención cos gritos de “Viva o comunismo!” e “Viva a revolución!”.

             As evolucións do hidroavión procedente de Marín, que primeiro botou panfletos e despois disparou de modo intimidatorio, fixeron fuxir cara ás súas casas os diversos grupos que estaban pola Alameda e a praza do concello.

As tropas que saíron á rúa, pasadas as sete e media da tarde do día 20, para facilitar a lectura do bando de guerra estaban baixo o mando do capitán Casal e apoiadas polo hidroavión de Marín. O capitán Guillermo Jack Caruncho emprazou un canón nas portas do cuartel e efectuou disparos contra o concello, mentres que a Garda Civil mantiña o control da zona leste da cidade. O encargado da lectura do bando – efectuada entre tiroteos – foi o capitán Luis Sánchez Cantón. A primeira lectura fíxose xunto ao concello e pegouse un exemplar na súa porta; a comitiva continuou pola rúa Michelena e volveu  lelo na praza da Peregrina; posteriormente colleron pola rúa da Oliva ata a praza de san Xosé onde se leu por última vez, regresaron ao cuartel pola rúa de Riestra. Os militares tamén ocuparon os edificios oficiais.

Bando de guerra

Bando de Guerra

Nestas primeiras horas do golpe houbo varios civís feridos e morreron dous: Enrique Torres Barcia, de 72 anos, cobrador do Banco Pastor, que atravesaba a Alameda e veuse envolvido no tiroteo (“vaciamiento de cráneo por explosión”); a outra vítima foi Ángel Torres López, de 44 anos, por “rotura de corazón por arma de fuego”. Entre os militares tamén houbo feridos, como os tenentes Vázquez Quintián e Varela de la Cerda e varios soldados.

             Nese día 20 houbo outro falecido, o mestre de 31 anos, natural e domiciliado en Mourente, Manuel Iglesias Filgueira, que cando marchaba, ás oito da tarde, para a súa casa a través do campo da feira (hoxe Praza de Barcelos), foi abatido por disparos da Garda Civil; a causa da morte que figura no Rexistro foi “hemorragia por disparo de arma de fuego”. A versión oficial do suceso foi que houbo un intento de asalto ao cuartel dese corpo, que estaba situado naquel lugar; outras fontes aseguran que lle dispararon polas costas. Durante a noite continuaron os tiroteos nalgunhas zonas da cidade, entre elas as proximidades da  estación do tren. 

Xosé Álvarez Castro.          

Xosé Álvarez Castro

Xosé Álvarez Castro

Historiador

Xosé Álvarez Castro, mestre, profesor de historia (xubilado) .Licenciado en Xeografía e Historia. 

Máster en Educación Ambiental. Fundación Universidad-Empresa. UNED. 

VI premio Galiza Mártir da Fundación Alexandre Bóveda á recuperación da memoria histórica en 2011. 

 Enlace ao Blog de Xosé Álvarez Castro

A dor infinda:Sofía Kuper

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Primates por José Luis López de Guereñu – devellabella

Primates por José Luis López de Guereñu – devellabella

Primates

Luis Guereñu

¿Y si los primates de los que por sus transformaciones existimos como seres humanos, no hubieran evolucionado, no se hubiesen erguido, su cerebro se hubiese quedado en el estadio de primates? No tendríamos arte, ni tecnología, no tendríamos ciudades y vías de comunicación, nada de medicina y otras ciencias, y todo ello porque no se hubiese formado el lenguaje tal y como ahora lo conocemos.

Nos hubiésemos evitado, en cambio, opresores y oprimidos, guerras, crueldades, armas, destrucciones masivas (salvo las producidas por la naturaleza), grandes matanzas. No habrían existido nunca los campamentos militares ni los dioses de todos los tiempos, tampoco las religiones ni las castas sacerdotales, no habrían existido los reyes divinizados y a su vez mortales. No se habrían formado los estados, ni las administraciones a su servicio, ni las leyes que formaron códigos; los seres anteriores a los humanos que tuvieron con estos algunos parecidos, no habrían creado literatura alguna, ni habrían podido realizar expediciones descubriendo continentes enteros; el concepto mismo de descubrimiento les sería desconocido.

