José Fernando Filgueira Iglesias por Ana Santos

José Fernando Filgueira Iglesias por Ana Santos

José Fernando Filgueira Iglesias naceu en Pontevedra o 5 de outubro de 1940, fillo de José Fernando Filgueira Valverde e María Teresa Iglesias Oscáriz.

Foi o segundo fillo de cinco, catro mulleres (Araceli, Teresa, Pilar e Ánxeles) e el, o único varón.

A súa infancia e adolescencia transcorreron na gran casa familiar que tiñan en Arcebispo Malvar, que contaba con tres entradas.  A planta superior da vivenda estaba alugada e as fillas dos inquilinos xogaban con eles  no gran xardín da propiedade. A planta baixa era para o servicio, pasar o ferro, e lavadoiro, no primeiro andar estaban os dormitorios, cociña , comedor e salas de estar. A vida dos rapaces transcorría entre o xardíns e as habitacións do baixo.

Empezou na escola, que montara a Deputación no hospicio, aos 4 anos, onde se utilizaba o método Montessori. Lita Rodríguez Figueredo, Rita e Celia García Alén eran as súas mestras. Nas aulas había nenos e nenas e ían tamén os/as rapaces/as do hospicio. O primeiro día partíanlle os lapis e os cadernos en dous para compartir cos que menos tiñan, despois do cabreo inicial, comprendías o valor de compartir cos demais. Nesa escola botou dous anos e foron os seus compañeiros Abeigón, Moreira Carrascal etc.., logo foi ás Doroteas, onde fixo a primeira comuñón, alí a que mandaba era a madre Ramírez, de Lugo como a súa nai.

Familia Filgueira Iglesias
Familia Filgueira – Iglesias

Aos 7 anos pasou a un colexio a facer a Preparatoria para entrar no instituto, estaba na rúa Peregrina, o mestre era Cándido Lozano Zuza, mestre curioso e innovador que marcharía a Suíza e posteriormente a Venezuela para facer a licenciatura de Psicoloxía na Universidade Católica Andrés Bello.

Don Lino García García era profesor de Relixión, arcipreste de Lérez, ecónomo da Peregrina e prelado doméstico de Su Santidad, era como un tío maior ademais de director espiritual da súa avoa. Con el empezou de sancristán na Peregrina con 10 anos, Era un crego de rito austero evitando sempre que non se che puidera aplicar aquilo de  “Se queres ver un papán mételle un incensario na man”….

comuñón Fernando
O día da primeira comuñón
Fernando Monaguillo
Fernando de monaguillo
Fernando e o can
Fernando e un can
Fernando 13 anos
Fernando con 13 anos

Aos 9 anos entra no instituto, onde tivo profesores da talla de Viéitez en Matemáticas, D. Mariano en Ciencias, Julián Álvarez Villar en Arte, Ramón Dios Vidal, catedrático de Física e Química que viña becado de Oxford, mais en 4º deulle esta materia Mosquera Caramelo, que tiña unha farmacia en Carballedo; Aquilino Iglesia Alvariño en latín e, como non, José Filgueira, profesor de literatura, que como era o seu pai non podía puntualo, iso facíano outros profesores que interrompían sen avisar no medio da clase para facerlle preguntas.  O profesor de EF foi Abeigón (médico) aínda que durou pouco no posto a raíz dun incidente cun chifre que mercou na ferretería Varela e fixo que os profesores protestaran polos asubíos no patio interior, logo tería a Joaquín González, pai de Nené.  

 En 3º de bacharelato chegaron Corrochano, que veu a Pontevedra como Xefe  provincial do Fronte de Xuventudes e procedía da Escola de Mandos, “José Antonio” de Madrid, Rodiño e Lilo Paz foran os seus axudantes  Corrochano tiña uns dotes de mando excepcionais, recorda que se puña de lado do plinto para dar seguridade e corrixir os alumnos. El non saltou nin o plinto nin o potro ata 4º, axudado nun verán polo seu amigo Roberto García Alén. Formou parte do equipo de atletismo. Facía medio fondo, chegaron a ser campións nacionais de Ximnasia Educativa.

Carreira 1200 en Balaidos
En Balaidos nunha carreira de 1.200 metros

Ao cumprir 18 anos quixo facer a mili por milicias universitarias, pero en agosto do 58 o pai díxolle que o dia 1 se presentara no cuartel de San Fernando voluntario en Parques e talleres, tendo,  durante tres anos nos veráns, oficina polas mañás e gardas polas tardes,  o cal lle cortou as amizades e non lle permitiu  examinarse por milicias.

“pero o titulo non daba chegado, e nese tempo de “impas” considerouse médico polo Vaticano.

Jose Fernando Filgueira Iglesias

No cuartel de San Fernando había ao entrar un mosaico con uns versos de Calderón de la Barca que tivo que aprender de memoria. Eran 16 versos que memorizou en poucos minutos. O sarxento ficou abraiado porque o normal era que se tardasen unhas horas e el explicoulle que os libros de Medicina tiñan mais de mil paxinas  que aprendelos de memoria.

Aquí la más principal
hazaña es obedecer
y el modo cómo ha de ser
es ni pedir ni rehusar.

Aquí, en fin, la cortesía,
el buen trato, la verdad,
la firmeza, la lealtad,
el honor, la bizarría,
el crédito, la opinión,
la constancia, la paciencia,
la humildad y la obediencia,
fama, honor y vida son
caudal de pobres soldados;
que en buena o mala fortuna
la milicia no es más que una
religión de hombres honrados.

A súa idea era ser catedrático de literatura pero decatouse que o seu nivel de latin era moi cativo e decidiu facer PREU para facer Medicina cousa que seu pai aprobou xa que había máis médicos na familia. Para arranxar a eiva que tiña coas  matemáticas tomou clases particulares con Astor, o que lle permitiu aprobar a selectividade e tamén as matemáticas de primeiro de Medicina

Marchou a Santiago e quedou os dous primeiros anos  na “Estila” unha residencia do OPUS DEI, logo virían as súas irmás Teresa e Araceli, que estaba en Navarra, e quedarían nun piso alugado na praza de Cervantes onde tivera a súa primeira consulta o Dr. Luciano García Alén.

Dos profesores da carreira lembra a D. Luís Iglesias Iglesias, moi bo profesor, que mirando co microscopio facíalle debuxar as celiñas da cáscara dunha cebola e a impronta dunha pataca tinguida con lugol, practica que xa fixeran en 3º de bacharelato no laboratorio de Don Mariano, e decepcionouse un pouco co sistema, lembrábase da frase de Alfonso X o sabio “Estudio é comunión de mestres e escolares” de alí xa viñamos. Rivas Márquez foi un profesor brillante, Echeverri en Anatomía, Ramón Domínguez catedrático de fisioloxía. As prácticas clínicas resultábanlle decepcionantes , máis de 40 alumnos nunha aula en escaleira cun enfermo no medio e o profesor percutindo no corpo do doente ante o balbordo dos demais.

Cando gañou a cátedra de Santiago, o profesor Perianes Carro viña de Madrid tres días por semana e no meu curso acumulara a Patoloxía Xeral e a Médica I mesturando os alumnos das dúas  materias e dando media hora de unha e media da outra. Era un bo profesor, pero a el pareceulle inmoral a acumulación das dúas cátedras  e decidiu marchar para Navarra a unha facultade incipiente, do OPUS DEI, onde cando chegaron eran 12 alumnos por aula, logo pasaron a 25, dos que 3 eran de Santiago. Alí entrou en 5º de carreira coa Patoloxía Xeral  de 4º. Vivía nunha pensión con outro compañeiro de Santiago.  

O decano, D. Eduardo Ortiz de Landázuri, tivo cos tres galegos un encontro paterno filial. Baixaba don Eduardo as escaleiras da facultade cara a cafetaría, coa plana maior do profesorado; fixéronse a un lado para deixalos pasar,  parou e abrazounos os tres e díxolles :”Que? Vostedes son os galegos que comezan hoxe?”  Responderon que si. “Pois veñan comer connosco”. “Non, xa o fixemos”. “Pois logo veñan a tomar un café”. Fomos e sentamos xunto con todos eles,  aquilo abriunos de verdade as portas da Facultade, que estaba en Barañaín, a 5 km de Pamplona, onde practicamente facían a vida.

Fernando estudante
Durante unhas prácticas

En Pamplona estivo desde o ano 1961 ata o 64 que se licenciou, os dous primeiros anos tiña que examinarse en Zaragoza de oínte, xa no terceiro ano puido facelo en Navarra pero o titulo non daba chegado, nese tempo de “impas” considerouse médico polo Vaticano.

A Pontevedra viña pouco, polo Nadal e no verán ata pasado San Fermín, alí estaba como alumno interno. No Nadal de 1964 volveu á casa disposto a atopar traballo e pediu unha beca de axuda   na Universidade de Navarra que lle concederon de maneira indefinida, en medicina interna, gañaba 3000 pesetas.  Aínda non tiña o titulo de médico e rumoreábase que llo ían dar pola Universidade Católica de Lovaina, finalmente o estado español recoñeceu os títulos de Navarra, daquela os Médicos en Formación non tiñan que estar colexiados. Estivo alí nunha praza de axudante de medicina interna ata marzo de 1965, catro meses.

D. Eduardo Ortiz, o decano díxolle que se preparara para unha praza de bolseiro para a Deputación de Navarra, pois precisaba unha persoa de confianza e leal a Universidade, botou os papeis e concedéronlla. Pasou a vivir na residencia cun soldo de 1800 pesetas, mantido e con ¼ kg de café comida e cea, logo pasárono a consultas externas e deixou a residencia.

O seu xefe e mentor  D. Jose Bueno Gómez Prof. De Patoloxía Xeral e formación xermánica díxolle que tiña que pensar en  marchar para Alemaña, nese momento Navarra era a única facultade de España que tiña Alergoloxía no seu programa docente con Alberto Oehling Ruiz como xefe do departamento quen lle conseguiu unha praza de “médico invitado” no “Instituto de Investigacións alergolóxicas e Astha-Klinik” en Bad Lippspringe baixo a dirección do Prof W Gronemameyer pero como a lingua era un obstáculo recomendáronlle que buscara un profesor de alemán, mais el non tiña nin medios nin tempo, pediu que lle  conseguiran unha praza no  Goethe institut, onde tivo que pagar 1500 marcos por 8 semanas de aprendizaxe intensiva con 6 horas de clase e outras tantas de estudo, os cartos emprestoullos un crego  de españois, el quería firmar un papel, non obstante  o crego díxolle: ”Que vale máis  a túa firma o a túa palabra?”, e así quedou. Seu pai mandoulle 750 marcos e logo o resto. A súa profesora era alemá-brasileira, ao principio só falaba en infinitivo, pero ao cabo das 8 semanas xa puido dominar un pouco o idioma, ademáis que con axuda da bibliografía que lle daban poidese continuar aprendendo.

