Cando se chega a certa idade, gusta presumir dela. Iso é o que lle pasa á protagonista da nosa historia: Lola di que é a máis vella do barrio e pode presumir diso con toda a razón. Cada día sobe e baixa os dezasete chanzos que van á súa vivenda, no barrio máis mariñeiro de Pontevedra: a Moureira, na rúa Nodales. Hoxe a nosa historia de vida é a de Dolores “Lola” Fontán Fernández —a Xenxa

Dolores Fontán Fernández naceu o 23 de febreiro de 1933 no Campo da Torre, nº 13. Filla de Antonio Fontán Filgueira, que quedou orfo de nai ao nacer, e de Dolores Fernández Rodríguez, a súa nai, peixeira da Moureira que vendía na praza. A historia familiar de Lola xa leva marca de mar e de vida dura: o pai —como xa dixemos orfo de nai o nacer— quedou tamén sen pai xa que emigrou ás Filipinas, e como era habitual na época, o pequeno foi levado á inclusa; pasou por unha familia de Tomeza e por outra de Xeve ata os catro anos, cando volveu coa avoa paterna e unha tía á Moureira.

Os avós maternos de Lola, eran do Camiño Vello e da Gándara. A súa avoa, Desamparados Rodríguez Soto —chamada Palala—, tiña un posto no mercado; o seu avó era Crisanto Fernández. A bisavoa, Concepción Soto Padín, era sobriña de Benito Soto e era coñecida como “a Xenxa”, alcume que agora Lola conserva con orgullo.

Lola formaba parte dunha familia numerosa, polo que a casa onde se criou estaba sempre chea de nenos. Naceron uns xemelgos xa mortos; logo chegaron Vicente, Jesús, Antonio, Josefa, Lola, Manuel e Carmiña —que tamén morreu de pequena-. De nena, Lola ía á escola con Suso, Tonio e Chicha: aprendeu a ler e a sumar no actual Parador de Turismo con dona Sara Prieto, nos veráns estudaba con Nievitas Adrio na rúa Andrés Mellado. Con oito anos entrou na Graduada na rúa Real —unha escola do Estado— onde a formaron Trinidad Lavaca, María Gil e Margarita Otero. Ao saír, foi a aprender a coser: a costura converteuse na súa segunda casa.

Aínda con 13 anos, a vida golpeóuna: nun accidente nun submarino faleceu o seu irmán Vicente, tiña 21 anos. A familia seguiu adiante, con penas e espazos que só o traballo e a veciñanza enchían. Aos 18, cando a súa mestra de costura marchou, Lola volveu para axudar coa casa; vivían na rúa Nodales, ao lado da casa da avoa Palala, coa que compartía estancia a súa irmá Chicha. As súas habilidades coa costura continúan e Lola, segue facendo roupa e arranxos para a familia.

Lola e Juan bailando nunha festa

Hoy, la historia de vida es la de Pilar Baena Solla, más conocida como Piruca. Es la madre de Mariajo, una antigua alumna del instituto con la que, años más tarde, también coincidí como profesora. Desde entonces mantenemos una gran amistad. Esta es la historia de una mujer entrañable, fuerte y generosa, que ha sabido vivir cada etapa con dignidad y alegría. Cuando escribía estas líneas, en Junio, nos sorprendió la muerte repentina de Piruca, éste es un homenaje a su vida que quiso contarnos con ese humor y optimismo que ella tenía.

Tintorería San Roque nos anos 70

Piruca recuerda que un historiador de apellido Solla escribió hace años un libro en el que recogía la historia de la tintorería y su importancia en la época., ese libro se titulo “Inmobiliario etnográfico do río Gafos” de Calros Solla y le dedica a la tintorería “San Roque” 21 páginas incluidas muchas fotografías de campañas publicitarias de la época. En el Diario de Pontevedra en octubre de 1927 cuando cumplía 20 años de existencia, había un anuncio que rezaba así:

¡Atención!

¿Quieres tu traje lucir

elegante limpio y fino?

pues chico tienes que ir

a la casa de Isolino.

Una infancia entre tintes y duelos

La vida de su abuelo materno, Isolino Solla Fontán, no fue fácil. Su esposa, Angelita Cordo, falleció embarazada de su sexto hijo, tras contraer unas fiebres a raíz de un baño. El bebé tampoco logró sobrevivir y la pérdida marcó profundamente a Isolino, que, pese a rehacer su vida junto a Emilia —una mujer que le ayudó a criar a sus cinco hijas—, nunca se quitó el brazalete negro de luto por la mujer que amó profundamente.

Ingresó en el instituto tras prepararse en la academia Minerva. Cursó el bachillerato en el Instituto Femenino, hoy IES Valle Inclán. Recuerda con cariño a profesoras como Angelita Dapena, Carmen Gamallo, Raimunda Lusquiños o Mercedes Silva, a quien apodaban “La Corrosca”.