No habrían existido los carimbos para esclavos porque no hubiesen existido esclavos, ni las brutalidades cometidas en exploraciones y ambiciones sin cuento. Los primates de toda condición y otros animales no habrían podido llevar a cabo las guerras mundiales que sí los humanos, ni las grandes deportaciones, ni las interminables guerras medievales que los humanos protagonizaron.

Sin papas ni popes, sin rabinos y ulemas, sin caciques de ningún tipo, el mundo sin humanos, que han depredado muchas especies, sería muy otro, con una ecología amenazada por la superpoblación de una diversidad mayor de animales que podrían alcanzar el equilibrio de la manera que la propia naturaleza les dictase.

Al tiempo que no habría existido la filosofía, aquellos seres de inferior capacidad que los humanos sabrían poco sobre los grandes ríos, las selvas, el mar, los volcanes, el fuego y las propiedades de una inmensidad de minerales. Nada sabrían del firmamento y de la miríada de estrellas que forman la bóveda envolvente. No habrían convertido al Sol en un dios ni a las constelaciones en agentes del destino.

Un mundo en el que no se hubiesen formado los humanos sería un gran misterio para nuestra imaginación, pero podemos hacernos una idea vaga sobre los primates que vagarían de un lado a otro, o bien se asentarían en un territorio limitado, adaptándose al medio y nunca transformándolo.

Luis Guereñu

Jose Luis López de Guereñ

Jose Luis López de Guereñ

Puesto

Jose Luis naceu en Vigo en 1951. Pasou os primeiros anos da súa vida na provincia de Salamanca, incluida a capital, regresando cando tiña 10 anos a Galicia. Realizou o bacharelato no Instituto Valle Inclán de Pontevedra. Estudiou Maxisterio e licenciouse en Xeografía e Historia, especialidade en Historia do Arte, na Universidade de Santiago de Compostela en 1975. Foi profesor no IES Valle Inclán e na Escola Pública de Adultos (EPA) de Pontevedra e no IES de Poio (Pontevedra). Ten un blog onde publica regularmente os seus artigos 

Obras: Historia de Pontevedra (1996, xunto a Antonio de la Peña Santos e Juan Juega Puig)

Imágenes de una ciudad

Ravachol

Historia de vida

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Cuando Galicia estaba a 12 mil Km por Eduardo Aldiser

Cuando Galicia estaba a 12 mil Km por Eduardo Aldiser

"Cuando Galicia estaba a 12 mil Km"

Eduardo Aldiser

Cuando Galicia estaba a 12 mil km y me la imaginaba

El encuentro con Ana Santos Solla, del equipo que realiza De Vella Bella en Pontevedra días atrás, me hizo volver a mi tierra, Argentina, y a recorrer algunos de los muchos recuerdos que me unen a la colectividad gallega en nuestro país, una de las más numerosas.

Uno siempre debe empezar por su pueblo, en especial si este es pequeño como el mío, General Baldissera, Provincia de Córdoba, en la Región Pampeana, ese mar cuyas olas son el ondular de los sembrados impulsados por el viento. Allí mi mamá, Juanita, me escribía las cosas que tenía que traer de la despensa que estaba en la misma calle y en la acera de enfrente, a unos 200 metros. Apenas sabía leer. Al llegar se la daba ¿A quién? Posiblemente al único gallego en un pueblo que, una de mis familias entre ellas, los Bosco, ayudaron a formar, con mayoría piamontesa y los demás casi todos italianos. El gallego era Don Santiago Cañada, creo que de Compostela. Ya me hacía alguna carantoña al llegar, preparaba el pedido en la bolsa que había llevado y, al irme, la yapa que decimos allá… unos caramelos para el viaje de vuelta y mi alegría, claro!

