Primate coma ti de Benito Andrade

Primate coma ti de Benito Andrade

Primate coma ti

Benito Andrade

Non é a máis forte das especies a que sobrevive, tampouco é a máis intelixente. É aquela que se adapta mellor ao cambio”

Charles Darwin

Hai uns meses, o meu querido e admirado José Luis López de Guereñu, ilustrábanos cun artigo en DE VELLA A BELLA que, baixo o título de “Primates”, reflexionaba e deixaba voar a imaxinación acerca de como sería o mundo se non se tivera producido a hominización nin a humanización, transmitindo a idea de que a aparición e expansión de sapiens tiña sido un feito transcendente na historia da vida. Eu, dende o aprecio absoluto polas palabras de Darwin cando escribiu que “é recomendable percibir claramente a nosa ignorancia” quixera facer unha pequena achega e, antes de entrar neste tema, acho que sería importante abandonar o antropocentrismo e a soberbia que nos levan a situarnos no máis alto da pirámide evolutiva e, xa que logo, a ter unha visión distorsionada de quen somos. E que fique claro, somos tan primates como calquera mona ou como os lémures ou os loris. Agora, a pregunta que eu me fago é se somos tan distintos e superiores como para que a nosa seguramente breve existencia deba ser considerada de forma realista como un evento especial, único, importante ou decisivo na historia da Terra.

Postos a imaxinar, imaxínome o que pensaría Lucy, a Australopithecus afarensis que descansa nunha caixa forte en Addis Abeba, se erguese os seus ósos e captase o contido de moitos dos escritos que sitúan o home actual na cima da escala evolutiva. Se entendese aos que aseguran que Homo sapiens é “a especie máis evolucionada” ou “a especie que dominou o mundo” ou cousas polo estilo, seguro que pensaría que, na realidade, trátase dunha especie de fachendosos soberbios que teñen capacidades especiais si, para prender lume, para matarse entre eles a miles, para escribir textos non sempre con boa intención, para pintar a mona, para facer o parvo, para facer ruídos chamados música moitas veces de dubidoso gusto, para perder o tempo e para unha chea de cousas que eles consideran útiles e importantes. Pero, se nos baixamos da burra da cima da evolución, poderemos ver que os circuítos neuronais que nos permiten “flipar” cunha orquestra de cámara tocando unha fermosa sinfonía, non están ausentes nos nosos parentes evolutivos próximos e incluso nos non tan próximos, outros vertebrados tamén poder desfrutar, seguramente coa mesma intensidade, de sons sen tanta corda, vento, ou percusión. O noso cerebro é grande, si, pero non contén ningún área milagrosa por máis que nolo pareza, teriamos que ver se en realidade son tan diferenciadores a área de Broca, os lóbulos prefrontais hiperdesenvoltos o supercórtex ou outras zonas desenvoltas no cerebro dos sapiens, se son suficientemente especiais como para separarnos do resto da “creación”. A cultura está presente en moitos grupos animais e seguramente produza neles unhas sensacións tan intensas como as que provoca en nós. Tampouco estarán ausentes, nin serán tan diferentes nin química nin estrutural ni funcionalmente os centros que determinan outros rasgos sapiens que exaltamos como nosos como a espiritualidade, o raciocinio ou o pensamento abstracto.

E no noso comportamento, os aspectos máis determinantes, posúen a súa orixe en pautas comportamentais innatas, é dicir determinadas xeneticamente e xa que logo filtradas pola selección natural; pautas como o gregarismo, a territorialidade por máis que marquemos o territorio con marcos en vez de con mexo, o altruísmo ou o establecemento de xerarquías que están presentes en moitos grupos zoolóxicos e grazas aos cales sobreviviron. E tamén son comúns os mecanismos de modulación destes comportamentos co que, en realidade, a nosa suposta liberdade de albedrío está moi limitada resultando máis aparente que real. Máis ben parece que a superioride sapiens non é máis que que unha sensación que nace dun carácter moi propio este si da especie, a arrogancia, que probablemente tamén contribúa á supervivencia doutras moitas outras especies; o ego ou a autoestima, tan necesarias para manter un ritmo de actividade individual compatible coa vida.

O home occidental tende a pensar que pode dobregar a natureza. Temos aprendido a subxugala, pero estamos cegos. Necesitamos una ciencia da sabedoría”

Frank Herbert

Temos que admitir, penso, que os diferentes animais poden ter diferentes tipos de procesos cognitivos que son o resultado da adaptación cognitiva aos seus diferentes nichos ecolóxicos e que non ten sentido situarnos nun determinado nivel de xerarquía.

Que tería ocorrido logo se sapiens non tivese adquirido as funcións cognitivas que o caracterizan e que algúns chaman “superiores”, pois simplemente que o que chamamos hominización, nalgún momento tería entrado en vía morta evolutiva con anterioridade, unha vía morta na que nos atopamos agora.

Pero non se trata de pesimismo, moitos pensan, e eu tamén, que sapiens podería chegar a construír unha sociedade sen o sufrimento que provoca a desigualdade, por máis que nazamos cun instinto de xerarquización, onde compartamos os recursos con honestidade aínda que sexamos territoriais e onde sexamos libres por máis que o noso comportamento estea embridado polo instinto de supervivencia. Esa sería unha demostración de racionalidade, pero, será posible?

Benito Andrade González

Benito Andrade González

Profesor de Bioloxía

Son Benito Andrade, nacín en Salcedo, moi cerca de Pontevedra, no 59.