Quiso estudiar Magisterio para ayudar a su madre, pero al cabo de un año dejó los estudios y se dedicó de lleno a la tintorería. Allí conoció a otra empleada que también se llamaba Piruca, y juntas compartieron trabajo y amistad.

La madre de Piruca Pilar Solla Cordo

Conocí  a Ana hace ya unos 20 anos en una fiesta en casa de una amiga común, y en mi recuerdo está, lo contagiosa que era su energía y su vitalidad

Hoy nuestra historia de vida es la de Ana Carretón Guada.

Ana en 1958

Desde los cuatro años estudió en la escuela de Valtierra con sus hermanos, como en toda escuela unitaria, compartían el aula alumnas y alumnos de diferentes edades. Ana era muy inquieta y traste, no era raro que estuviera castigada por su maestra, la señorita Belén. Recuerda prender fuego a unas balas de paja con cerillas, “aquello pudo habernos matado, pero eran trastadas” me dice…

En la fotografía, el día de su primera comunión con su hermano José Manuel en 1960.

Miguel Angel, Jose Manuel, Ana, Milagros y Celina en 1965

Ana y Jose Antonio se casaron en 1972, ella tenía 19 años y el 24.

Jose Antonio, empezó a trabajar en una empresa de construcción en Quintanar de la Sierra, provincia de Burgos, ella se quedaba en casa dedicada a sus labores, “pata quebrada y en casa” me dice. Su primer hijo José Jesús nació en Burgos, su hermana trabajaba en obstetricia y aprovechó tras parir, para quedarse dos semanas a recuperarse. Posteriormente se trasladaron a Avilés, a un piso de sus suegros, en el que vivieron cinco años y allí se quedó embarazada de su hija Beatriz, que al igual que su hermano fue a nacer a Burgos, volviendo a Avilés tras el parto. Posteriormente se mudarón a Salas de los Infantes, Jose Antonio fue contratado por un primo para realizar obras, fueron por once meses y se quedaron 4 años y fue allí donde los niños   empezaron en la escuela y donde Ana fue haciendo amigas con las madres del colegio.

Ana y Jose Antonio en 1972

Posteriormente volvieron a Burgos y vivian cerca de la casa de sus padres.

Llega 1985 y es el momento de venirse a vivir a Galicia, primeiro a Cachafeiro en Forcarei, mientras el piso que compraron en Pontevedra estaba en construcción. Un año más tarde se asentaron en la capital del Lérez, los hijos iban al instituto y ella se quedaba en casa.

José Antonio enfermó, empezó con un dolor abdominal que en realidad era un cáncer de intestino, estuvo yendo y viniendo a Navarra durante cinco años hasta que ya no había tratamiento posible y la enfermedad se hizo irreversible. El padre de Ana se prejubiló para atender a los nietos ya que Ana viajaba con el a Navarra cuando lo operaban. Murió en Montecelo en el año 1990 con 42 años, Ana se quedó viuda con 37 años dos hijos con una pensión de orfandad mínima y una de viudedad muy pequeña, ya que el había cotizado sólo diez años en la empresa, sus suegros la ayudaron regularmente.

Empezó a estudiar por las noches y se matriculó en el Frei Martin Sarmiento en auxiliar de clínica, luego laboratorio y técnico de laboratorio, después de cinco años de estudio la llamaron para trabajar en Boiro de auxiliar de enfermería, iba y venía en el día, contrato de un mes, luego seguiría A Estrada, Lalín, Bueu etc..

De su etapa en el hospital recuerda los pacientes que estaban solos y no recibían visitas, algo cada vez más frecuente, les instan a que es su trabajo atender a los pacientes, los familiares no siempre sienten empatía por el personal sanitario.

Quiso jubilarse para disfrutar la vida, su hija ya estaba casada y tenía dos nietas mellizas preciosas, su hijo trabajando. En el momento de hacerlo decidió hacer un viaje con toda la familia a Irlanda, una semana juntos en el año 2019, ese viaje lo recuerda con muchísimo cariño.

En Irlanda con la familia 2019

Bodas de oro de los padres Ana 

En el amor, se ilusionó varias veces pero nunca llegó a cuajar, como para irse a vivir en pareja, se lo pasó muy bien saliendo y viajando con amigas Turquía, Egipto, Nueva York, Canadá, Italia.. y los que le quedan por disfrutar.

Este es el primer año que viajará con el INSERSO, a Ibiza, está muy ilusionada, aun no conoce esta isla de las Baleares pero si todas las demás.

Dos años antes de jubilarse, su hija la matriculó en el programa universitario de mayores y le encantó, sigue cada año con asignaturas nuevas y aprovecha la oferta educativa para ir a Pilates, Bádminton y marcha nórdica, como le gusta cuidarse, dos veces por semana va a natación y cuando llega el verano disfruta de la playa “un lugar tranquilo donde me relajo y desconecto”.

Ana y sus hermanos

Pontevedra es una ciudad que le encanta, primero se enamoró del mar y dice “de aquí  ya no me muevo”, tiene amistades desde que llegó a estas tierras y que perduran, me encanta estar y vivir aquí.

