O suceso das Ermidas

Manolo Gulías Márquez

                TERCEIRO CONTO: DÍA DAS SANTAS XOAQUINA E VEDRUNA

              CUARTA FEIRA: O SUCESO DAS ERMIDAS 

Ben se sabe que a xente do interior do noso país ten sona de ser xente moi traballadora e cabal, pero amiga de feiras, festas e romarías cando a súa presencia é requirida ou aínda que non o sexa tanto…

Bartolomeu das Pozas, home de ben, pegado a unha pucha coma o caracol á cuncha, traballador…, coñecido polos veciños da comarca co alcume de “Lambe cus” -non por mal, senón por costume-, era un pobre aldeán de non moitas luces amigo de asistir a todas estas reunións de xentes onde se puidera vender ou mercar algo, cousas que sen embargo el non facía case nunca.

 Bartolomeu tódolos días nove de cada mes acostumaba a ir dende Liñares, pequeno lugar do concello da Lama, onde casara e onde vivía coa súa dona, ata o lugar de Doade pertencente ó concello limítrofe de Beariz, non moi lonxe de Liñares, para gozar do ambiente da feira que nese día se celebra por doce veces ó ano.

     -¡Oe! Pois eu na feira gozo coma un peixe na auga, ¿Que queres que che diga?

     -Pois que che preste, Bartolo.

     Bartolomeu das Pozas sempre foi boa persoa, non se mete con ninguén.

   A feira de Doade é unha feira moi nomeada e é moi coñecida en tódolos concellos dos arredores do de Beariz e aínda nos de máis lonxe pola súa importancia, e érao moito máis aínda, pola gran importancia que tiña en canto a volume de transaccións se refire, nos tempos en que Bartolomeu das Pozas estaba presente neste mundo.

   Os tratos co gando vacún, porcino e cabalar que alí se levaban a cabo, a venta e transaccións de mercadorías de toda clase e categoría, facían que se destacase das outras feiras que había por esta zona da montaña pontevedresa. Incluso se dicía que era tan boa ou mellor cá de Soutelo de Montes, no concello de Forcarei, que xa era moito dicir.

   Non ía o bo do Bartolomeu ó típico mercado obrigado porque tivera necesidade de facer compra ou venta ningunha, ¡ca! Tampouco ía a cambiar producto ningún.

  Se estaba bo tempo -se vía que o ceo estaba algo cabreado non se movía da casa, non era home de paraugas-, Bartolomeu das Pozas, de mal nome “Lambe cus”, ía sen falta a feirar á carballeira da pequena aldea de Doade emprazada dentro da parroquia de San Salvador de Xirazga.

  En principio, feirar, para Bartolomeu das Pozas, xa era ir camiñando polo monte ata o lugar de Doade. Xa polo camiño ía gozando de todo canto representaba o día nove.

   Pero o que el entendía de verdade de verdade por feirar, era por encima de todo pasear con paciencia mirando o gando das distintas clases e razas pacendo disperso por entre os carballos; ver os queixos, o touciño que se vendía, observar os múltiples pendellos cheos de mercadorías de toda índole, falar coa xente dunha e outra aldea que alí se xuntaban -entre eles sempre algún parente del ou da muller-, comer o polbo que preparaba unha graciosa vella polbeira do Carballiño de sobrenome “A parrocha” e case, o máis importante de todo… baleirar unhas cuncas de viño tinto do Ribeiro con xente que coma el soubera vivir a vida… Iso era feirar para Bartolomeu das Pozas, iso era gozar con todo gusto da feira de Doade…

   Nun bo día nove, ou malo, segundo como se queira mirar, cando ía ó seu paso peregrinando máis ca camiñando cara a feira de Doade, “Lambe cus” foi  atopar, xa moi preto das casas do Seixido, co coñecido e estimado escolante de Covelo que levaba o mesmo rumbo e intención ca el. Bartolomeu podía ir máis directo para Beariz, pero ese día era para ese santo e el non tiña prérsa.

   Dirixíase o erudito ensinante, tal como facía Bartolomeu das Pozas, á popular feira de Doade e coincidente con Bartolomeu ía sobre todo a feirar. Era o douto escolante, coma “Lambe cus”, outro profesional da feira de Doade.