Cando terminei o bacharelato tiña decidido estudar Filoloxía Hispánica pero no último momento matriculeime en Bioloxía, coa ilusión de poder estudar o medio mariño.

Pero non, non era ese o meu camiño, acabei dando clases de Bioloxía en varios centros de Galicia, o último o IES Valle Inclán de Pontevedra.

Pero non perdín de vista o mar, como afección, como desfrute e como compromiso, na Asociación Pola Defensa da Ría, defendendo dentro das miñas posibilidades a saúde dos ecosistemas da Ría de Pontevedra.

Tamén quixen acercarme aos mares do pasado, estudando uns bichiños ben fermosos dos mares do Xurásico de bacía portuguesa desta época, anos recollendo e estudando braquiópodos mesozoicos fixeron que lles teña un grande cariño a estes amiguiños de pedra, unha compañía que quero seguir buscando.

O tempo é unha fera destrutiva que pasa case sempre moi rápido, pasan os meses, os cursos, os anos e chegou o momento de deixar de traballar no instituto.

Somos maiores dende logo pero agora libres para poder dedicarnos ás cousas que consideramos importantes, como este blogue de maiores e para maiores feito entre amigos xubiletas.

Voltemos a Chernobil

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

La casa Palazuelo por Luisma Morante -devellabella-

La casa Palazuelo por Luisma Morante -devellabella-

Situada en la Calle Mayor 4 este es uno de los más soberbios secretos de esta ciudad, precisamente por estar en una situación concurrida como pocas, a escasísimos metros de la Puerta del Sol, sin que los azarosos peatones sean conscientes de su cercana existencia. Construida entre 1919 y 1921 bebiendo los aires de la Escuela de Chicago, su responsable es Antonio Palacios, 

Esta joya fue uno de los primeros edificios comerciales y de oficinas de los que dispuso Madrid, obviamente lo que más impacta al visitarlo es el enorme y elegante patio central, iluminado por la luz natural que procede de una vidriera del techo. En su contorno se van articulando blancas y relucientes galerías, un seductor juego de curvas cóncavas y convexas que precede a los diferentes locales y despachos.

Cuando Palacios recibió este encargo por parte del promotor Demetrio Palazuelo la premisa fue clara: la fachada no debería llamar tanto la atención como el interior, verdadero protagonista de la obra, y como podéis comprobar, así fue. Atravesar el umbral de esta puerta (algo totalmente permitido y sencillo de hacer en horario comercial) es una de las experiencias más cautivadoras y bellas de Madrid.

Entrada a la casa Palazuelo
vidriera alta
Escaleras
interior

Breve historia de la casa Palazuelo

El edificio se alza en el lugar donde en su día estuvo el palacio de los condes de Oñate. Un palacio de siglo XVI derribado en 1910.

Años más tarde, en 1919, el arquitecto Antonio Palacios recibe por parte de Demetrio Palazuelo el encargo de construir un edificio destinado a oficinas y locales de alquiler.

Para este fin, Antonio Palacios se inspira en los edificios comerciales que se construían en Estados Unidos por aquella época.

La Casa Palazuelo fue declarada Bien de Interés Cultural en la categoría de Monumento, en el año 1997.

En la actualidad, el edifico mantiene mismas funciones (comerciales y de oficinas) para las que fue construido.

El edificio fue restaurado en los años 90 por Pablo Díaz Baruque. Su construcción se enmarcaba dentro de un gran proyecto de Palacios que abarcaba toda la manzana, y que a su vez formaba parte de una importante reforma de la Puerta del Sol.

Vista general
balcones
ascensor

Cómo es la casa Palazuelo

Exterior

En el diseño exterior, parece ser que el objetivo era que no destacara entre los nuevos edificios de la Puerta del Sol.

Expectativas que se cumplieron. Y podemos comprobarlo, pues actualmente a simple vista tampoco destaca. Y los transeúntes pasamos por delante sin reparar en él.

Hasta el día que te percatas de ciertos detalles que resaltan y embellecen esta ecléctica fachada: las columnas pareadas en estilo corintio, los balcones de hierro y cristal o las cabezas aladas, posiblemente de Hermes.

Interior

No ocurre los mismo con su interior que deslumbra desde el momento que pisas el primer peldaño.

De la sobriedad y líneas rectas del exterior, pasamos al despliegue de fantasía, en un patio central ovalado donde predominan los juegos de líneas curvas, cóncavas y convexas.

Son muchos los elementos a admirar. Empezando por el atractivo diseño de la escalera de doble tiro, la rejería de los ascensores y la cerámica en la tabica de las escaleras.

Elementos muy característicos de las obras del arquitecto Antonio Palacios

La admiración continúa en el magnífico patio central donde se distribuyen las cuatro alturas. Una serpenteante barandilla negra y dorada recorre cada planta.

La cubierta es un gran lucernario que permite la entrada de luz natural al interior. Por lo visto tuvo una bonita vidriera, lamentablemente desaparecida y sustituida por la actual cristalera.

Un edificio deslumbrante donde la belleza late por todos los lados, pero no por eso carente de funcionalidad.

vidriera casa Palazuelo
pomo del pasamanos
vidriera

Visitar la casa Palazuelo

Es un edificio destinado a locales comerciales, despachos y oficinas, por lo que las puertas están abiertas.

Basta con pedir permiso al conserje para acceder a este tesoro oculto en pleno centro histórico de Madrid. Eso sí, guardando silencio y sin causar molestias.