Un deseo, enamorarme en la misma medida que lo hagan de mi, estar con alguien y sentirme querida.

Coñecín a Chema nunha xuntanza de ASAEXS á que fun convidada, logo nas reunións do PUM e colaborou con nós vindo a radio para contar que era iso da Universidade de Maiores na Uvigo e que tipos de estudos se podían facer.

Hoxe a nosa historia de vida é a de José María Fernández Vázquez 

José Mª e a súa nai no 1955

Cando José rematou o servizo militar, en 1951, marchou para Bilbao por mediación dun matrimonio coñecido da familia de María e disposto a traballar no que saíra. Este matrimonio vivía en Masustegi “o barrio galego” . Ao pouco chamou por María para que fora, aínda non casaran, o que para esa época era un pouco “chocante”. Alugaron un cuarto a unha viúva que vivía nun faiado na Travesía Euskalduna e casaron o 22 de setembro de 1951 na Igrexa de Santa Ana e San Nicolás de Bari (barrio de Olabeaga) acompañados só por este matrimonio que os axudara e por outro paisano que asinou como testemuña.

José pronto empezou a traballar: primeiro no garaxe San Mamés no que aproveitou para obter todos os carnés de conducir e logo nos talleres Omega, como chofer do empresario. Pasado un tempo, púxose a traballar de taxista como asalariado e pronto mercou unha licenza e o coche: un Renault 4CV, máis coñecido como o “catro catro”. No ano 1958 compraron un piso en Basurto.

Á familia chegou primeiro José María, como queda dito no 1955; logo Mª Luisa en 1957 e en 1958 Eva.

José María non ten recordos nítidos do seu paso polo Colexio Público Basurto, na actualidade CEIP Basurto, xa que estivo pouco tempo. A causa? Que a finais do ano 1962 a familia trasladouse á Coruña.

José empeza a traballar como taxista co vello coche, aínda que por pouco tempo xa que o vendeu e adquiriu un novo: mantívose fiel a Renault e desta volta foi o substituto na marca do vello 4CV, un Gordini, tamén coñecido como “o coche das viúvas”

Xa na Coruña, José María, foi ao colexio Concepción Arenal, na actualidade CEIP Concepción Arenal sendo un dos máis antigos da cidade. Ía xunto a súa irmá Mª Luisa, e lémbrase, sobre todo, do vaso de leite que lles daban a media mañá,  o leite en po da Axuda Americana.

Con nove anos fai, xunto a súa irmá, a Primeira Comuñón na parroquia de S. Rosendo.

Da súa infancia di que o seus mellores recordos son as estancias que pasaban na aldea, sobre todo na casa do avó Andrés, cos tíos Enrique, Aurora e Soledad.

Era o estar en contacto coas tarefas da labranza: sementar, a sega, a malla, recoller a herba seca e facer o palleiro, ir ao monte a por leña, estrar a corte das vacas etc.; o contacto cos animais, chamar as vacas… e sobre todo, agora con moita nostalxia, escoitarlles falar en galego: a nós, urbanitas, procuraban falarnos en castelán.

Para prepararse para a proba de ingreso ao bacharelato súa nai levouno á Academia Céltiga situada na zona de catro camiños, onde D. Demetrio de mandilón e caxato, que utilizaba para apoiarse e ciscar a máis dun, axudouno nesta tarefa.

Unha vez superada a proba no Instituto Masculino, a dúbida xurdiu para ver onde ía estudar o bacharelato. Unha veciña da familia, comentoulle á súa nai que o seu fillo iría a estudar ao Colexio Salesiano e que tiña “mano” para entrar se quería.  Contouse co consello de D. Demetrio que dixo: “se vostede pode, mándeo aos Salesianos, aí sairá ben formado”, e así o fixeron os pais.

Como o colexio pillaba lonxe da casa, tanto José María como o seu amigo, tiñan que coller o trole. Ás veces, pola mañá, o leiteiro que tiña a leitería na mesma rúa levábaos no Land Rover co que repartía o leite e chegaban unha hora antes, sempre era bo aforrar unhas pesetas xa que tiñan que ir tamén polas tardes.  Daquela, no horario escolar, librábase os xoves as tardes e os sábados pola mañá había clase e, amais, os domingos pola mañá misa e pola tarde cine.

A maioría dos profesores eran curas, agás D. Pantaleón que daba Formación del Espíritu Nacional e un  militar que era o encargado da formación física. De todos eles lembra con agarimo a D. Fidel, que era o titor e profesor de matemáticas en primeiro de bacharelato, que lle tiña unha grande estima polo aplicado que era; ademais, D. Fidel tocaba o acordeón e recorda, especialmente, a interpretación que facía da canción Il mondo (Jimmy Fontana).

Dábaselle ben o latín pero fixo o bacharelato por ciencias. A súa foi a primeira promoción de COU (curso 1971-72). Compartiu aulas durante eses sete anos con compañeiros que logo fixeron unha próspera traxectoria profesional e, algúns, implicáronse en  política con altas responsabilidades, como Antolín Sánchez Presedo ou Francisco Javier Losada de Azpiazu.

