Marigel Pérez García por Ana Santos Solla

Marigel Pérez García por Ana Santos Solla

Conocí a Marigel por una amiga común, Ana Barreiro, me contó que una amiga suya había vuelto de Italia, ya jubilada, con un montón de vivencias a sus espaldas. Hoy nuestra historia de vida es la de Mª de los Ángeles Pérez García, más conocida como Marigel o como le llamaban en Italia, Pérez.

Nació en la calle Andrés Mellado, Pontevedra, en septiembre de 1943, en una casa que ardió dos veces: la primera cuando ella tenía 4 años y la segunda en un mes de julio cuando tenía 9. Después del segundo incendio la familia se trasladó  a General Mola.

 Tiene un hermano mayor y cinco más pequeños.

 En su casa había dos chachas, cocinera y doncella. Ellas le enseñaron a freír fanecas (cosa que jamás practicó después) y algunas veces, los sábados por la tarde le dejaban fregar el suelo de la cocina, uno de esos con las clásicas baldosas blancas y negras.

 Más o menos cada quince días iba a su casa una costurera. Para ella era un día de fiesta porque podía acompañarla todo el tiempo, sentada al lado de la máquina de coser. Con las sucesivas Amelia, Dorita, etc., aprendió a sobrehilar, hilvanar, pespuntear, coser bastillas, remendar y zurcir. Y entre otras cosas se dedicaba a diseñar sus vestidos. En aquella época se vendían unas revistas llamadas “figurines”, donde se veían modelos de trajes. Ella solía elegir uno que le parecía chulo y lo modificaba, añadiendo detalles de otros, por eso de que ya entonces era individualista y llena de imaginación.

Fue al colegio de las Doroteas a los 4 años como parvulita y le encantaba lucir el uniforme de lana azul oscuro con cuatro tablas delante y otras tantas detrás y cuello blanco rígido de plástico. Allí  hizo la primera comunión.

Era muy buena estudiante y, además, le encantaba estar en el Colegio. Pidió ser mediopensionista y pasaba todo el día allí, hasta que las internas iban a cenar y a ella la iba a buscar la chacha  para volver a casa. Alternaba el estudio de las asignaturas con el piano. La profesora Fernanda llevaba las alumnas a La Coruña a examinarse de solfeo en el Conservatorio hasta que se abrió el de Pontevedra, por iniciativa de Antonio Iglesias Vilarelle, y aquí pasó los exámenes de tres cursos de piano.

primera comunión Marigel
Marigel el día de su primera comunión

Al acabar PREU se marchó a Madrid para sacar el título de francés en la Escuela Central de Idiomas, que le autorizaba a dar clases y ganar un dinerito que le proporcionaba independencia.

 Al año siguiente se matriculó en Derecho en la Universidad de Santiago de Compostela y se incorporó al TEU (Teatro Español Universitario). Debutó como ama de una casa de citas. Aprendió a tocar la guitarra, pocas posturas, que luego le servirían para acompañarse mientras cantaba.

 Ese verano hizo su presentación en el Liceo Casino, y tal evento contó con la presencia de la familia paterna, que se desplazó desde Rio de Janeiro para no perderse ese momento.

Los inocentes de la moncloa teatro
10-04-1962 Obra de teatro “Los Inocentes de la Moncloa”
Marigel en Santiago
En Santiago tocando la guitarra
Marigel en el casino
 Presentación en sociedad en el Liceo Casino

El verano del tercer curso lo pasó trabajando como “au pair” en el lago de Annecy (Francia). Y al final del cuarto curso se fue a Darmstadt (Alemania) para trabajar como obrera en la fábrica de productos farmacéuticos Merck. Ese viaje fue algo épico. De Pontevedra a Barcelona viajó en el llamado “Shangay Express”, que tardaba 26 horas soltando humo y un cha-ca-cha incesante. Al día siguiente se subió a un autobús que tardó dos días en llevarla a su destino. En él viajaban emigrantes que amablemente compartían sus víveres con ella (que sólo llevaba pastillas Valda, por eso de combatir la sed veraniega). Se hacía una parada en Montelimar para dormir. Curiosamente el hotel tenía grandes habitaciones destinadas a hombres o a mujeres/niños. Lo más complicado resultaba ir al baño cuando se hacían las pausas de rigor en la autopista, porque se necesitaba calderilla para abrir la puerta. Era la primera vez que ella veía ese sistema.

Marigel en Alemania
Marigel trabajando de obrera en Darmstadt (AL)
Berlín
Marigel en Berlín, frente a la alambrada
Marigel en Onnestieg,
Su casa en Berlín
Marigel en Berlín
 En Berlín, al lado del restaurante

Al terminar la carrera se marchó a Berlín y se matriculó en el Instituto Goethe. Los primeros meses vivió con una familia, trabajando como “au pair”. La casa estaba situada en la frontera con la zona rusa, llena de alambradas y lejos del centro.

Al terminar el curso trimestral le concedieron una beca y decidió aprovechar la oportunidad que se le presentó de vivir en un chalet enorme en medio de un parque. El alquiler era bajísimo. Ella era la única habitante, pero a la entrada estaba la casa del jardinero que, mientras el tiempo lo permitió, le dejó ramos de flores delante de la puerta.

Durante un período trabajó de noche como cocinera en un restaurante situado frente a la catedral y que estaba abierto siempre.

Y, cuando podía, asistía a los conciertos en la Ópera de la zona rusa y tuvo ocasión de ver a Herbert von Karajan en varias ocasiones.

Licenciada en derecho con conocimiento de francés y alemán busca trabajo

Marigel Pérez García

Cuando la temperatura llegó a -15º volvió a Pontevedra durante un breve período, antes de desplazarse a Madrid. Nada más llegar puso un anuncio en la prensa con este mensaje: “Licenciada en derecho con conocimiento de francés y alemán busca trabajo”, y a los tres días empezó a trabajar en la Unión Territorial de Cooperativas Industriales, sita en el edificio España. Allí se quedó dos años haciendo un trabajo meramente administrativo.

Un día apareció en la prensa un anuncio de la empresa fabricante de Leacril buscando un asistente del director general. Mandó su curriculum y la contrataron inmediatamente. Fue el período en que aprovechó los fines de semana para recorrer toda la España que pudo.

Marigel en Ávila
Marigel en Ávila
nacimiento del rio Cuervo, Cuenca
Nacimiento del rio Cuervo, Cuenca
Marigel con nieve
En la nieve
delante de la iglesia
Marigel delante de la iglesia

A los tres años, como la dirección comercial estaba en Barcelona, los socios italianos decidieron trasladar allí la dirección general. La alternativa era desplazarse o bien renunciar y aceptar la indemnización. Ella aceptó el traslado, pero con la condición de tener tres meses de plazo antes de que dicho traslado fuera definitivo.

Era el mes de junio. La empresa la alojó en un hotel de lujo al lado de las oficinas, en el centro, dándole generosas dietas.  Pero en septiembre de 1973 optó por renunciar al trabajo en Barcelona y pedir la indemnización para aprovechar la oportunidad de viajar por el mundo.

 Depositó el dinero en el banco y se fue 3 meses a Cambridge, a aprender inglés. Nada más llegar empezó a trabajar por las tardes en un pub frente a los famosos colleges. Era estupendo, porque ganaba dinerito, oía hablar un inglés perfecto y se divertía viendo a los clientes/estudiantes vestidos de negro y con sus capas llenas de recortes.

Terminado el curso, al final de año se marchó a Londres y empezó a trabajar como au pair en una familia de alto nivel, mientras seguía asistiendo a clases. El verano lo pasó recorriendo Yugoslavia, y en septiembre, cuando regresó a Londres y a la casa de la familia, siguió siendo au pair pero empezó a trabajar media jornada en la empresa comercial del padre de familia. O sea que le pagaban por estar en casa y por estar en la oficina. ¡Estupendo!

Además los fines de semana y durante las vacaciones solía acompañarlos a la estupenda casa de campo donde había mayordomo y cocinera y donde aprendió a hacer patchwork: trozos de tela hilvanados en un papel cortado en forma de hexágono y que luego se cosían unos a otros, con pequeñas puntaditas. También se convirtió en experta  de tapestry, el tradicional bordado en cañamazo con el que las damas de alta clase solían bordar  fundas de sillones.

Inglaterra
Inglaterra
Inglaterra
Casa de campo en Inglaterra

Un buen día recibió la llamada de un empresario de Pontevedra,  que había oído hablar de ella y quería verla. Llena de curiosidad vino a Pontevedra y tras conocer la oferta de trabajo que se le presentaba no dudó en aceptarla. Así que regresó a su ciudad natal, alquiló un estupendo piso en General Mola, compró muebles italianos y empezó una nueva vida.

 La pena es que resultó cierto eso de que “del dicho al hecho hay un buen trecho”.

Lo que ella suponía que iba a ser su actividad resultó ser mera fantasía, y al cabo de unos meses el empresario y ella reconocieron mutuamente que se habían equivocado. Así que se encontró en la incómoda situación de no saber qué hacer.

Pero como el señor Destino siempre la trató bien, recibió la llamada de una chica italiana que había conocido en Berlín, en el Goethe Institut. Le dijo que por motivos de trabajo tenía de marcharse de Milán y necesitaba que le hiciera la suplencia como profesora de español en el único centro en que daban clases de este idioma de 6 a 9 de la noche. Como ella vivía en la casa de sus padres, le proponía ocupar su lugar durante ese período.

Vio el cielo abierto. Se deshizo de todos sus bienes, quedándose sólo con la ropa de última moda que había traído de Inglaterra, llamó a una amiga que tenía un coche grande y con su hermano pequeño, que iba también de chófer, se marchó a Milán. Allí dejaron su equipaje en la casa de la amiga y recorrieron lo que pudieron de Italia, antes de que los “transportistas” se volvieran a España.

 Como tenía mucho tiempo libre se dedicó a mandar su curriculum a consulados hispánicos y al departamento extranjero de bancos. Resultado: la llamó el cónsul de un país hispanoamericano para aconsejarle que no se casara con un italiano, porque suelen querer sólo a su madre, y también el director de un banco, porque nunca había conocido una española y tenía mucha curiosidad.

Para pasar el tiempo y entretener la incierta espera, compró ovillos de lana, agujas de calcetar y empezó a hacer jerseys a toda mecha.

En el mes de octubre ocurrieron dos milagros. Primero: un vecino de casa que era fotógrafo y había visto algunos de los jerseys que llevaba puestos, le preguntó si se animaba a hacer 50 prendas veraniegas, con ideas
desarrolladas en grupos de seis. Él las fotografiaría y se encargaría de vender los reportajes a las revistas del sector. Así se enteró de que había más de diez publicaciones, entre mensuales y semanales, dedicadas a “labores del hogar”.
Claro que dijo que sí… y esto fue el inicio de su carrera de diseñadora que duró 18 años.

Jersey que hizo famosa a Marigel
El jersey que la hizo famosa es ahora un cuadro

Segundo milagro: cuando constató que su armario estaba atiborrado de prendas de punto tricotadas esperando una oferta de trabajo, recordó que en el barrio de lujo había visto una tienda super que tenía en el escaparate jerseys hechos a mano y vendía la lana para copiarlos siguiendo las correspondientes instrucciones. Llamó por teléfono, diciendo que era una diseñadora española especializada en prendas tricotadas a mano. Le dieron de inmediato una cita, así que metió todo en un maletón y allá se fue a toda mecha. La propietaria (que, luego supo, pertenecía a una familia archinoble cuyo nombre incluso se aprendió en la escuela) miró todo, le compró todo a un precio magnífico en dinerito contante y sonante… y llamó por teléfono delante de ella a todos sus proveedores de lana presentándola como una creadora genial.