Las plantas se distribuyen en torno a un patio central en forma de V, circundado por un corredor en torno al hueco central al que se abren los distintos locales y oficinas. Todo ello recibe iluminación cenital a través de una espléndida vidriera que aún se conserva.

La fachada intenta reflejar la función del edificio, aunque mantiene un cierto clasicismo utilizando columnas pareadas de orden gigante, que combina con el uso de nuevos materiales, como hierro y vidrio, en los miradores encastrados entre ellas.

Luisma Morante

Luisma Morante

Profesor de Educación Física

Inefo vocacional

Curioso profesional

Baloncestoterapia

La casa Palazuelo

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Jorge Arias, fisioterapeuta e osteópata por Charo Valcárcel

Jorge Arias, fisioterapeuta e osteópata por Charo Valcárcel

Entrevista con:

Jorge Arias Rial

Nesta ocasión entrevistamos a Jorge Arias, fisioterapeuta e osteópata de recoñecido prestixio en Pontevedra.

A fisioterapia é unha terapia física definida pola OMS en 1958 como “a ciencia do tratamento a través de medios físicos, exercicio terapéutico, masoterapia e electroterapia

Fálase de que o primeiro fisioterapeuta foi Hipócrates, médico da antiga Grecia que xa practicou terapias físicas, co cal as súas orixes remóntanse  ao século IV a. C., case nada! A importancia desta ciencia é indiscutible no tratamento de moitas doenzas antigas e modernas. Sobradamente xustificada, pois, a súa escolla para darlle o protagonismo que merece na nosa sección de BENESTAR.

Jorge diplomouse  como fisioterapeuta pola Universidade de Vigo no 2001. Ademais é osteópata C.O. pola Escola de Osteopatía de Madrid desde o 2014.

As súas especialidades son a fisioterapia do deporte, as terapias naturais, a síndrome da dor miofascial e punción seca e a fisioterapia vestibular.

Impartiu aulas na Escola de Fisioterapia dous anos, e parte dunha materia en Ciencias da Actividade Física e do Deporte. Tamén deu charlas sobre ergonomía na mobilización de pacientes para auxiliares a domicilio.

Ten consulta privada desde o 2014 en Pontevedra na rúa Manuel Quiroga,  onde os tratamentos máis frecuentes que leva a cabo son dores de lombo de orixe laboral, lesións deportivas, escoliose, vertixes de orixe vestibular, trauma e osteopatía infantil, migrañas…

Jorge Arias

Benvido, Jorge, ao noso blog e moitas grazas por aceptar esta entrevista.

Se che parece ben gustaríame empezar polo principio, ou polo menos o que para min sería o principio.

Sinalabamos máis arriba a definición de fisioterapia dada pola OMS en 1958. Estás de acordo con ela ou hoxe, 63 anos despois, queda escasa? Como definirías ti a fisioterapia?

A verdade é que 63 anos despois queda un pouco escasa pero no seu momento foi unha definición bastante completa e acertada. Naquel momento a fisioterapia víase como un tratamento, pero hoxe en día non só é iso, pois o papel que ten na prevención de lesións é importantísimo. Cabe destacar tamén os avances na investigación. Grazas a eles temos novas técnicas cunha base científica probada e sólida.

Para min a fisioterapia é a prevención e tratamento de doenzas  a través de medios físicos pero sen esquecer o noso papel como educadores da saúde.

Cando soubeches que te querías dedicar a isto? Xa querías ser fisioterapeuta desde noviño ou foi algo que chegou a ti máis tarde? Quizais antecedentes familiares?

Pois a verdade é que sempre me chamou a atención a anatomía do corpo humano dende pequeno. Lémbrome da serie Érase unha vez a vida. Comprender o funcionamento do corpo, as células, o sangue, a respiración… Pero non coñecía a fisioterapia de nada. Foi con 18 anos cando vendo as carreiras relacionadas coa saúde vin unha que me chamou a atención, mirei o plan de estudos e dixen, esta é a miña. E aquí estou.

Jorge pequeno
Jorge de neno
Jorge de mozo

Comprobamos que manexas varias especialidades: a fisioterapia do deporte, as terapias naturais, a fisioterapia vestibular… Hai algunha ou algunhas coas que te sintas máis cómodo traballando? Se a resposta é afirmativa  por que?

Pois a verdade gústanme todas as que trato pero se teño que elixir unha quedo coa patoloxía de orixe laboral, porque os tratamentos son moito máis complexos. Temos que ver onde está a orixe do problema, darlle solución e unhas pautas para evitar a recidiva. Son tratamentos onde o paciente ten que poñer moito da súa parte e así funcionamos coma un equipo.

Eu, particularmente, descoñezo en que consisten algunhas delas e gustaríame que nolo explicases, por exemplo que é o que trata a fisioterapia vestibular?

A fisioterapia vestibular trata as vertixes de orixe vestibular que nun 90% son posicionais. Son pacientes que se senten moi mareados e que cos cambios de posición do corpo ou da cabeza no espazo presentan vertixes moi intensas. Todo lle dá voltas e permanecen sentados ou tumbados. En consulta, tras descartar que poidan ser motivados por patoloxía grave susceptible de ir a urxencias, valoramos e tratamos a vertixe a través dunha serie de manobras moi sinxelas e o paciente nun 85% dos casos vaise moito mellor para a súa casa.

Algo que tamén chamou a miña atención foi o das charlas sobre ergonomía na mobilización de pacientes. Podes contarnos en que consiste?