1977_CT-9

Ascende a Sarxento en xaneiro de 1976, con 20 anos. Lembra que cando se presentou, xunto a outros compañeiros, escoitaron a un suboficial máis veterano dicir “aquí temos aos sarxentos do Rei”; acaba de morrer o ditador e xa reinaba Juan Carlos I.

Como Sarxento de Transmisións estivo destinado en dous Centros de Transmisións: CT-9 (Espinosa de los Monteros, Burgos) e CT-11 (Manjarín, León). Estes equipos de comunicacións tiñan a peculiaridade de precisar unha visual directa coas demais estacións para así estar intercomunicadas, de aí que todos os CT,s estiveran situados en lugares elevados e solitarios:  CT-9 no cumio Picón Blanco (1.529 m.), agora coñecido por rematar etapas de ciclismo, e o CT-11 no chamado Labor del Rey (1.531 m.), preto da Cruz de Fierro do Camiño de Santiago entre Astorga e Ponferrada.

No CT-9 estivo destinado por dúas veces: da primeira lembra, con orgullo, que foi o primeiro mando que tomou posesión deste Centro nunhas condicións moi duras e complicadas.  Daquela, setembro de 1976, só estaba construído o edificio no que ían os equipos de comunicación, e como queira que comezaron a instalación destes porque era a prioridade,  déronlle a orde de ocupar o Centro para dar a correspondente seguridade. Xa que logo, ao chegar ao Centro tiveron que aloxarse nunha parte do barracón que utilizaban os obreiros que estaban, nese momento, construíndo o edificio destinado á vida do persoal militar.

En xuño do 77 veu destinado ao CIR 13 de Pontevedra onde permaneceu pouco máis de medio ano.

A Isabel coñeceuna na Coruña, era compañeira de instituto da súa irmá Luisa e fixéronse noivos no ano 1975, casaron na Coruña no 1978. Xa matrimonio trasládanse a Espinosa de los Monteros, onde José María comeza a súa segunda etapa no CT-9. Lembran, tamén, con agarimo eses primeiros momentos de vida en común nesa pequena vila de pouco máis de 1.500 habitantes. Nese mesmo ano, nace na Coruña o fillo máis vello, Isaac (hoxe coñecido escritor e tradutor co nome de Isaac Xubín).

No 1980 toca mudanza, desta volta para vivir en Astorga, a poboación máis próxima ao destino no CT-11. En 1981 chega á familia César, que tamén nace na Coruña. Os pais quixeron que os seu fillos foran galegos de nacemento.

Estando en Astorga convocouse un concurso-oposición para ingresar na Escala Especial de Oficiais, para o que estivo preparándose durante seis meses sacrificando tempo de lecer del e da familia.

Unha vez  superadas as probas de ingreso,  o plan de formación contemplaba dous cursos en réxime de internado: 1º curso na Academia Especial Militar (Villaverde, Madrid) e 2º curso na Academia de Oficiais de Enxeñeiros (Burgos). Durante a estancia en Madrid podía desprazarse a fin de semana a Astorga, pero non así no segundo ano polo que Isabel e fillos marcharon para a Coruña para estar cos pais. Destes dous anos quédase coa valentía e mérito de Isabel por quedar soa cos fillos tan pequenos e resolver situacións complicadas, sobre todo de saúde, das que el sabía a posterior xa que ela non quería preocupalo e que pedira a baixa coma fixeran outros compañeiros del.

1984_Entrega Despachos de Tenente, con Isabel, seus pais e seus sogros

Unha vez rematada a fase académica en xuño de 1984, ascende a tenente e foi destinado a Xixón, os seus mellores anos no profesional, dime. Por disolución da Unidade viuse na necesidade de pedir novo destino, era o ano 1988 e asignáronlle praza na Coruña. Sempre recordan que cando se subiron ao coche e quedou atrás Xixón, esvaráronlles unhas bágoas polas meixelas.

Ao chegar á Coruña e seguindo a tradición familiar, o seu sogro tamén estudara alí, os fillos foron estudar aos Salesianos, meteuse na directiva da ANPA do colexio. Tamén acorda, de esta etapa na Coruña, o seu inicio no saber da nosa lingua; no ano 1989 saíu un curso, promovido pola Xunta, de iniciación á lingua galega para persoal civil da administración militar, el e outros compañeiros militares puideron facelo aducindo ter relacións coas administracións civís e que necesitaban empregar o galego e, deste xeito, puideron facelo. Máis tarde faría o de perfeccionamento e o de linguaxe administrativa galega en Pontevedra.

No ano 1992, ao ascender a capitán, volta a moverse, desta vez destinárono a Pontevedra, onde pasou por varias Unidades, entre outras, estivo destinado no Centro de Recrutamento nun momento moi significado: a transición dun servizo militar obrigatorio a unhas FAS profesionais.