.Así empezó su carrera de diseñadora de prendas que se exhibían en las ferias del sector o llenaban las páginas de las revistas. Se pueden ver en su blog “Como divertirse calcetando” https://comodivertirsecalcetando.blogspot.com/

 Comenta que durante ese período no tenía un domicilio fijo. Almas generosas le daban alojamiento mientras tenían sitio disponible. Desplazarse con lana y agujas no era difícil; lo malo era cuando le devolvían las prendas una vez fotografiadas.

Con una amiga tomó la decisión de abrir una tienda, “La Glicine”, Estaba en un pueblito llamado S. Fruttuoso, en las afueras de Milán, donde ella vivió durante un breve período en una casa de esas llamadas corralas. La decoraron con muebles antiguos que sus amigos quitaron de sótanos o buhardillas. En dicha tienda se vendían las prendas fotografiadas pero también las acompañaban con faldas o lo que sea que creaban según las necesidades. Cuando al marido de su amiga lo destinaron a otra ciudad, no les quedó más remedio que  traspasarla. Fue un período extraño. Como las clases de español acababan a las 9, en ocasiones, alguna de sus alumnas quería hablarle de algo y, como consecuencia, perdía el último autobús. En ese caso pasaba la noche calcetando o bordando en un salón que tenía en el centro Alitalia, la compañía de aviación italiana, que estaba abierto siempre para los pasajeros en tránsito. No se aburría nada porque siempre había alguien que pegaba la hebra ante tanta laboriosidad.

Estudio de diseño
Estudio de diseño
Tienda GLICINE
Tienda La Glicine

Puso punto final a su actividad de diseñadora en 1993, cuando la gente dejó de tricotar y las editoriales cerraron las revistas de inmediato.
Eso sí, en la buhardilla le quedaron muchos kilos de lanas magníficas que impulsaron su actividad artística, plasmada en los “mignon”, “bordadosos”, “lanosos”, etc, que se pueden ver en su web 

 Para dar un panorama de lo complicada y compacta que fue su vida en Milán  explica que, por motivos fiscales,  tuvo que trabajar por las tardes en una empresa española. Así que, durante muchos años,  su jornada laboral fue densa: por la mañana era diseñadora, por la tarde era asistente de dirección en una empresa comercial española y de 6 a 9 profesora de español. En esta última actividad también le tocaba inventarse  los ejercicios, porque en aquel momento no había todo el material  de que se dispone actualmente.

Una cosa curiosa. Los miembros del Consejo de Administración de la empresa estaban muy orgullosos de su actividad y, cuando había reuniones, empezaron a llegar acompañados de sus esposas. Y se creó la costumbre de que, después de la cena de rigor, iban a su casa y las señoras se dedicaban a abrir las enormes bolsas con prendas ya fotografiadas para escoger cosas para ellas o para sus hijas.

 Mientras tanto, en su tiempo libre empezó a hacer cuadros utilizando el material lanoso de que disponía.

En 1986 decidió presentar sus obras en Spoleto durante el Festival dei Due Mondi, y el local se llenó a rebosar de gente, incluidos muchos artistas que cerraron momentáneamente sus exposiciones para ver “las cosas novedosas que presentaba una española”.

En 1987 volvió nuevamente a Spoleto, donde ya la esperaban ansiosos para ver lo que se había inventado. Incluso le propusieron enseñar su arte en una Universidad americana, oferta que tuvo que rechazar.

cena de empresa
Cena de empresa
Spoleto 1986
Spoleto 1986
Spoleto 1987
Spoleto 1987
Spoleto 1987
Spoleto 1987

En 1987 le concedieron el premio Assemblaggio, en Milán

En 1988 se presentó al concurso “Telaccia d’oro” en Turín. El jurado, al parecer por unanimidad, concedió la medalla de oro a su obra “Doña Pilar endomingada y con pendientes” porque nunca habían visto la lana convertida en arte.

También en  1988 regresó a Spoleto y en esta ocasión la prensa celebró su regreso, y la televisión estaba pendiente de ella. No era raro que apareciera un periodista con el cameraman diciendo “Pérez, por favor, necesito 5/10 minutos; dime algo”. Y ella comentaba algo de los “metalosos” colgados.

 Algunos galeristas se encargaron de presentar su obra en otras exposiciones, en Italia y en el extranjero, pero ella no tenía mucho interés en eso, visto que le guiaba sólo la curiosidad por conocer la opinión del público. Y la acogida era siempre de admirada sorpresa.

Doña Pilar endomingada y con pendientes
Doña Pilar endomingada y con pendientes
Marigel siempre alegre
Marigel siempre alegre
Spoleto 1988
Spoleto 1988
Spoleto 1988
Spoleto 1988

Dejó de trabajar en la empresa en 1993, cuando también acabó el boom de la lana. Pero ya había empezado a traducir libros de arte para las editoriales, además de manuales y contratos para las empresas. Y  dos de sus alumnas que eran las intérpretes que acompañaban a los ministros, al saber que ya no estaba ocupada ni con la empresa ni con la lana, la incorporaron a su equipo de intérpretes de congresos. Incluso durante un período formó parte del equipo directivo de la Asociación Italiana de Intérpretes y Traductores, aparte de estar inscrita en el Tribunal de Milán como intérprete y traductora.

 Esta actividad duró hasta su regreso a Pontevedra en noviembre de 2020.

 Comentó también que, durante su período de diseñadora, tuvo la oportunidad de hacer estupendos viajes en Navidad. A finales de noviembre llegaban los hilados veraniegos novedosos y después de Reyes tenía que empezar a entregar los reportajes a las revistas. Así que aprovechaba el período navideño para ir a calcetar a cualquier sitio para el que hubiera una oferta apetecible. Recuerda la isla de Lamu (Kenia), Cuba, Curaçao, Santo Domingo, Hurgada (Egipto)…

También dedicó algún período veraniego a visitar países apetecibles: Marruecos, Turquía, Grecia. Yugoslavia, India. Nepal, Siria, Jordania, Camboya, Myanmar…

Y aprovechó una oportunidad de trabajo para visitar Buenos Aires, Montevideo, Rio de Janeiro e Iguazú.

Lo más raro fue recorrer Perú. Un día una conocida le dijo que había personas que querían hablar con ella, porque estaban interesadas en crear en Perú una industria de prendas de punto similar a la de Manos del Uruguay, apuntando a los Estados Unidos como mercado.  Al parecer querían ofrecerle un puesto de alto nivel como asesora de un Ministerio.  Ella habló con esas personas y les dijo que necesitaba conocer cuáles eran las posibilidades y por eso tenía que ir a Perú. Así que allá se fue, y recorrió el país de punta a punta…. constatando que la idea de los promotores  era totalmente irreal. Creían que contaban con una mano de obra estupenda, cuando en realidad las indiecitas calcetadoras iban a su aire: los jerseys podían ser estrechos y largos o anchos y cortos. Ellas ni se daban cuenta. Y los diseños también iban a la buena de Dios. Al final de su viaje les envió un detallado informe en el que salía a relucir que ellos partían de presupuestos absolutamente inexistentes. Y el mercado estadounidense era muy estricto. Si estaba previsto que la talla “M” tuviera las medidas X, al llegar la mercancía a la Aduana el cliente hacía un muestreo, y si una prenda no respetaba las medidas establecidas, toda la mercancía se devolvía ipso facto.

De manera sutil les señalaba que el proyecto era inviable.

Su vida errante terminó en 2012 por un problema de salud. Pero no por eso se amilanó. Optó por plantarse durante el verano en un hotelito ajardinado al lado de una preciosa playita y empezó a escribir sus libros: Mi vida es un patchwork, Mi vida es fue un patchwork, Tocados y chuminadas, Elucubrar como Dios manda no es pecado, Chuminadas al  azar y Mi anómala boda.

 La última “aventura” -por llamarla de algún modo- la vivió poco después de llegar a Pontevedra. La llamó desde Lugano el Presidente del European Wool Exchange, que quería venir a hablar con ella. Al parecer, un grupo de fabricantes de lana del norte de Italia (antiguos clientes suyos, se da el caso) querían abrir un Museo de la Lana. Existen numerosos Museos Textiles, pero contienen sobre todo maquinaria, tejidos y de vez en cuando tapices. Había sabido que ella estaba considerada como  artista lanosa y querían exhibir su obra en el Museo. Claro que ella dijo que sí encantada, y ocho días más tarde llegó el Presidente, que examinó cuidadosamente el numeroso  material a disposición.

 A su regreso a Lugano le envió fotos de la casa señorial en medio de un parque que sería el Museo y las salas que se le destinarían, para que hiciera el proyecto de cómo colocar sus obras, porque por ejemplo los elementos que constan en el libro “Mi anómala boda” requieren una ubicación específica.

 Naturalmente ella puso manos a la obra.

Un día recibió la llamada del Presidente, totalmente consternado, que le dio una noticia apabullante. Llegado el momento en que tenían que firmar el contrato las dos partes involucradas, por un lado los fabricantes de lana y por otro los inversores, estos últimos decidieron que sus dineritos, en vez de tener como destino la creación de un Museo, preferían dedicarlos a montar un hotel de lujo.

 Y ella se quedó con toda su obra en los armarios

 Y para terminar, no pudiendo comentar positivamente su deprimente condición actual, se limitó a decir a gritos cual comanche o navajo: ¡¡¡¡QUE ME QUITEN LO BAILADO!!!

Marigel se acaba de estrenar como profesora en su ciudad natal, que también es la mía, acaban de hacer una exposición de bolsos, cuya base es el cañamazo. En la Fundación de Abanca, 27 señoras diseñaron y vendieron sus bolsos con fines solidarios. El futuro se presenta abierto a nuevas propuestas y Marigel las atrapa al vuelo. Gracias por compartir con nosotros tu interesante vida.

Marigel por Isidro

El 28 de abril la llamó el Presidente de la European Wool Exchange Foundation y de Gomitolorosa -dos asociaciones que promueven el trabajo de la lana en los hospitales como sistema terapéutico-, para pedirle el catálogo de los bolsos presentados en la exposición. Quiere difundir este modo novedoso de utilizar la lana en las sedes europeas. Se lo mandó inmediatamente, claro.

Prensa italiana
Faro de Vigo
Faro de Vigo. Foto de Gustavo Santos 27-04-2024
prensa italiana
Prensa italiana
Pontevedraviva
Pontevedraviva. Foto de Mónica Patxot 25-04-2024
Ana Santos Solla

Ana Santos Solla

Profesora de E.F.

Son Ana Santos, nacín en Pontevedra no ano 1960, a miña infancia estivo moi ligada a Santa María de Xeve, a terra da miña nai, son a terceira de 8 irmáns, a maior das mozas, a máis vella como me dicían de pequena. Sempre me gustou o deporte e estudei INEF en Madrid, estiven 34 anos no IES Valle Inclán impartindo Educación Física alí foi onde coñecín ao resto dos meus compañeiros que agora me acompañan neste proxecto. Decidín xubilarme para dar un novo rumbo á miña vida e levar a cabo este tipo de iniciativas como @devellabella ue pretende que o envellecemento activo convértase en embelecemento persoal e poder achegar a miña experiencia nesta etapa da vida.

Nós os maiores aínda temos moita guerra que dar, espero que este blogue motívevos a querer colaborar connosco.

Víctor Pedreira Crespo

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Víctor Pedreira Crespo por Ana Santos Solla

Víctor Pedreira Crespo por Ana Santos Solla

Víctor Pedreira Crespo naceu na Coruña, en 1950, na rúa do Orzán. Seus pais vivían na Pobra do Caramiñal (onde seu pai fora destinado como Xefe de la Axencia do Instituto Nacional de Previsión) pero súa nai preferiu ir a dar a luz a capital, onde vivían súa nai e súas irmás.