Volveu ao instituto de alerxia e asma e estivo alí ano e medio, cobrando o soldo de médico adscrito.

Veu a Pontevedra casar en xuño de 1966 con Elena Álvarez Calvo a súa noiva do instituto, estaba nun curso menos ca el, coñecéraa por amigos comúns e comezara na cuadrilla  ata que logo pasaron a ser dous, cando se prometeron decidiron casar antes dos 5 anos de   noivado e así o fixeron, aos 4 anos, once  meses e un día. Cando el marchou para Navarra ela foise para Londres un ano, o seu foi un noivado postal, escribíanse case todos os días, logo ela foi para Bilbao facer un curso de arte e xa se vían máis as fins de semana.

Boda Fernando
O día da súa voda con Elena

Levou a Elena para Alemaña e cos cartos que lle regalaron da voda mercaron un Volkswagen, alí naceron José e Astrid Elena que se levan un ano. Cambiou de hospital e quedou ata maio do 70.  Nun congreso alemán de alerxia atopou a o Dr. Oehling e ofreceulle unha praza en Navarra. Lembraba o que lle dicía seu pai “É mellor volver e confundirse que quedar e confundirse”.

En xuño do 70 naceu Elena, deixou a muller e os 3 fillos en Pontevedra e volveu a Navarra aínda que viña todas as fins de semana. Dadas as circunstancias pediu un aumento de soldo pero como non llo deron despediuse e montou en Pontevedra unha clínica privada de Alergoloxía  en Augusto González Besada, antes de abrir xa tivo o seu primeiro paciente, un home que tiña unha dermatite exfoliativa por alerxia á penicilina.

En febreiro do 71 empezou a consulta privada e a mediados do 72 chamárono do Hospital para cubrir unha praza de adxunto interino, compaxinaba a privada coa pública. Cando abriu Montecelo interesouse por unha praza de adxunto que gañou e tomou posesión alí, durante un breve período de tempo compaxinaba a súa consulta co Hospital e con Montecelo despois renunciou a praza do Hospital.

En outono do 1976 concursou a unha praza de Xefe Clínico de Medicina Interna no recentemente inaugurado Hospital “Arquitecto Marcide” do Ferrol  en ausencia do Xefe de Servizo, puido exercer esa función durante dous anos, foi unha grande experiencia coñeceu a xente interesantísima e quedou vacinado para non aspirar nunca mais a unha xefatura de Servizo. En Ferrol di que ten a marca galega de gardas continuadas en 12  días e tamén de ser o primeiro, que el coñeza, de sanitario agredido no Servicio de Urxencia con fractura de xeonllo.

fernando douctor

Todo isto promoveu a súa volta a Pontevedra, ingresando de novo no Hospital Provincial, do que será director médico desde 1989 a 1992 e onde deu forma ao Servizo de Alergoloxía.

 Xubilouse o 31 de agosto de 2008 e o 4 de setembro dese mesmo ano a Elena empezáronlle  a doer a costas e descubriron que tiña un cancro de pulmón, polo que volveu a meterse na roda da medicina como acompañante da súa dona aos tratamentos, mais no Nadal de 2011 Elena morreu e no 2013 pechou a consulta.

Coñecía a Silvia de toda a vida. Seu pai, Manolo, era o seu padriño; ela xa enviuvara e viña sempre a Pontevedra en vacacións estivais.  No verán do 2012, cando veu de vacacións, a el dixéronlle que “había que mover un pouco” a Silvia que lle quedaba moito de Galicia por coñecer e a ela que “tiña que tirar de Fernando para saír”.  Así foi como empezaron a facer viaxes de un día, moito tempo de cabina. Ao rematar o verán, ela volvía para Madrid e el lanzouse e acordaron vivir xuntos.

Considérase un home que ama a cultura pero non lle puido dedicar o tempo que merecía. Sirva de exemplo, a súa etapa no Ateneo. Empezou cando, despois da presidencia de Juan Fraga, non atopaban substituto, e formouse un grupo con Antón Louro, Carlota Román e Palleiro, Marisa Paredes, Xaime Domínguez Toxo, Anton Sobral e moitos máis e pedíronlle que entrara con eles na directiva; aceptou, pero daquela, coas horas na clínica e no hospital, non tiña nin tempo para ler.

Cando Justo Peón lle fixo unha entrevista na radio sendo director do hospital, mandou a un periodista á rúa a preguntarlle á xente se coñecían a Fernando Filgueira, só dous de vinte sabían que era médico, algún que era fillo de Xosé Filgueira e outros non o  coñecían, aí desapareceu a soberbia toda, foi unha cura de humildade moi grande. “Pode un  pensar que te coñece todo o mundo pero es un “niquitate, en realidade non te coñece ninguén”

Filgueira

Falamos de viaxes cóntanos que ten dúas inesquecibles e as dúas teñen que ver con subidas de dous ríos, o Nilo e o Douro. No  Nilo foi cando tivo ocasión de coñecer a vella  cultura exipcia da man dun guía con ampla información de relixións comparadas  a relación da plebe cos deuses, e sobre todo a do Sumo Sacerdote interpretándolle ao faraón a vontade dos Deuses nun punto onde a cripta dos templos volve a ter dimensións humanas   iso impactoulle moito.  A do Douro foi no barco dun amigo desde Porto a España pasando polas esclusas, a paisaxe e engaiolante

Para Fernando a paisaxe máis bonita está no Monte de  Santa Tegra e un sitio onde se pode gozar da tranquilidade sería Noalla.

Non lle quedan cousas sen facer, quere seguir vivindo acompañado por Silvia e os seus fillos “para ben criados”. Tivo a sorte de abrir tres hospitais, ter tres fillos, tres netos, adquiriu o titulo de Mártir Sanitario, aprendeu moito dos movementos sindicais, deuse conta que en Pontevedra tiña amigos, séntese de Pontevedra, pero non ptv,  porque nunca exerceu diso.

Deixamos a Fernando pensando que talvez queden cousas sen contar, teriamos para un par de días máis, iso seguro.

Fernando no granero Delmás
Ana Santos Solla

Ana Santos Solla

Profesora de E.F.

Son Ana Santos, nacín en Pontevedra no ano 1960, a miña infancia estivo moi ligada a Santa María de Xeve, a terra da miña nai, son a terceira de 8 irmáns, a maior das mozas, a máis vella como me dicían de pequena. Sempre me gustou o deporte e estudei INEF en Madrid, estiven 34 anos no IES Valle Inclán impartindo Educación Física alí foi onde coñecín ao resto dos meus compañeiros que agora me acompañan neste proxecto. Decidín xubilarme para dar un novo rumbo á miña vida e levar a cabo este tipo de iniciativas como @devellabella ue pretende que o envellecemento activo convértase en embelecemento persoal e poder achegar a miña experiencia nesta etapa da vida.

Nós os maiores aínda temos moita guerra que dar, espero que este blogue motívevos a querer colaborar connosco.

Luisa

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Encadernación Viñas por Peque González Nóvoa

Encadernación Viñas por Peque González Nóvoa

Hoxe contamos a historia da Encadernación Viñas, un espazo cheo de vida, polas letras que alí habitaron e polas persoas que as trasladaron a tantas e tantos pontevedreses que, coma min, medraron con Viñas. Nunha longa e moi amena conversa con Caqui Viñas, tentei recoller algo da esencia máis auténtica deste emblemático lugar.

A mediados do século XIX, sobre 1850, na rúa Peregrina de Pontevedra, José Viñas funda o obradoiro de encadernación Viñas. Xa andado o século XX, o seu fillo Indalecio e os seus netos, ampliaron o negocio familiar que pasou a ser a Encadernación, libraría e papelaría Viñas, que moitas persoas da cidade recordamos con tanto cariño, e da que estiveron ao fronte Cotono (Jose Antonio), Marité e Caqui (Joaquín) Viñas.

Esquina da librería

Na conversa con Caqui, vai debullando recordos de toda a súa vida, dedicada ao mundo do papel, dos libros e do entroido. Entendo que non triunfe o libro electrónico, o cheiro a papel é inesquecible. Ese cariño de pasar a folla e coidar o libro, incluso o libro de texto, sempre vai estar presente, é inigualable.

Caqui Viñas

O feito de ser a única encadernación que había en Pontevedra, e a calidade dos seus traballos, levou ao seu obradoiro a clientes de recoñecido prestixio, como Castelao ou Torrente Ballester, ambos os dous viciños da cidade nunha época importante das súas vidas, ou clientes doutros lugares de Galicia, incluso do estranxeiro, por encargos feitos por pontevedreses exiliados, como Sebastián González, para algunha universidade americana. Foron tamén responsables da encadernación  do primeiro dicionario de galego que editou Galaxia, en tres tomos, de Eladio R. González. E de traballos encargados por organismos oficiais para agasallos a Franco ou algún Papa.

Se alguén lle tiña cariño a algún libro, viña a nós”.

Caqui estudou Perito mercantil, combinando os estudos co traballo na libraría. “ Ao enfermar meu pai, tiven que poñerme a traballar no negocio familiar.” Dos negocios da veciñanza da rúa, trae a memoria un incidente que houbo na posguerra na zapataría Melero, cando lle foi tirado o material pola rúa, e moitos dos viciños, que non todos, axudáronlles a recollelo.

ilustracións de Caqui Viñas

Como  persoa inmersa no mundo da cultura, participou na vida activa da cidade nos últimos anos da ditadura e na transición. “ Son socio fundador do Cineclub de Pontevedra, que fundamos un grupo de persoas movidos por Juan Manuel Lazcano. Nesa época fundouse tamén Amigos da cultura e o Ateneo. Había unha vida cultural impresionante na cidade. Recordo a que se montou cun ciclo que organizou o Ateneo, sobre Theilard de Chardin. Proxectabamos no local que tiña o Ateneo na esquina da Michelena con Gutiérrez Mellado. A policía secreta tamén facía acto de presenza nas proxeccións e actos, e os directivos tiñan que ir ás veces por comisaría a dar algunha explicación. Había xente cun talle intelectual impresionante.”

Nunha cidade cun abano importante de librarías, a relación coas “clásicas” foi moi boa. Tivemos boa relación coas de sempre, El Pueblo, Paz e Luís Martínez (Escolma). E tivémola moi boa tamén con Michelena. Se a algunha lle pedían un libro que nós tiñamos e ela non, cedíamosllo, sen problema, e elas o mesmo. Sempre houbo esa cooperación

O escaparate de Viñas foi sempre un espazo vivo, habitado por distintos personaxes, mesturados entre libros, máscaras e pastores. O entroido en Viñas é unha institución.