Os fillos estudaban no IES Sánchez Cantón e, nese tempo, formou parte da xunta directiva da ANPA, implicándose, sobre todo nas actividades deportivas, das que destacaba o equipo de baloncesto, sendo importante a procura de patrocinios e a contratación de monitores, acórdase de Elías Espiñeira que co tempo sería Director Xeral do Pontevedra CF.

 2003_Vodas de Prata

De primeiras, pensou en realizar devagar algunha licenciatura relacionada coas ciencias sociais na UNED, pero casualmente un amigo, Carlos Mouriño, faloulle do Programa Universitario para Maiores (PUM) que a Universidade de Vigo ofrecía no Campus de Pontevedra e que el acababa de rematar.

Meu dito, meu feito, non só se matriculou el senón que tamén Isabel: era o curso 2011-2012. Despois viñeron outros dous cursos até completar o ciclo intensivo; lembra con agarimo ás compañeiras e compañeiro e ao profesorado, algún/ha eran profesores xubilados/as dos IES da cidade: Domingos Antón García, Elena Santillán, Mª José Manzanares e Carlos Carballido, que sería o padriño no acto de graduación.

Como delegado do seu curso, correspóndelle falar polo alumnado no acto de graduación da X Promoción de Graduados/as Universitarios/as Séniors (título propio da UVigo) e faino cun texto que titula Xerontolescencia, no que desenvolve o concepto ideado polo médico brasileiro Alexandre Kalache, que durante 14 anos foi o responsable do programa de envellecemento da OMS.

Artigo na Voz de Galicia 2014

Todo ía mudar nese verán do 2014, por unha banda a celebración, en Vigo, dunhas xornadas sobre Asociacionismo en los Programas Universitarios de Maiores e, por outra banda, o nomeamento da profesora Ana Acuña como coordinadora do PUM no Campus de Pontevedra.

Das xornadas tivo coñecemento, casual, a través de internet e inscribiuse. O acto inaugural foi no teatro García Barbón cun relatorio de Eduard Punset. Ao chegar foi presentarse ás persoas que organizaban o acto e que entregaban as credenciais e cando se decataron que viña do Campus de Pontevedra, foi cando o presidente da Asociación de Alumnado Sénior de Vigo lle preguntou pola Asociación de Pontevedra. A sorpresa de José María foi total: asociación de alumando sénior de Pontevedra? “nos tres anos que levo no Campus, endexamais escoitei falar de tal asociación”. Entón foi cando Alejandro Otero, presidente da asociación do Campus de Vigo e de FEGAUS (Federación Galega de Asociacións Universitarias Séniors), tamén estrañado, lle informou que en Pontevedra había asociación, que de feito estaba rexistrada, e da que, efectivamente, levaba moi tempo sen saber nada dela. A partir destas conversas e datos recibidos, José María saíu co convencemento de que tiña que pór en marcha a Asociación.

De volta, o primeiro que fixo foi convocar aos delegados dos cursos que nese momento se estaban impartindo, Rubén Pascual e Susi Magariños, para lles informar do coñecido en Vigo e confirmar a oportunidade de pór en marcha a Asociación. Xa que logo, comezou unha xestión laboriosa: por unha banda,  pescudar sobre a situación administrativa da asociación e, por outra, conseguir o contacto co alumnado actual e os/as exalumnos/as.

Así pois, o primeiro que fixo foi consultar na Xunta de Galicia, se estaba rexistrada unha asociación de alumnado sénior da UVigo en Pontevedra. A resposta foi afirmativa: “Asociación de Alumnos e Exalumnos Sénior da Universidade de Vigo – Campus de Pontevedra” (ASAEXS), rexistrada o ano 2008.

Desta consulta, tamén se soubo quen era o presidente nese momento e, de resultas de contactar con el, dixo que unha vez realizada a asemblea fundacional e feitos os trámites de rexistro, procedeuse a convocar eleccións á xunta directiva, como non se presentou ningunha candidatura aí quedou a asociación: nun caixón. Así que agora tocaba recoller a documentación que había: unha copia dos estatutos e da acta fundacional e facer toda a tramitación precisa para actualizar e pór en marcha a asociación.

O segundo paso, unha vez contactados, foi convocar unha reunión co alumnado e exalumnado do PUM para informar sobre a situación actual da Asociación e solicitar, aos  asistentes, o seu apoio para poñela en marcha xa que, dende ela, poderíase influír para mellorar a calidade e o bo funcionamento do PUM no noso campus, tanto a nivel de materias ofertadas, como instalacións; así como atraer a exalumnado para formar parte da asociación e mesmo retomar estudos á beira das novas materias implementadas; manter as necesarias relacións co profesorado e co equipo reitor etc. Por outra parte, dende a Asociación poderíase dar a coñecer á sociedade pontevedresa desta oferta que proporciona a Universidade e que, desgraciadamente, vemos que son poucas as persoas que a coñecen e, polo tanto, somos pouco o alumnado. Tamén poderemos propor e organizar distintas actividades (culturais, recreativas etc.) e acceder a axudas ou subvencións.