O seu nome, Víctor Domingo Jesús, débello  ao seu pai Víctor, a seus avós Domingo e a seu padriño Jesús. Tres meses antes nacera o seu primo (fillo do seu padriño Jesús) e puxéronlle de nome Jesús Domingo Víctor; Jesús polo seu pai, Domingo polo seu avó materno e Víctor polo seu padriño (o pai de Víctor).

Seus pais, Víctor e Rosa, coñecéronse un domingo de verán na praia de Santa Cristina na Coruña. Ela era moi guapa e coqueta, ambos tiñan 17 anos e fixéronse noivos. Pouco despois, seu pai, que pertencía á  “quinta do biberón, foi mobilizado a Madrid, con destino ás oficinas do Cuartel Xeral do Exército, poucos meses antes de terminar a Guerra Civil. Despois dun noivado largo e interrompido por as estancias forzadas do noivo en Madrid, casaron na primavera do 44.

No ano 45 naceu o seu irmán maior Miguel, logo viría el, 5 anos despois, e ano e medio mais tarde o pequeno José Luis.

Víctor e Rosa 1943
Víctor e Rosa de noivos en 1943

O seu pai Víctor Pedreira foi fillo tardío de Ascensión Reimúndez, que casou en segundas nupcias con Domingo Pedreira. Do seu primeiro matrimonio con Sebastián Sigüenza, de Viveiro, encadernador, tivo catro fillos: Julio, Jesús, Pascual y Teresa. Julio, con 13 anos emigrou a Cuba logo Arxentina e Uruguai, donde en 1928 publicou “Cantigas e verbas ao ar” con prólogo de Juana de Ibarbourou. En 1932 volveu a Galicia para casar e instálase en Vigo onde morre en 1965, foi cónsul honorario de Uruguai e membro da RAG dende 1956. Jesús, tamén emigrado a Cuba e logo a Nova York. Pascual, que chamaba a seu irmán Julio “o académico”, era bohemio e admirador de Baudelaire (“o divino”, chamáballe), instalouse tamén en Vigo e Víctor recorda que lle fixo ler “ As flores do mal” aos 14 anos. A única filla do matrimonio foi Teresa, que traballou de cigarreira na Fábrica de Tabacos de A Coruña.

Domingo Pedreira xa viñera da emigración en Nova York onde traballara en hostaleira. Cos cartos que trouxo  montou na Coruña un pequeno negocio de restauración. Casou con Ascensión en 1915 cando tiña 28 anos e Ascensión 39. En 1920, aos 44 anos tivo a Víctor Pedreira Reimúndez e un par de anos  antes  tiveran xa a María.

A súa nai, Rosa Crespo Parga, naceu tamén en 1920. Era filla de Engracia Parga Prego, da Coruña, do barrio de S. Pedro de Visma e de Domingo Crespo, maquinista naval que morreu o 23 de febreiro de 1928 no naufraxio do vapor Marcial cando regresaban de pescar en Finisterre e, debido a densa néboa, encallou nos baixos de S. Pedro, chegando xa a cidade. Tiña 36 anos e deixou a Engracia viúva aos 31 anos con 3 fillas, xa que a primeira filla, Nieves, morrera cedo de tosferina.

1942 Rosa, Engracia, Josefina e Emilia
1942 Rosa, Engracia, Josefina e Miluca

Engracia e as súas fillas, Josefina, Rosa e Miluca pasaron moitas dificultades. Ca morte do seu home perdeu todo e quedou sen medio de vida. Empezou a traballar de costureira e pronto tamén as súas fillas; de bordadora Josefina, nunha papelería Rosa e Miluca nunha libraría.

Ata aquí un breve apuntamento da súa historia familiar.

1952 Víctor e Rosa con Víctor sentado, Jose Luis no colo da nai e Miguel
1952 Víctor e Rosa con Víctor sentado, Jose Luis no colo da nai e Miguel
Boda familiar coa avóa paterna 1944
Boda familiar coa avoa paterna 1944

Víctor non foi a escola ata os 4 anos, cando os seus pais trasladáronse a vivir a Coruña. Fixo párvulos na cidade vella, e aos 7 anos trasladáronse a vivir a outra parte da cidade, en Santa Margarita, e foi a un colexio laico privado do que non ten moi bo recordo polo sistema educativo que era moi autoritario e exercían a violencia física. Lembra unha vez que a súa nai fora falar cos profesores por un castigo físico que recibira por falar en clase e logo  lle dicían diante dos seus compañeiros: “Como a Pedreira non se lle pode tocar deixámolo sen recreo unha semana” .

Como a Pedreira non se lle pode tocar deixámolo sen recreo unha semana

Víctor Pedreira Crespo

Con 14 anos ingresou no instituto masculino  para facer o bacharelato superior. De alí garda dos bos recordos, a profesora de literatura que influíu un pouco nos seus gustos, faláballe dos poetas lakistas (Wordsworth e Coleridge), precursores do romanticismo británico e que tanto influíron  en Byron e  Shelley, e o profesor de filosofía, que era de León, e que lle recomendou ler a nova Revista de poesía “Claraboya, a que conseguiu que seus pais lle pagasen a subscrición ata a súa desaparición.

Sabía que non era un home de ciencias, aínda que a súa única matricula de honra foi en matemáticas. Gustáballe o francés, que non o puido estudar, porque “o futuro era o inglés a lingua dos negocios”, dicía o seu pai.

Din que de pequeno quería ser cura, pero perdeu a fe aos 14 anos cando morreu o seu padriño e o cura bocexando, e desganado como un mal funcionario, equivocouse de nome do defunto. Dende entón se lle foron as ganas e díxolle a súa nai que, como lle gustaban as mozas,  prefería curar os corpos e non as almas. E, conforme co relato familiar, esa foi a primeira vez que expresou certo desexo de facerse médico.

1955 colexio da franja
Víctor no ano 1955 colexio da franja

En consecuencia,  fixo o bacharelato superior por ciencias, mais por designio paterno que por vocación, xa que el sempre tivo preferencia por as letras. En realidade, na súa casa consideraban que as letras eran más ben cosas de bohemios (como o tío Pascual) ou de señoritas.

Nos derradeiros anos de bacharelato con 16 anos sentíase a gusto con 4 compañeiros cos que compartía o gusto pola musica clásica a literatura e o teatro. A cultura veu da man dun grupo, militantes do partido comunista na clandestinidade que chegaban aos mozos a través da literatura: Lorca, Alberti, Neruda, Miguel Hernández… interesábase pola estética cun mensaxe subliminar político e impregnado de sensibilidade social. “Cristo foi o primeiro comunista da historia”, “botou a lategazos do templo ós mercadores e usureiros”. “É mais difícil que un rico entre no reino dos ceos que un camelo entre polo ollo dunha agulla”; “Cristo fíxose amigo dos pobres e dunha prostituta”. Eran estas frases que adoitaban a dicir.

Aos 17 anos matriculouse en medicina pensando xa na psiquiatría. Daquela interesáballe a poesía surrealista e xa lera “A interpretación dos soños” de Freud , e a súa “Psicopatoloxía da vida cotiá”, formas todas elas de expresarse o subconsciente.

Lembra o profesor Villamil de psicoloxía que se permitiu o luxo na súa despedida, en 1970, de dicir ós seus alumnos que non foran cómplices co réxime de Franco. O entusiasmo dun cirurxián novo, Joaquin Potel, que falaba con tal paixón que lle fixo mercar, por correo, un tratado de “Enfermidades de colon,  recto e ano” en inglés, que nunca leu. Sánchez Salorio oftalmólogo, era alto, elegante e rubio e semellaba un Kennedy. Falaba con brillantez dicindo que a saúde e a enfermidade están marcados pola cultura. Lembra un caso dun paciente do rural cun tumor baso celular, de  crecemento lento non metastático, na cara. Nunca lle dera importancia ata que lle afectou ao ollo e dicía que antes estaba en sequeiro, na meixela, e agora estaba en regadío, no ollo, que lle impedía ver. D. Ramón Domínguez, profesor de fisioloxía do que lle prendía o seu discurso, magnificamente estruturado e construído como un sólido edificio, cheo de sabedoría e de honestidade.

En maio do 68 houbo un movemento estudantil moi importante na Universidade de Santiago de Compostela, cunha participación significativa do partido comunista. Un dos principais líderes dese movemento foi Vicente Álvarez Areces, que moitos anos máis tarde chegaría a ser Presidente do Principado de Asturias co Partido Socialista. Aquí, como en París e en outros lugares de Europa, “os xóvenes combatíamos por un mundo mellor, máis libre, máis xusto e máis solidario. A utopía, no noso caso exigía, como paso previo, o fin da Ditadura”. De ese tempo recorda con emoción a “toma” da Facultade de Letras. Durante tres dias utilizouse a Facultade como eido cultural: fixéronse recitais de poesía,  interpretáronse cancións “protesta” e celebráronse conferencias improvisadas impartidas por relevantes personalidades da cultura, críticas coa Ditadura. Durante eses tres días aquelo parecía un campus dunha universidade europea o californiana.  Esa experiencia extraordinaria terminou co desaloxo pacífico por parte dos “grises”. Posteriormente,  intentouse repetir a ocupación coa toma da Facultade de Medicina pero,  neste caso, a cousa terminou pronto e mal, con un desaloxo de unha violencia particularmente brutal levada a cabo pola mesma Policía Armada. 

Os anos de estudante en Compostela recórdaos como un tempo de descubrimento existencial. Experimentou a liberdade persoal, lonxe da tutela familiar, coñeceu a novos amigos (sobre todo do mundo das letras, o arte e a cultura) e, ademais, descubriu  o amor. Coñeceu a sua muller, Mavi, en primeiro de carreira e fixéronse amigos. Ao comezar o terceiro curso xa eran noivos. Fixeron a carreira de seis anos en cinco; os tres primeiros anos os cursaron normalmente, curso por ano, e logo fixeron os outros tres cursos en dous anos. Casaron xusto ao terminar a carreira, en 1972.

1970 con Mavi de mozos
1970 Víctor e Mavi na praia de Riazor

Fixo as Milicias a continuación. O primeiro ciclo en Figueirido, logo o 2º no verán do 73 en Carabanchel, na Escola de Sanidade Militar. Naquel verán, a súa muller e seu primeiro fillo, David (nado o 30 de decembro de 1972) vivían en A Coruña. Ela traballaba de Médico de Garda no Hospital Municipal Labaca, como becaria. E él pasaba os fins de semana na Coruña, coa súa familia, onde  trasladábase desde Madrid en coche, con dous amigos coruñeses. O sábado, 13 de agosto de 1973, Víctor e seus amigos pensaron viaxar a Coruña en avión xa que non poideran saír do cuartel o venres (como era habitual) porque toda a Compañía fora arrestada por indisciplina. Pensaron, pois, en viaxar en avión o sábado para tratar de aproveitar mellor a fin de semana na Coruña. Sen embargo, o prezo do voo era excesivo para as súas economías e decidiron facer a viaxe en coche, como sempre. Ao chegar á altura de Astorga, hacia as 3 da tarde, nunha parada para tomar un bocadillo, viron na TV, horrorizados, que o avión de Aviaco que pensaran tomar aquel día  estrelarase en Montrove, moi cerca do Aeroporto de Alvedro, falecendo todos os pasaxeiros e a tripulación. Naquel momento pensaron que a súa precariedade económica lles salvara a vida. Ao final deste segundo ciclo de Milicias, viviron na distancia, pero con angustia e dor, o Golpe de Estado de Pinochet, en Chile, o 11 de setembro dese ano 1973. O terceiro ciclo das Milicias, lo difirió ao verán de 1976. Se trataba das “prácticas”, xa como psiquiatra no Hospital Militar de Coruña. E outra desgracia tería lugar naqueles meses: o repentino e prematuro falecemento do seu sogro na A Coruña o 29 de xuño de 1976. Por todo elo, tampouco da Mili ten un bo recordo.