Neste tipo de charlas ou cursos ensinamos ás persoas que coidan a pacientes con dificultades, a movelos e trasladalos de forma eficiente e cun gasto enerxético menor para evitar lesións. Dores de cabeza, lumbalxias, distorsións…son moitas as lesións que podes ter ó mover un paciente sen saber ou sen ter coidado.

Supoño, Jorge, que os teus estudos na Universidade de Cádiz sobre terapias naturais viñeron completar a túa formación como fisio e osteópata, corríxeme se me equivoco. Eses coñecementos aplícalos aos teus tratamentos de forma complementaria? Ou non teñen nada que ver?

A verdade é que me chamou a atención o seu plan de estudos e quería coñecer un pouquiño máis a fondo distintas terapias naturais como a acupuntura e a fitoterapia. Como digo eu, polo menos para non falar do que non sei. Pero hoxe en día non as utilizo, hai moi bos profesionais en Pontevedra sobre estes temas.

Respecto da osteopatía cres que aínda segue habendo certa reticencia por parte da sociedade cara a esta disciplina? Podes ilustrarnos un pouco sobre en que consiste e cales son os seus beneficios?

Creo que non. Cada vez son máis os pacientes que buscan este tipo de tratamentos aínda que máis que tratamentos son unha visión da patoloxía do paciente moito máis xeral.

A osteopatía consiste en ver e valorar o paciente dunha maneira máis global, como un todo. Os síntomas están nunha parte do corpo e a causa pode estar totalmente afastada. Pode doerme  unha man e estar a causa no lombo. O tratamento é moito máis complexo xa que inclúe a parte estrutural, a visceral e a cranial. Unha vez tratadas estas tres esferas, os beneficios son rápidos e temos efectos máis globais. Actuamos sobre o sistema musculoesquelético, o vascular, o sistema nervioso central e periférico…

Jorge traballando

Traballando no lombo dunha paciente

Jorge Arias Rial

Jorge na entrada da súa consulta 

Sei que durante un tempo traballaches na Seguridade Social e ao tempo mantiñas a túa consulta privada. Como foi esa experiencia?

Pois foron 14 anos e o resultado chamouse estrés ( risas). Moitas horas, moito coche e moitos pacientes. Pero moita, moita experiencia clínica que é a base da nosa profesión. Canto máis, mellor, pero todo ten unha idade e para render ao 100% hai que baixar horas.

Cóntanos un pouco sobre o teu paso pola Escola de Fisio como profe e pola facultade de Ciencias da Actividade Física e o Deporte, imaxino que foi algo ben distinto ao que fas agora. Gustouche a experiencia de ensinar a outros?

Con 21 anos e a carreira fresquiña foi unha experiencia inesquecíbel. Deilles clase a amigos que fixen na facultade e era moi estraño, pero cando nos xuntamos e o lembramos, rimos. Era fisioterapia en xeriatría, clases prácticas. E na outra facultade era unha parte dunha materia que se chamaba Valoración funcional. Sempre tiven un pouco de ensinanza no sangue, pois os meus pais foron mestres. E sempre que podo e teño tempo imparto algún cursiño, o último de fisioterapia vestibular.

Cres que a fisioterapia e a osteopatía gozan do suficiente recoñecemento no mundo da medicina?

Si. Grazas á investigación en fisioterapia e na osteopatía. En saúde é a base e a maneira de facerte valer.

O voso traballo complementa e mellora moitos tratamentos médicos, non é así? Supoño que con frecuencia chegan a vós pacientes derivados por profesionais da medicina, mais tamén se produce o contrario, non?

Sempre. Cada un debe saber dos seus límites, non somos magos. O fisio debe formar parte dun equipo multidisciplinar formado por moitos profesionais da saúde cun denominador común que é o paciente. E se non sabes, deriva. Afórraslle cartos e tempo ó paciente e séntese ben tratado.

Teño entendido que moitas doenzas que nos levan á consulta dun fisio teñen bastante que ver con malos hábitos, tales como malas posturas, alimentación pouco equilibrada, etc. É así?

A patoloxía dun paciente ven determinada por tres factores que son o físico, o químico e o síquico. No físico é onde traballamos nós coas nosas mans e os distintos medios de tratamento que podemos aplicar sobre o paciente, pero tamén é importante a educación para a saúde. Ensinamos ós pacientes onde está o problema e como solucionalo e refírome a sentarse ben no traballo, levar e levantar ben os pesos, adecuar o posto de traballo, levar ben a mochila ó colexio…

Podes darnos algúns consellos para tratar de evitar certas lesións moi comúns provocadas por eses malos hábitos aos que faciamos referencia?

Son moitos os consellos que damos a diario pero hai algúns que son importantes. Cando vas ó supermercado hai que repartir o peso entre os dous brazos e evitar grandes cargas. Se vas levantar un peso do chan, flexiona os xeonllos e baixa coa columna estirada. Mellor sentarse en superficies altas e duras que en brandas e baixas. Durmir de lado coa cabeza apoiada totalmente na almofada e alineada co resto da columna. Reducir horas de pantallas para evitar dores de cabeza ou de ollos. Se estás co móbil ou co pc a pantalla debe quedar na horizontal da mirada…

A fisioterapia tamén traballa no campo da prevención. Como se leva á práctica? en charlas, conferencias…?

O ideal é cara a cara co paciente. Sempre é mellor para explicar as cousas. Por iso as charlas grupais son o mellor sistema.