A reunión tivo lugar o 2 de marzo de 2025 e asistiron un total de 29 persoas, 11 alumnos/as e 18 exalumnos/as, que acordaron por unanimidade o proposto e que se convocase unha xunta xeral extraordinaria para elixir xunta directiva.

Como se dicía máis arriba, o outro feito relevante para José María en relación ao ciclo integrado, foi cando a profesora Ana Acuña foi nomeada coordinadora do programa xa que comezou a pedir ao profesorado de grao que abriran as súas materias aos sénior, hai que ter en conta que a maioría deles descoñecían que existira un PUM. De feito, no curso 2014-2015 pódense cursar até seis materias de grao. José María matricúlase en dúas e comeza o itinerario para ter o título de Graduado Superior Sénior.

Cómpre subliñar a data do 13 de abril de 2015, na que se celebra a asemblea extraordinaria na que sae a primeira xunta directiva de ASAEXS, que queda composta por: José María, como presidente; Miro Currás, vicepresidente; Rubén Pascual, secretario; Susi Magariños, tesoureira e Pilar Rodríguez, como vogal. Nesta directiva están representados todos os cursos e o exalumnado.

Como presidente da ASAEXS propúxose ter unha sesión cultural cada mes, na Casa das Campás, ben con relatorios co profesorado co que tiveron clases no PUM e así manter o contacto, ou ben, pór en valor traballos interesantes e mesmo libros feitos polo alumnado sénior. Por outra banda, procurar unha relación co resto de asociacións de Pontevedra para darse a coñecer e colaborar:  Ateneo, Cedofeita, O Burgo etc. A todo isto, engadir o contacto cos medios de comunicación que fixeron difusión destas actividades.

Ao mesmo tempo matriculouse na Escola Oficial de Idiomas, durante tres cursos, acadando o  C1 en galego; o seu fillo Isaac Xubín, neofalante e licenciado en filoloxía galega, foi o acicate para que profundara na lingua.

Graduouse no ano 2017 coma Graduado Superior Sénior, sendo o único compoñente da XI Promoción. No seu discurso reivindicou que tiñan que seguir ofertando materias e que el pensaba seguir na universidade.

Cando levaba 4 anos de presidente da ASAEXS non se presentou á reelección porque considera que non hai peor decisión que perpetuarse nun cargo e se facer pouco menos que imprescindible. Mais non deixou de ter responsabilidades, xa que nada máis deixar este cargo foi chamado para ser o tesoureiro da Asociación Encrucillada que edita a revista Encrucillada “revista galega de pensamento cristián” da que forma parte do seu consello de redacción. 

Volvendo á vida familiar, no 2019 chegou un gran agasallo: Nilde. Nilde é a netiña que lle chama “avoíño” e que enche de ledicia toda a casa cando vén. Mágoa que viva tan lonxe, en Sheffield (Inglaterra), pero grazas a skipe e a whatsApp a comunicación é case que diaria. Fala o galego do pai, o catalá da nai e, no cole, vai aprendendo o inglés.

Moitas grazas Chema pola paciencia que tiveches conmigo cando insistía nas reunións para finalizar esta entrevista tan chea de vivencias persoais e tan rica en contido, agora xa sei que temos un novo colaborador no noso blogue, graciñas.

Conocí a Olga en una exposición en el Museo de Pontevedra, nos presentó Coco, una amiga común.

Hoy la historia de vida es la de Olga Martínez López

Nació en Vigo en el Paseo de Alfonso XII en 1948, hija de Antonio y de Benedicta.

Comenzó en la escuela a los 5 años. Era el colegio privado de doña María, donde niñas y niños aprendían a leer, escribir y a hacer cuentas. Recuerda la pizarra con esponja y el pizarrín.

Hizo su primera comunión a los 7 años en la Concatedral de Santa María en Vigo. 

Estudiaba en las monjas carmelitas en Dibujo siempre sacaba la máxima nota, le encantaba dibujar.

Su padre dibujaba y escribía muy bien y eso le influyó mucho, iba con él a los museos, donde le explicaba los cuadros; también lo acompañaba a los conciertos, ya que era socio de la Filarmónica y tenía buen oído musical, que ella heredó. Eso fue el comienzo de todo…

Cuando Olga acabó el preuniversitario, su padre, la llevó a la sala, y muy solemne le preguntó:

-¿Nena tu qué quieres ser en la vida?

-Artista, pintora, estudiar Bellas Artes

-Vas a ser farmacéutica, además conozco a un amigo que se jubila en 7 años, haces la carrera y la farmacia se la compro, “ La mujer tiene que tener economía propia y ser independiente del hombre”, tú te lo piensas…tienes una semana.