Pero imos  volver un pouco atrás. Como se dixo, o primeiro ano de casados pasárono na Coruña xa que obtiveron ambos sendas prazas de Médicos Becarios no Hospital Municipal Labaca, de A Coruña. Alí practicaron unha medicina de Urxencias, tomando contacto coa Medicina Xeral, antes de facer a especialidade de Psiquiatría, que tanto dexesaban realizar.

Naquel tempo, a especialidade de psiquiatría  facíase o nas Cátedras de Psiquiatría das Universidades o nos Hospitais Psiquiátricos das Deputacións Provinciais. Eles optaron pola segunda vía, menos académica pero máis cercana á asistencia. O hospitais psiquiátricos acreditados para formar aos futuros especialistas convocaban, a nivel nacional, as prazas vacantes. As primeiras prazas de Médicos Internos e Residentes (MIR) de Psiquiatría que se convocaron naquel ano, foron 2 no Hospital Psiquiátrico de Albacete

Presentáronse e conseguiron as dúas prazas. El  incorporouse de inmediato, o día 5 de xaneiro de 1974 e ela tivo que esperar a dar a luz a seu segundo fillo, neste caso, filla. E é que Penélope naceu exactamente o dia 7 de xaneiro de 1974 en Albacete, sendo bautizada na Capela do Hospital Psiquiátrico.

Pouco despois, Mavi (que non gozou de permiso algún de maternidade)  incorporouse ao traballo como MIR de primeiro ano. Do tempo que estiveron en Albacete, garda un excelente recordo. Ademais de nacer alí a súa filla,  coñeceron a dous de seus mellores amigos: Agustín, psicólogo do Hospital e a súa muller Maruli, mestra vocacional.  

Víctor con Penélope en 1974
1974. Víctor con David e Penélope no nacemento do río mundo en Albacete

E alí permaneceron 9 meses ata que en setembro dese mesmo ano  convocáronse outras 2 prazas de MIR no Hospital Psiquiátrico de Conxo, en Santiago de Compostela, que de novo obtiveron. Víctor  incorporouse inmediatamente pero Mavi de novo tivo que esperar a dar a luz a seu terceiro fillo, Víctor Benjamín, que nacería en A Coruña el 27 de novembro de ese año 1974. El 31 de decembro, ela incorporaríase para continuar a sua formación de psiquiatra, de novo sen haber podido gozar de baixa maternal.

A experiencia persoal e profesional en Conxo foi inesquecible e determinante para o futuro exercicio da súa profesión. O Hospital estaba en plena Reforma da asistencia. Tratábase de transformar un Manicomio tradicional nun auténtico Hospital psiquiátrico. Pasar de ser un lugar de marxinación e exclusión social, onde os enfermos eran recluídos e privados dos seus dereitos cidadáns, nun lugar de tratamento para a recuperación da súa saúde mental, nun contexto respectuoso cos seus dereitos. Alí traballaban excelentes psiquiatras que se formaron no estranxeiro: en Alemaña, no Reino Unido e o Xerente (Dr. Montoya) en USA. Algún destes magníficos profesionais militaba no Partido Comunista, na clandestinidade. Eran un exemplo de compromiso profesional e social. E así foi como tamén eles –que xa tiñan aos seus tres fillos- comezaron a militar no “Partido”, como xenericamente chamábase naqueles anos ao Partido Comunista, xa que na práctica era a organización política clandestina que combatía ao franquismo con maior eficacia. Eran tempos difíciles, escuros, de moito medo pero tamén de compromiso e determinación.

“Na primavera de 1975 tivo lugar en todo o país un acontecemento inédito, de extraordinaria importancia. Refírome á folga dos MIR que levou a cabo en toda España. A reclamación fundamental (aínda que non a única) era a reivindicación dun contrato laboral que substituíse á Bolsa que recibían ata entón. Curiosamente, os MIR de Psiquiatría -que non nos formabamos nos Hospitais da Seguridade Social (onde non existían servizos de psiquiatría), senón nos Hospitais Psiquiátricos das Deputacións- xa gozabamos dun contrato laboral (o que significaba cotizacións á Seguridade Social, dereito a baixas laborais e á percepción do paro) e, con todo, puxémonos en folga de solidariedade co resto dos MIR do país. En Conxo, ademais, solidarizáronse connosco algúns psiquiatras de persoal (os nosos xefes) e ata o Administrador do Centro. As consecuencias foron dramáticas: todos fomos despedidos xa que, naquel entón, non existía o dereito á folga. Despois de varios meses despedidos, a maior parte dos MIR conseguimos ser readmitidos ao gañar o preito nos Tribunais de Magistratura, debido a erros do procedemento seguido pola Empresa. Con todo, os psiquiatras de persoal non foron readmitidos e tiveron que buscar traballo noutros lugares. Algúns, como o Dr. José García ou o Dr. Francisco Torres, anos despois, instaurada xa a Democracia, ocuparon postos moi relevantes nos seus lugares de orixe: o primeiro foi nomeado Conselleiro de Saúde e, posteriormente, de Servizos Sociais no Pricipado de Asturias; o segundo, foi tamén unha peza crave na organización dos servizos de saúde mental en Andalucía e Catedrático na Universidade de Granada. Era xente excepcional, irrepetible, dun nivel profesional moi por encima do nivel medio do noso país e cun compromiso social inquebrantable, chegando a poñer en xogo a súa seguridade e o seu benestar persoal e familiar na defensa das súas ideas e dos seus valores. Eu estareilles profundamente agradecido mentres viva. E a miña muller, Mavi, tamén”. Terminado o período de formación, Víctor obtivo, en novembro de 1978, unha praza de Xefe de Sección en Conxo. Pouco despois, en 1979 sacaron 4 prazas de Psiquiatras na Deputación de Pontevedra e tamén as gañaron os dous. Ela foi destinada ao “Hospital Psiquiátrico  Rebullón” de Vigo e el ao Hospital Provincial de Pontevedra para crear un servicio de Psiquiatría, inexistente ata entón. A familia decidiu vivir en Vigo tocándolle a el viaxar a diario a Pontevedra.

Empezou só, con un bolseiro de primeiro ano, un grupo de auxiliares de enfermeira (especialistas en psiquiatría), unha traballadora social (Paloma) e 12 camas nun  semisoto, pequeno e escuro, para o ingreso dos pacientes máis graves.  Non había nin psicólogos nin enfermeiras. En 1982 foi nomeado Xefe del Servizo de Psiquiatría do Hospital Provincial. O Servizo foi desenvolvéndose progresivamente ampliándose a plantilla e creándose, co tempo, unha nova Unidade de Hospitalización de 18 camas e un Hospital de Día.

No ano 1990 ofrecéronlle a dirección do Rebullón e alí estivo ata o ano 1994. Tratábase de adaptar un hospital, realmente moi dinámico e con elevada calidade asistencial e respecto aos dereitos dos pacientes, ás disposicións da Lei Xeral de Sanidade (de 1986) que contemplaba a creación de servizos asistenciais de carácter extrahospitalario integrados no Sistema Sanitario Xeral (no noso caso, o Sergas). Foi un traballo duro pero moi gratificante que contou, inicialmente, co apoio da Deputación. Creáronse 3 Centros de Saúde Mental na Comunidade, con equipos multiprofesionales ben dimensionados e foise desenvolvendo unha incipiente rede de pisos tutelados para pacientes menos graves.

1992 Familia numerosa
Víctor e Mavi con Víctor, Penélope e David en 1992

Con todo, tivo que abandonar a dirección ao ser cesado por negarse a aceptar a creación dun estraño “Complexo Hospitalario Rebullón- Hospital Provincial” que esixía a Deputación para facilitar a transferencia ao Sergas pero que resultaba lesivo para os servizos de saúde mental.

En setembro de 1994 regresou á súa praza de Xefe do Servizo de Psiquiatría do Hospital Provincial. Posteriormente produciuse a transferencia do Hospital Provincial ao Sergas e creouse o Complexo Hospitalario de Pontevedra (que incluía o Hospital Provincial e o Hospital Montecelo) e foi nomeado Xefe do Servizo de Psiquiatría do Complexo Hospitalario de Pontevedra (CHOP). Nese tempo, continuou desenvolvéndose a Rede Asistencial do Servizo, coa creación de varias Unidades de Saúde Mental Comunitarias e unha incipiente rede complementaria de recursos de rehabilitación extrahospitalaria (Centro Ocupacional e Pisos Tutelados para pacientes novos sen apoio familiar) que xestionaba xa a Asociación de Familiares e Amigos de Persoas con Enfermidade Mental “Alba”, creada en 1997 a iniciativa dun grupo de familiares –maioritariamente nais- de persoas enfermas lideradas por Dna. Carmen Martínez, co apoio entusiasta da Traballadora Social Paloma Rodríguez Español e do propio Víctor Pedreira. Hoxe esta excelente Rede está dirixida moi competentemente polo Psicólogo Clínico Roberto Cordovés. En agradecemento ao compromiso dos seus promotores, o Centro Ocupacional leva o nome de Paloma Rodríguez Español e Víctor foi nomeado Presidente de Honra da Asociación .

 En 2005 o Partido Popular perdeu a maioría absoluta no Parlamento de Galicia. O socialista Emilio Pérez Touriño fué nomeado Presidente da Xunta de Galicia e creouse o Goberno Bipartito PSOE-BNG. Víctor foi nomeado Subdirector Xeral de Saúde Mental e Drogodependencias, cargo que ocupou durante todo o goberno progresista, ata 2009. Durante ese tempo, creouse unha única unidade administrativa para a xestión da atención á saúde mental e ás drogodependencias porque estas non son outra cousa que auténticos problemas de saúde mental. Tratábase, en última estancia, de integrar a atención ás drogodepencias na Rede do SERGAS, xa que non parecía lóxico que as drogodependencias continuasen sendo atendidas en centros dependentes de certos Concellos e de Ong, á marxe do SERGAS. Durante eses case 4 anos aprobouse o primeiro “Plan Integral de Saúde Mental de Galicia 2006-2011”. e desenvolvéronse os recursos correspondentes aos 3 primeiros anos. Tamén levou a cabo a integración funcional da Rede de Drogas no Sergas pero non deu tempo a levar a lograr a segunda fase, a integración administrativa, que, por certo, aínda está pendente de materializarse.

Nas Eleccións Autonómicas de 2009, o PP recuperou, pola mínima, a maioría absoluta e Núñez Feijóo foi nomeado Presidente da Xunta de Galicia. Produciuse, loxicamente, o cambio de Goberno e Víctor foi cesado en maio dese ano do seu cargo de Subdirector Xeral de Saúde Mental e Drogodependencias. Ata aí, todo normal. O que non foi normal é que, ademais de ser cesado do cargo que ocupaba na Xunta (de libre disposición) recibiu un segundo cesamento: o de Xefe de Servizo do Complexo Hospitalario de Pontevedra, cargo do que se atopaba en situación de “excedencia especial” para ocupar o cargo público no Goberno da Xunta. Naturalmente, tratábase dunha irregularidade e anunciou que emprendería accións legais contra ese cesamento, totalmente ilícito e inesperado.