Algunhas das lesións que acaban sendo graves poden xestarse na adolescencia, ou mesmo antes? Por exemplo?  Hai solucións para iso?

Si, por eso a importancia do diagnóstico precoz por parte dos distintos profesionais da saúde.

Un exemplo é a escoliose.  Cando se diagnostica  unha escoliose grave por parte do pediatra, o paciente é derivado directamente ó médico rehabilitador que con axuda do fisioterapeuta e do ortopeda confeccionan un tratamento específico para cada caso. Se este paciente non é tratado pronto, a curto ou medio prazo comezaría con síntomas que poden persistir de maneira crónica.

Jorge 2

Cal dirías que é a túa porcentaxe de éxito cos distintos tratamentos que levas a cabo? Cales son as doenzas máis difíciles de tratar?

A verdade é que nunca o pensei, pero para min o éxito é que che veña un cliente porque foi recomendado por outro. Aí é cando penso que a cousa funciona.

En canto ás doenzas máis difíciles de tratar, quizais aquelas onde o paciente ten unha patoloxía central grave como o alzhéimer ou outro tipo de demencias ou alteracións da sensibilidade. Nestes casos non temos o total control da situación.

E xa para rematar gustaríame que nos deses a túa opinión sobre o labor realizado por compostores e menciñeiros que, aquí en Galicia, conta cunha gran tradición. Cres que é intrusismo ou respectas os seus métodos?

Este é un tema complicado na nosa profesión pero tamén para o resto de profesionais sanitarios. Sempre digo que o paciente ten a liberdade de elixir pero hoxe en día a xente conta coa información suficiente para saber onde ir e onde non.

Moitas grazas, Jorge, por dedicar parte do teu prezado tempo a contestar as nosas preguntas.

                                                                                                                            

                                                                                                                             Charo Valcárcel

Charo Valcárcel Mato

Charo Valcárcel Mato

Profesora de Galego

Eu son Charo Valcárcel. Nacín nunha pequena freguesía da Estrada (Sta. Cristina de Vinseiro) hai 60 anos, pero xa levo trinta e cinco vivindo en Pontevedra, case tantos como os que traballei no IES Valle Inclán (trinta e dous), toda unha vida…

Estudei Filoloxía Hispánica, aínda que me presentei e aprobei as oposicións para profesora de Lingua galega e sempre exercín como tal, do cal me sinto e sentirei sempre moi orgullosa.

No Valle Inclán coñecín a Ana, Manuel, Isidro, Benito e Sara que, considero, máis que compañeiros, amigos, bos amigos. Xuntos compartimos moitas experiencias.

Agora esta na que nos implicou Ana que, polo menos para min, é un salvavidas, un incentivo que chega para encher o oco que deixa o ensino nas nosas vidas.

Pero tamén formamos parte dun grupo de teatro de profesores (en activo e xubilados) que naceu no 2005 no seo do Valle Inclán, Argallada, e que está esperando tempos mellores para retomar a súa actividade.

Agardo que as miñas contribucións no blog devellabella sexan merecedoras do voso beneplácito ou, polo menos, non do voso desgusto.

Manel Monteagudo

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

O Cacho de San Xoán por Benito Andrade – devellabella

O Cacho de San Xoán por Benito Andrade – devellabella

O Cacho de San Xoán

Benito Andrade

O Cacho

Quen non leva gravadas no seu subconsciente atávico as cerimonias do solsticio de verán? Quen non ten por seguro que un mal meigallo arruinaría a súa vida se non saltase unha fogueira, aínda que sexa pequeniña? Quen sabe que males nos azoutarían se a mañá do día de San Xoán non lavásemos a cara coa auga perfumada do “cacho” que preparamos a noite anterior? Estes ritos, e outros moitos que se practican en casas e aldeas, en vilas e cidades, en barriadas e poboados, celebran a noite máis curta do ano e o comezo do verán, ou a metade, no caso do midsummer saxón.

fogata

Sete Plantas

A preparación da auga de San Xoán é unha tradición fonda na Galicia que tamén ten sentido noutras zonas de España, como en Cantabria, ou de Europa, como nas Illas Británicas. Consiste en recibir o ano cunha combinación resultante de poñer unha serie de plantas e flores, sete en total, en auga, o ideal sería que fose unha mestura de augas de sete fontes, e deixala toda a noite ao sereno.

O problema é a lista das plantas coas que preparar o “cacho”. Existen algunhas listas canónicas de sete especies que inclúen plantas de recoñecido poder curativo, listas que inclúen tamén plantas que destacan polo seu perfume e incluso simplemente pola súa cor. A realidade é que a lista é diferente en cada aldea e cada casa e depende da dispoñibilidade dalgunhas das plantas e dos costumes mantidos no tempo.

Poderes curativos

E claro, entran as eternas dúbidas, que facer? Perseguir unha ortodoxia feiticeira que nos obriga a meter no pote herbas sen as cales o conxuro ficaría incompleto? ou buscar unha harmonía de cor e fragrancia que, á parte de protexernos dos males e de guiar o noso destino cara a sendas de pracer e de felicidade, nos permita gozar xa dun agradable lavado de cara cunha auga fresca e marabillosamente perfumada? Está claro, ao menos para min, que a segunda opción resultará segura para os supersticiosos, fácil de acadar para os preguizosos e moi agradábel para todos.

Elíxense plantas que achegan unha gama variada de perfumes que fan do cacho unha harmoniosa, colorista, agradable e segura combinación sen desbotar os seu poderes curativos, preventivos e feiticeiros.