Cuando tenía nueve años emigramos a Rosario, unos 200 km al este, en la provincia de Santa Fe, orillas del Río Paraná. En los distintos barrios que vivimos, siempre había vecinos de origen gallego, infaltables. Sus hijos formaban parte del grupo de amigos en juegos infantiles y en la escuela. En la segunda casa, Ovidio Lagos al 4500, cruzando la calle había un gran solar, un terreno que decimos nosotros. Y como lo preparamos con los demás chicos para jugar al fútbol, era un “campito”, que los de Buenos Aires llaman “potrero”. A un costado, la enorme fábrica de cojinetes Mar. Del otro una sola casa, la de dos de nuestros compañeros de juego, los Mata. Allí íbamos a por agua y doña Teresa, la madre, y su hija Mercedes, ya señorita, solían agregar unas galletas o tartas hechas por ellas. Mi oficio me viene desde siempre y ya entonces preguntaba y preguntaba… así, me apartaba de los chicos y supe por doña Teresa que eran de Santiago de Compostela. Me describía la ciudad de tal manera que yo, la veía. Tal es así que fue mi primer viaje desde Madrid unos meses después de llegar de Rosario en 1983 ¡Y era como esa amable vecina me la había descrito! Además comprobé que la principal autoescuela es de los ¡Mata! Tendré que ir un día y contarles que posiblemente conocí a familiares suyos.

Hago un salto en el tiempo para recordar a gallegos importantes en mi trayectoria de locutor y publicitario. Cuando fundamos la agencia Studio Simeoni, 1965, al poco tiempo fue la Asociación Española de María Susana, un pueblo santafesino pequeño y sin ferrocarril como el mío, quien nos contrató. Para ellos producíamos un programa de folklore en Canal 5 para publicitar su “Gran Rifa Espacial”, como que el hombre había llegado hacía poco a la Luna. En la comisión, varios gallegos.

escape libre

Más adelante, ya con muchas salidas en la televisión vendiendo de todo, en especial máquinas agrícolas, me contrataron para animar dos años seguidos los carnavales de Máximo Paz (Recién supe visitando Tui que de allí son los Paz, hice mis primeros cuatro cursos escolares en la Escuela José María Paz de mi pueblo, llamada así porque es la principal figura histórica de la provincia de Córdoba, allá muchos de ellos personajes de nuestra joven historia). Si bien lo organizaban 16 instituciones, a mí me eligieron los amigos de la Asociación Española de Socorro Mutuos. Decir que con una población de 5 mil habitantes, algunas noches teníamos a más de 20 mil visitantes, siendo noticia a nivel nacional. Seguramente influyó en la elección que le hacía la publicidad a la Ford Nuñez de la localidad, grandes amigos y gallegos, faltaría más.

Salto un centenar de kilómetros al oeste y en la ciudad de Firmat, muy industrial, progresista, atendíamos a Ulla Hermanos, fabricantes de implementos agrícolas. Escuchaba que todos les llamaban “los gallegos” pero como así denominábamos a los españoles en general, desconocía el origen de esa familia ¡Hasta que un día cruce por la N550 el puente entre Padrón y Ponte Cesures sobre el río Ulla y me dije… claro que eran gallegos aquellos industriales firmatenses!

Eduardo

En la radio y televisión todos usábamos apellidos “artísticos” que se decía entonces, como mi compañero de locución en muchos programas de radio, conocido como Ricardo Valdez y en realidad todo un hijo de gallegos, Luis Pinto. Y así, cantores, actores, gente del fútbol como Salcedo, Graña, Pastoriza, Armentero, Cando, Seijo, Tojo, Barro, Valiñas y tantísimos más.

En mi niñez había tres españoles que escuchaba siempre nombrar en la radio y en revistas. Uno cantaba, Miguel de Molina, andaluz. Los otros dos eran gallegos, Rosalía de Castro y Castelao, que murió en Buenos Aires cuando yo tenía 6 años y en la radio fue noticia muy importante, me quedó grabado.

Y aquí viene mi remate, pasando por alto a tantísimos gallegos, además de los nombrados. Terminaba mi sexto grado de la escuela primaria y mi maestra, tan itálica de origen como yo, me seleccionó junto a mi hermana Mechi, dos años menor, para que nos vistiéramos pobremente, yo con una gorra, ella un pañuelo atado al cuello, dos maletas de madera… ¡Había seguro una maestra hija de gallegos que las habrá aportado! En la víspera del 12 de Octubre que llamábamos el Día de la Raza, en la escuelita… otra vez Ovidio Lagos pero al 6.800, saliendo ya de Rosario a Pergamino, atención ¡En gallego, con doble dificultad para nosotros! recitamos como inmigrantes que están en el puerto de Buenos Aires, ese maravilloso poema de Rosalía… “Adiós ríos, adiós fontes”