Olga con 23 años

Olga con sus alumnos

Aunque traía una buena carta de recomendación del colegio La Salle para trabajar en Pontevedra, no tuvo plaza y al ver que se demoraba decidió matricularse en la recién inaugurada Facultad de Bellas Artes de Pontevedra, con 42 años hizo el examen de ingreso al que se presentaron muchos estudiantes. Fue un examen difícil pero ella iba bien preparada, de algo le valieron las clases de los pintores amigos de su padre, que animaban a Olga a seguir en esa afición suya por el dibujo y le daban consejos para hacerlo mejor. Recuerda un amigo de su padre que le hizo comprar lápices, pinturas y pinceles y le pidió que hiciese un bodegón y que en una semana se lo enseñase.  El pintor quedó encantado con el resultado final.

Su padre con una silla vieja le hizo un caballete, no había para su edad, y escuchaba a sus amigos decir: de verdad que la niña tiene madera…Esta niña tiene cualidades innatas sobre todo en el color, que siga así…

Mientras, Olga pintaba cuadros para las habitaciones de los hijos de sus amigas y para ella, y las felicitaciones de Navidad.

En la facultad tenía la mente muy abierta para aprender todo lo que le enseñaban. Recuerda con cariño y pasión las clases de Antón Castro de Historia del arte, de Úbeda y Chavete de Pintura, y Jesús Pastor en grabado y lo bien que fue aceptada por sus compañeros con los que guarda amistad a día de hoy. 

La pintura era su obsesión, hizo los 5 cursos por año con 13 notables y un sobresaliente en Psicología del arte. Ella se saca mérito porque lo hacía con gusto.

Su primera exposición colectiva la hizo en 1990 cuando apenas había empezado la carrera. Expuso en IFEVI en Vigo en 1998 con una galería de Málaga, la cual le salió cuando la Xunta la llamó para hacer la página Web con artistas gallegos, también expuso en varias colectivas e individuales de grabado en ciudades de Portugal.

Se define como expresionista figurativa. Tiene un estudio propio de 60 m², se siente afortunada. 

Al finalizar sus estudios, dio clases particulares a niños y adultos y destaca que, actualmente, conserva la amistad de muchos de sus alumnos.

Comenzó sus exposiciones tanto colectivas como individuales. Expuso en una galería en Gagos de Mendoza y vendió todos los cuadros, menos dos, por su gran tamaño.

Fue una pionera en presentación de catálogos originales, amenizada con tríos de violines sus inauguraciones y ofrecía bombones y cava a los invitados.

Si hablamos de viajes se le ilumina el rostro recuerda en el año 1982 cuando sobrevoló en paracaídas atado por una cuerda a una lancha sobre Puerto Vallarta, (Jalisco México), en ese mismo año se metieron detrás de una cascada grande llamada La cascada de la Felicidad donde había una cueva que era el escondite perfecto, fue una gran experiencia. También al contar uno a Tailandia con sus amigas en 2003. El país le encantó y se queda con la cultura, el colorido, la amabilidad y la alegría de sus gentes.

Hizo el camino de Santiago desde León y atesora muchas anécdotas ocurridas en él.

Tiene en su poder la condecoración con la insignia de gran donante de Paul Harris, de Rotary Internacional, por colaborar y donar cuadros y dinero para fines de carácter benéficos.

Fue una viajera incansable por tierras americanas, exponiendo en San Agustín, San Diego, Ponte Vedra Beach, Florida, Pensilvania, Lancaster en Estados Unidos y otras como Passau, baja Baviera, Alemania, Lisboa, Porto en Portugal, Madrid y varias ciudades de España.

Ha realizado diferentes seminarios formativos-culturales en Venecia, Florencia, Paris, Roma, Madrid, Lisboa, Caracas y México.

Insignia de gran donante de Paul Harris

En 1990 ganó el primer premio de pintura figurativa del Concello de Vilagarcía de Arousa y fue finalista en el año 1992 del “III Certamen de pintura Ademar Champagnat 92” y finalista en los años 2001,2002,2003 del certamen de pintura Unipublic de Madrid. Para más información Página Web de Olga

Olga pinta como siente con esa pasión que la caracteriza en todas las facetas de su vida, el color vibrante, nítido y difuso dependiendo de su estado de ánimo siempre está presente en su obra y ayuda a conformar la psicología de sus figuras sintetizando forma y color en una misma mirada, es su sello que la hace única, es su lenguaje lleno de pasión y originalidad.

Actualmente escribe cuentos para sus nietos, poesías y pensamientos, también retomó la escultura.

 Home Acrílico sobre lienzo 140 × 200 cm. 1995

 Recapacitado Acrílico sobre lienzo 87×116 cm. 1997

 Egipto 2004

 Huésped distinguido en México

Hoxe a nosa historia de vida trasládanos a Moaña, alí agárdanos Luísa, avoa de Iván, que está de vacacións na casa da filla. A nosa historia de vida é a de María Luisa Pan Martínez 

José Pan Mayo e Remedios Martínez López

O matrimonio seguiu vivindo na casa dos pais do home ata que fixeron a súa. Tiveron cinco fillos dos que morreron dous. Quedan tres, un vive en Cambre, outra en Suíza e ela que vive en Cecebre coa súa nora e seu fillo. Ela era a do medio, a terceira.