As non beneficiosas

Eu refugo, con perdón, algunhas consideradas “esenciais” aínda que se trata de plantas con claras e eficientes propiedades saudables, xa que non achegan un beneficio ao conxunto, como o fento macho, Dryopteris filix-mas, que é un eficiente antiparasitario, pero cun aroma que non engade trazas agradables ao conxunto. Tampouco me gusta incluír no meu cacho a herba luísa, Aloysia citrodora, e non porque non teña problemas dixestivos que os teño e moitos senón, neste caso, polo excesivo do seu perfume, que enmascararía e non deixaría expresarse a outros máis delicados e desexables. E aínda me agrada menos outra herba frecuente nos cachos, a mal chamada flor de San Xoán ou falsa árnica, Helichryssum foetidum, que co seu potente cheiro, non de todo agradábel, como indica o seu nome específico foetidum, e dende logo discordante con moitos dos finos aromas doutras plantas, pode estragar a nosa mestura.

As top ten

Iniciaría o meu top ten do cacho coa herba de San Xoán por excelencia, o hipérico, a milfurada, a abeloura, Hypericum perforatum, cun delicado perfume e unha cor brillante, ademais “A herba de San Xoán limpa a cara de grans”. E non falemos do seu poder para manter lonxe ao demo.

O fiúncho, Foeniculum vulgare, é tamén unha planta aromaticamente moi potente, por iso, aínda que vai enriquecer a mestura coas súas tonalidades anisadas, debe utilizarse con prudencia e poñer só un pouquiño, para que non abuse das súas compañeiras no pote.

A malva, e refírome á común, Malva sylvestris, a que atopamos polos camiños, ten un amplo espectro de propiedades curativas aínda que non un aroma especialmente apreciable, pero considero que debe formar parte do “cacho”, cando menos unhas poucas flores frescas que van mellorar o aspecto do conxunto.

herba
fiuncho
malva

O romeu, Rosmarinus officinalis, ten tamén importantes efectos benéficos sobre o corpo e a mente, e tamén purificadores, e vai deixar na auga un aroma que vai mellorar o conxunto, busquémolo con flor e a auga será aínda mellor.

A rosa silvestre, Rosa canina, ou unha cultivada, engaden o perfume delicado, suave e frutal destas flores, e embelecen a nosa auga.

A flor do chuchamel ou madreselva, Lonicera periclymenun, non é unha especie canónica pero ninguén dubida do agradable recendo das súas flores, un aroma que nos axuda a identificar a chegada da primavera que se vai manter no ar todo o verán, farán mellorar os aromas da nosa auga de San Xoan co seu compoñente melífero. Na miña casa era imprescindible engadila.

romero
rosa
madreselva

O trementelo, tamén chamado carrasquiña, Thymus caespitititus, o noso tomiño rastreiro, con aromas máis suaves e florais que os do tomiño vulgar. É unha planta moi delicada e basta con recoller só unha ramiña, sen arrincar a mata para conservala para anos vindeiros.

A néboda ou nébeda, Calamintha nepeta, posúe un cheiro con tons mentolados, agradable e intenso, que tanto mellora o sabor das castañas cocidas ou do guiso de xoubas, usarémola con prudencia pero merece a pena incluíla e non teremos problemas para conseguila.

Follas de limoeiro, Citrus x limon, que achegan o toque cítrico á mestura.

trementelo
neboda
limonero

Follas de nogueira, Juglans regia, cun profundo aroma astrinxente e de madeira nobre consolida, remata e dá profundidade e continuidades ao conxunto floral, mellor botar tamén algunha noz verde.

noceira

Poñelas en auga

Por suposto, cada quen é libre de botar outras plantas na auga que respondan aos seus gustos ou crenzas, o importante é o goce dos sentidos e a paz e a tranquilidade do espírito. Hai outras, que usan moitos,  que entran perfectamente  e que melloran as calidades da mestura, como a xesta, ou mellor o codeso, con suave aroma e brillante cor, ou o potente sabugueiro, a dedaleira colorida pero sen aroma, o trobisco, a folla de cana, vide branca, amieiro, figueira, ulmeiro ou carballo, a artemisa… e unha longa lista que poderiamos facer se visitaramos moitas casas de Galicia.

Poñemos as herbas coa auga pola noite e pola mañá lavamos a cara baixo o sol do amencer, os beneficios comezaremos a percibilos inmediatamente, a sensación de pureza o rexuvenecemento da pel e da alma, a saúde, a liberación de meigallos e envexas: “No San Xoán as bruxas fuxirán”.

Que mellor disposición para afrontar o novo ano solar?

Benito Andrade González

Benito Andrade González

Profesor de Bioloxía

Son Benito Andrade, nacín en Salcedo, moi cerca de Pontevedra, no 59.

Cando terminei o bacharelato tiña decidido estudar Filoloxía Hispánica pero no último momento matriculeime en Bioloxía, coa ilusión de poder estudar o medio mariño.

Pero non, non era ese o meu camiño, acabei dando clases de Bioloxía en varios centros de Galicia, o último o IES Valle Inclán de Pontevedra.

Pero non perdín de vista o mar, como afección, como desfrute e como compromiso, na Asociación Pola Defensa da Ría, defendendo dentro das miñas posibilidades a saúde dos ecosistemas da Ría de Pontevedra.