radio
eduardo

Era 1957… ha pasado más de medio siglo y muchas veces, haciendo senderismo y cuando veo el mar lejano ¿Saben? Ahora con emoción de inmigrante me vuelven otra vez esos versos que aquel día casi me hicieron llorar… “Deixo amigos por extraños, deixo a veiga polo mar; deixo, en fin, canto ben quero… ¡quén puidera non deixar!” Lo he recitado muchas veces en escenarios y programas de radio… aquí lo tienen unido al tango que Manolo Barro dedicó a su padre, del mismo nombre, Papá Gallego.

Rosalía de Castro y Papá Gallego en Cibeles FM de Madrid, 2003 

¿Saben qué les digo amigos de De Vella Bella? Creo mucho en el destino de las personas. El mío me hizo llevar siempre a Galicia en el corazón por esa querida maestra Matilde que me transformó en gallego por un rato, volando junto a la gran Rosalía, y por tantos paisanos vuestros y sus hijos que conocí allá lejos y hace tiempo.  Un fuerte abrazo para todos

Unas notas sobre mí, la primera bien reciente, porque siempre me entrevistan por el tango pero fui durante una década y media tal vez el locutor con más cantidad de anuncios y frecuencias en la televisión de Rosario (Empecé como modelo a los 19 años)    
Y esta entrevista que me realizó Juanjo Minatel unos cuantos años atrás…
Eduardo Aldiser

Eduardo Aldiser

Perodista, locutor y publicista

Nació en General Baldissera (Córdoba, Argentina), pero su espíritu inquieto le hizo explorar muchas tierras. Vivió muchos años en Rosario –ciudad que siente como propia. En 1983 llegó a Madrid donde dirigió empresas de Marketing Promocional con concursos como el Portfolio de ABC y en el 2000 retomó la actividad radiofónica, además de dirigir la revista Raíz Argentina destinada a su colectividad y poner en marcha emprendimientos digitales. Dirige desde 2010 los portales Argentina Mundo    Argentina Folklore y Provincias  Argentina Tango  y finalmente ahora lo tenemos en Galicia, cabalgando Tangos y otros hechos culturales.

Blog

Colaboradores

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Máis impostos aos máis ricos por Jesús Gayoso

Máis impostos aos máis ricos por Jesús Gayoso

"Máis impostos aos máis ricos"

Jesús Gayoso

Só hai dúas maneiras de adquirir grandes riquezas: o comercio e o saqueo. A propiedade privada e os mercados non floreceron durante a maior parte da experiencica humana, así que na súa maioría a xente fíxose moi rica quitándolles aos demais mediante o uso ou a ameaza de violencia física. Baixo tales circunstancias -que, de novo, dominaron a nosa historia- era natural e razoable sospeitar maldade por parte dos ricos. Tiñan privilexios que se negaban a todos os demais.

Privilexio é un termo cargado negativamente, por suposto. Algúns falan de privilexio cando unha persoa simplemente ten máis que outra. Eu uso o termo no sentido de Frédéric Bastiat, o liberal francés do século XIX, como un favor concedido polo goberno a uns poucos a expensas doutros. Un mercado libre é un mercado libre de privilexios.

O privilexio legal nunca desapareceu por completo, nin sequera nos mercados máis libres. Pero onde máis se restrinxiu, gradualmente en gran parte do mundo durante os últimos douscentos anos máis ou menos, os mercados e o comercio floreceron efectivamente, para beneficio de todos, especialmente dos que eran xa algo acomodados da sociedade. A xente fíxose rica e súper rica en cantidades inimaxinables a través do comercio en lugar do saqueo. O saqueo, despois de todo, no mellor dos casos redestribúe inxustamente a riqueza; nunca a crea. Os ricos gañaron “a súa” riqueza.

Nos últimos 60 ou 70 anos o privilexio legal volveu invadir os mercados relativamente libres cunha vinganza. En forma de “intereses especiais”, “búsqueda de rendas”, “financiarización da economía”, prosperou en presenza de tanta riqueza que foi saqueada polo proteccionismo, os subsidios e os impostos. O que hoxe chamamos “capitalismo de amigos” reforza a sospeita popular contra a gran riqueza.

