XXI VIXÉSIMO PRIMEIRO CONTO

   DÍA DE SAN GAUDENCIO

SEGUNDA FEIRA

    O MENIÑO CO RABO NO CU

Ó señor Pedro de Ramos íano operar.

Un dos primeiros días do mes de santos, nun gran centro hospitalario da cidade de A Coruña, ían abrilo coma se mesmo fora un corricho.

Tiña un mal que o amolaba moito no peito, producíalle un forte malestar bastante a miúdo e de contino tiña unha dor calada que o mancaba en canto quería facer calquera cousa. Cando lle daba producíalle un sufrimento que tal parecía que alguén o estivera acoitelando entre as canas que lle poblaban a parte alta do torso.

Ó seu médico de cabeceira entendeulle que era algo “cardíaco”. Pura, a filla que tiña, era quen sabía ben do que padecía, ela era quen sabía da súa doenza.

No tempo en que isto ocorre, o señor Pedro de Ramos non se podía remotamente imaxinar que o médico radiólogo que miraría o seu interior, cos máis modernos aparellos do momento, antes de que o cirurxián especialista do corazón lle fixera unha intervención para alongarlle a existencia, fora un meniño que el vira nunhas curiosas circunstancias vintesete anos atrás na cidade de Pontevedra.

Aínda que estaba preocupado pola operación que lle estaban a punto de realizar, o señor Pedro de Ramos tiña unha confianza cega nos médicos. Sabía que eran profesionais responsables que non se tomaban como unha broma o que se lles poñía entre as mans.

Ademais el era un veterano no referente a operacións, xa non era esta a primeira intervención cirúrxica á que era sometido.

Cincuenta e tres anos pasaran, cando coincidindo co cumprimento do servizo militar ó servizo do rei, lle fixeran unha reparación da fimose nunha sala de operacións do hospital militar da cidade de Teruel. Daquela, co medo que tiña –vaia militar…-, nas escaleiras do hospital, indo cara o quirófano, chorara. Certo que aínda era un rapaz.

Pero esta historia ten o seu principio cando o marido da señora María Rosa da Trasleira, o señor Pedro de Ramos, antes de deixar este mundo, que non abandonou precisamente sendo home novo; coma moitas outras veces, nunha xornada ben soleada e de vento manso, foi á feira do gando que o día quince de cada mes, ademais do día primeiro, se celebra na cidade de Pontevedra.

Ese preciso día do mes de san Xoán, no que foi á feira de Pontevedra, estivo de testemuña dun feito que chamou poderosamente a súa atención.

O señor Pedro de Ramos era de natural tranquilo e debido a esa condición do seu carácter a súa intervención no suceso acontecido foi tan só o de ter unha actitude meramente contemplativa.

Dende a súa posición, coma un espectador privilexiado, seguindo os acontecementos observou o que pode ser o seguinte relato:

Chorando desacougado, cunha desesperación que daba pena velo, andaba dando voltas e máis voltas arredor de si co pescozo tan retorcido que parecía que se lle fora enroscar no tronco, un pequeno raparigo.

A mañá –era unha bonita mañá de mediados do mes de xuño- estaba espléndida, pero o neno non parecía darlle importa á bondade do día.

O pequeno daba voltas e voltas mirando para o seu cu, semellaba coma se fora o proxecto dun home que estivera tolo ou lle tivera dado un mal ó pobre.

Era un meniño bonito, moi moreno, de fazulas coloradas e pelo curto.

Vestía este neno un pantalón de media perna de cor azul escuro que lle tapaba os xeonllos e levábao amarrado por uns tirantes elásticos de goma grises; completaba a vestimenta cunha camisa branca cunha pequena manga curta que lle cubría a parte de arriba do corpo.

No lombo, colgada dos ombreiros coma se dun explorador nun deserto de África se tratara, levaba unha especie de pequena mochila de vivas cores, era unha mochiliña bonita para un neno da súa idade e moi rechamante.