Como consecuencia do anuncio de accións legais por parte de Víctor contra o seu cesamento devolvéuselle a Xefatura do Servizo pero, a pesar das promesas do Xerente, ao final resultou que o novo nomeamento era só en “comisión de servizo” (é dicir, “en funcións”) o que lle daba unha gran inestabilidade ao cargo do que podería ser cesado en calquera momento sen necesidade de que houbese razóns obxectivas para iso. Aínda así se lle mantivo “en funcións” ata que a praza de Xefe de Servizo foi convocada de novo e adxudicada, de forma fraudulenta a outro candidato que tiña menos experiencia clínica e un currículo abismalmente inferior. Iso ocorreu en outubro de 2012, data no que foi relevado da Xefatura, a través dun proceso selectivo infestado de irregularidades. Foi un auténtico escándalo con gran repercusión mediática.

 A partir dese momento, Víctor recorreu o resultado #ante a xustiza e gañou o preito en 1ª Instancia, en sentenza ratificada en 2ª Instancia polo Tribunal Superior de Xustiza de Galicia. Ambas as sentenzas confirmaban que o proceso selectivo non se axustou a dereito e produciuse “desvío de poder” na adxudicación da praza e obrigábase ao Sergas para repetir a oposición cunha nova Comisión de Avaliación imparcial. A proba celebrouse en febreiro do 2019 pero o outro candidato, ao non contar cunha Comisión “amiga” como a anterior, non se presentou e a praza adxudicóuselle a Víctor en abril de 2019, pero con efectos retroactivos desde outubro de 2012. Todo este penoso proceso durou 7 longos anos.

 “Foi unha vitoria moral. Eu xa estaba xubilado desde xaneiro de 2015 e non puiden reincorporarme, pero mereceu a pena unha loita tan longa e tan dura. Era unha cuestión de dignidade e de xustiza. Os que actuaron de forma ilícita foron sancionados ou reprobados. Os médicos que formaron parte da primeira Comisión de Avaliación foron, para a súa vergoña, reprobados pola Comisión Central de Deontología do Consello Xeral de Colexios Médicos de España e o equipo directivo do Complexo Hospitalario de Pontevedra foi finalmente relevado dos seus cargos. O candidato ao que se adxudicou inicialmente a praza foi cesado e pediu o traslado a Santiago. Ao final, por fin, fíxose xustiza”.

Sempre sentiu que a sua vida estivo marcada pola política, pero non quixo dedicarse profesionalmente a ela. Se sinte profundamente socialista porque cre que é a doutrina política que mellor conxuga dous valores, para el irrenunciables: a liberdade e a xustiza social. E gústalle lembrar as verbas de Willy Brant: “tanto mercado como sexa posible, tanto estado como sexa necesario”.

aDo que se sinte máis satisfeito é de transmitir os valores a súa familia. Considera que a familia é unha especie de cooperativa que se pon en funcionamento, como una piña, cando fai falta.

E nótaselle un lexítimo orgullo cando fala da súa esposa, dos seus fillos (incluíndo os “políticos”) e dos seus netos. Sempre respectou as decisións dos seus fillos e nunca pretendeu influírlles na elección dos seus estudos e profesións. De feito, ningún elixiu dedicarse á Psiquiatría (como os seus pais) nin a ningunha outra especialidade médica. Así, David, o maior, é Doutor en Xeoloxía e Profesor Titular no Departamento de Xeoloxía da Universidade de Oviedo; sente paixón pola montaña e é un excelente fotógrafo, sobre todo da natureza. Penélope é Licenciada en Filoloxía Hispánica e en Antropoloxía Social e Cultural; a súa paixón pola literatura levoulle a fundar, xunto a Moisés Barcia, “Rinoceronte Editora” e a dirixir “Edicións Barbantesa” e, oxalá, que nun futuro próximo a leve á terceira aventura editorial. Víctor Benjamín, o menor, é Licenciado en Xeoloxía pero nunca exerceu esa profesión xa que os seus anhelos e afeccións leváronlle ao mundo do teatro e do cinema onde, despois de ter algunhas experiencias interesantes como actor e, mesmo, como director, parece decantarse (polo menos neste momento) pola faceta de guionista, participando no guión de diversas series como “Vivir sen permiso”, “Entrevías”, “A cociñeira de Castamar”, “A caixa de area” e “A lei do mar”.

 Goza da literatura, sente paixón pola música e auténtica veneración por Bach. Goza da comida, sobre todo cando a comparte coa súa familia e amigos. Gústalle viaxar e descubrir paisaxes, gastronomía e culturas diversas. Pero, sobre todo –para ben ou para mal- encántalle o debate apaixonado sobre todo aquilo que considera importante.

En relación ás súas viaxes destaca algúns que máis lle impactaron por uns ou outros motivos:

O que realizou coa súa esposa, Mavi, a Nicaragua no verán de 1986, onde pasaron un mes. Celebrábase o 7º Aniversario da Revolución Sandinista que acabou cunha das ditaduras máis crueis de hispanoamérica, a do ditador Anastasio Somoza. Lembra que no avión que lle levou a Nicaragua viaxaba o soado escritor Salman Rushdie que ía participar nun encontro de escritores que apoiaban ao novo goberno e que máis tarde sería condenado á morte polo fanatismo islámico como consecuencia da publicación da súa novela “Os versos satánicos”. Impresionoulle o país pola beleza da súa natureza exuberante e tamén pola esperanza, a ilusión e a solidariedade coa que o pobo se dispoñía a vivir unha situación nova que ofrecía educación, sanidade e servizos básicos para todos nun contexto de gran escaseza de bens de consumo. E o que non lle perdoa a un dos principais heroes daquel triunfo sobre a ditadura, Daniel Ortega, é a deriva totalitaria da súa evolución posterior, traizoando os principios de liberdade e xustiza que tiña no seu inicio o movemento sandinista.

Non ano 1980 fixo unha viaxe a Romanía viu unha realidade que non lle gustou nada. Era un pais escuro, triste, sen liberdade e había escaseza de todo. Aquela realidade do comunismo, marcoulle moito.

 En 1996 estivo en Tunes. Pareceulle un pais alegre e amable. Parecía combinar ben a súa cultura tradicional cun aire occidental de tolerancia e ausencia de fanatismo. Impresionoulle a paisaxe das dunas do deserto e gozou do cheiro do jazmin e do sabor do che verde.

1996 Tunes
Víctor e Mavi con Angel e Estrella en Tunes en 1996

Outra viaxe do que garda un magnífico recordo é o que fixo con Mavi a Irlanda a finais do verán de 1993 para visitar ao seu fillo David que estaba cunha bolsa Erasmus na Universidade de Galway. Foi unha viaxe a Dublin seguido dun percorrido en coche pola costa occidental, en particular pola rexión de Connemara (co seu pintoresco porto de Clifden) no condado de Galway. Encantoulle a paisaxe e chamoulle a atención o carácter “mediterráneo” da xente, alegre, amante da música, o canto e a cervexa. 

Outras dúas viaxes que lembra especialmente foron os que realizaron el e a súa esposa a Eslovaquia na primavera do 2000 e a Estrasburgo en xuño de 2003. En ambos os casos, tratábase de visitar á súa filla Penélope que obtivera unha praza do programa oficial de “Español para estranxeiros” en senllos Institutos de Kosice (Eslovaquia) e Estrasburgo (Francia). A viaxe a Eslovaquia foi máis longo e permitiulles coñecer un pouco o pais que facía poucos anos aínda que saíra da órbita soviética. Foi unha viaxe preciosa xa que a primavera, despois das rigorosas neves do inverno, estaba esplendorosa. Gustoulles moito a visita á capital, Bratislava, a Kosice (onde vivía Penélope, case na fronteira con Ucraína) e aos Montes Cárpatos. O segundo destas viaxes foi a Estrasburgo para recoller a Penélope ao terminar o curso. Non coñecían a cidade e gustoulles o ben consevada que estaba a parte antiga e toda a cidade tan coidada e tan enche de flores. Tiveron a oportunidade de coñecer persoalmente a Annie e a Roland, a parella de profesores franceses, compañeiros de Penélope no Instituto que, dalgunha maneira, a “prohijaron” durante as primeiras semanas da súa estancia en Estrasburgo. Unha parella estupenda coa que manteñen unha relación de amizade, pasando estancias os catro en Galicia, no sur de Francia (nunha casa que teñen preto dos Pireneos) ou viaxando xuntos por Italia.

Lembra tamén outras viaxes que lle gustaron especialmente como o que fixo hai 30 anos a Grecia con Mavi e un matrimonio de bos amigos e compañeiros de profesión, Estrella e Ángel, durante 15 días: Atenas, viaxe en coche polo Peloponeso e, por suposto, visita á Illa de Mykonos. Pero se tivese que elixir un país polo seu patrimonio histórico, a súa impresionante arquitectura e a súa diversidade cultural, ese é Italia, onde gústalle volver sempre para visitar de cada vez unha rexión diferente: Liguria, Véneto, Toscana, Costa Amalfitana, Umbría… E quedan tantas aínda. Nos últimos anos afán viaxar, el e a súa muller, cos seus amigos franceses, Annie e Roland. Son viaxes máis intensivas que extensivos para coñecer ben unha rexión concreta. En xuño de 2022, para celebrar os 50 anos de casados fixeron unha viaxe breve de 4 días a Florencia cos seus 3 fillos, en recordo doutro que tamén fixeron os 5 polo sur de Francia en 1997 para celebrar os 25 anos de casados.

Pero se hai un sitio onde Víctor se atope a gusto ese é Anceu. No ano 1988, eles vivían en Vigo pero buscaban una segunda vivenda en el campo para vacacions. Atoparon por casualidade unha casa para rehabilitar en Anceu. Tratase dunha casa de estilo indiano con elementos propios da arquitectura modernista. Alí gústalle recibir a visita dos seus amigos e pasar uns días xuntos. Unha das visitas máis desexadas e de cuxa estancia máis gozan Víctor e Mavi, é a de Juanjo Ordoñez e Carmen Queralt, que viven en Madrid. Carmen é ilustradora de literatura infantil (sobre todo) e Juanjo é Profesor de Literatura (xubilado). Alternan con eles as súas estancias en Anceu coas que pasan en Asturias, nunha casa que eles teñen na costa do occidente asturiano (Juanjo é asturiano de orixe).En ocasións gústalles facer xuntos algunha viaxe curta e intensa a algún lugar, de especial encanto, da España baleirada. Alí pasan temporadas en familia coa tranquilidade que dan os anos e a alegría dos seis netos. E alí, o 7 de maio de 2016 celebrouse a voda dos seus 3 fillos. Unha voda orixinal que recolleu a prensa local xa que os noivos contaban xa con varios anos de convivencia e, en total, con 6 fillos. A Voz de Galicia  Faro de Vigo

faro de vigo Voda 2016
Faro de vigo Voda 2016
Foto de Capotillo A Voz de Galicia
Foto de Capotillo A Voz de Galicia

Dos premios e distincións que recibiu ao longo da súa vida, destaca 2: A Cruz Branca da Orde ao Mérito do Plan Nacional sobre Drogas, recibido de man do Ministro de Sanidade Bernat Soria o 30 de xaneiro de 2008 e o Premio Cidade de Pontevedra 2017, recibido de man do Alcalde de Pontevedra Miguel Lores o 20 de xaneiro de 2018.

2008 Cruz Blanca al mérito
2008 Cruz Blanca al mérito
2018 Premio Cidade de Pontevedra
2018 Premio Cidade de Pontevedra

Ten soños sen cumprir como dirixir unha orquestra de música clásica, di que é imposible porque di que ten “amusia motora” (é dicir, incapacidade para reproducir a música), escribir un relato de carácter experiencial (ese ten esperanza en facelo) e ir a Africa central coa súa muller xa que ela naceu en Guinea Ecuatorial.