  “O primeiro en vender artigos de entroido foi o Gran Garaxe, cunha grande colección de máscaras de cartón, que se desfacían a medida que pasaba o día. Nós fomos os primeiros en traer unhas perrucas que cando menos, semellaban pelo auténtico. Podían peitearse, tinguirse e amañarse como quixeses. Non eran negocio, duraban moito”. De sempre houbo en Pontevedra festas de entroido, chamadas naquel tempo escuro “festas da primavera”, porque o entroido estaba prohibido.

os reis magos

Non se podía andar con máscara pola rúa. Eu tiven un encontronazo cos grises, acurraláronme en García Camba, onde estaban os cines, esixíndome que quitara a carauta. Eu insistía en que estaba pintado, e eles empeñados en que sacara a máscara, ata que chegou un xefe superior que me meteu no baile do Coliseo e, cando rematou, marchei correndo para casa.”

O entroido de Pontevedra non tería sido sen Viñas, pero hai outra época do ano tamén moi importante no negocio, o Nadal. O escaparate mudaba nun deserto cheo de pastores, ovellas, reis e lavandeiras, que anunciaban unha data importante, a noite de reis.

Meu irmán, un sobriño e eu, e nalgunha ocasión meu fillo, vestiamonos de Reis, para min, a mellor festa do ano. A cantidade de nenos que se achegaban a nós, eso é impagable. Recordo un que nos protestou porque os xoguetes lle chegaran sen pilas. Son recordos imperecedeiros.”

Como outras anécdotas que acompañaron aquel escaparate vivo. “Un día, unha editorial mandounos unha cámara de fotos para sortear. Puxémola no escaparate e roubárona. Decidimos poñer un cartel: Prégase á persoa que levou a máquina de fotos, devólvaa ou veña coller o resto. Durante un ano, todos os luns poñiamos un letreiro alusivo ao roubo da cámara, como os romanos con Asterix: confesa, fuches ti quen roubou a cámara. Ese tinglado durou un ano.

Con esa mesma filosofía de emprego do humor, a libraría Viñas traspasou o seu umbral e fixo bandeira do coidado do xardín da rúa diante do negocio, ou máis ben fixo ovella. Como non recordar a ovella que reivindicaba con distintos carteis que non se pisara o cespede.

O día 1 de abril, celebrábase en Galicia o día dos santos inocentes, o día dos enganos. Co propietario da cafetería Bethoven, que estaba fronte a nós, unha noite montamos un tendal con roupa vella. Así naceu a defensa do xardín, co primeiro letreiro que poñía “ Non pase por aquí, coño!”. Houbo a quen lle sentou mal, e destrozaban o que poñiamos, incluso cando os viamos, e houbo outros veciños que nos apoiaron. Así naceu a ovelliña, co letreiro tan coñecido: “Os animaliños pasan, as persoas non”. Esto durou un ano, e no entroido puxemos un loro que nos roubaron e tivemos que facer outro, para queimalo. Con isto rematou a reivindicación do xardín.”

Xardíns en Daniel de la Sota
Librería Viñas

Esa creatividade coa que Caqui nos agasallou, trasladouna sempre, e segue no empeño, ao debuxo. Os seus trazos e caricaturas son atesourados por moitos amigos.

 A Encadernación, libraría e papelaría Viñas pechou as súas portas no ano 2005. As máquinas da encadernación, de 1850, estiveron a piques de ser compradas para a biblioteca pública polo director que había daquela, pero finalmente acabaron en mans dun particular.

Para moitas persoas de Pontevedra, o espazo no que viviu tantos anos segue a ser a esquina de Viñas.

 Agradecemento a Follasverdes e a Toti Dios polas fotografías e ilustracións.

Caqui
Peque González Novoa

Peque González Novoa

Profesora

Son Peque González Nóvoa. Nacín en Pontevedra hai 63 anos, nunha familia das de aquela, “numerosa”. Estudiei Psicoloxía en Santiago e dediquei toda a miña vida laboral á docencia, no ensino público; nos primeiros anos como mestra de infantil e posteriormente como orientadora, ata que hai dous anos decidín pasar a esta etapa chamada xubilación. 

No meu percorrido de vida acostumo a definirme como muller, mestra, nai e avoa, sen orde prevalente, por que considero que son os elementos que conforman quen son.

Achégome a este grupo de xente que tivo a boa idea de poñer en marcha este proxecto “De vella a bella” coa intención de aprender e poder aportar un micrograo de area. Neste contexto no que vivimos, e nesta situación de pandemia, creo que todo o que implique a activación das persoas, sexa cal sexa a súa idade, é positivo. 

Salomé Álvarez

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

José Rivas Fontán por José Cerdeira Soto

José Rivas Fontán por José Cerdeira Soto

Entrevista a José Rivas Fontán, primer alcalde democrático de Pontevedra después de la muerte de Franco.

            Esta entrevista, la primera que hago en nuestro Blog DE VELLA A BELLA, consta de una primera parte en la que el exalcalde tiene todo su protagonismo, en la que es  dueño y señor, y una segunda en la que yo le hago una serie de preguntas.

Foto en la alcaldía

ORIGEN FAMILIAR.- Nací en Xeve (Verducido) un 31 de agosto de 1941, cuando Xeve era ayuntamiento y mi abuelo Benito Rivas Hermida su alcalde, hombre recto y justo con una enorme personalidad. Mis padres, Paulino y Elvira, con sacrificios para darnos carrera a dos de los tres hijos,  fui el menor. Nací el año  que mi madre siempre recordaba  como “o ano da fame”. Nuestra economía familiar dependía del campo,  muy limitada pero digna y suficiente.  Aquel ambiente sano y primario, fue determinante respecto a  valores tangibles que orientaron decisiones a lo largo de mi vida.

EMIGRACIÓN.-Uno de mis abuelos, el materno, emigró a Perú de donde regresó con ahorros suficientes para construir su vivienda y poder casarse.. Murió joven cuando mi madre contaba unos doce años.

AMBIENTE FAMILIAR.-Mi hermano mayor, Benito, estudió Magisterio, Manolo el mediano trabajó con nuestro tío G. Rivas en el ramo del automóvil y yo, el pequeño, quería estudiar también pero no resultaba fácil para la economía familiar. Fue decisiva la ayuda de mi tío Pepe, mi padrino, maestro y técnico en el Ayuntamiento de Pontevedra, el que me introdujo en el mundo de la lectura y por el que recuerdo, entre otros,  haber leído   el Lazarillo de Tormes o a Wenceslao Fernández Flórez.,  fueron mis primeras lecturas.

ESTUDIOS.- De niño, antes de asistir a la escuela obligatoria (6 años), corría y jugaba libremente sin limitaciones de espacio por aquella naturaleza. Ella fue mi primera maestra: los montes, el río (la pesca de truchas y anguilas), la lluvia, el viento, los animales domésticos y salvajes  constituyeron mi aula abierta. A partir de los seis años mi libertad, en parte, fue limitada para asistir a la escuela pública todos los días de la semana, excepto los jueves y sábados por la tarde.  Aquel maestro con unos  60 alumnos (de los 6 a los 14 años), hacía lo imposible por atendernos a todos. Para hacer el ingreso asistí a una escuela privada en la que, Don Angel, maestro represaliado por el régimen, nunca nos enseñó  historia ni religión y pagaba entonces 25 pesetas mensuales.  

Escola primaria

En la escuela primaria con el  maestro Don Angel, 1948. Rivas, primero de la segunda fila de pie con peto.

Hice el examen de ingreso en el único Instituto existente entonces el Valle-Inclán, del que fue director Don José Filgueira Valverde (Alcalde en la democracia orgánica).  Allí fui con mis primos Manolo, Tito y Carlos (+). Hicimos el Bachillerato en el Colegio Minerva, acudíamos todas las tardes en bicicleta ya que era el centro al que podías asistir solamente en jornadas vespertinas. Aquellos años de pedalear diariamente con frío, calor y frecuentemente lluvia, fortalecieron nuestra forma física y mental, puesto que aprendimos que nada se consigue sin esfuerzo. Terminado el Bachillerato estudié Magisterio.

LA ESCUELA NORMAL– En la Escuela de Magisterio, sita en la Avda. de Montero Ríos, todavía los hombres separados de las mujeres, acorde al sistema vigente “patria y religión”,  aprendimos la pedagogía de Sánchez Buchón.  Curiosamente, estaba situada entre la Avda. de Montero Ríos y los jardines de Eduardo Vincenti, ambos vinculados a la ILE (Institución Libre de Enseñanza, proscrita por la dictadura, la que negaba ajustar sus enseñanzas a cualquier dogma oficial en materia religiosa, política o moral). En unas vacaciones de Semana Santa, el Director de la Escuela y Filósofo, Don José Araujo, me encargó un trabajo para exponerlo en clase sobre la Encíclica “Rerum Novarum” del Papa León XIII, la primera encíclica de fondo social de la Iglesia Católica.  De este profesor es de quién tengo el mejor de los recuerdos al margen del tema religioso.

“Aquellos años de pedalear diariamente con frío, calor y frecuentemente lluvia, fortalecieron nuestra forma física y mental, puesto que aprendimos que nada se consigue sin esfuerzo. ”

José Rivas Fontán

NOVIAZGO Y FAMILIA.- En aquellos años comienza el futuro que condicionaría mi vida en muchas de las facetas.  Entonces conocí a la que hoy es mi mujer Gloria, también maestra,  mujer sensata y fuerte con la que he compartido  más de medio siglo, madre de nuestros cuatro hijos y abuela de cuatro nietas y tres nietos que representan hoy el amor , la ternura y la ilusión por vivir.

Su nieto Teo

Con su nieto Teo

Foto familiar

A familia Rivas Fontán

JÓVENES DE HOY.- Nuestros nietos y nietas, unos en la universidad, otros en el Bachillerato y los últimos en la secundaria,  nos aproximan y muestran las enormes diferencias existentes entre su mundo y el nuestro: el viajar, el acceso a los medios de comunicación, Internet, una educación para ciudadanos libres, el medio ambiente, etc. Todo ello hace que nos miremos incrédulos al volver la vista atrás.

EL SERVICIO MILITAR.- La “mili”, entonces obligatoria, la hice en Pontevedra en el año sesenta y dos, un mes después de terminar la carrera ingresé en el ya inexistente Cuartel de Campolongo,  en fin, instrucción, obediencia, campamento, guerrillas, gobierno militar, etc. De aquella época conservo aún hoy alguno de mis mejores amigos y el recuerdo doloroso de Sito (Titón) que se fue para siempre a temprana edad.

OPOSICIONES.- Cumpliendo la mili, oposité al ingreso en el Cuerpo del Magisterio Nacional y fui destinado a la enseñanza de adultos. Tres años después lo hice a Auxiliares de la inspección y en la de Pontevedra pasé la mayor parte de mi vida activa  que fueron pocos años.  Allí fui el responsable de llevar el primer centro provincial de los “medios audiovisuales aplicados a la enseñanza”.