   O tal ensinante de profesión, que paseaba polo mundo o nome, ó que facía honor, de Modesto; coñecido por tódolos veciños da zona como don Modesto ou “Cagondiola”, era home moi instruído; moito: en ciencias varias, letras e outros mesteres non clasificables que non tiñan nada que ver coas ciencias nin con letras…

   Don Modesto era moi dado á fabulación e, da mesma natureza –carne e óso con tendencia ó pecado-, ca “Lambe cus”, “Cagondiola” empinaba o cóbado coas cuncas de Ribeiro cando a ocasión se presentaba favorable…

   Fixo Deus ou o demo –o maligno sempre está en disposición de enganar ós máis pobres-, que a parada na aldea do Seixido fixera que ámbolos dous, dada a súa inclinación ós néctares extraídos da uva, non puideran, como era previsible, continuar aquel día o camiño cara a reunión de compradores, vendedores e miróns que en Doade se celebraba.

 Na taberna do “Tatexo” desta pequena entidade rural –a única que naqueles tempos había no Seixido, que chegaba abondo para os habitantes que na aldea moraban-, “Cagondiola” e “Lambe cus” –este sen apear a roñosa pucha que levaba na cabeza-, sentados fronte por fronte, man a man, baldeiraron tantas cuncas das espremidas uvas do tinto do Ribeiro que non foron quen de proseguir o camiño cara a feira de Doade como con anterioridade tiñan proxectado…

Cuncas de viño
Cuncas de viño tinto do ribeiro na taberna do tatexo

   Entre cunca e cunca do bo mosto do Ribeiro –ou quen sabe se de tinxida auga-,  que na tasca o taberneiro lles escanciaba sen perda de tempo, don Modesto, home extravertido e falador, aproveitou para contarlle a Bartolomeu das  Pozas máis de ducia e media de incribles fantásticas historias. Case nada… 

   Bartolomeu estivera un tempo en México, traballando en Xalapa Enríquez –ó parecer-, onde oíu algunhas historias antigas de sacerdotes maias, santos, santóns… parecidas ás que don Modesto lle contaba pero non exactamente o mesmo.

  De Xalapa, capital do estado de Veracruz, o que mellor recordaba eran as grandes cabezas en pedra herdadas da tribo dos Olmecas que vira diante dos seus fuciños. Pouco lle faltou para que as romperan en anacos para utilizalas na construcción de casas pero a casualidade quixo que salvaran.

De México o coitado logo tivo que voltar tiñoso para España co rabo entre as pernas porque non lle sentaba ben o clima húmido e a altitude de alí. Dende aquela –dende a súa volta do país americano-, coróase con pucha, quedoulle pegada aquela friaxe na cabeza para sempre.

 A travesía dende o porto de Veracruz, nun barco cargueiro, ata o porto de Vigo durara un mes e medio.

As narracións que oíra en Xalapa Enriquez eran contos para nenos de teta en comparación coas saídas da boca do señor mestre. Estas traían máis ca pasmado ó compañeiro ocasional que compartía con el mesa e mantel.

Falaban unhas si e outras tamén, de deuses malvados, feiticeiras atroces, fermosas e perversas sereas, ananos encantados castradores de homes…

Tiña “cagondiola”, sen dúbida, o día iluminado para contar aqueles terribles contos, posiblemente a necesaria inspiración lle viña debido á axuda do viño que con moito gusto levaba engulido en compañía do bo labrego amigo del dende anos atrás.

Tantas fábulas lle contou don Modesto ó pobre do Bartolomeu das Pozas, por mal nome “Lambe cus”, que o inocente do aldeán xa logo non era quen de distinguir a realidade da ficción. Certamente, como lle ocorría a don Modesto, colaboraba en gran medida a esta confusión o caldo de Carballeda de Avia trasfegado na taberna do Seixido…

Taza vai e cunca vén, viño vai e viño vén, remataron os dous co bocho ben máis cargado do debido.

Sen fume na cheminea da taberna, sendo xa noite pechada, ó querer voltar para as respectivas casas, as pernas non se lle puñan de acordo coas cabezas, por veces parecía como que mesmo se negaban a obedecer as primeiras ás segundas.