Un home ben traxeado, de boa planta, que paseando con garbo pasaba nese momento pola beira da praza do Teucro, mirou para onde o neno se atopaba toleando.

Ó velo só, chorando con tal desesperación e dando voltas arredor de si, o transeúnte, conmovido, parouse a preguntarlle o que lle ocorría:

-¿Que che pasa bonito? ¿Como é que andas así arredor? Non chores, anda bonitiño, non chores… E para quieto, que te vas marear de tanto dar voltas e mesmo me mareas a min se miro como fas… –o bo samaritano trata de consolalo á súa maneira.

-É que peddín o dabo… É que peddín o dabo… –contesta e repite o meniño entre choros e tremores.

-¿Que perdiches o rabo?

-Peddín o dabo…

-A ver, dime ¿Cantos anos tes?

-Tedés –o neno ben de todo non fala pero vaise facendo entender, verdadeiramente co mingurrillas que é parece que non chega nin ós tres anos que el di que ten.

-Tres.

-Zti.

-Mira bonitiño, os nenos non tendes rabo, e ó non ter rabo logo non o puideches perder. Alguén che diría que che caeu por meterse contigo e rirse de ti. Non lle debes facer caso ó que che din os nenos que son maiores e que se queren rir contigo. ¿Onde tes a teus papás, sábelo?

-Da caza.

-¿Están na casa? ¿E sabes ir ti só para ela?

-Zti.

-¡Moi ben! Logo eu vou marchar. Pero, para xa e non andes así arredor, bonito –o neno non é quen de parar quieto e a cada pouco da voltas arredor de si mirando para o cu.

No preciso instante en que o home di estas palabras unha muller que casualmente pasa polo lado levando na man unha cesta de vimbio coa compra –vén do próximo mercado municipal-, non sendo capaz de aguantar a lingua dentro da boca, bótaa a pacer:

-Pero home… ¿como raio vai deixar vostede só ó neno aquí na praza? A unha criatura desta idade non se pode deixar nunca soa e moito menos cando está así chorando ¿non lle dará vergoña abandonar así ó neniño…?

-Oia señora, eu non deixo só ó pequeno, xa estaba el así…

-Pero vostede non é un pai…, vostede é un animal…

-Señora… eu non teño nada que ver con este neno. É a primeira vez na miña vida que vexo a este rapaciño. Pareime onda el porque choraba e estaba dando voltas dicindo que perdera o rabo…

A muller vai replicar chamándolle unhas cantas frescas máis a quen ela cre que é o pai do neno, pero nese preciso momento pasa por uns soportais próximos ó lugar onde se atopan un lanzal garda municipal ó que a muller non dubida un instante en chamar.

-¡Garda, garda! Faga o favor, veña aquí ¡oh!

A paso máis ben lixeiro, pero sen chegar a correr, o garda aproxímase ó trío formado polo home, a muller e o neno.

-Ás súas ordes, señora ¿que se lle ofrece…?

-Este home que quere deixar só ó seu neno aquí na praza… Abandónao coma se fora unha cousa calquera que non vale para nada…

-Mire garda, este neno non é nada meu, esta muller está tola… –deféndese o home ante o directo ataque da muller.

A todas estas o marido da señora María Rosa da Trasleira, o señor Pedro de Ramos, está contemplando os feitos sen intervir e coma se non existise neste mundo. Está en éxtase, nunha actitude tan indiferente coma se fora unha columna máis dos soportais.

-Non insulte señora, faga o favor. A ver neno… –pregunta o garda ó rapaciño –¿este señor é o teu pai?

-Non, non, papá etá da caza.

O home que pretendía axudar ó neno explícase de novo.

-Eu só trataba de axudar ó neno. Estaba preguntándolle que era o que lle ocorría porque choraba é andaba dando voltas arredor de si. O pobre, a súa maneira, díxome que perdera o rabo… vostede verá…

-¿É verdade que perdiches o rabo, bonito? –O empregado municipal como bo profesional que é, quere asegurarse de que o que lle contan é a verdade.