Paracaidas

Con Paracaidas 1996

VIDA SINDICAL Y POLÍTICA.- A finales de los sesenta, un grupo de maestros de esta provincia, iniciamos un movimiento, llamado “el de maestros” con una fuerte implantación provincial y nacional, llegando a ser reconocidos por la FEN francesa como el movimiento democrático educativo más importante de España. Nuestros principios en aquel régimen que nos vigiló  y “consintió” fueron los de democracia, dignidad profesional y sindical, inspirados en la ILE.

En el año 1977 fui llamado por Adolfo Suárez y formé parte de las primeras elecciones al Congreso de los Diputados. Secretario de la Xunta de Galicia y alcalde Pontevedra entre 1979 y 1991.

JUBILACIÓN.- Hoy día, felizmente jubilado,  vivo en esta aldea tranquila y sin ruidos donde despierto a diario con  paz y sosiego . El cuidado del jardín, las tempranas noticias de la radio, la lectura de varios periódicos, un repaso a las redes sociales, los informativos de la TV  (el programa “Pasapalabra”) son mi afición diaria.  La caza y la pesca, la fotografía, lecturas, un poco de ejercicio  y mis paseos en el entorno del Embalse de Pontillón do Castro,  constituyen mis aficiones favoritas.

LECTURA Y ENTRETENIMIENTO.- En la lectura o documentales, me encuentro muy cómodo si se trata de historia contemporánea o conocimientos en general. El cine es nuestra diaria afición (después de cenar y antes de irnos a dormir). De películas, no es fácil acertar en la elección, son demasiadas, por nombrar una, recientemente “La excavación”. Por citar un libro: “El viejo y el mar” de Hemingway.

VIDA SANA.-  Debo afirmar,  en primer lugar, que he dejado de fumar hace 30 años. Mis hábitos  en cuanto a alimentación se refiere son infinitamente mejores que cuando estaba activo, el viajar, comer fuera , las comidas por obligación, etc. te condicionaban. Hoy el régimen alimenticio depende absolutamente de Gloria, mi mujer, creo que  comemos sanamente.

VIAJAR.- He viajado de Este a Oeste, desde California a Uzbekistán o Moscú y de Norte a Sur, desde Noruega a Arabia Saudí.  Mis ciudades favoritas y si de belleza natural se trata, Río de Janeiro en Brasil. En cuanto a urbes, París o Londres. Y de mi amada Galicia, sin lugar a dudas, A Costa da Morte.

SI TUVIERA AL ALCALDE DIANTE….- que como alcalde y presidente de la corporación municipal tenga muy presente la Ley Reguladora de las Bases del Régimen Local en cuanto a competencias municipales se refiere y priorice las obligatorias sobre las demás ya que los vecinos de Pontevedra somos ciudadanos iguales ante la Ley y que,  la Diputación, la Xunta y el Gobierno central también son competentes en el Municipio.

La comisión de los 16

La comisión de los 16 ((para la redacción del Estatuto de Galicia), 1978.

Movimiento de maestros

Líderes del Movimiento de Maestros (M Barros, Juán Figuero, M Mata, Gustavo Chao (+), Miguel Barros y yo).2020 

P R E G U N T A S

1.- Experiencias en la docencia y las  luchas que emprendisteis para mejorarla, dignificarla.

“Accedí al mundo de la educación como salida profesional. Dando clase en adultos cuatro años y con alumnos infantiles no llegué a un curso completo. Desde la Inspección de Educación Primaria, tuve la oportunidad  de conocer dos mundos muy opuestos: la grandeza de muchos maestros y las carencias a que les tenía sometido el régimen. Bien conocida es la frase: “pasas mas hambre que un maestro de escuela”

La experiencia, vivida en directo, al conocer las precarias condiciones profesionales y sociales en que se desenvolvía el magisterio, despertaron en mí y en otros compañeros la necesidad de “despertar colectivamente” y plantear al gobierno –aún en la dictadura- una serie de exigencias corporativas que originaron un movimiento democrático de gran fuerza de base a lo ancho de toda la geografía española con gran repercusión en el gobierno. Fue el conocido como Movimiento de Maestros de Pontevedra.

2.- Paso a la política, como se encontraba el Concello, prioridades para cambiar Pontevedra, qué tipo de ciudad?

Después de varios años, desde la Secretaría del  Colexio da Xunqueira, dejamos organizado aquel movimiento sindical, a principios de los setenta con el I CONGRESO PROVINCIAL DEL MAGISTERIO DE PONTEVEDRA, celebrado en Vigo y con asistencia de representantes de la mayor parte de las provincias y algún sindicalista francés. Esa intensa dedicación a ese movimiento fue la causa, creo yo, de que Adolfo Suárez me llamase para formar parte de la candidatura  de UCD a las elecciones constituyentes de 1977.

La situación económica, administrativa y funcionarial del Concello de Pontevedra en el año 1979 era lamentable en todos los sentidos. Los ayuntamientos, cuna de las democracias, nunca fueron tenidos en cuenta en los regímenes de dictadura: la situación económica con una deuda enorme parecía impagable, su funcionamiento se parecía más a la de una gestoría que a una administración pública. En aquella situación fue imprescindible un organigrama de funcionamiento, poner a cada funcionario frente a una tarea, sanear la economía, y confeccionar un Plan General de Ordenación Urbana. A esta ciudad, capital de provincia, dormida en sus laureles,  fue imprescindible adaptarla a los tiempos modernos y así se hizo con un instrumento con garantías técnicas y jurídicas.

A primeira Xunta

Primera Xunta 1978

La FEMP en Moncloa

La FEMP en Moncloa. 1982

3.- Tendencia centrista, simpatía por Adolfo Suárez proyecto de UCD. Por qué no formaste parte del CDS?

A lo largo de mi vida siempre me sentí moderado en las ideologías aunque firme y progresista en mis planteamientos. Creo que una sociedad, como las constituciones, ha de ser reformada constante y progresivamente, el anquilosamiento y el inmovilismo, son sus peores enemigos. La evolución, sobre todo en política, es el único camino. De ahí mi adhesión al proyecto centrista de UCD del que Adolfo Suárez fue providencialmente su mentor y guía. Mi primer mandato como alcalde por UCD  fue entre 1979 y 1983. En enero de 1981 Adolfo Suárez dimite. En febrero de 1983, Landelino Lavilla y el Consejo político de UCD dimiten y el partido desaparece,  en el 83 acudí como independiente al PP. El recién creado partido del CDS no tuvo estructuras para elecciones locales  hasta  1987.

 4.- Secretario en la Xunta preautonómica.- Doce años en el Concello.- Militancia en partidos para optar a la  alcaldía.

Cataluña y el País Vasco fueron las dos primeras autonomías en constituirse y a continuación fue la de Galicia.  Las tres reconocidas como históricas. Yo tuve la oportunidad  de ocupar la Secretaría General con Antonio Rosón de Presidente que resultó ser un galleguista convencido, sentimiento que compartíamos y ello nos llevó a ser acusados dentro de “aquella UCD” de ser excesivamente autonomistas. Tomando como referente el fracasado Estatuto del 36, dimos los primeros pasos, no sin dificultades, para instaurar aquella administración de la que salió adelante el escudo oficial de Galicia, la publicación del primer boletín oficial de nuestra historia así como el DÍA NACIONAL DE GALICIA (actualmente se celebra) además de constituir la primera Asamblea parlamentaria, hoy Parlamento de Galicia, y el Grupo de los 16 para elaborar el proyecto de Estatuto .

De mis doce años en la alcaldía y después de haber sido Diputado constituyente y Secretario de la Xunta, conservo recuerdos imborrables, una parte de mi vida marcada por los nuevos aires de los viejos vientos y el recuerdo de aquellos que conmigo compartieron aquellos años.  Los considero positivos  sin obviar que, aún obrando con la mejor intención, conocí y sufrí la injusticia de que fui objeto,  calumnias y la maldad de la envidia. También las satisfacciones del aplauso y del halago. Aquella transición a los ayuntamientos democráticos no fue fácil.

El Presidente de la Xunta Don Manuel Fraga en el año 1999 me pidió que me presentase de nuevo a las elecciones para la alcaldía, no acepté, no podía volver a exponerme al sufrimiento familiar  padecido por aquella persecución injustificable  por parte de un juez  (de cuyo nombre no quiero acordarme). En cuanto a mi adscripción a partidos políticos fui militante de UCD mientras existió. Me presenté independiente con el PP,  afiliándome un año después y abandonándolo en el 86. En 1987 como independiente. Dentro o fuera de un partido nunca eludí mis responsabilidades y siempre tuve el valor de decir las cosas como las sentía, sin arrodillarme ante nadie. Mi militancia fue breve, necesito defender las ideas en las que creo.

Con el Rey

Rivas Fontán con un jovencísimo príncipe, hoy Rey de España. 1978

Con Josep Tarradellas

Con Josep Tarradellas. 1978

5.- Aportaciones para el Congreso de los Diputados.

Aquellas generaciones de españoles que no conocíamos otro régimen que el de Franco, soñábamos que a su muerte (ya de otra forma no era posible), se produjera un cambio profundo de la sociedad tan necesitada de tomar un nuevo rumbo. Nuestros padres guardaban silencio, la guerra civil los había traumatizado. Éramos los jóvenes quienes teníamos la obligación de superar las dos españas  y ofrecer una renovada a nuestros hijos. Aquel cambio tuve la suerte de vivirlo en directo en el Congreso de los Diputados. La Constitución de 1978 fue la  oportunidad, esa ley de leyes, básica y tan elaborada a través de interesantes debates constitucionales, constituyó para mí, en la joven democracia, un aprendizaje inconmensurable.

Han sido dos años de los más importantes en mi vida. Conocí a una muy competente clase política de varias de las provincias españolas. En alguna ocasión aporté  puntos de vista sobre diversos temas en debate.  Debo destacar, especialmente, mi posición personal e intransigente en cuanto al artº 15 de nuestra Constitución sobre la pena de muerte. Fuimos otro compañero de Sevilla y yo, los únicos diputados de UCD que presentamos por registro, una enmienda pidiendo la abolición de la pena de muerte contemplada en el proyecto de Constitución, fui consultado por el Portavoz inmediatamente antes de votar el artículo tal como ha quedado redactado, aboliéndola.

 6.- Vicepresidencia de la FEMP (Federación Española de Municipios y Provincias).

Por UCD primero y por el PP después, partidos, un grupo de alcaldes de todas las ideologías con representación parlamentaria,  asumimos la responsabilidad de crear una organización en defensa de los intereses locales en España y Europa. A mi me correspondió ser vicepresidente.

En esa responsabilidad formábamos parte de la Asociación de Municipios Europeos con sede en París.

Igualmente formé parte de la Delegación española en la Conferencia de poderes locales del Consejo de Europa en Estrasburgo (hoy sede del Parlamento Europeo).

Fui el representante de los municipios españoles en el Comité Ejecutivo del Consejo Superior de Deportes.

