Rosa María López Lorenzo por Ana Santos

A vida da familia mudou cando o tío Gerardo casou cunha muller emprendedora que revolucionou a tenda familiar. Pouco despois, os pais decidiron emigrar a Nova York grazas á axuda dun veciño. Corría o ano 1959 e, ao seren arxentinos, puideron entrar nos Estados Unidos con facilidade. Obtiveron axiña a residencia. Ao ano seguinte marcharon Rosa e a súa nai. Ela tiña apenas sete anos e deixou en Galicia toda a súa infancia feita: a primeira comuñón, a confirmación, a aldea, os avós. Aínda hoxe conserva lagoas daquela época, como se o cambio tan brusco lle borrase anacos da memoria.

Lembra tamén un episodio de cando tiña catro anos e foi a Pontevedra visitar uns parentes. Perdeuse pola rúa Sarmiento e unha muller recolleuna e levouna á radio local. A nai atopouna ao escoitar pola emisión: “Son Rosa López Lorenzo, de Quireza, e teño un tío en Pontevedra que vende reloxos”.

Antes de marchar definitivamente fixeron unha viaxe durísima a Madrid para preparar os papeis da emigración. Pouco despois embarcaron no Guadalupe, saíndo desde Vigo. Pararon en Cádiz, onde estaban os avós, e tras quince días de travesía chegaron á cidade das oportunidades: Nova York.

Houbo que escolarizala axiña. Tiña oito anos e entrou nunha escola onde só se falaba inglés. Era un centro mixto e non había nenos hispanos. A pesar de que xa sabía escribir perfectamente, a súa fermosa caligrafía redonda tivo que transformarse para adaptarse ás letras americanas. Estivo naquela escola desde abril ata xullo e, ao chegar os campamentos de verán, metérona nun deles. Pouco a pouco empezou a traducir frases, a entender conversas, a defenderse nun idioma novo.

O seu irmán naceu en 1963. Rosa cambiou varias veces de escola. Recorda especialmente a Miss Papoulas, unha profesora que pensa que era grega, e tamén a Encarnation School, un colexio católico onde era difícil entrar e no que remataría os estudos ata sétimo de EGB.

Naqueles anos os seus pais relacionáronse cun matrimonio coruñés. Fixéronse amigos e decidiron coller unha pequena tenda que quedaba libre, unha especie de bazar onde se vendía de todo, como os “todo a cen”. Foron anos bos, aínda que tamén difíciles. A amiga tivo dous xemelgos, un deles con síndrome de Down, e o marido acabou querendo regresar a España. Finalmente venderon o negocio.

Rosa sempre sentiu paixón polas linguas. Gustáballe especialmente a maneira de ensinalas: a través da lectura, descubrindo personaxes, palabras e emocións. Tiña unha amiga cubana chamada Ivette coa que compartía moitas horas.

Con trece anos volveron a España para pasar o verán. Viaxaron no barco Independence e chegaron a Lisboa. Eran os anos setenta e ela estaba en plena adolescencia. Os tíos comezaron a dicir aos pais que talvez sería mellor deixala quedar en Galicia. Pensaban que aquí tería máis oportunidades e máis estabilidade. Rosa lembra aquel momento entre bágoas, agarrada á idea de que a estaban deixando atrás e, ao mesmo tempo, intentando convencerse de que era o mellor.

O primeiro ano preparou o exame de ingreso grazas á axuda dos tíos Erundino e Carmen, que tiñan pasantía. Durmía en Pontevedra cos tíos Maruja e Rafael, aínda que sempre que podía escapaba para a aldea, onde se sentía protexida.

No exame oral de literatura, un profesor sorprendeuse da súa idade e preguntoulle como podía ter aquel nivel sendo tan nova. Ela respondeu simplemente que viña dos Estados Unidos. Co tempo decataríase de que aquel home era Gonzalo Torrente Ballester.

Primeiro estudou no Valle-Inclán, pero a nai decidiu ingresala interna nas Calasancias, onde había moitas fillas de emigrantes. Garda un recordo fondísimo da madre Julia e tamén da madre Josefina, a directora, que lle daba clases particulares de inglés para que non perdese o idioma. Foi a primeira alumna de inglés do colexio.

Entre os profesores e monxas quedaron nomes gravados na súa memoria: Tilve, Guillán, Nené, Rocafort, Paco Gulías, a madre Inés, Patrocinio, Carmen, Perfecta ou Rosa, a encargada das internas.

Con dezasete anos coñeceu a José Manuel, delineante, e apenas un ano maior ca ela. Entre risas, paseos e un amor que foi medrando sen facer ruído, Rosa quedou embarazada.

Viaxou a Nova York no Nadal e non se atreveu a contarllo á nai de inmediato. Cando finalmente falou con ela, a reacción foi complexa, pero decidiron seguir adiante e casaron en marzo nunha cerimonia íntima e humilde. O padriño acabou sendo o taxista que os levou. Foron vivir coa avoa Vicentina para non deixala soa en Pontevedra.

José Manuel soñaba con ser médico. Rosa daba clases particulares de inglés e el traballaba de delineante mentres empezaba Medicina en Santiago. Viña as fins de semana. Naceu Manuel e comezou para ambos outra vida feita de esforzos e renuncias.