Tamén quixen acercarme aos mares do pasado, estudando uns bichiños ben fermosos dos mares do Xurásico de bacía portuguesa desta época, anos recollendo e estudando braquiópodos mesozoicos fixeron que lles teña un grande cariño a estes amiguiños de pedra, unha compañía que quero seguir buscando.

O tempo é unha fera destrutiva que pasa case sempre moi rápido, pasan os meses, os cursos, os anos e chegou o momento de deixar de traballar no instituto.

Somos maiores dende logo pero agora libres para poder dedicarnos ás cousas que consideramos importantes, como este blogue de maiores e para maiores feito entre amigos xubiletas.

Que pasa cos fondos Next generation

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

“Ilhas de Plástico” no rio Minho por Manuel Vitorino

“Ilhas de Plástico” no rio Minho por Manuel Vitorino

"Ilhas de plástico" no rio Minho

Manuel Vitorino

Se um dia tem 24 horas e durante 24 horas, o Homem encarrega-se de ir destruindo o Planeta e os Oceanos (melhor; a cada minuto e segundo…) o artista idealizou como metáfora do tempo, um conjunto de 24 esculturas esféricas de grande dimensão forradas com materiais de plástico, garrafas de água, tubos de diferentes cores e feitios idênticos aos utilizados na construção civil. Unidas entre si formam uma mega-instalação flutuante e ondulante, atractiva,  pedagógica, capaz de provocar olhares desencontrados. No próximo dia 8 de Junho, Dia Mundial dos Oceanos, estará fundeada no rio Minho e por lá ficará 24 horas sob 24 horas, dia e noite, para lembrar ao visitante a poluição nos rios, mares, oceanos.

Há muito que o Ambiente é uma bandeira agitada em todo o Mundo, sucedem-se as cimeiras com chefes de Estado e dos Governos, discussões intermináveis sobre as alterações no clima e suas consequências na vida das pessoas. O tema está na ordem do dia e ganha cada vez mais adeptos.

oceanos

 “O  Planeta está estragado”, avisava há tempos, António Guterres, secretário-geral das Nações Unidas. Segundo um estudo publicado em Outubro do ano passado, pela revista “Frontiers in Marine Science”, existem cerca de 14 milhões de toneladas de microplásticos no fundo dos mares. Não é uma ficção, antes uma trágica realidade.

A obra recebeu um título provocatório: “Ilhas de Plástico” e à primeira vista, poderá ser paradoxal a utilização de plásticos, logo agentes poluidores numa obra visual gigante onde está subjacente a defesa de princípios e causas nobres, como a ecologia, meio ambiente, preservação da Natureza. O criador afasta a criatura e a leitura redutora: “A vocação expressiva dos agentes poluidores também podem servir para chamar a atenção dos efeitos nocivos dos plásticos. Pode parecer uma contradição, mas é só aparente. A arte é um sortilégio”, diz.

Contra ventos e marés

Acácio Carvalho, artista plástico, escultor, gráfico, designer, chamou-lhe “Ilhas de Plástico” e a sua enorme instalação “site-specific”composta por 24 calotas, cada uma com 4 metros de diâmetro (num total de 430 metros quadrados) foi uma empreitada feita em cima do arame, isto é, concebida com reduzidos meios humanos, logísticos, materiais, sem grandes apoios financeiros.

plástico

Mega-instalação ficará fundeada no rio Minho e será inaugurada no Dia Mundial dos Oceanos. Fotografía con Direitos reservados

O costume quando o Poder não entende, ou mostra-se incapaz de avaliar a Arte como instrumento de conhecimento, aprendizagem, cultura. Em contrapartida, valeu o espírito de entreajuda de alguns amigos (as) a carolice, o improviso e, sobretudo,  empenho do autor em ver o sonho cumprido.

E assim foi. Contra ventos e marés, durante vários meses – a empreitada começou no Verão passado e terminou há poucos dias –  quer tivesse sol, frio, chuva ou vento, o  rtista só baixou os braços quando a obra terminou. “Existiu muita falta de empenho humano e financeiro. Tivemos um orçamento muito baixo, cerca de 10 mil euros e uma reduzida equipa. 

Fotografías e vídeo con Direitos reservados

 Se não fossem os amigos e a residência artística formada por Lúcia Nunes e Daniela de  Carvalho, não sei como seria possível ter terminado a mega instalação”, contou o autor desta enorme jangada flutuante, artista  com assinatura reconhecida e premiada, presença habitual na Bienal Internacional de Arte de Vila Nova de Cerveira desde o seu início, em 1978, ainda os pintores desenhavam poesias de Abril e a “capital das artes” abria as portas à utopia.

Biodiversidade na Natureza
“A instalação também foi uma forma de chamar a atenção da população, das escolas e os visitantes, tanto portugueses como da vizinha Galiza, para as toneladas de plástico que, por incúria do Homem são abandonados no meio ambiente colocando em risco a sobrevivência dos ecossistemas. Veja-se o que está a acontecer com a destruição dos habitats marinhos e o importante papel da biodiversidade na Natureza. Todos nós ainda temos presentes as chocantes imagens de baleias com plásticos no estômago. É aterrador o que está acontecer. A instalação é mais um grito de alarme e alerta das consciências”, reconheceu o escultor.
Como se referiu anteriormente, as 24 calotas que fazem parte das Ilhas de Plástico, estão concluídas, as experiências de flutuabilidade foram concluídas com êxito e, por estes dias,  ultimam-se os preparativos para o seu transporte até às margens do rio Minho, colocação dos suportes/base de sustentação e instalação de um sistema de iluminação/sinalização deste monumental escultura de arte efémera. A iniciativa faz parte integrante do projecto “LowPlast – A Arte de Reduzir o Plástico” e foi realizado em parceria pelo AquaMuseu do rio Minho, Câmara Municipal de Vila Nova de Cerveira, Fundação Bienal de Arte Cerveira, Associação Portuguesa do Lixo Marinho e o Instituto Interdisciplinar de Artes – DTK.