Montecarlo

Participar no aínda máis pequeno grupo de “Multimillonarios para a Humanidade” parece esixir ter unha visión distinta á maior parte deste colectivo, psicoloxicamente e pola súa propia protección a longo prazo.

Ata 83 ultrarricos de distintos países firmaron unha carta na que piden aos seus gobernos que lles suban os impostos para contribuír na factura dos novos programas gubernamentais destinados a reactivar a economía tras a pandemia da covid-19.

Están convencidos de que vivir gozando de grandes sumas de diñeiro e a seguridade que isto achega sen contribuír á sociedade “está mal”. E temen que a medio ou longo prazo a situación se volva contra eles.

Na súa chamada de atención, os asinantes piden aos gobernos que asuman a súa responsabilidade aumentado os impostos aos que teñen máis, de forma “inmediata, substancial e permanente”. Aseguran ademais que o impacto desta crise durará décadas e empuxará a 500 millóns de persoas á pobreza. “Centos de millóns de persoas perderán os seus empregos a medida que pechen as empresas, algunhas de forma permanente. Xa hai case mil millóns de nenos sen escolarizar, moitos sen acceso aos recursos que precisan para continuar a súa aprendizaxe. E, por suposto, a ausencia de camas de hospital, máscaras protectoras e ventiladores é un doloroso recordatorio diario da inversión inadecuada realizada nos sistemas de saúde pública en todo o mundo, din.

As grandes compañías pagan de media no mundo un 41% menos polos seus beneficios que hai 40 anos. O imposto de sociedades, co que os países gravan as empresas, foi minguando pouco a pouco ata acadar no ano 2021 niveis considerados obscenos ata para quen sempre avogou por unha menor presión fiscal e o libre comercio, como é o Fondo Monetario Internacional (FMI). O organismo levantou este mércores a voz para pedir aos estados que suban os impostos ás compañías que saíron fortalecidas da pandemia, como poden ser as farmacéuticas ou os xigantes tecnolóxicos. Pero tamén ás rendas máis altas, ás grandes fortunas que, comparativamente, pagan moito menos que os traballadores. De que forma? os seus expertos estudan varias alternativas, desde aumentar directamente a carga sobre impostos como o de sucesións, patrimonio e renda ata introducir un “imposto covid” a partir de certos umbrais, unha taxa de carácter temporal que serviría para redistribuír o desigual impacto da pandemia entre as rendas.

money

É urxente. Países como España ou Italia quedaron sen marxe fiscal para poder gastar e cada vez resulta máis difícil sufragar servizos básicos como a sanidade ou a educación. E isto débese a que a capacidade recadadora foi minguando nas últimas décadas en favor dos máis ricos. Un fenómeno estendido en todo o mundo, que se acentuou nos países máis desenvolvidos, incluídos os europeos. 

En Bélxica, por exemplo, o imposto de sociedades situábase no ano 2000 no 40,17%, hoxe é igual que o de España (25%), que no 2000 impuña un gravame do 35%. Alemaña tamén fixo o seu, ao baixalo do 52% ao 30%, segundo datos de Tax Foundation. Por non falar das xurisdicións que aplican tantas deducións e exencións especiais ás multinacionais, que fan que as facturas se acheguen a cero, como Irlanda ou Luxemburgo.

Á marxe da introdución deste imposto temporal, o FMI tamén fai fincapé na necesidade de revisar todos os sistemas tributarios para acabar coa impunidade fiscal. E iso esixe pasar a lupa na casa e fóra. De nada serve subir a presión fiscal se outros países a baixan. “Nas economías emerxentes e de baixos ingresos, a prioridade será mellorar a administración fiscal e recadar máis impostos ao consumo, mentres que nas economías avanzadas observamos unha erosión dos ingresos do imposto de sociedades e tamén vemos unha erosión na recadación da renda das persoas na parte máis alta da escala de riqueza”, admitiu hoxe o subdirector do Departamento de Asuntos Fiscais do FMI, Paulo Mauro.

tax

A súa mensaxe chega despois de que a reputada secretaria do Tesouro de Estados Unidos, Janet Yellen, propuxese chegar a un acordo sobre o imposto mínimo de sociedades: “Estamos traballando cos países do G20 para acordar un tipo mínimo do imposto sobre sociedades a nivel global que poida frear a carreira ata o fondo”, anunciou Yellen. 