E, como reflexión final, nos deixa a seguinte:

“A vida de cada persoa é, en boa medida, froito do azar pero tamén o é dalgunhas decisións que tomamos e das súas consecuencias. Debo agradecer ao azar a sorte de nacer nun país marabilloso, nun momento histórico apaixonante e no seo dunha boa familia. Dela, da miña familia, aprendín o valor do traballo, do esforzo persoal e do respecto aos demais; tamén o valor da calor, do afecto, do agarimo na familia. Tiven, tamén, a fortuna de atoparme no camiño con persoas excepcionais que espertaron en min o amor pola literatura, pola música (especialmente a clásica) e pola cultura, en xeral e que me ensinaron o valor do compromiso social. Pero, sobre todo, tiven o privilexio de coñecer a Mavi. Pola miña banda, tiven a intelixencia de aproveitar esas oportunidades que o azar me regalou e, en especial, tiven o acerto de unir, para sempre, a miña vida á de Mavi. E por iso síntome enormemente afortunado e feliz ata onde ao ser humano élle dado ser feliz”.

Familia Pedreira 2015
Familia Pedreira 2015

Despedímonos coa sensación de que quedan moitas cousas sen falar como seu amor pola música clásica. Vin en Víctor un home valente que non se deixou amedrentar polo sistema e loitou pola xustiza e benestar na sanidade pública e tamén por coherencia cos seu principios. Grazas Víctor pola túa predisposición sen tempo para facer esta historia de vida cargada de historias vividas.

Galería de fotos

Equipo do Rebullón no 1981
Equipo do Rebullón no 1981. Víctor de verde con barba a dereita
 Corrubedo, Juanjo, Víctor e Carmen
1997  Corrubedo, Juanjo, Víctor e Carmen
1990 Congreso Ourense
1990 Congreso en Ourense  con Antonio Rodríguez,  foi Catedrático de Psiquiatría da Universidad de Santiago.
2002 en Cascais con Mavi no congreso internacional de saúde mental
2002 en Cascais con Mavi no congreso internacional de saúde mental
1997 Anceu- 25 anos de casados
1997 Anceu- 25 anos de casados
1993 Jaime Milheiro
1993  con Jaime Milheiro (Presidente da Asociación portuguesa de saúde mental) en Soutomaior
2010 Víctor e Mavi en Rascafria con Agustín e Maluli
2010 Víctor e Mavi en Rascafria con Agustín e Maluli
Ana Santos Solla

Ana Santos Solla

Profesora de E.F.

Son Ana Santos, nacín en Pontevedra no ano 1960, a miña infancia estivo moi ligada a Santa María de Xeve, a terra da miña nai, son a terceira de 8 irmáns, a maior das mozas, a máis vella como me dicían de pequena. Sempre me gustou o deporte e estudei INEF en Madrid, estiven 34 anos no IES Valle Inclán impartindo Educación Física alí foi onde coñecín ao resto dos meus compañeiros que agora me acompañan neste proxecto. Decidín xubilarme para dar un novo rumbo á miña vida e levar a cabo este tipo de iniciativas como @devellabella ue pretende que o envellecemento activo convértase en embelecemento persoal e poder achegar a miña experiencia nesta etapa da vida.

Nós os maiores aínda temos moita guerra que dar, espero que este blogue motívevos a querer colaborar connosco.

Carmen Fernández Conde

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Carmen Fernández Conde por Ana Santos

Carmen Fernández Conde por Ana Santos

Hoxe trasladámonos ao lugar de Follente na parroquia de Vemil en Caldas de Reis (Pontevedra), alí naceu Carmen en 1934.

A nosa historia de vida de hoxe é a de Carmen Fernández Conde, filla de Serafín Fernández Pérez e Carmen Conde Pérez, veciños e parentes do lugar que, para casar, precisaron do permiso papal.

Vivían na casa da aldea cando Carmen naceu, logo viría a Guerra Civil e o pai tivo que marchar. Na aldea vivían na casa dos avós maternos. Cando o avó morreu, a nai, que nunca traballara, aprendeu a coser para levar o xornal a casa, ela tiña 4 anos e a súa irmá Amelia, ano e medio.

Non ten recordos do pai. Lémbrase máis dos avós. O pai, ao rematar a guerra, meteuse na Garda Civil e destinárono a Castellón. Alí marcharía tamén a súa nai e as súas irmás pequenas Amelia e Herminda, quedando ela coa avoa. Antes de que marcharan fixo a comuñón cun traxe rosa que lle fixera a súa nai, compartindo chocolate coas amigas, que aínda o son, Maruja e Sarita.

Carmen coa súa nai e a súa irmá Amelia 1937
Carmen coa súa nai e a súa irmá Amelia 1937

En Valga naceron José Ramón, Serafín e Higinio, en Castellón nacería Santiago. A escola estaba nunha casa na aldea, era só de nenas, os rapaces ían a outra, pero a ela non lle gustaba moito, prefería ir coas vacas ao monte ou a segar a herba. Lembra Xuvenca, pola que moito chorou cando a venderon.

Na aldea estivo ata os 12 anos. Cando a súa avoa enfermou ela foi a casa da avoa paterna, que vivía cun tío co que non se levaba, chamou aos pais e viñérona buscar desde Castellón.

Carmen Fdez Conde con 12 anos
Carmen con 12 anos
Carmen Fdez Conde con 17 anos
Carmen con 17 anos cos irmáns, con vestido de raias
Carmen Fdez Conde con 19 anos
Carmen con 19 anos, terceira pola esquerda

Alí aprendeu a coser e axudaba á nai nas tarefas do fogar, estivo en Castellón ata que destinaron ao seu pai a Galicia, tería 14 anos.

O seu primeiro traballo foi con 16 anos, nunha fábrica de madeira en Valga, onde estaba destinado o pai, ata que a caldeira estoupou e quedou sen traballo aos poucos meses de empezar, alí tamén traballaba Manuel de 18 anos, nas máquinas. Con el coincidía tamén nos bailes. Nun deses bailes achegouse para preguntarlle por outra rapaza que non viñera e cando lle pediu bailar deulle desplante dicindo que fora coa outra, total que a sacou a bailar e xa estiveron xuntos 8 anos de noivos ata casaren en marzo de 1960.

Carmen en Padrón 20 anos
Carmen en Padrón 20 anos
Carmen en Padrón 20 anos
Carmen en Padrón 20 anos, 1ª a esquerda agachada
Carmen en Valga
Carmen en Valga, segunda pola esquerda
Carmen na procesión en Vilanova 23 anos
Carmen na procesión en Vilanova 23 anos

Manuel fixo a mili en Ferrol na mariña, ela foi aprender a coser a Padrón. Cando rematou o servicio militar el traballou nunha fábrica de mecánicos en Padrón logo pasou á empresa de curtidos Picusa onde tamén traballaba nas máquinas. Logo xuntáronse cinco amigos e marcharon para Bilbao a traballar. Ela quedou soa co fillo Manuel de ano e medio, logo marchou a Bilbao e vivían de habitación cun matrimonio maior que alugaba un cuarto con dereito a cociña.

“Cosía pá fóra e chegou a ter unha carteira importante de casas onde coser

Carmen Fernández Conde

Adaptouse estupendamente a cidade, cando quedou embarazada de novo veu dar a luz a Vilanova onde estaba destinado o pai, a nena chamouse Mari Carmen. A terceira xa naceu en Bilbao e puxéronlle Mari Mar.

En Bilbao empezou a coser na casa facendo os arranxos das tendas. Logo montou un taller e conciliaba para atender a casa e os nenos, disque nunca tomou tanto café na súa vida como naquela época, un día o marido viu no periódico un anuncio para coser en casas particulares, chamou e comezou a coller clientas. Chegou a ter unha carteira importante de casas onde coser.

Tivo problemas de saúde, estenose lumbar, que lle dá moita dor e emprega un carriño para axudarse, non lle gusta o bastón porque é moi presumida.

Viaxou a Benidorm e Torremolinos co IMSERSO, en avión, a primeira vez tivo un pouco de medo pero adaptouse rapidamente.

Carmen e Manuel en Vilanova
Carmen e Manuel en Vilanova
voda 1960 Carmen fdez
Voda 1960 Carmen  e Manuel
Bilbao Carmen cos fillos 1973
Bilbao Carmen coas fillas 1973

Ten 6 netos e 2 bisnetos e mirando cara atrás ve as diferenzas que hai hoxe en día coas novas tecnoloxías. Gústalle ver a tele sobre todo a política, os debates. Ten facebook pero non lle adica moito tempo, foi a clase na asociación de xubilados de Caldas de Reis da que foi presidenta, e fixeron un coro, cursos de informática, pintura (que lle gusta moito), pilates, etc.

asociación de Caldas
Foto de David Freire

Un soño que ten é volver a Bilbao a visitar as súas amizades, hai tempo que o pensa. Gustáballe ir bailar con Manuel pero desde que morreu, hai ano e medio, está tranquila na casa e sempre está ocupada.

Din que cociña ben e que o seu prato estrela é a tortilla de pataca, con cebola por suposto, faina cando veñen os netos, que non deixan nin unha frangulla. De Bilbao aprendeu o bacallau ao pil pil. Dime, coa boca pequena, que a cebola da tortilla hai que caramelizala para que se integre e non se note. Anotado queda.

Carmen e netas
Carmen e as bisnetas
vodas de ouro
Vodas de ouro. Ano 2010
Carmen e os netos
Carmen e os netos

Encantoume compartir esta tarde de inverno con Carmen, unha muller ocupada e feliz con todo o que fixo, orgullosa da súa familia e sempre cun sorriso nos beizos. Grazas por ser así Carmen.

Na gravación poderedes escoitar a Carmen e saber un pouquiño máis da súa vida. Grazas por compartir con nós a túa historia de vida.

Ana Santos Solla

Ana Santos Solla

Profesora de E.F.

Son Ana Santos, nacín en Pontevedra no ano 1960, a miña infancia estivo moi ligada a Santa María de Xeve, a terra da miña nai, son a terceira de 8 irmáns, a maior das mozas, a máis vella como me dicían de pequena. Sempre me gustou o deporte e estudei INEF en Madrid, estiven 34 anos no IES Valle Inclán impartindo Educación Física alí foi onde coñecín ao resto dos meus compañeiros que agora me acompañan neste proxecto. Decidín xubilarme para dar un novo rumbo á miña vida e levar a cabo este tipo de iniciativas como @devellabella ue pretende que o envellecemento activo convértase en embelecemento persoal e poder achegar a miña experiencia nesta etapa da vida.

Nós os maiores aínda temos moita guerra que dar, espero que este blogue motívevos a querer colaborar connosco.

Fidelina Gómez Rancaño

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Fidelina Gómez Rancaño por Ana Santos

Fidelina Gómez Rancaño por Ana Santos

Coñecín a Fide, como lle chaman os amigos, cando emitimos o programa de radio desde a residencia de maiores de Campolongo, falamos un anaquiño e xa sabía eu que alí había unha historia moi interesante, quedamos en falar ao rematar as festas.

Hoxe a nosa historia de vida é a de Fidelina Gómez Rancaño que naceu en Ribeira de Piquín, Lugo, no ano 1934. O do seu nome débello á súa madriña que elixiu ese nome tan peculiar.

Seu pai, Manuel Gómez Fernández, era de Veiga de galegos (Riotorto) e a súa nai, Dolores Rancaño Rivera, de Ribeira de Piquín, non sabe ben como se coñeceron pero o que si lembra era que seus avós maternos Maria Rivera que naceu no Courel e Pedro Rancaño que era de Meiro coñecéronse grazas á intervención do irmán de Pedro que era sacerdote destinado no Curel e buscoulle noivos e noivas a todos os seus irmáns.

pais de Fidelina

A casa familiar en Ribeira de Piquín era moi modesta,  alí naceron Fidelina, a maior, Lucila, Xosé, que morreu aos poucos meses, Elisa e Jaime, todos eles xa falecidos.