Si cito estos órganos de representación, se debe a dos razones. La primera, me dieron la oportunidad de conocer la importancia que los ayuntamientos tienen en la vida comunitaria. Y, en segundo lugar, dar a Pontevedra una representación institucional muy importante: allí estaba el “alcalde de Pontevedra” que sin ser una gran ciudad, tenía una muy importante presencia en los ámbitos de gobierno que tuvo su reflejo posteriormente en importantes proyectos.

En Riad Arabia

En Riad Arabia  (Exalcalde de Jerusalén, Presidente Diputación de Sevilla, Alcalde de Kuwait, Alcalde de Valladolid, y yo. 1983

Presidente Argentina

Con el presidente de Argentina, Dualde 1987

7.- Obras que Pontevedra reclamaba.

La más importante y urgente, fue, sin duda alguna, la captación y depuración del agua potable para el consumo humano. La ciudad en verano se quedaba sin agua a partir de una cota muy baja. Proyecto que ascendió a más de mil quinientos millones de pesetas costeados por el Estado. El presupuesto municipal era de trescientos millones lo cito a modo de ejemplo.

Por tanto, entre las principales tareas, destacó la de sanear la economía municipal con una gran reforma administrativa, funcionarial y la ayuda del Banco de Crédito local.

La segunda imperiosa necesidad fue la de redactar un Plan General de ordenación urbana que permitiese definir la ciudad presente y su futuro. Curiosamente ese Plan solamente fue votado en contra por el Bloque y  la aprobación de los demás grupos, … los gobiernos del Bloque sucesivos lo siguen manteniendo por su incapacidad para redactar uno nuevo.

El patrimonio municipal se mejoró y aumentó, ahí está la adquisición y reconstrucción del Teatro Principal y otros edificios.

Una relación de obras sería muy prolija y creo que ya no sería de mucho interés. Así que a modo de vuela pájaro podría citar desde el Palco de la Música y el Cafetín, Zona Monumental, parques, avenidas, puentes, vertedero de basuras, apertura de calles como la Castelao o la Avda. de Orillamar, plantación de Camelias en plazas y calles, pavimentación en piedra de la plaza de la Herrería, alcantarillado y estación depuradora de aguas residuales, alumbrados, recuperación de la fiesta de los mayos y el carnaval, primeras calles peatonales, etc. Debo citar el Festival de teatro, música y danza en la inauguración del Teatro Principal con la presencia de la gran soprano Monserrat Caballé. Y finalizo citando el convenio que en los últimos tiempos se firmó con José Cuiña (Presidente de la Diputación y Conselleiro) que permitió la recuperación de la Presa de Pontillón do Castro, el Pazo da Cultura, el Puente de los Tirantes y la Avda. hoy de José Malvar sobre la vía del tren.

Con Montserrat Caballé

Con Montserrat Caballé en la inauguración del Teatro principal 1987

En la presentación de su libro

En la presentación de su libro. 2017

8.- La Pontevedra actual.

Es una  ciudad muy cómoda para pasear y vivir, su ubicación como capital de la Ría es insuperable. La Zona Vieja, muy respetada por todos los alcaldes, especialmente por Filgueira, es inigualable. Hemos de mejorar en varios aspectos dando oportunidades a nuestros jóvenes, mejor formados que nunca, obligados a emigrar para un puesto de trabajo acorde a su mejor preparación. Urge una actualización del plan general para encontrar espacios adecuados a los tiempos actuales y en constante evolución.

 Hasta aquí la entrevista de Historia de vida de José Rivas Fontán. Como se puede contrastar “el verbo fluido” del entrevistado nos ha facilitado que todo haya sido “coser y cantar”. El equipo de VELLA A BELLA, le agradece la disposición entusiasta, la prontitud, la amabilidad seductora del exalcalde de Pontevedra. Para mí ha sido un placer además comprobar, de primera mano, la riqueza de su narrativa y de sus vivencias.

Bibliografía:

https://www.cronicasdelaemigracion.com/articulo/galicia/libro-solo-rivas-fontan-memorias-politico-lejos-rebano-presento-casa-galicia-madrid/20160630201321074005.html

Salmón del Lérez

Con un salmón en el Lérez. 2016

José Cerdeira Soto

José Cerdeira Soto

Topógrafo

Eu son Xosé Cerdeira, estou xubilado desde o ano 2004 e vivo en Pontevedra desde 1982.

Nacín en Soutelo de Montes, no Concello de Forcarei, no ano 1946 e xa no 63 entrei na empresa na que transcorrería toda a miña vida laboral Dragados y Construcciones, onde me formei como topógrafo, profesión que exercín ata a miña xubilación.

Pasar a formar parte das “clases pasivas” non se converteu nunha situación traumática para min, ao contrario, enchín as miñas horas de lecer de múltiples actividades para as que, cando traballaba, non tiña tanto tempo: a lectura, a implicación en diversas iniciativas culturais, sociais e políticas;a participación no voluntariado da Cruz Vermella, ir á universidade de maiores, ser moi activo nas redes sociais, etc.

A miña intención é seguir facendo cousas e aprendendo outras, deica o último suspiro.

Dez anos sen ETA

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Luisa Vázquez Calvo por Ana Santos Solla

Luisa Vázquez Calvo por Ana Santos Solla

A raíz da súa intervención no programa de Onda cero “O baile como terapia”, decidimos facerlle unha historia de vida a Luísa, muller alegre e falangueira, sempre cun sorriso nos beizos.

Luísa Vázquez Calvo naceu en Santa Eulalia de Curtis (Coruña), filla de Josefa e dun veciño que deixou embarazada a outra veciña ao mesmo tempo que a súa nai. Este home, o seu pai, foise a Bos Aires coa outra, coa que casou.  Luísa sempre tivo relación coa súa familia paterna pero ao pai nunca o coñeceu. Seica unha vez que veu de Arxentina  preguntou:

-Quen é esa nena tan guapa?

-Esa é filla túa- contestáronlle.

Luisa

Logo veu máis adiante e quixo coñecela, pero súa nai ocultoullo e non quixo que a vira. Daquela ela xa estaba casada e con fillos.

A súa era unha familia moi humilde, a súa nai traballaba ao xornal e vivía onde traballaba e rematou casando con outro home co que tivera dous fillos de solteira, pero a relación con Luísa era moi tensa, xa que para a nai ela era unha mancha na súa vida, mesmo intentou separala dos seus irmáns, sen logralo.  Luísa criouse coa súa avoa Pepa.

Cando morreu a avoa volveu vivir coa nai.

Foi á escola a Santalla que lle quedaba lonxe da casa, aínda había un treito longo para chegar.  Alí estivo ata os 6 anos.  Despois foi á da Castellana, Curtis, onde tiñan que levar bocadillo para o almorzo porque non volvían á casa ata a tardiña. Cando a escola pechaba ao mediodía quedaban fóra comendo. Levaba zocos que, coa chuvia, enterrábanselle nas lameiras.

Éramos tan parvos, dime, que en vez de ir para a casa de vagariño xa que tiñamos que traballar dando de comer aos animais, faciámoslle carreiras ao tren e chegabamos antes, e por riba cansos.

Na escola estivo ata os 14 anos, pero non ía moito xa que tiña que traballar na casa.

Os primeiros venres de mes era o Sagrado Corazón e estaba sen comer dende o dia anterior para cumprir o xaxún e poder comulgar, daquela era moi relixiosa- cóntame.

“Éramos tan parvos, dime, que en vez de ir para a casa de vagariño xa que tiñamos que traballar dando de comer aos animais, faciámoslle carreiras ao tren e chegabamos antes, e por riba cansos

Luisa Vázquez Calvo

Aos 15 anos foi para A Coruña traballar de camareira no bar “Espiñeira” e de empregada de fogar na casa dos donos, onde durmía. Logo deixou esa familia e comezou a traballar na casa do conserxe do Concello da Coruña, que vivía enriba do consistorio, alí estivo un par de anos.

Coñeceu a Xose Luís nunha festa na cidade vella, tiña 16 anos e el 21, era de Monelos, Coruña. Cando marchou a Zaragoza a facer a mili  escribíalle unha carta diaria, ela contestaba de cando en vez.  Casaron cando ela só tiña 18 anos quedando a vivir na Coruña. O home traballaba no Banco español de Crédito, ela no fogar.  Tiveron 6 fillos(Xosé Luís, Mª Luisa, Beatriz, Miguel, Marta e Xavier) e ten 7 netos (Irene, Elena, Sabela, Pablo, Marta, Miguel e Uxía).

Na Coruña naceron os 2 primeiros fillos, despois, como el ascendeu, tiveron que trasladarse e foron para Lugo, alí naceron outros dous; posteriormente viñeron para Pontevedra, aquí naceron os máis pequenos. Viviron durante 12 anos na rúa Marquesa, moi pretiño do banco. El vivía só para o traballo, era interventor no Banesto.

Estiveron xuntos 38 anos. Luísa sufriu malos tratos, poñía as denuncias no goberno civil e cando chegaba á casa xa a estaba esperando para mallar nela. Aguantou polos fillos porque el ameazábaa con quitarllos se se separaba. Cando a golpeaba ao día seguinte non se lembraba de nada, era alcohólico. Ao prexubilarse con 52 anos as cousas foron a peor, metérono na cadea, pero a primeira vez tivo trato de favor pola súa posición no banco, a segunda vez intentou matala, nese momento xa estaban separados; foi ao saír dunha discoteca a que asistira cunhas amigas, tiña unhas tesoiras e tirouna ao chan querendo cravarllas, conseguiron quitarllas e fuxiu, estivo 3 días desaparecido aínda que finalmente chamou e decidiu entregarse, aquí xa non houbo miramentos e estivo 6 meses no cárcere.

 Os fillos facían os deberes nas escaleiras por no aguantar o pai, eles escoitaban todo.

No 2001 separouse grazas a unha xuíza. El tiña orde de afastamento e tivo que marchar para Vigo, pero aparecía igual cando se emborrachaba.

No 2007 morreu dun cáncer de páncreas e ela quedou liberada e co apoio dos fillos.

Luisa comezou a saír a bailar, que tanto lle gusta, coñeceu a Eladio, co que estivo 6 anos ata que morreu de repente, era a súa tranquilidade e sentiu moito a súa morte, logo coñeceu a outro de Briallos co que se segue a levar ben, pero xa non está para aguantar a ninguén- dime.

O 6 de febreiro deste ano tivo un accidente ao saír da Luna,  foi un susto tremendo, aínda que  non lle pasou nada, o coche quedou moi prexudicado e ela estivo a punto de ser atropelada.

Ten unha axenda semanal envexable e moi completa, os luns de 7 a 8 vai a ximnasia á Cruz Vermella, os xoves  de 4:30 a 6 a informática e todos os días de 6 a 8 , menos os luns,  non perdoa a reunión para xogar as cartas nun bar moi céntrico.  As fins de semana son para bailar e espera por eles como auga de maio, vai ás sesións da Luna os sábados e domingos e case non sae da pista máis que para tomar un aperitivo.