   O escolante, don Modesto, pese a que non con moita diferencia, con máis posibles ca Bartolomeu das Pozas, conseguiu marchar con algunhas menos dificultades xa que fóra da taberna esperando por el para facer o camiño de volta para a casa, estaba atada a unha argola da parede, o seu modesto ruan de nome Radiante.

O proceso de subir “Cagondiola” enriba do ruan Radiante para emprender o camiño cara Covelo merecería unha narración á parte. Grazas a que o taberneiro lle botou unha man, senón…

Despedido o escolante cunha aperta de mans, o home de Liñares, despois de ganar nas fortes pelexas da cabeza coas pernas para que estas lle obedeceran; foi indo a pé, mal que ben, polos carreiros do monte procurando non saírse nunca do camiño para non se perder e co fin de chegar á casa antes de que a muller pensara que lle ocorrera algo malo e botara a andar polas sendas en sentido inverso atrás del.

Cando tras moitos esforzos, porque a cabeza e as extremidades non terminaran de poñerse de acordo de todo, canso e todo suoroso, chegou á súa modesta morada de Liñares, o primeiro que fixo foi buscar onde estaba a muller. Non sabía nin como chegara á casa porque non sabía nin por que camiños do monte se metera.

Isolina da Carracha, que xa se levantara para empezar as labores do día, e sen mediar entre eles outra palabra, tivo que escoitar a seguinte historia que recén lle acontecera e que lle contou case sen coller alento:

-Viña eu todo tranquilo, atravesando o monte rumbo á nosa casa, coma sempre, nin moi amodo nin á présa, cando chegando case á carballeira das Ermidas pasoume o que nunca me pasara nin quixera que se repetira outra vez: Sentín un bruído tan forte tan forte que, logo de pasárseme o susto que levei, ó pensalo ben, non dubidei en que tiña que ser un touro de descomunais proporcións o que o tal producía.

 Para quen non o saiba, a carballeira das Ermidas está no Monte do Ceo, na Serra do Suído da parroquia de Antas.

E Bartolo continuou: Eu xuraría polo máis sagrado que o animal de quen viña aquela especie de trono descomunal tería que ser a lo menos tan grande coma a nosa casa. Non habería maneira de poder facer o tremendo ruído que eu oín se fora máis pequeno.

-Déixateme de contos Bartolo –dille Isolina da Carracha- que te coñezo ben dende hai moito tempo e non che creo nada do que me digas. Non fai falta que agora te desculpes pola hora que é, xa me tes acostumada doutras veces… vaite deitar un pouco, anda, vaite deitar na cama a ver se che pasa a melopea que traes enriba… Eu teño que lle ir botar de comer ás vacas á corte, xa é hora e alguén ten que facelo…

-Por estas que che estou dicindo a verdade –di “Lambe cus” bicando os dous dedos índices colocando un sobre o outro en forma de cruz-, xúroche polo máis sagrado que é verdade todo canto che conto. E o caso é que non termina a cousa aí. Eu ó primeiro pensei que se trataría dun boi, pero non era nada diso, o animal que vin non semellaba ser un touro nin nada que se lle parecera…

   Como antes de chegar a velo notaba polo ruído que o que fora viña cara min, escondinme como puiden a toda présa fóra do camiño. Púxenme aniñado detrás duns toxos e dun loureiro grande que alí hai. O que dende o meu escondite vin púxome tódolos pelos de punta puxando pola pucha para arriba; aínda me parece que agora non me baixaron para o seu sitio como é debido.

De súpeto, cando o estrondo se facía máis forte porque se ía acercando a min quen o producía, apareceu aquel enorme xigante ante a miña vista.

Tan grande era o estraño animal que quedei parvo e faltoume a fala sequera para poder berrar pedindo axuda con tanto medo como pasei.

Tiña, o monstro ou o raio que parta á horripilante cousa aquela, un corno grande, coma os que teñen as nosas vacas pero máis grande, no medio da testa, e bufaba tan alto tan alto que metía respeto ó máis temperado.

Cando conseguín calmarme algo, se ben as pernas non me paraban de tremer, puiden apreciar mal que ben que aquel ser deforme estaba medio nu pero tamén andaba medio vestido, levaba tapado algo do peito e as súas partes cunha pel curtida.

Aínda que a pel estaba sen pelo polos dous lados, e xa estaba de cor marrón escuro e sucia,  deducín que por forza tería que proceder do corpo de tres ou catro becerros e non moi pequenos. O monstro era grandísimo.