Por último, resta acrescentar que o local da instalação, nas margens do rio Minho, perto do núcleo histórico de Vila Nova de Cerveira, teve por objectivo não só extravasar a Arte dos locais habitualmente utilizados (galerias, por exemplo) como proporcionar o saudável confronto com a Natureza e atrair outros olhares do público, sobretudo, da vizinha Galiza. Com mais esta mega-instalação a Vila das Artes continuará o projecto de dinamização cultural e melhor conhecimento da sua geografia e paisagem, mas também da sua monumentalidade, gastronomia e cultura.

ilhas

Fotografía con Direitos reservados

Manuel Vitorino

Manuel Vitorino

Jornalista

Nasceu no Porto (Portugal). Estudou História na Faculdade de Letras da Universidade do Porto e possui a Pós-Graduação em Direito da Comunicação, pela Faculdade de Direito da Universidade de Coimbra.
Escreveu durante anos sobre cinema no jornal «O Primeiro de Janeiro» e depois, trabalhou quase 25 anos, no Jornal de Notícias. Depois da cidade, gosta do Futebol Clube do Porto,  mas também de caminhadas (adora o vale do rio Bestança, no Norte do País) e viajar pelo Mundo.
A Galiza é uma região onde gosta sempre de voltar e a Itália o seu destino de eleição. Adora Arte, música clássica, mas também música popular, cinema e ópera, museus, cidades com património. E escrever sobre as cidades, as suas gentes, gastronomia, culturas e tradições.

Uma viagem singular e solitária

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Cuaderna maestra “Os Teares” por Ana Santos

Cuaderna maestra “Os Teares” por Ana Santos

Cuaderna Maestra

Mª José Lois

M.ª José Lois naceu hai 62 anos en Santiago. Lembra dende sempre o seu amor á costura, pero non porque o vira na casa. Ela ía coa veciña do 4º aprender calceta e coa do 3º, ganchillo. Tiña 12 anos daquela e xa fixo xerseis para todos os seus irmáns. Aos 21, xa casada, en Boborás (Carballiño) coñeceu por medio dunha amiga de Madrid que tecía, os teares.

Solicitou unha bolsa de artesanía que ofertaba a Xunta de Galicia e concedéronlla, e estivo aprendendo durante un ano. O seu primeiro tear fíxollo o seu marido e o seu primeiro labor foi un mostrario de puntos que aínda conserva e que é o primeiro que lle manda facer aos seus alumnos xa que aí se aprende moito.

teares
libro

Adicouse a percorrer os lugares da xeografía galega onde había teares e, o máis importante, a coñecer as mulleres que sabían tecer. O que con elas aprendeu quixo plasmalo primeiro nun libro en galego e agora noutro en castelán que son unha memoria etnográfica da arte de tecer. Pola mañá daba clases, desprazábase coa súa furgoneta, e pola tarde visitaba as aldeas onde sabía que había xente que tecía.

stand
tear

Na súa tenda obradoiro podemos ver que hai xente de todas as idades. A xente de +60 decántase máis polo ganchillo e a calceta e fan grupos e socializan. Os máis novos veñen a aprender no tear e a “horquilla”, veñen moitos estudantes de deseño e, malia ter 22 teares, ten lista de espera porque hai que saber que cada tear é para unha única persoa e non se pode compartir, por iso o prezo das clases é mais elevado que facer outros labores.

Chámanme a atención uns teares pequenos, fíxoos o seu marido porque xa non había sitio para os outros, o prezo é sobre 600 euros.

No seu obradoiro de Pontecaldelas ten 5 teares máis

No 2002 a súa peza Chal Oro obtivo o primeiro premio na modalidade contemporánea da IV edición dos Premios de Artesanía Antonio Fraguas da Diputación da Coruña. Tamén é coautora do libro Tejeduría tradicional en Galicia. El telar y la técnica da Editorial Canela

Que mellor que ver estes vídeos para saber un pouquiño máis deste local situado na rúa da Cruz vermella 15 e coñecer a Mª José Lois, sempre disposta a falar dunha materia que ela domina, os teares.

Convidámosvos a visitar a súa páxina Web 

Ana Santos Solla

Ana Santos Solla

Profesora de Educación Física

Son Ana Santos, nacín en Pontevedra no ano 1960, a miña infancia estivo moi ligada a Santa María de Xeve, a terra da miña nai, son a terceira de 8 irmáns, a maior das mozas, a máis vella como me dicían de pequena. Sempre me gustou o deporte e estudei INEF en Madrid, estiven 34 anos no IES Valle Inclán impartindo Educación Física alí foi onde coñecín ao resto dos meus compañeiros que agora me acompañan neste proxecto. Decidín xubilarme para dar un novo rumbo á miña vida e levar a cabo este tipo de iniciativas como @devellabella ue pretende que o envellecemento activo convértase en embelecemento persoal e poder achegar a miña experiencia nesta etapa da vida.

Nós os maiores aínda temos moita guerra que dar, espero que este blogue motívevos a querer colaborar connosco.

Prana Wellness center

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