Falamos de viaxes, de casada ían a Cercedilla, onde Banesto tiña unha residencia para empregados,  logo co Inserso foi un par de veces, pero gústalle ir un pouco “a súa bóla”.

O seu soño e ver ao seu fillo pequeno cun posto fixo, é militar na mariña de Ferrol.

O que eu pensaba que ía ser unha historia alegre resultou ter máis sombras que outras, Luísa regálame o seu sorriso, antepón a súa fortaleza fronte ao sufrimento.

Grazas pola túa valentía e xenerosidade en contarnos a túa vida.

Ana Santos Solla

Ana Santos Solla

Profesora de E.F.

Son Ana Santos, nacín en Pontevedra no ano 1960, a miña infancia estivo moi ligada a Santa María de Xeve, a terra da miña nai, son a terceira de 8 irmáns, a maior das mozas, a máis vella como me dicían de pequena. Sempre me gustou o deporte e estudei INEF en Madrid, estiven 34 anos no IES Valle Inclán impartindo Educación Física alí foi onde coñecín ao resto dos meus compañeiros que agora me acompañan neste proxecto. Decidín xubilarme para dar un novo rumbo á miña vida e levar a cabo este tipo de iniciativas como @devellabella ue pretende que o envellecemento activo convértase en embelecemento persoal e poder achegar a miña experiencia nesta etapa da vida.

Nós os maiores aínda temos moita guerra que dar, espero que este blogue motívevos a querer colaborar connosco.

Nito Santiago

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Nito Santiago Moreira por Ana Santos Solla

Nito Santiago Moreira por Ana Santos Solla

Se falamos de Laureano Santiago Moreira igual ese nome non soa de nada , pero se dicimos Nito, que xogou no Pontevedra alá polo ano 1969 – 70, máis de un lembrará que foi a época do “Hay que roelo” cando o Pontevedra militaba na primeira división.

Nito naceu o 17 de marzo de 1948 en Cantodarea, ten 74 anos recén cumpridos, fillo de Laureano Santiago Santos, patrón de pesca, e de Remedios Moreira Veiga, peixeira na praza de Pontevedra onde tiña un posto coas súas cinco irmás, coñecidas co alcume “As perrinchas”. Lembra Nito que cando el era neno súa nai, ao rematar o mercado,  dáballe cartos a unha señora da Moureira que anotaba nun caderno e el, rapaz inquedo, preguntáballe á nai porque lle daba cartos a esa señora, ela respondíalle que esa señora gardaba o diñeiro e ao final do ano devolvíallo. Eses eran os bancos de antes, onde se fiaba un da xente.

Nito hay que roelo

Ten unha irmá maior, Rosa, que lle leva 5 anos. Seu pai montou cos seus irmáns unha empresa de exportación de peixe “Irmáns Moreira” que durou apenas 10 anos ata que volveu ao mar pescar.

Nito estudou nas monxas de San Xosé en Cantodarea, logo aos 7 anos foi medio pensionista aos Paúles de Marín;  lémbrase do padre Eguren, do padre Marcos… pero o que o marcou foi o profesor Benito Hermida Cebreiro (+2015), que foi alcalde de Marín,1973/1977, era profesor de Educación Física e xogaba con eles, ademais seguiu a súa traxectoria deportiva durante todos os anos.

Selección galega

Nito, Moreira, Ignacio e Portabales no Salcedo Xuvenís 1963

Balaidos

Manolo Barros e Nito en Balaidos na selección galega xuvenil 1964

Nito no Pontevedra

Nito no Pontevedra 1969

Pilar con 3 anos

No Pontevedra tempada 1969-70

Empezou a xogar ao fútbol nun equipo no colexio dos Paúles, xogaban contra o Sagrado Corazón de Pontevedra, había moita rivalidade; logo, dos 15 aos 18 anos, pasou a xogar nos xuvenís de  Salcedo cuxo adestrador era Moya.

O primeiro salario no Pontevedra, recibiu 50.000 pesetas e cando chegou á casa a súa nai díxolle “vai devolver os cartos onde os roubaches”

Nito Santiago Moreira

Saíu do colexio aos 16 anos e púxose a traballar durante un ano nun taller de coches “Talleres Tiburcio”, onde aprendeu o oficio, logo foi a outro taller de máquinas de barcos “Talleres Solla” tamén durante outro ano. Mentres, seguía a xogar no Salcedo e na selección galega de fútbol, onde entrou aos 15 anos e permaneceu ata os 18, o adestrador da selección era un militar da Coruña, Luís Rodríguez Vaz.

selección galega

Selección Galega 1967. X-X-Manolo, Cambeiro, Villar,X, Chiqui e Nito, agachados Babá,Barros,Lito, Búa, X,X

Seleccion galega en Canarias

Selección Galega 1968 en Canarias con mariñeiros militares

Aos 18 anos fixouno o Pontevedra por mediación de Fuertes e foi cedido ao Mieres CF, que estaba na 3ª división, ata os 19 anos que volveu e xogou no Atlético pontevedrés, de aí pasou ao primeiro equipo no ano 69-70 xogando de defensa dereito. Foto dese ano coa alienación..Ese foi o último ano do Pontevedra na primeira división.

Unha anécdota que recorda foi o primeiro salario no Pontevedra, recibiu 50.000 pesetas e cando chegou á casa a súa nai díxolle “vai devolver os cartos onde os roubaches”, daquela unha casa valía eses cartos.

Nito en Ibiza 1978

Ibiza ano 1978

Comuñón de Pilar Braga

Rosa en Ibiza 1978

Boda Rosa e Nito

Boda de Rosa e Nito 1972

Con 18 anos mercou un seiscentos que lle custou 66.000 pesetas e tardou 6 meses en recibilo, “daquela en Marín tiñan coche o alcalde e catro máis, un era eu”.

Con 20 anos o presidente, Miguel Otero, arranxoulle para que fixera a mili en Figueirido, alí estivo dous anos, cando saíu xa cambiara o presidente e non tiña cabida no equipo.

Marchou con Irulegui ao Murcia, alí estivo un ano e xa coñecera a Rosa, irmá do seu amigo Manolo Barros co que xogara na selección galega, casaron o 22 de xuño do 72, el tiña 24 anos e ela 19, este ano fan as vodas de ouro.

Despois de Murcia foi xa casado para o Xerez, pero como Rosa estaba embarazada e non lle gustaba moito aquilo, ela volveu á capital do Lérez para dar a luz, deixando só a Nito que rescindiu o contrato aos seis meses xa que non lle gustaba estar só. Tiveron a Pablo, o seu único fillo.

Garcia Blanco

José García Blanco 1964

Nito na tenda

Nito en García Blanco 1974

Con Manolo, o seu cuñado, e coa axuda do seu sogro montaron a tenda de roupa Don Manuel, unha boutique na rúa Fray Juan de Navarrete, referente de moda durante moitos anos, agora ocupa o baixo O baúl de Veva. Para aprender dun negocio que non dominaba foise coa súa muller, Rosa, á tenda García Blanco, fundada no ano 1954 polos seus sogros na rúa Andrés Muruais, alí facían traxes a medida só para homes, valorábase o bo vestir, logo empezaron a chegar traxes feitos e foi desaparecendo a xastraría.

Don Manuel

Don Manuel 1973

Tenda Don Manuel

Don Manuel 1973

Xubilouse por dúas razóns, unha foi porque o seu fillo Pablo gustaba do negocio e comezou a facerse cargo del e outra porque cumpriu 65 anos e cría que xa estaba ben de traballar. Agora é avó ten unha neta de 5 anos que o fai moi feliz.

Sempre fixo deporte e nunca deixa de facelo, desde que cumpriu 60 anos adoita saír cun grupo de amigos na bicicleta polo menos dúas veces por semana, con eles fixo todos os camiños de Santiago, investindo ata 10 días na súa consecución, facendo etapas de 80 e 100 km.

Covadonga 2008

Manolo Vales, Victor, Nino Mirón, Manolo, Alberto, Nito e Luis Redondo nos lagos de Covadonga 2008

Futbol veteranos 1978

Fútbol veteranos de Marín 1978: Fernando Braga, X, Cholo, Laureano Magán, Riveiro, Tucho, agachados, Antonio, Arturo, Carlos Merendero, X, Nito, Ignacio, X

Futbol sala1980

Fútbol sala García Blanco 1980: Pou, Ricardo, Suso, Manolo, agachados,De la Peña, Nito, Veiga, X

Xogou ao fútbol sala ata os 50 anos, tiñan un equipo, o García Blanco, e foron uns dos primeiros equipos que con Bernardo Pou  xogaron campionatos en Galicia. Deixou de xogar cando os seus compañeiros eran o seu fillo e os fillos dos demais, a partir de aí como outra das súas grandes afeccións era o mar, gustáballe o mar como deporte, dedicouse a facer travesías, regatas e competicións no seu barco “Quen vai”, esta fin de semana vai de regata…

Nito e Sara 2021

Nito coa súa neta Sara 2021

Familia

Nito, Rosa, Sara, Marta e Pablo 2016

Viaxou por toda Europa en moto co seu cuñado e as mulleres, dos 40 aos 60, pero a viaxe que recorda con máis agarimo foi a de Cabo de Gata con 7 amigos, alugaron un barco de vela e foron dende Almería a Alacante en 7 días, o patrón era Luís Cuevas, de Vilagarcía, que era o que tiña o título de capitán.

Aos 58 anos diagnosticáronlle un cáncer de próstata, por iso o seu soño é vivir que xa é bastante. Nomea unha cita de Woody Alen a quen lle preguntan que é para el a felicidade e responde: “Lo mejor que te pueden decir en la vida no es ‘Te quiero’ sino ‘Es benigno’.”
O seu lugar favorito é a Ría de Marín, aínda que nas Illas Baleares quedaría na praia Espalmador de Formentera.

Quen vai

Remato a charla, hoxe é o día do seu aniversario e o teléfono non para de soar.

Grazas Nito pola túa lección de vida, por saber erguerte ante as dificultades, por ver sempre o lado bo das cousas e ser tan vital, envexa me dás.

Ana Santos Solla

Ana Santos Solla

Profesora de E.F.

Son Ana Santos, nacín en Pontevedra no ano 1960, a miña infancia estivo moi ligada a Santa María de Xeve, a terra da miña nai, son a terceira de 8 irmáns, a maior das mozas, a máis vella como me dicían de pequena. Sempre me gustou o deporte e estudei INEF en Madrid, estiven 34 anos no IES Valle Inclán impartindo Educación Física alí foi onde coñecín ao resto dos meus compañeiros que agora me acompañan neste proxecto. Decidín xubilarme para dar un novo rumbo á miña vida e levar a cabo este tipo de iniciativas como @devellabella ue pretende que o envellecemento activo convértase en embelecemento persoal e poder achegar a miña experiencia nesta etapa da vida.