-Peddín o dabo.

-Ben –o garda diríxese ós dous maiores, ó home e á muller que con el están -. Non se preocupen vostedes, aquí ó lado hai unha tenda na que venden madeixas de la para calcetar e eu coñezo á dona. Vou ir con el a ver se lle conseguimos facer outro rabo para que quede tranquilo e logo indagarei quen son os pais para levalo á casa.

A estas alturas da historia o señor Pedro de Ramos xa se acercara ó cuarteto en cuestión, co que coñeceu toda a leria máis detalladamente.

O garda municipal, embutido en lenzo azul escuro, coroado coma un rei por riba da cabeza cunha elegante gorra de prato, levando ó meniño da man, entra na tenda de las que está a dous pasos ó lado da praza.

-Olga –chama á dona do comercio-, faime o favor e con catro fíos que teñas por aí tirados a ver se lle podemos facer un rabo para pórlle colgado por detrás a este neno…

-Ti es un léante, ¿para que lle queres colocar un rabo a este meniño tan bonito?

-Porque el anda chorando dicindo que o perdeu… e como verás…

-Peddín o dabo –o neno segue coa súa.

-Ben, se é así colocarémoslle un rabo de bonitas cores para que estea tranquilo –dirixíndose ó neno a dependenta faille unha carantoña-, vas ter un rabo máis bonito do que nunca o tiveches.

En menos do que se di que canta un galo o raparigo ten un espléndido rabo de la de diferentes cores cosido no medio e medio da parte de atrás do seu pantalón.

-¡Ala! Xa está, que guapo quedaches, agora lévame ata a túa casa –o garda, encollido, cólleo da pequena man para que non se vaia caer e se poida mancar e ó mesmo tempo que o conduza cara o seu fogar.

O señor Pedro de Ramos, home tranquilo e dono do seu tempo, neste momento está sentado nunha varanda que rodea á praza do Teucro. Non ten présa…

O neno, obediente, guía da man ó garda municipal pola rúa de Manuel Quiroga arriba. De fronte, a paso apurado, vén unha moza vestida con saia e camisola vermellas que sufocada se dirixe a eles:

O rabo de Danieliño

-Non deixei ó neno só, ¿como ía eu deixar ó meu neno só…? ¿Pensa vostede que estou tola ou que? –respóndelle a moza ó garda mentres se agacha para abrazar ó raparigo e collelo no colo.

Mire que lle explico: Eu e máis o meu marido collemos hai algo máis dun mes o traspaso da florería “Petunias”, esa que está aquí ó lado. Ó neno metinlle un ramo de flores na mochiliña que ten ó lombo para que llo levara ó señor Antonio, o dono da perruqueiría da rúa Charino, esa que está aí adiante e que el xa coñece. Danieliño, que é moi listo, estábame facendo un recado.

Hoxe é o cumpre anos da muller do barbeiro, e el, que quería sorprendela, encargoume que lle levara un ramo de flores para regalarllo. Como o pequeno sabe da perruquería, porque aínda a semana pasada o levei para cortarlle alí o pelo, e como quería axudarme, deixeino ir. Dende a florería ata alí non hai perigo ningún, ó ser zona peonil e non ter que cruzar rúa ningunha con coches… ¿verdade Danieliño? Meu amor, que susto me deches…

-Pero señora, é un neno aínda moi pequeno para ir el só… hai que ter algo de cabeza, este neno non pode andar só aínda que vaia a un lugar que estea preto de vostede…

-Mamá peddín o dabo…

-¿Perdiches o ramo, bonito? Non te preocupes, faremos outro e non pasa nada… Levarémosllo entre os dous ó perruqueiro ¿si?

-Zti, Zti, -o neno pon pucheiros e rompe a chorar.