Tiñan tres vacas, a Rubia, a Morena e outra da que non lembra o nome. Ían á escola en Peiraio, que estaba preto da estación de ferrocarril. Como había que atender as vacas alternábanse para ir, nunca coincidían. O mestre, don Ramón, poñíaos en fila e dábanlles nas mans, e batía neles “para que aprendades”.

Non se lembra do día da comuñón, debeu ser un día normal, di.

A súa infancia discorría indo pola mañá a escola e polas tardes coidar as vacas. De vez en cando ían ao muíño para moer, logo ían cocer o pan ao forno que estaba un pouco lonxe da casa.

A súa casa tiña tres cuartos, un para os pais, outro para os irmáns e outro para elas. Xa tiñan un cuartiño de baño na casa e unha cociña. Vivía tamén con eles a súa avoa paterna, Marica Mayo, unha muller de carácter. O seu avó, Pedro Pan, marchou a Nova York deixando ao seu pai só coa súa nai e formou outra familia alí. Cando enfermou quixo vir morrer a España, o seu fillo estivo de acordo pero non a súa muller Marica. El veu igual pero non durmían xuntos, o avó Pedro morreu aquí.

Luisa cosendo

Pregúntolle cando namorou e ilumináselle o rostro, cóntame que ela ía levarlle a comida ao seu pai que estaba traballando nun chalé, de un tal Wenceslao, o único importante e poderoso que atopei con ese nome e polas datas coincide con Wenceslao Fernández  Flórez. Alí tamén traballaba Manolo. O irmán seica lle dixo a Manolo “atende esa rapaza que ten unhas pernas moi ben feitas”. Ela sempre esperaba a que seu pai rematase a comida para levar as cousas para casa, e así foi como se fixo moza de Manolo, que lle levaba sete anos.

O seu mozo chamábase Manolo Santos Chas e casaron en Peiraio o 16 de setembro de 1961, día de San Cibrao, patrón de Bribes. Moito choveu ese día, recorda.

Foron vivir a casa dos pais ata que arrendaron unha casiña cunha leira en Cecebre, el era carpinteiro e traballaba nun taller. Ela levou a máquina pero ao casar deixou de traballar xa que pronto chegaron os fillos. Primeiro chegou José Manuel, logo Juan, a primeira nena, María José e outro que morreu ao pouco de nacer.

Decidiron facer unha casa propia en Cecebre e tiveron axuda de todos os veciños, mesmo do sogro que era albanel. A Juan atábano a unha viga pola cintura cunha corda algo solta, para que non caera para abaixo, seica era moi vivo o rapaz. Cousas da vida, dime.

Os nenos empezaron a ir á escola do concello. Juan,  que era o máis rebelde, quixo deixar os estudos e anotouse voluntario ao servicio militar para sacar todos os carnés de conducir, así o fixo na Coruña, e cando chegou a aldea onde todos ían en bicicleta el xa conducía.

Luísa so ía á Coruña cando algún dos seus fillos estaba enfermo e precisaba un especialista. Lembra a vida na aldea como unha etapa feliz, recorda cando ían bañarse ao río, agora presa de Cecebre, cando os rapaces lle agachaban a roupa para vela saír da auga en viso, ri ao recordalo.

Viaxou moi pouco. Non coñece a sensación da area nos pés, non lle gusta a praia, que non visitou. Foi a Suíza ao casamento da súa sobriña, a primeira vez que collía un avión. Non se decatou de nada nin sentiu nada especial. Recorda de Suíza que había moitos galegos. Alí estiveron quince días. As vacacións que nunca tivera.

Hai tres anos, no 2021, as once da noite, despois de ver a televisión, Manolo díxolle “hoxe cu con cu” e fóronse deitar. Antes foina tapar, ela escoitou unhas respiracións profundas e díxolle “Manolo estás roncando” e Manolo non contestaba, chamou polo fillo que durmía arriba e cando baixou, Manolo xa morrera.

Agora vive na casa de Cecebre co fillo Juan, a súa nora e o seu neto Xoel de 13 anos. Érguese ás sete da mañá, hora na que vén unha muller a aseala e vestila. Tráenlle a comida e limpa as faragullas que fai. Gústalle ver a televisión galega pola tarde, a hora galega. Cando lle levan revistas leas.

Se tivera que pedir un desexo sería que volvera Manolo, bótao moito de menos, levabámonos moi ben, dime.

Nunha conversa cruzada co seu neto Iván cóntanme que lle gustaba facer chicharróns e chourizos, agora xa pouco cociña. Almorza e cea o mesmo, leite con sopas, o seu sitio favorito para estar sempre é a sala, porque ve a estrada e escoita cando vén a panadeira, o peixe, etc…

 Vén a Moaña dúas semanas no verán e queda na casa da filla, Maria José, que ten dous fillos, Iván e Hugo.

A súa maior alegría é ver a todos ben, tanto aos fillos como aos netos.

Cantar non cantaba, xa o facía a súa nai. A ela gustáballe bailar nas festas, mágoa que ao seu mozo, logo marido, non lle gustara facelo.