Nós os maiores aínda temos moita guerra que dar, espero que este blogue motívevos a querer colaborar connosco.

Pilar Braga

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Manuel Morgade Ríos por Charo Valcárcel Mato

Manuel Morgade Ríos por Charo Valcárcel Mato

Manuel Morgade Ríos foi durante anos, a carón da súa muller Lucrecia, o responsable do bar Chinito, xusto detrás do concello, en Pontevedra.

Naceu nunha parroquia da Estrada, Liripio, en 1929 no seo dunha familia moi humilde, rodeado de fame e miseria. Cando estourou a Guerra Civil só tiña sete anos e, tras ela, máis fame e máis miseria.

El era o máis vello de cinco irmáns, aos que todos chamarían “Os Morgade”, polo que dende moi pequeno medrou coa responsabilidade de coidar de todos eles coma se fose un pai, algo que lle inculcaron na casa, e así o fixo durante toda a vida.

Manuel Morgade

Cando aínda era un neno aprendeu a facer zocos e cestas e con ese traballo gañaba uns cartiños para axudar a familia que tanto o necesitaba. Case non foi á escola porque na súa casa precisaban que traballase. Quizais Manuel presentía que o seu destino era ser canteiro, coma a meirande parte dos homes da aldea, e viaxar durante o verán para traballar na construción volvendo logo no inverno xunto á familia; de feito o seu pai xa lle dera a primeira ensinanza do oficio facendo o palleiro da casa e, efectivamente, con 15 anos viaxou con el e os seus tíos ata Sta. Comba, comezando así a andaina dos canteiros que deixaban a aldea na procura de traballo. Ás veces percorrían as vilas sen saber onde o atoparían, outras ían cara algunha en concreto tras escoitar noticias de que alí se precisaban homes, e outras eran os propios capataces os que chegaban a Liripio en busca dos traballadores para a súa obra, coñecedores da sona que lles proporcionara o seu bo facer como canteiros. E, como todo bo canteiro, tamén aprendeu a súa xerga (verbo dos arxinas), foino aprendendo de vagariño mentres traballaba e escoitaba falar aos demais, xerga profesional que como todas as demais, xa case desaparecidas, tiña un carácter críptico, é dicir, non só a usaban para a comunicación entre eles senón tamén para non ser entendidos polos alleos.

Os primeiros anos de canteiro traballou en Ferreira de Pantón e Monterroso ata que o cuarto, co pai e cos tíos, cruzou Galicia e chegou a Asturias. Daquela xa traballaba coma un canteiro máis, coa experiencia e o bo facer do tempo que levaba no oficio, e comezaba a ensinarlle a seus irmáns que, como fixera seu pai con el, ían con Manuel para aprender. Mais, como os capataces seguían a tratalo coma un rapaz, pagándolle menos que aos adultos aínda facendo o mesmo traballo, decidiu emprender camiño cara a unha vila a moitos centos de quilómetros do seu fogar: Vitoria, e alí foi onde se enfrontou á faraónica obra dos pantanos recibindo soamente dúas pesetas menos ca un home adulto. Mais negándose a seguir cobrando coma un aprendiz, enfróntase por primeira vez ás decisións do seu pai, convencido de que se el mesmo tivese negociado podería ter conseguido un salario digno.

“Cando aínda era un neno aprendeu a facer zocos e cestas e con ese traballo gañaba uns cartiños para axudar a familia que tanto o necesitaba

Manuel Morgade Ríos

Estando en Vitoria non pasa moito tempo ata que queda ao mando da expedición familiar, xa que a súa nai enferma de gravidade e o seu pai decide regresar a Liripio. Eles volverían polo Nadal, como era tradición no duro oficio dos canteiros, e tras ese tempo de descanso buscaban outra obra na que traballar ata o vindeiro Nadal.

E así, ao ano seguinte foron a Barrios de Luna, en León. Máis adiante volverían aos pantanos, oficio moi duro no que se cobraba pola cantidade de traballo feito, non por xornal (chamábanlle “a destajo”). Posteriormente, grazas á experiencia conseguida e á alma de líder, non lle foi difícil converterse en xefe de catro canteiros nunha obra da Coruña.

Pasaran xa seis anos fóra da casa cando tivo que facer o servizo militar en Ferrol, porén aproveitaba os permisos para gañar uns cartos que axudasen a familia facendo traballos de cantaría en lugares próximos, cruzando á provincia da Coruña e a Lugo, onde retomaría o seu oficio ao rematar a mili.

Desprazaríanse logo a Guadalajara para traballar na presa de Entrepeñas, aínda que as condición eran cada vez peores, de pouco servira reclamar o seu salario como home. Lavábanse eles e a roupa nas xélidas augas do pantano, na zona onde só había un palmo de auga posto que non sabían nadar, aínda así a piques estivo de perder afogado ao seu irmán Arturo que deu cun desnivel do terreo e afundiuse, afortunadamente Manuel puido agarralo con forza e salvalo dunha morte segura.

En Guadalajara estiveron dous anos, primeiro en Entrepeñas e despois no pantano de Buendía. Inmensas moles de formigón e pedra nas que canteiros e peóns traballaban sen descanso. Os domingos era cando menos horas traballaban: doce, o resto dos días da semana pasaban catorce horas entre pico e pedra.

Aquela empresa tiña contratado o traballo en días e pagábanlles por xornada, por iso fixéronlles desfacer moitos muros de pedra xa rematados sen eles entender que é o que estaba mal ata que se decataron de que o que pasaba era que traballaban demasiado, había que ir máis lento para conseguir máis cartos. Acabaron abandonando Guadalajara polas durísimas condicións de traballo, case non pagaban as horas extras e o frío era insoportable.

e de regreso á aldea Manuel casou con Lucrecia, unha prima á que coñecía desde nena. Quince días despois da voda volveu saír traballar cos irmáns, primeiro a Valladolid e despois a Ávila, reconstruíndo partes da enorme muralla medieval. Ao rematar alí volveron a Valladolid, onde construirían poboados, un labor moi similar ao que xa fixeran en Egea de los Caballeros anos antes. Logo foron cara a Bilbao, a cidade que todos os que viñan de traballar nela denominaban “a capital do traballo”, tamén traballaron en Santander e Castro Urdiales.

Máis tarde Manuel escoita falar da construción dun poboado en Huesca e vai alá, pero decátase de que non valía a pena en cartos e esforzo e busca un posto na construción dun pantano en Lleida, de alí diríxense a Vitoria onde se precisaban canteiros para construír unha escola. Nun mes rematan  e levantan outra en Burgos.

Mentres en Liripio, era o ano 1958, nace o seu único fillo, Adolfo. Os dous anos seguintes ao nacemento do neno traballa de obra en obra dende Valladolid a Bilbao, Vitoria e Córdoba, nesta cidade fano na construción dun muro de pedra de oito metros de ancho, cincuenta de altura e dous quilómetros de longo que remataron en cinco meses (el foi con dous irmáns, Arturo e Eloy) eles construían “en seco”, é dicir, colocaban as pedras unhas enriba das outras sen masa, o que era visto como unha loucura polo capataz, pois alí utilizaban masa. Nesa obra cobraron cada un 50.000 pesetas, mais non foi doado que lle pagaran o que lle correspondía, quixeron enganalos, pero ao final Manuel conseguiu convencer o capataz de que el sabía o que era un metro cúbico, aínda que non fora case á escola, porque o tivera moitas veces nas mans. Este foi o último traballo xuntos dos irmáns Morgade. E é que a vida de Manuel e Lucrecia vai dar un xiro cando deciden emigrar ao Brasil.

O día a día de Lucrecia na aldea mentres o home estaba fóra non era nada doada e a Manuel doíalle esa situación, así que quizais pola necesidade dunha vida nova e coa esperanza de atopar un traballo menos escravo colleron aqueles billetes tan lonxe.

Os irmáns marcharon a Francia, xa non como traballadores da pedra, os tempos mudaban, a pedra daba paso ao ladrillo, e con iso os canteiros convertíanse en albaneis. Pero Manuel non se iría ao país veciño. Lucrecia fixera as xestións durante o verán. O plan era viaxar ata Brasil, e dende alí un parente da súa madrastra reclamaríaos en Buenos Aires.

Manuel e Lucrecia
Manuel Morgade

Así que abandonan unha aldea da que había xa moito que Manuel marchara, aferrado ao compromiso que o unía agora a Lucrecia e ao seu fillo, Adolfiño.

Soben naquel enorme barco, un barco francés que nas súas bodegas leva un gran cargamento de bacallau e enriba outro gran cargamento, pero humano, un cargamento que foxe dunha vida de traballo e sufrimento agardando atopar un mundo mellor ao outro lado, unha vida máis doada, aínda que no fondo soubesen que os esperarían longas xornadas de esforzo.

Máis de quince días durou a travesía deica Santos,  seica así se chamaba aquela vila. No peirao agardan ansiosos polo amigo que quedara de ir recollelos, veciño de Liripio emigrado en Brasil desde había tempo.

De súpeto sentiu unha man que o tocaba.

-Manuel!

Apertáronse. Sentiron o seu agarimo dende aquel primeiro momento, nun peirao tan lonxe dos montes de Liripio, co olor a outro mundo introducíndoselle no corpo.

Colleron un coche de liña destino São Paulo. Achegáronse á grande cidade por estradas curvas a pouca velocidade. A un e ao outro lado estendíase a impoñente selva, moi diferente aos montes e bosques que coñecían.

Manuel e Lucrecia tiñan escoitado moitas historias das grandes cidades das Américas. Pero unha cousa era escoitalo, e outra velo cos seus propios ollos…

São Paulo, cidade inmensa.

Os tres primeiros meses Manuel traballou a xornal do amigo como canteiro.  Deseguida comezou a súa boa maña a facerse coñecida entre os capataces e soubo que traballo non lle faltaría. Pero de súpeto os seus plans viraron totalmente.

Un día o amigo convenceuno para ir a un bar que rexentaban outros veciños de Liripio, e que querían vender. Finalmente Manuel e Lucrecia aceptaron o trato de traballar alí ata que puidesen pagarlles o traspaso.

Corrían os anos sesenta, aquel non era un bar que se parecese aos que recordaban de Galicia. Os billares e as máquinas de xogo eran a súa principal fonte de ingresos. Iso e o alcohol. Tamén sacaban cartos os días de feira, cando poñían un carriño á entrada do bar e vendían bocadillos. Cantos bocadillos podían facer nun só día? Aquel era un traballo de moitas horas, pero a crueza do traballo doutro lado do Atlántico, facía aquilo unha cousa menor.  Salvo por…

Manuel coa familia no Brasil

Manuel, Lucrecia e Adolfo no seu bar no Brasil

A angustia de Lucrecia parecía non parar de medrar. Ese medo que se lle metía no peito.