O seu pai traballaba de carpinteiro, na casa e cos animais ata que tivo que ir á guerra. Primeiro estivo en Barcelona e logo en Oviedo, lembra que cando rematou a guerra volveu á casa con moita roupa. Na casa non había auga, nin baño.  A nai facíalles os traxes de calquera tea que atopaba, incluso das cortinas.

Na aldea había escola pero non mestre, así que a nai contratou ao listo da parroquia  para que lles ensinaran a ler e escribir, para ela a formación era moi importante. O veciño ía polas noites cando remataban as tarefas da casa: atender aos animais; tiñan vacas, galiñas, ovellas, porcos e sempre había un can.

Fidelina cos pais e irmáns 1942
Fidelina cos irmáns en 1942
Fidelina cos irmáns 1946
Fidelina cos pais e irmáns en 1946

Co tempo mandaron un mestre, Don Primitivo, a Meiroi e San Fiz a 1 km da súa casa e a súa nai mandouna á escola, o primeiro día entráronlle ganas de mexar e por non pedilo marchou para a casa, tiña 6 anos. O mestre era bo pero ela ía pouco pola escola porque as tarefas na casa e na horta non lle deixaban tempo para ir. Lembra o libro do abecedario e os rapaces de diferentes idades na mesma aula.

Fixo a primeira comuñón con 10 anos, veu o obispo a Ribeira de Piquin, o cura da parroquia era o seu tio avó, Antonio Rancaño Arias, lembra que seu traxe era de manga longa pero non branco, non fixera nin catequesis nin nada

Aos catorce anos dixo que quería ser monxa, había primas da nai que o eran, marchou a Lugo as Josefinas, un colexio ou convento  internado onde estudaban os fill@s de familias acomodadas que podían pagar, pero como os seus pais no podían costear a súa estancia entrou gratuitamente, lembra que tivo que levar o colchón, polo que tiña que servir e recoller o comedor entre outras cousas e tamén ía a clase polas tardes aprender a ler, facer contas e escribir. Pasáronlle as ganas de ser monxa.

 “Aos catorce anos dixo que quería ser monxa”.

Fidelina Gómez Rancaño

Algún domingo un tío, irmán da súa nai que era franciscano ía buscala para pasear, era o alivio da semana. Alí estivo un ano logo, despois volveu á casa e a súa nai mandouna aprender a coser cunha  modista e acompañábaa polas casas, iso gustáballe mais que andar na terra.

Fidelina cos pais 1950
Cos pais 1950

Co tempo seu pai mercoulle unha máquina de coser e non lle faltaba traballo.

Ía ás festas e gustábanlle as rondadas do cego dos Vilares, Florencio,  mais non lle gustaba tanto que os mozos se lle pegaran no baile.

Namorou dun viúvo que vivía en Madrid e visitaba a casa veciña duns parentes, dobráballe a idade pero iso non lles importou e casaron en 1951, tiña 17 anos e César A. García Gutérrez 34. Marcharon para a capital, vivían no barrio da Latina cerca do mercado da Cebada, ao principio custoulle adaptarse pero el tratábaa moi ben, era unha persoa culta, educada e tiña un traballo moi bo nun laboratorio de medicamentos, “Gayoso Welcome” en Alcalá de Henares. En 1970 morreu dunha enfermidade estomacal o que supuxoi un golpe moi duro para ela, quedou sen pensión de viuvez pero a empresa deulle unha compensación económica e a posibilidade dun traballo se se formaba.

Fidelina na súa primeira voda
Fidelina na súa voda 1954
Fidelina en Madrid 1972
Compañeiros do laboratorio Alcalá de Henares en Madrid 1972
Cos compañeiros do laboratorio Alcalá de Henares 1978
Cos compañeiros da UNED 1978
UNED Madrid 1980
Compañeiros de Obras públicas en Pontevedra 1995

Comezou a estudar taquigrafía, mecanografía, cultura xeral etc.. Ao ano empezou a traballar na empresa, primeiro no arquivo, logo en vendas onde facía as facturas, aínda conserva unha amiga, Mercedes Pérez, que traballaba con ela.  Un primo do marido díxolle que sacara o bacharelato elemental e púxose a iso, erguíase  ás seis da mañá para ir ao laboratorio en Alcalá e ás 6 da tarde estaba en Ventas nunha academia, chegaba ácasa ás 10 da noite esgotada, as fins de semana dedicábaos a estudar.

Cando aprobou entrou de interina na recén inaugurada UNED de auxiliar administrativa no ano 1974, logo de secretaria cunha  persoa que non a quixo e logo no arquivo xeral. O horario de traballo era de 9 a 14:30 e como tiña moito tempo libre fixo o acceso para maiores de 25 anos á universidade, aprobou, como tamén aprobou as oposicións de auxiliar, matriculouse en Historia da arte e ía ás clases polas tardes.

maraton Madrid 1980
Maraton Madrid 1979
maraton 1979
Maraton Madrid 1979
Maratón Madrid 1979

Gustáballe facer deporte e todas as mañás antes de entrar no traballo ía correr con 3 amigas pola cidade universitaria Aurora, Esther…

Mercou o apartamento onde vivía que era de aluguer, estivo 10 anos soa, gustáballe visitar a unha amiga, Vita (Vitoria González Quiroga) e coincidía ás veces cun sobriño seu José Antonio González Cerreda,  namoraron e casaron no 1981 en San Francisco el Grande. Casounos o pai Isorna que era franciscano, tiña 45 anos, el era algo mais novo.

Jose Antonio era enxeñeiro técnico, de familia galega, estivo na Delegación de industria ata que aprobou as oposicións e o destinaron a Tenerife, ela estaba estudando terceiro de Xeografía e historia e traballando na UNED, entón  pediu traslado á universidade da Laguna e déronlle a secretaría do reitorado. Non estaban moi contentos na illa e coincidiu que saíu unha lei que permitía pedir traslado ás comunidades autónomas, el pediu Lugo, Coruña, Ourense e Pontevedra 

Voda de Fidelina 1981

e déronlle esta última, ela tivo que pedir a orixe do seu traballo que era Madrid onde estivo un mes  ata que conseguiu traslado á facultade de Pedagoxía en Santiago era o ano 1984.

Alugaron un piso en Pontevedra e mercaron outro en construción, venderon o de Madrid. Ela ía todos os dias a Santiago. A Xunta convocou unhas oposicións, que aprobou, e xa veu para Pontevedra, primeiro de auxiliar de servizos sociais en Michelena logo na Cruz Vermella máis tarde colleu praza de xefe de negociado en Obras públicas, no edificio de San Roque, ata que se trasladaron a Campolongo, alí estivo ata a súa xubilación no ano 2001.

Fidelina con Jose Antonio 1995
Con Jose Antonio 1995

Desde a súa xubilación matriculouse na Universidade de Vigo onde fixo o graduado superior senior, pertenceu a agrupacións musicais, fixo cursos de historia, facía pilates, pero desde a pandemia sufriu un baixón moi grande e deixou a maioría das actividades.

graduación na  UNED 2011
Graduación Sénior Uvigo 2011
Camiño francés 2002
Camiño francés 2002
En Roma 2002
En Roma 1990

Viaxou por medio mundo. Lembra a súa viaxe no Mercedes cun cesto cheo de latas e un xamón, atravesaron Francia camiño de Munich, en París mercaron unha tenda de campaña nas Galerías La Fayette e durmían en Versalles nun cámping, eran outros tempos.

Logo virían as viaxes a Búfalo, México, Arxentina, Mar Rojo, Nova York, Londres… Fáltalle ir a Exipto ou a California, agora non se sente con forzas, a súa derradeira viaxe foi a Xerusalén antes da pandemia. Tamén fixo o camiño de Santiago, cunha amiga desde Ponferrada no ano 2002.

Na actualidade vai a concertos e conferencias, pero tamén lle gusta moito estar na casa, aínda así  fai ioga dous dias por semana, pandeireta e camiña todo o que pode.

Pasa o verán en Barrantes e seu soño sen cumprir e saber tocar algún instrumento tradicional galego como a gaita ou o acordeón, valora moito a música.

Lembra unha frase que lle dixo un mozo en Tenerife “ Toda persoa que saiba tocar un instrumento é unha boa persoa”.

Fidelina Gómez Rancaño
Ana Santos Solla

Ana Santos Solla

Profesora de E.F.

Son Ana Santos, nacín en Pontevedra no ano 1960, a miña infancia estivo moi ligada a Santa María de Xeve, a terra da miña nai, son a terceira de 8 irmáns, a maior das mozas, a máis vella como me dicían de pequena. Sempre me gustou o deporte e estudei INEF en Madrid, estiven 34 anos no IES Valle Inclán impartindo Educación Física alí foi onde coñecín ao resto dos meus compañeiros que agora me acompañan neste proxecto. Decidín xubilarme para dar un novo rumbo á miña vida e levar a cabo este tipo de iniciativas como @devellabella ue pretende que o envellecemento activo convértase en embelecemento persoal e poder achegar a miña experiencia nesta etapa da vida.

Nós os maiores aínda temos moita guerra que dar, espero que este blogue motívevos a querer colaborar connosco.

Fita a Galana

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Fita a Galana por Ana Santos Solla #devellabella#

Fita a Galana por Ana Santos Solla #devellabella#

A nosa historia de vida de hoxe trasládanos a Espiñeira un lugar da parroquia de Aldán, alí naceu Josefa Rial Bastón, o 6 de xaneiro, día de reis, de 1939, coñecida como Fita a Galana, o alcume da familia vén das danzas tradicionais da vila en honra a San Sebastián onde 12 homes vestidos de mulleres e 6 mulleres solteiras e virxes danzaban o son da música. Ao cura non lle gustaba que bailaran as mulleres cos homes, agora cambiou un pouco o conto. Sempre contou que a trouxera o rei negro e así foi a súa vida de negra, aínda que Baltasar sempre foi o sei rei favorito por traela a este mundo.

Fita era filla de solteira de Maximina Rial Bastón que traballaba na fábrica de Massó de revisadora das latas, e de Luís Domínguez, soldador da mesma fábrica e casado.

Non foi recoñecida polo pai porque unha tía súa  non quixo.

Maximina casou logo cun viúvo e con el tivo dous fillos máis, Manolo, ela chámalle Pepiño, que traballou en Radio Popular en Vigo e Lolita que morreu aos 5 anos atropelada.

Fita a Galana

Os avós maternos eran Dorinda Bastón García e Manuel Rial, morto en Cuba tronzado pola máquina de cana de azucre.

A súa familia era pobre e como a nai xa  casara cun viúvo ela quedou a cargo da avoa Dorinda.

Aa súa primeira escola foi na Costa do Pardo e a súa profesora Dona Isabel.

Había unha muller en Aldán que mandaba moito, máis que a Garda Civil, di, era a irmá do párroco,  Josefa Graña Montes, Señora Josefa, que con 7 anos foi á súa casa, falou coa súa avoa e mandouna a Vigo interna a un colexio que estaba fronte á lonxa. Era a Casa de Caridade de San Francisco, as monxas que recorda eran sor Aurelia, Josefa, Cruz, Sara… e o cura que daba misa todos os días. Alí fixo a primeira comuñón con 10 anos cun traxe prestado que lle quitaron nada máis rematar a misa.

Aos dez anos escapou do colexio porque a estaban preparando para quitarlle as anxinas, ela non quería operarse, e levaba 3 días sen comer.  Foi ao barco que facía a ruta Vigo-Cangas e meteuse debaixo dun banco, de alí pediu cartos para chegar ao Cerqueiro. 