-¿E quen che puxo ese rabo cosido ó pantalón?

-Foi unha amiga miña que ten un taller de costura –di o garda-, como dicía que perdera o ramo e non fala ben eu e outro par de persoas que estaban comigo entendemos que perdera o rabo, e como andaba dando votas mirando para atrás, xa verá…

-Ja, ja, ja… –a nai, pasado o apuro e asentados os nervios, rise con ganas, o garda municipal contaxiado, vendo a parte divertida da situación, solta unhas sonoras gargalladas-, ¡Ala! Non chores máis, que agora mesmo facemos outro ramo e imos os dous dando un paseo ata onde está o barbeiro, ¿vale? Esta vez vou eu contigo non sexa o demo… ¿Si?

-Zti.

-Mire –di o garda –se a vostede non lle importa eu tamén os acompaño. No que queda da mañá teño que facer a ronda por estas rúas e así sei como acaba esta historia do ramo. Se o perruqueiro vai agasallar á muller ou non saberémolo logo de chegar coas flores onda el…

-Zti, zti –di Danieliño –levámolo dabo todos…

O señor Pedro de Ramos, home da señora María Rosa da Trasleira, cerrou a boca non fora o demo que lle entrara nela algunha mosca.

Despois de escoitar e ver o acontecido, satisfeito por ver como acabou a historia, foi cara o campo da feira asentado na praza de Barcelos que era a onde el se tiña que conducir, xa perdera tempo abondo.

Aproveitou o pequeno paseo para ir mirando nos escaparates das múltiples tendas que se atopaban ó seu paso por ver se compraba algunha cousa que levar para a casa e obsequiar á súa muller. A señora María Rosa da Trasleira merecía algo… sempre lle levaba algún detalle cando viña á feira, polo ben que se tiña portado… El íase agasallar de inmediato cunha tapiña de polbo da ría cocido…

Curiosidades da vida, o señor Pedro de Ramos quedou ben da operación pero tivo un sangrado no que tivo que facer a súa parte o radiólogo especialista en intervencionismo vascular que xa lle fixera as probas antes da operación.

Cando o señor Pedro de Campos estaba lembrando, medio esperto medio en soños esta historia que lle pasara había tantos anos, o médico especialista estáballe metendo unha guía pola arteria femoral e ver que se podía facer para parar aquel sangrado.

Foi nese preciso momento cando o señor Pedro de Campos deixou esta vida para ir a outro lugar onde quen sabe se haberá feiras ou non.

XX VIXÉSIMO CONTO

   DÍA DE SANTA JUSTINA E SAN MAXIMILIA

TERCEIRA FEIRA

    O POZO DO PEGO

Era un día do ano coma outro calquera na pequena aldea de Quintillan cando o avó ía paseando co neto polo camiño que mesmo pola beira acompaña ó rebulideiro río Umia cando aínda case non é tal, senón un pequeno regueiro.

O concello de Forcarei, asentado na Terra de Montes, é moi importante, posiblemente, en canto a paternidade acuífera –ou seguramente a maternidade-. Nel nacen os brincalleiros ríos Umia e o Lérez, non lonxe un do outro.

O raparigo acompañaba a seu avó tan só porque lle gustaba ir con el. Agradáballe observar como amañaba os muíños cando estaban estropeados ou simplemente ver como desmontaba e montaba as pezas dos para el tan complicados mecanismos para limpalos. Cando seu avó botaba o muíño a andar quedaba coa boca aberta mirando como cos xiros da moa tocaba a súa particular canción o tarabelo.

O avó de Pepiño tiña como profesión a de carpinteiro e por extensión, ó non haber ninguén por alí desa honrada profesión especializado nesta rama do oficio, era carpinteiro de muíños.

-Mira Pepe, aquí no máis profundo do pozo do Pego, a carón do muíño, hai un tesouro que aínda ninguén conseguíu dar con el –o avó de Pepiño sabe todos cantos contos e lendas se din pola comarca da Terra de Montes.