Era noite pecha. E outra noite máis tentaban entrar a roubar. Manuel sacaba o revólver, apuntaba a parte alta do portal de chapa de ferro e apretaba  o gatillo.

As voces cada vez sentíanse máis lonxe. E doutra volta poderían ir durmir.

Ao día seguinte, como un hábito máis, Lucrecia arranxaba os buracos das balas cun pequeno martelo.

-Non sabemos como vostedes teñen tanta sorte, que non lles rouba ninguén!

Manuel sempre repetía o mesmo, cun certo ton melodramático: “Teño un revólver que fura a porta, o que se asome xa sabe o que lle queda”.

As liortas no bar eran constantes, voaban cadeiras, balazos. A vida nun suspiro. Adolfo, o neno, habituado xa, cando había agarradas fuxía á casa dos veciños.

Aqueles veciños eran unha familia moi pobre e de moitos fillos. Os pais e os irmáns maiores traballaban na fábrica ao outro lado da rúa. Gañaban a miseria que lles ía chegando para sobrevivir. Adolfo aprendera xa a coidar aos pequenos, como se fose un irmán máis.

E é que aquela era a súa familia no Brasil. Alí ían no Nadal, coas botellas de viño e a comida para sorrir e sentir o agarimo dos que se coidan.

Pasaron os anos e os irmáns máis vellos de súpeto cambiaron. Xa non eran os mesmos, estaban comestos por un novo mal que cada vez afectaba a máis xente. Chamábano a droga.

Manuel e Lucrecia xamais antes tiveran escoitado falar diso. Pero aqueles rapaces pouco a pouco deixaron de ser eles converténdose nunha sombra tétrica de corpos esqueléticos. Recorda Manuel aquel día que atopou a un á volta dunha esquina, cunha xiringa no brazo, o seu rostro non tiña alma.

Mes tras mes, aquel mal ía invadindo a vida do barrio, os rapaces da idade de Adolfo comezaban a caer converténdose en escravos da droga.

E por iso Manuel e Lucrecia agarrando con forza a man do seu fillo volveron coller un barco, esta vez de volta á casa. Si, de volta, aínda que Manuel fixera a promesa de nunca máis volver, de que a súa vida agora estaba no Brasil, onde gañaban o suficiente para vivir ben, sen aquel traballo escravo que afogaba o corpo, pero o medo polo fillo era máis forte que todo aquilo así que, fuxindo da droga, subiron ao barco que os trouxo de volta.

Era ben diferente daquel primeiro, oito anos antes. No que si era similar era na cantidade de xente que ía a bordo. A meirande parte eran coma eles, emigrados que volvían de facer as Américas. Algúns víase que tiveran máis sorte, outros menos.

Lucrecia e Manolo

Cando chegaron estiveron en Vigo unhas semanas, onde vivía naquel momento o seu irmán Gerardo, Manuel quería tentalo alí. Coa experiencia da rexencia dun bar… Pero a oportunidade que buscaba non aparecía e a vida na casa do irmán cada día facíase máis difícil, así que decidiron volver a Liripio.

O retorno á aldea natal sería algo que o seu fillo xamais esquecería. Aínda que era o lugar no que nacera, no que pasara os seus primeiros anos de vida non gardaba recordos daquilo. O autobús deixábaos a seis quilómetros, desde alí a pé coas pesadas maletas. Mais para o neno aquela paisaxe verde de impoñentes carballos, co son da auga en regatos aquí e acolá facíalle medrar un enorme sorriso, semellaba un paraíso e decatouse de que  volvía á casa, a unha casa que non recordaba pero que lle facía espertar a alma. Entre o son dos paxaros e aquela verde terra de montes e vales, de auga e pedra.

Descubriría cada un dos seus recunchos naquel verán en Liripio. Mentres os seus pais percorrían a provincia en busca dunha oportunidade para volver comezar.

E volveron comezar, esta vez en Pontevedra onde se atopaba unha tía de Lucrecia que lles ofreceu probar sorte alí coa súa axuda.

Que faremos en Pontevedra? Pensaba Manuel, só había que repetir o vello refrán “Vigo traballa, mentres Pontevedra dorme, Santiago reza e Coruña divírtese”

Os centos de traballadores da industria de Vigo, contrastaban coa calma agoniante da vila de Pontevedra. Pero alá van, cara a Pontevedra, en busca dun novo comezo para os tres.

Manuel e Lucrecia

Manuel e Lucrecia no Chinito

Diante do chinito

Diante do bar Chinito

Mercaron un piso en San Antoniño, cando o fixeron sabían que quedarían na “Boa Vila”, quizais non sospeitaban que durante tantos anos…

Ao principio transportaban nun camión, que mercaran entre Manuel e o tío de Lucrecia, produtos que compraban nunha vila e vendían noutra. Os dous levantábanse moi cedo, percorrían quilómetros para vender patacas, repolos… todo o que puideran meter dentro daquel camión. De praza de abastos en praza de abastos tentaban sacarlle rendibilidade a aquelas horas ao volante. Pero ao  duro traballo de negociar coas praceiras uníaselle a pouca maña do tío para manexar o camión.

Mentres tanto Lucrecia soubera sacarlle partido ao piso, que convertera nunha media pensión. Nos cuartos libres vivían agora dous estudantes de Maxisterio. O que axudaba a acomodar os gastos.

Porén o camión non daba suficiente, tantas horas de traballo, tantos quilómetros ás costas, e aquela lea constante cos vendedores e compradores… Manuel tiña, doutra volta,  que cambiar os seus plans…

“Chinito”. Mira o nome colgado na parte alta, enriba da porta. Non se cambiaría o nome, aquel sitio xa tiña unha clientela, unha boa clientela, e o traspaso tiña que notarse o menos posible.

-Como faremos isto? Xamais fixemos algo así!- preguntábase Lucrecia mentres recordaba aqueles sinxelos bocadillos de Brasil e escrutaba aquela carta enorme con pratos, menú do día… Ao seu lado  unha rapaciña tentaba animala, chamábase Mari Carmen.

O bar, de dúas plantas, con comedor na parte alta e cuartos que servían de pensión atopábase na parte de atrás do Concello de Pontevedra. Moi preto do Goberno Civil e doutros edificios administrativos. A súa situación, nunha vila de funcionarios, era máis que boa.

Lucrecia miraba cara a Mari Carmen tentando adiviñar se é que a rapaza podía ter razón. Se poderían conseguilo. Chegaran a un trato, o mesmo que tiña cos anteriores donos. Ela traballaba nun salón de peiteado, ao final da rúa Charino, na Praza das Cinco Rúas, só uns metros o separaban do Chinito. Ás oito, cando pechaba, botaba unha man a Lucrecia na cociña, e todo o día do sábado e do domingo.  A súa axuda sería fundamental para imitar aquela gran carta con aínda mellor xeito que os anteriores donos. Lucrecia foi, da man daquela risoña rapaciña, perfeccionando a súa habilidade na cociña.

Manuel Morgade

Case chegaban xa a década dos setenta, cando completaron aquel peculiar equipo do Chinito con Pepe. Os seus pais pedíranlle a Manuel e Lucrecia que o empregaran como aprendiz. E así foi como un rapaciño de catorce anos chegou á capital da provincia dende a Estrada. Non marchou de alí ata que casou, moitos anos despois.

Ademais Adolfo, entre clases e estudos axudaba aos pais no bar. Ese era o soño de Manuel, que o seu fillo puidera estudar. Tentouno toda a vida, en Brasil e de volta. Vendo nos seus estudos a vía de escape ao traballo escravo do que eles non puideran escapar.

 Pasaron anos, moitos. Manuel comezaba a pasar a madurez da vida cun bar e unha pensión ateigados de clientes habituais, marines, estudantes de Maxisterio, funcionarios, obreiros…

Os cartos deran xa para mercar un terreo, nas aforas da vila, no lugar de San Blas. Alí comezou a construír unha casiña. E no fondo do terreo uns cortellos. A levadura, todos aqueles restos do bar, servían para alimentar os porcos que criaban entre el e Pepe. Aos porcos seguiron as galiñas e a horta, onde pasaban o tempo libre, traballando tamén…

Poucos anos despois de chegar os netos, Manuel, entre esbirros e o fume do tabaco afogándolle os pulmóns botou o peche ao bar. Chegara o momento de rematar aquela etapa, tras 25 anos detrás da barra do Chinito….

Manuel e Lucrecia, despois de toda unha vida traballando estaban xubilados. Mais aínda quedaba moita vida por vivir sen abandonar o traballo na súa leira de San Blas e o coidado de galiñas e ovellas.

Manuel no cumpleanos

No 85 cumpleanos de Lucrecia

Hoxe, Manuel, ten 92 anos e vive con Lucrecia na casa do fillo.

Emociónase ao falar da súa vida, do traballo escravo que o acompañou sempre, que o mantivo ocupado, vivo, moitos anos despois de xubilarse.

Manuel non é un home corrente. Non lle importa chorar, que se lle enchan os ollos de bágoas, amosar a súa fraxilidade, que é fortaleza.

Manuel non é un home corrente, Manuel bica aos homes, amosándolle o agarimo igual que coas mulleres.

Manuel non é un home corrente. Manuel é o artista das pedras que non ten medo a querer.

“Toda a información vertida neste relato de vida é un resumo e adaptación do libriño artesanal sobre a traxectoria vital do seu avó que a miña filla, Iria Morgade, lle preparou como agasallo sorpresa”

Manuel con Lucrecia e Iria

Manuel e Lucrecia con Iria, a súa neta

Charo Valcárcel Mato

Charo Valcárcel Mato

Profesora de lingua Galega

Son Charo Valcárcel. Nacín nunha pequena freguesía da Estrada (Sta. Cristina de Vinseiro) hai 60 anos, pero xa levo trinta e cinco vivindo en Pontevedra, case tantos como os que traballei no IES Valle Inclán (trinta e dous), toda unha vida…

Estudei Filoloxía Hispánica, aínda que me presentei e aprobei as oposicións para profesora de Lingua galega e sempre exercín como tal, do cal me sinto e sentirei sempre moi orgullosa.

No Valle Inclán coñecín a Ana, Manuel, Isidro, Benito e Sara que, considero, máis que compañeiros, amigos, bos amigos. Xuntos compartimos moitas experiencias.

Agora esta na que nos implicou Ana que, polo menos para min, é un salvavidas, un incentivo que chega para encher o oco que deixa o ensino nas nosas vidas.

Pero tamén formamos parte dun grupo de teatro de profesores (en activo e xubilados) que naceu no 2005 no seo do Valle Inclán, Argallada, e que está esperando tempos mellores para retomar a súa actividade.

Agardo que as miñas contribucións no blog devellabella sexan merecedoras do voso beneplácito ou, polo menos, non do voso desgusto.

Amauta Castro

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