Ela aprendeu a ensinar inglés ensinando. Primeiro nunha academia, despois no Sagrado Corazón, onde falou co padre Rubio e traballou durante dous anos. Máis tarde marcharon para Santiago. O pai de José Manuel, que vivía en México, axudóunos a mercar unha casa alí. Permaneceron en Santiago ata que el rematou a carreira. Rosa traballou no colexio San Jorge e, no último ano, volveron a Pontevedra mentres el facía as prácticas no hospital.

Foi a tía Carmen quen a animou a estudar Maxisterio. E así empezou unha nova etapa.

Nos anos oitenta había demasiados médicos e pouco traballo. A través dun amigo souberon que en Zamora as listas do paro funcionaban mellor. José Manuel marchou primeiro e pouco despois trasladouse toda a familia. Rosa quedou coidando dos dous fillos mentres remataba Maxisterio pola especialidade de inglés e seguía dando clases particulares.

Pasaron sete anos en Zamora. Logo conseguiron regresar a Galicia, aínda que o fillo levou mal o cambio e chegou a pasar un ano sen falarlles. José Manuel aprobou as oposicións de médico APD e pediu destino pola zona de Caldelas porque lle gustaba especialmente aquela paisaxe.

Compraron un piso en Pontevedra e Rosa volveu quedar embarazada. A tía Carmen animouna outra vez, desta vez para presentarse ás oposicións de ensino. Aprobou cunha moi boa nota.

Co paso dos anos chegou Sara, completando unha familia de tres fillos que se converterían no grande orgullo de Rosa. Fala deles cun brillo especial nos ollos, desa maneira tranquila e fonda coa que as nais falan do máis importante da súa vida. Manuel seguiu o camiño do esforzo e da responsabilidade que viu na casa; Ana herdou a sensibilidade e a capacidade de estar pendente dos demais; e Sara, a máis nova, achegou á familia unha enerxía alegre e decidida que Rosa describe cun sorriso constante. Entre mudanzas, traballos, estudos e sacrificios, os tres medraron sabendo sempre de onde viñan e escoitando as historias da aldea e da emigración que a súa nai nunca deixou de contarlles.

Os primeiros anos foron unha auténtica loucura: escolas distintas, desprazamentos continuos, substitucións de apenas tres días. Comezou en Arcade e acabou en Bueu. Máis tarde estivo tres anos provisionais en Cerdedo, dando clase aos fillos de amigas da infancia.

Foi tamén unha época dura pola enfermidade do pai. Conseguiron arranxarlle os papeis para operalo en Montecelo. El quixo regresar a Nova York para despedirse dos amigos e, cando volveu, xa tiña metástases. Morreu con só sesenta e nove anos.

Tamén se implicou durante un tempo na política local, unha experiencia que viviu con ilusión pero que lle permitiu coñecer tamén a parte máis dura dese mundo. Houbo momentos de tensión e comentarios que a marcaron, ata o punto de que lle chegasen a dicirlle ao seu marido: “Dille á túa muller que vaia para casa”. Co tempo, porén, Rosa preferiu quedar co aprendido daquela etapa e seguir vinculada á vida social e cultural da comarca doutros xeitos .

Cando cumpriron cincuenta anos de casados viaxaron ao Xapón, un país ao que volvería sen dubidalo. Máis tarde chegaría Exipto, unha experiencia que non repetiría. Lembra con especial emoción unha viaxe a Nova York cos fillos, unhas vacacións de Nadal inesquecibles que pecharon dalgún xeito o círculo da emigración. Aínda conserva o desexo de coñecer Arxentina.

Ten dous netos, Manuel, que estuda Bioloxía con vinte e un anos, e Mateo, de dezaseis, que cursa Bacharelato.

Entre os seus soños pendentes está o de ter tido unha relación máis fonda coa nai. Sente que a coñeceu verdadeiramente só nos últimos anos da súa vida, antes de morrer con setenta e tres anos. Outro desexo que lle queda é ver ás súas fillas formar unha familia.

A súa nai traballou durante anos en casas de familias adiñeiradas de Nova York. Estivo no edificio Dakota coa señora Stelley e, en 1976, comezou a traballar na casa de John Lennon. Sempre dicía que lle gustaba del a naturalidade, o pouco que lle daba importancia á fama. A casa era elegante, pero sinxela. Coñecéronos entre 1976 e 1980.

No ano 2000, Rosa coñeceu a Eduardo Herrero e escribiu un libro contando aquela historia. O xinecólogo e gran admirador de John Lennon, Chema Ríos, interesouse polo tema e acabaron publicando outro libro que presentaron en televisións e radios de todo o mundo.

A nai enfermou en Castellón, promovendo o seu libro. Trasladárona en ambulancia a Montecelo e morreu apenas tres meses despois. Rosaura levou a súa historia por moitos lugares e atopou sempre unha acollida emocionada, como se na vida daquela muller emigrante tantas outras persoas recoñecesen tamén algo da súa propia memoria.

Con ese pouso de tristeza, a conversa mudou finalmente cara á parroquia, á aldea e á vida de sempre, como quen regresa, unha vez máis, ao lugar do que nunca marchou de todo.

Rosa fala disto cun convencemento fondísimo. Di que sempre lles repetiu aos fillos que nunca esquecesen de onde viñan, que a súa nai nacera nunha pequena aldea de Quireza e que saber quen somos e de onde vimos é algo demasiado importante como para perdelo.