-E logo como non o conseguíu sacar ninguén avó, se está aí? –ó rapaz de sete anos estráñalle moito que se hai un tesouro no fondo aínda ninguén o sacara. Hai homes na aldea que incluso saben nadar.

-Hai moito, moito tempo, houbo xente que tentou facerse con el, pero algúns afogaron no intento e os que tiveron o propósito de collelo e non quedaron afogados no sitio nin o conseguiron sacar, dixeron que era un conto, que alí no fondo non había nada máis ca auga e lodo, tan só auga e lama.

-E ti intentáchelo algunha vez, avó?

-Eu non. Tiven intención de facelo algunhas veces cando era máis novo porque sei como sacalo, máis penseino ben e non o fixen. Máis tarde, dende que naciches, por algunas sinais que tiven, moi difíciles de explicar, deime conta de que ti eras a persoa que estaba predestinada a procurar o tesouro do fondo do pozo do Pego. Pero aínda non é para agora, tes que medrar outro pouco e ter algo máis de anos para poñerte mans á obra. Cando teñas dezaoito anos direiche a maneira de sacalo sen que corras perigo.

O pozo do Pego non é unha fochanca calquera no medio dunha corrente de auga, o pozo de Pego está feito escavado na rocha do fondo do río mercé a unha pequena fervenza que pouco a pouco a foi perforando. Na época en que paseaban avó e neto, a oquedade debía ter unha profundidade de catro ou cinco metros polo menos.

Os anos foron pasando e un polo outro non falaron máis da historia do tesouro no pozo do Pego.

Pero a principios dun verán, exactamente no día en que Pepe cumpríu os dezaoito anos –case non lle acordaba o conto-, seu avó como regalo reveloulle o tan gardado segredo de como conseguir sacar o tesouro do fondo do pozo do Pego.

-Tes que lanzar un soliño atado a un adival longo, coida que teña lonxitude dabondo para que o soliño chegue o fondo e ti poidas estar agarrando do outro extremo sen que vaia todo para a auga.

-E non terei que botar o xugo tamén, avó?-Pepe quérelle tomar o pelo a seu avó, xa non cre en contos de vellos.

-Non cho digo de bromas, ti faime caso e xa verás…

-Avó, eu cando era neno pensaba que iso podía ser verdade, pero agora xa teño idade para non crer nesas historias. Ademais, o soliño que me dis que bote é o que une a grade co xugo, ou non? E como está feito de madeira aboiará na auga do río, digo eu…

-É, é…, pero ti deixate de tonterías, lanza o soliño de punta e con forza cara o centro do pozo, xa verás como afonda. Cando chegue ó máis profundo do río, coa cadea da punta enganchará nunha grade que está alí depositada e atados a ela hai fantásticos tesouros de prata e ouro. Fai o que che digo…

Pepe non lle fixo caso ó vello, con dezaoito anos a cabeza cavila noutras cousas, para o único que valeu a historia do avó foi para que lla contara a catro amigos da súa idade que se riron con ela ata fartarse, o vello avó de Pepe non quedou en moi bo lugar.

Os anos pasaron. O avó de Pepe morreu de gastado e a Pepe tamén lle correron os anos. Estudiou e foi para a capital. Pasado un tempo, rematada a carreira, independizouse, casou e logo tivo un fillo varón e mais tarde unha nena.

Nunhas vacacións de verán foi coa familia a pasar uns días á casa da aldea. Quintillán, coa marcha dos xoves para a  capital en busca de traballo, xa case non era nin aldea.

Cando nunha ocasión ía Pepe co rapaz –a nena aínda non existía-, dando un paseo pola beira do río polo lugar onde se atopa o muíño e logo o pozo do Pego, veulle a cabeza outra vez a esquecida historia que lle contara seu avó.

-Manoliño –tal era o nome do rapaz- vouche contar un conto que me contou a min hai moitos anos teu bisavó.