 A Comisión Europea, que leva tempo intentando pór orde na UE e na OCDE, aplaudiu a disposición da nova Administración norteamericana e espera acadar un acordo para este verán no marco da OCDE. Hai sinais de optimismo. Para empezar, Estados Unidos retirou a esixencia de deixar á marxe algúns dos seus xigantes dixitais.

Pero isto non sucede noutros países onde tamén se gravou o patrimonio. En España, por exemplo, estase dando todo un éxodo. Moitos famosos cantantes, artistas, deportistas e youtubers, cambiaron a súa residencia fiscal a países como Andorra, onde os impostos son moito máis amigables para os ricos.

Aínda que nos pareza mentira, entre 1951 e 1963 o tipo máximo do imposto da renda en Estados Unidos superaba o 90%. Iso quería dicir que a partir de determinado nivel de ingresos, os impostos eran case confiscatorios. Entre os anos 1944 e 1981 o promedio dese tipo máis alto situouse no 81%, segundo os cálculos dos economistas Emmanuel Saez e Gabriel Zucman. “Estes niveis establecéronse para reducir desigualdade, non para obter ingresos”, explican os autores do libro El triunfo de la injusticia citando un discurso do presidente Roosevelt ao Congreso. Donald Trump aplicou a última baixada o 22 de decembro de 2017: do 35% ao 21%.

Hai cada vez máis datos que demostran como os sistemas fiscais dos países avanzados foron perdendo progresividade: é dicir non paga máis quen máis ten. “Os Trump, os Zuckerberg e os Buffet deste mundo pagan tipos impositivos máis baixos que os profesores”, argumentan estes economistas.

O debate sobre que facer cos impostos acabará chegando. É posible que o mundo viva un novo cambio de paradigma como o que se iniciou nos anos oitenta coa “economía de goteo”. O que está claro é que a cuestión fiscal ten abertas moitas frontes: tributos anticuados para unha economía cada vez máis dixital, competencia fiscal nun mundo globalizado e movementos libres do diñeiro, aumento da desigualdade e o seu impacto na economía e as democracias…. Na economía todo está interconectado.

A covid engadiu o último argumento: os países sairán da crise da covid cunha enorme montaña de débeda a costas. O diñeiro para pagala terá que saír dalgunha parte.

E por último dúas preguntas, para min case retóricas e de respostas obvias:

É QUE AS GRANDES RIQUEZAS DE HOXE NON SON FROITO TAMÉN DE LOGROS DE TODA A HUMANIDADE, CON SACRIFICIOS DOS MÁIS POBRES, ESFORZO DOS MÁIS ILUSTRADOS AO LONGO DOS ÚLTIMOS SÉCULOS QUE ESIXE QUE AQUELAS PAGUEN MÁIS POR TANTO RECIBIDO?

pickett

Seguindo ao gran economista Piketty:

É RACIONAL E EFICIENTE EN TERMOS MACROECONÓMICOS E DE XUSTIZA DISTRIBUTIVA, POR EXEMPLO, QUE UNHA PERSOA POSÚA UN PATRIMONIO DE MÁIS DE 100 MILLÓNS DE EUROS?

Jesús Gayoso Álvarez

Jesús Gayoso Álvarez

Psicólogo

Jesús Gayoso naceu en Barcelona en 1943, pero vive en Galiza desde 1979. Estudou Enxeñería Industrial, Dereito e finalmente Psicoloxía na UNED de Pontevedra.

Traballou na Administración de Industria durante corenta anos, primeiro no goberno estatal e despois na Xunta de Galicia como enxeñeiro e máis tarde como Delegado de Industria en Burgos e Pontevedra.Tamén mantivo un gabinete de Psicoloxía Clinica durante algún tempo nesta cidade.

Ao xubilarse  seguiu cultivando a súa paixón polo coñecemento, con especial inclinación cara á filosofía e poesía. Ademais participa como voluntario na Cruz Vermella i e moi aficionado a viaxar i ao senderismo.

A depresión escondida

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