   Dende o meu escondite na cima do coto, sen moverme nin dar un chío, vin que se movía con moita dificultade, andaba coxeando, subía costa arriba polo lado dereito cara a carballeira coma se viñera moi ferido, eu engruñeime de todo non fora que me vira…

A estas alturas do conto Isolina da Carracha estaba coa boca aberta, non sabería dicir se o seu marido se volvera tolo ou se coa borracheira sufrira unha alucinación, pero Bartolomeu das Pozas, de mal nome “Lambe cus”, pucha na cabeza, non miraba para ela e aínda co sabor do viño na boca continuaba coa súa fantástica narración. 

Cando o brutal animal aquel, estaba xa para chegar á entrada da carballeira pola parte de abaixo, xa preto da Ermida da Nosa Señora, dou un traspé na raíz dun carballo que sobresaía do chan, e caeu de fociños longo como era cos brazos estarricados para adiante.

¡Vaia ruído que fixo!¡Loado sexa Deus!¡Nunca tal cousa oín!

O golpe foi tan forte que o chan tremeu coma se fora un trono seguido dun terremoto, retremeu todo coa caída do inmenso monstro.

Debido á forza da caída, cos dedos da man dereita e con algún dedo da man esquerda, no sitio onde chocou, fixo uns buratos no chan que podería valer para plantar árbores froiteiros. Logo, enzoufado, sen mover a man dereita de onde a enterrara, coa man esquerda, seguramente debido á dor que pasaba, con desesperación fregaba e fregaba no chan, tanta debía ser a dor que sentía o pobre animal…

-¡Ben, home, ben..! créocho todo, todiño tal e como mo dis, pero vaite deitar un pouco na cama, faime o favor… –Isolina da Carracha a pesar de que segue coa boca aberta, non lle cre nada, como é normal, a Bartolomeu das Pozas-, vai para a camiña e segue soñando con xigantes e cabezudos, anda, fai o favor de deitarte un pouquiño…

Á historia de Bartolomeu das Pozas, de mal nome “Lambe cus”, daquela, por máis que a contou nun lado e noutro, ó parecer, non lle dou crédito ninguén.

Pero despois de moitos anos a historia que el contou ó día seguinte en que tiña que haber ido á feira de Doade, podemos pensar que vén coincidindo co que hoxe en día é o lugar coñecido como a Fonte Santa.

Nesta Fonte Santa é onde brotan os sete chorros da auga das Ermidas, dise que de cada unha delas mana unha auga especialmente milagreira, que bebida, na dose adecuada, pode curar diferentes enfermidades. Unha seica vale para curar as enfermidades dos ollos, outra para a dor de oídos, a terceira para curar a gorxa…

No lugar onde ó parecer o estraño animal ó que se refería “Lambe cus”, fregou con toda a forza da súa man esquerda, coa desesperación que a dor lle producía, e a poucos metros de onde están situadas as milagreiras fontes, hai hoxe unha pequena explanada na que está emprazada a capela da Nosa Señora das Ermidas venerada en toda a comarca polos favores que concede ós seus devotos. Pensaríase que a explanada é o actual igresario que hai arredor da Ermida.

Nos tempos actuais, neste lugar tan fermoso do noso país, o monte do Ceo, celébrase unha romaría moi concorrida por xentes chegadas de toda a provincia e de outros lugares, nos días primeiros do mes de agosto.

Disque Bartolomeu das Pozas, de mal nome “Lambe cus”, non sacaba a pucha da cabeza nin á hora de durmir.

Manolo Gulias Márquez

Manolo Gulias Márquez

Docente

Xosé Manuel Gulías Márquez naceu en Pontevedra en 1952, pero foi bautizado en Forcarei de onde eran seus pais. En 1983 aprobou as oposicións por ciencias logo fixo a especialidade de galego e daba as clases nesa lingua. O seu último destino levouno ao instituto onde estudou, é dicir ao Valle Inclán, non podía estar máis feliz xa que despois de case 20 anos non tivo que volver coller o coche. Neste instituto estivo 18 anos ata que con 65 xubilouse, porque xa tiña o tempo de servizo e xa tocaba. Colabora con nós relatando as súas viaxes.

Historia de vida

A mestra

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