E Pepe despois de moitos anos sen facelo, contoulle ó seu rapaz, que daquela tiña sete anos, o mesmo conto que seu avó lle tiña contado a el cando tiña máis ou menos a mesma idade.

O Muiño do Pego

Como seu pai andivese detrás súa para que o acompañara á tenda a comprar uns encargos que a nai de Manoliño lle fixo e non o atopaba, ó ver a porta aberta, ocorréuselle ir ó alpendre e alí o encontrou trafegando para ver se conseguía facer os utensilios necesarios poder sacar o tesouro.

-Pero Manoliño, o que che contei onte e só iso, un conto…

-Papá, por probar non se perde nada… Ti intentáchelo algunha  vez?

-Non…

-E logo?

-¡Ben! Poida que teñas razón e todo… Pero tes que me prometer que irás comigo, ti só non podes ir ó río.

-Prométocho. Imos los despois de comer?

-Se túa nai non nos manda facer algún tarballo podemos ir despois de comer…

Foi dito e feito. Ó acabar de comer colleron unha carretilla e, sen présa, Pepe acompañado de Manoliño transportou o adival e o soliño ata o pozo do Pego.

Chegados ó punto onde tiñan que actuar, seguiron as instruccións que o bisavó de Manoliño lle dera ó seu neto Pepe.

Manoliño miraba, claro está…, a idade del non permitía facer moito máis, podía ou enredar ou estorbar…

Pepe lanzou o soliño de punta con toda canta forza puido cara o medio do pozo e ante o seu asombro o pau afondou no río rapidamente levando tras de si ó vello adival que tiña amarrado polo extremo.

Cando Pepe notou que chegara ó fondo, porque o soliño xa non tiraba do adival, fixo a operación contraria, púxose a tirar da corda para sacala da auga.

Tanta era a resistencia que se lle opoñía coa forza do río, que o home case non era quen de sacar o adival amarrado ó soliño, ata que Manoliño lle prestou a súa axuda.

-Papá, por que non pasas o adival por riba desa póla e tiramos os dous cara abaixo?

-Tes razón fillo… tes razón.

Entre os dous, e con máis pena ca gloria, foron sacando pouco a pouco a corda do condenado  río.

Cando empezou a saír o soliño da auga, Pepe agarrouno e xa foi a cousa bastante máis doada.

No extremo da cadea que remata o soliño, viña atada unha grade tradicional de forma rectangular, traía enriba dela copas e pratos de ouro e de prata. Tamén algún peite e peinetas das que usan as mulleres para amarrar o pelo da cabeza.

Pai e fillo quedaron mudos e coa boca aberta coma se estiveran idos.

Cando xa tiveron toda a grade fóra do río, a carón deles, déronse conta de que os dentes que ten amarrados ó bastidor de madeira para surcar a terra eran de ouro puro.

Pepe tivo a zorrería de non comunicar o rescate da grade co tesouro a ninguén e moito menos á Facenda do goberno e Manoliño foi moi aleccionado para que tampouco o fixera. Orde que obedientemente cumpriu. Ninguén tiña que saber nada da súa aventura agás súa nai.

Pepe foi vendendo as pezas pouco a pouco en varias xoierías da capital do país.

Un día deixou o traballo, vendeu o piso onde vivía e mercou un amplio chalé con piscina cuberta, cambiou de coche, e comezou a vestir coma un dandi. Manoliño foi a unha boa universidade privada…

Como case sempre ocorre -tampouco se lle pode pedir máis-, tanto a facenda pública como os responsables dos organismos encargados de velar polo patrimonio non se enteraron de nada do sucedido, co que todos continuaron vivindo tan felices e contentos.

Pepe morreu de vello, e sendo inmensamente rico grazas ó gran tesouro que sacou do río Umia no pozo do Pego, moi preto do lugar de Quintillán, no concello de Forcarei.

Manoliño, xa Manolo, herdou…