Noutra ocasión recollendo roscas e bolos para levar vender de camiño a casa polo monte, un home atopouse con ela e dúas amigas decindo despois que tivera relacións con elas, (cousa que non era certo) foi sonado en todo o pobo e querían levala ao colexio das arrepentidas en Vigo.

Cando chegou á casa da avoa díxolle “se me levas ao colexio das arrepentidas tírome ao mar” . Así que ficou na casa axudándoa nas tarefas do campo cos animais. Tiñan becerra, burro, porcos, ovellas, galiñas e veigas para plantar o millo e tamén ía á escola da orde da Divina Infantita, as primeiras monxas que foron para Aldán. Alí tivo amigas que aínda conserva como Jesusa que vive en Barcelona, Olguita da Costa e Pili Santomé Vaqueiro. As monxas que lle daban clase foron a madre Paloma, que era tan boíña coma o pan e a madre Patrocinio que era mala como unha chispa. Lembra o uniforme con saia gris, camisa branca e chaqueta azul.

Fita nos anos 60
Fita nos anos 60(2)

Fita nos anos 60

Fita nos anos 60(3)

A súa nai traballaba na fábrica de Massó e coidaba dos outros fillos, ela continuou a estudar no Corazón de María ata os 14 anos, gustáballe moito o caderno de grao medio, tiña moitos debuxos e o mapa do mundo e era fácil que che quedaran as cousas.

“Escapaba pola ventá a bailar polas romarías

Fita a Galana

Con 18 anos veu servir a Pontevedra grazas á señora Josefa. Estivo dous anos, lembra que foi a única casa  na que sentaba a comer coa familia, logo foi a Vigo; en Marín traballou na casa de Paco Campelo, máis tarde entrou na fábrica de conservas de Chamadoira, en Aldán e despois en Massó con 25 anos.

Fita coñeceu un mozo cando estaba traballando nun bar, “O 3 de maio”, tiña 20 anos, el era Victor Manuel Pereira Hermelo, “O Portugués”, quedou en estado traballando na fábrica de Massó e a súa avoa, que era moi severa, botouna da casa.

Á costa de San Cibrán marchou soa o 24 de febreiro de 1965 cando pariu a súa primeira filla Concepción, “Conchi”, o portugués desentendeuse delas, só viña cando quería descargar , un día encheuna tanto que díxolle: “non quero que veñas máis”, ademais non quixo recoñecer a filla. Ela seguiu traballando na fábrica, tiñan servizo de gardería e foi sacando a filla adiante.

Un día un amigo presentoulle a Xerardo García Ares “Lucho” un home que nunca lle gustara porque cando pasaba por onde ela cuspíalle e iso non lle agradaba, pero xurdiu a chispa e casou con el cando Conchi tiña 2 anos e María Xosé, “Sé”, a filla que tivo con el,  9 meses, era o 21 de decembro de 1967. Lucho era mariñeiro e axudaba a manter o fogar, aínda que non aforraba nada e gastaba todo , a sogra tamén axudou moito, logo tiveron un varón que morreu ao nacer, ou iso lle dixeron, sospeitan que llo roubaron. Anos máis tarde decidiron ir por outro neno e tiveron a Xerardo, con Gloria non contaban, Lucho asustouse moito e díxolle: “Tírome ao mar” cando soubo  que estaba embarazada.

Fita e Lucho
Con Lucho o seu gran amor, que morreu no 1990 ós 52 anos recén cumpridos

Lucho morreu con 53 anos nunha operación de corazón que lle fixeron en San Sebastián, dous días antes celebrou o seu aniversaro coas sobriñas en Ondarroa, xa imaxinaba o seu final. Os cartos para a viaxe e a operación prestoullos unha veciña, Aurora, cando cobrou a indemnización e foi devolvelos ela non quixo cobralos.

Fita, lucho e os fillos
Lucho e Fita cos seus fillos Conchi,Gerardo,Gloria e Sé
Fita e seus fillos
Fita Conchi, Gloria, Gerardo e Sé.
Fita cos fillos en Aldán 1974
Fita en Aldán con Conchi, Se, Gerardo e Gloria no 1974

De viúva nunca a deixaron soa, a pequena Gloria tiña 17 anos. Seguiu traballando, esta vez varrendo o colexio da Sagrada Familia de Aldán, onde estudaron os fillos.

Non tiveron auga na casa ata pasados os anos 90 , facían kms para ir lavar no río cargando seca a roupa na ida e quilos demáis a volta. Levaba a merenda para os fillos, que de pequenos collían landras para o porco mentres ela lavaba. Horas eran as que pasaba, verán e inverno

Cando Sé lle dixo que ela quería dedicarse ao teatro, non lle gustou nada porque pensaba que  era un traballo de pasar fame, pero como era o que quería e a facía feliz, estivo contenta e agora aínda o está moito máis.

Fita nos anos 70 levando auga
Fita sempre coa tina na cachola
Fita limpando peixe
Limpando o peixe en peña rubia, Areacova na ria de Aldan, para o restaurante da familia onde traballou Fita moitos anos.

Ten dous netos da máis pequena: Antón de 14 anos, ao que lle apaixona o fútbol, e Sara de 17 que a quere con loucura, para eles son os mimos e a comida que lles gusta cando van cada martes  comer con ela, dálles todos os caprichos que non lles puido dar aos fillos.

Fita coa neta 2008
Fita coa neta Sara no 2008 
Fita co neto Antón
Fita co neto Antón 

A viaxe da súa vida ofreceulla a súa filla Sé. Ela sempre anhelara ir visitar unha monxa a Roma, a madre Sagrario.  Xa no avión pensaba que ía a Lleida e non paraba de preguntarlles ás azafatas onde a levaban, cando chegou a Roma non o cría, foi o regalo mais bonito que tivo na súa vida, iso e o bautizo dos netos. Logo iría de excursión a Portugal, Santander…

Gústalle coser, a súa avoa mandábaa cunhas señoras a aprender, aínda que a ela o que lle gustaba era atar as redes, pero iso  non llo deixaban facer.

Collía as fotos do Hola, onde miraba os modelos das famosas para facer as réplicas no sastre dea Espiñeira en Aldán. Os seus favoritos sempre foron os modelos da raíña Sofía.

Camiña, pero agora dóenlle as pernas e anda pouco, é moi preguiceira.

Sempre quixo ter unha casa propia con cuarto de baño e agora xa o ten.

O seu soño é sentar á mesa os catro afillados, os fillos e os netos;  pensa que é difícil, mais a palabra imposible  creo que non está no seu vocabulario.

Fita a Galana, unha muller de carácter, vital e optimista que lle gusta estar na Espiñeira. Non lle gusta moito a praia.  Grazas por compartir a túa historia con nós.

Gravación e edición de Iván Sánchez Santos

Fita con Conchi
Fita coa súa inseparable filla Conchi coa que vive
Fita na cociña
Fita na actualidade
Ana Santos Solla

Ana Santos Solla

Profesora de E.F.

Son Ana Santos, nacín en Pontevedra no ano 1960, a miña infancia estivo moi ligada a Santa María de Xeve, a terra da miña nai, son a terceira de 8 irmáns, a maior das mozas, a máis vella como me dicían de pequena. Sempre me gustou o deporte e estudei INEF en Madrid, estiven 34 anos no IES Valle Inclán impartindo Educación Física alí foi onde coñecín ao resto dos meus compañeiros que agora me acompañan neste proxecto. Decidín xubilarme para dar un novo rumbo á miña vida e levar a cabo este tipo de iniciativas como @devellabella ue pretende que o envellecemento activo convértase en embelecemento persoal e poder achegar a miña experiencia nesta etapa da vida.

Nós os maiores aínda temos moita guerra que dar, espero que este blogue motívevos a querer colaborar connosco.

Coco Pimentel

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Coco Pimentel Piernas por Ana Santos Solla

Coco Pimentel Piernas por Ana Santos Solla

Dora Saleta Dolores Pimentel Piernas naceu en 1939 en San Ginés de Padriñán, en Sanxenxo, dentro dun castelo onde había unha casa escola na que traballaba seu pai.

Sempre tivo pouco cabelo e moi fino, un día a súa avoa Áurea díxolle á nai que lle deixara a nena para facer un recado, tiña ano e medio, cando chegou viña coa cabeza rapada, leváraa ao barbeiro rapar o pelo, empezaron a chamala coco, e así quedou ata hoxe.

A nosa historia de vida é a de Coco Pimentel a quen coñecín na exposición de Teresa Pajares en Vilagarcía e logo souben que era a nai de Saleta, compañeira de Arroelo.

coco pimentel

Os seus pais Federico Olegario Pimentel Vázquez, de Pontevedra e Margarita Bernardina Piernas López, de Ourense, eran mestres. Bernardina tiña 8 irmáns, o pequeno Pepiño morreu na guerra e sempre falaba del. Jacinto Pimentel, veterinario cun coche de cabalos e Áurea Vázquez, a responsable do seu alcume, eran os avós paternos. Manuel Piernas, ferroviario do que a súa nai lle contaba que cando ía a Castela traía un saco de perdices que tiñan que desplumar,  e Dolores López, os maternos.

Coco foi a segunda de tres irmás, a maior Berta Áurea Margarita e a pequena Elsa Luísa Bernarda.

Cando naceron as tres fillas o pai pasou de traballar nas oficinas do concello de Sanxenxo a ser inspector en Pontevedra ,a onde viñeron vivir en 1944, controlando os alimentos para as cartillas de racionamento, a oficina chamábase Abastos; a nai xa non traballaba dedicándose ao fogar, vivían fronte ao Parador cambiando logo para a Praza de la Riega.

Sempre se viu cun lapis na man disposta a debuxar o que vía e tamén o que sentía.

figuras 1978
Figuras 1978
o lobo e a serpe 1980
O lobo e a serpe 1980
O gardian 1980
O gardian 1980

Lembra que cando tiña 9 anos tivo unha infección moi grande que a obrigou a ficar na casa. Fixo o ingreso na praza do Teucro e logo estudou na Inmaculada examinándose no instituto.

O colexio da Inmaculada creárono dous matrimonios de mestres. Dona Concha e Don Angel e Dona Pilar e Don Blas. Estaba ao final da Praza de Celso García de la Riega.

Fixo a comuñón na basílica de Santa María.

Coco con Carmen nieto manglano
Coco con Carmen Nieto Manglano
Coco e Pili Carral
Coco e Pili Carral
Marisa Puga, Coco e Clara Arjona
Marisa Puga, Coco e Clara Arjona en Marín con 22 anos
Coco e Elsa
Coco, 18 anos  e a súa irmá Elsa 
Pili Carral e Coco
Pili Carral e Coco en Pontevedra

As súas materias favoritas eran o debuxo, onde levou matrícula de honra, e a filosofía.

Cando rematou o bacharelato marchou para A Estrada á casa da súa tía, mestra, Dolores, irmá da súa nai, pero un día foi seu pai a buscala para que se presentase a Maxisterio, ela non quería, non lle gustaba, ademais cría que non estaba preparada,  pero el díxolle “co que sabes xa che vale“. Así foi como esa decisión cambiaría a súa vida.

A primeira vez que foi o profesor díxolle “non perdas o tempo aquí que debuxas moi ben”.

Coco Pimentel Piedras

Os estudos levounos moi mal, non lle gustaba nada estudar, para ela  era todo chapar. Porén lémbrase dunha boa amiga, Rita Sorey, coa que compartía risas e estudos.

Ao rematar Maxisterio ela quería facer Belas Artes pero había que ir a Madrid e non  podían permitirse ese gasto así que o pai convenceuna para facer oposicións, aprobou á terceita convocatoria.

Xa pensaba que rematara o crebacabezas de estudar pero tiña que exercer  durante tres anos para conseguir dereitos. Traballou en Salceda de Caselas en alfabetización, logo en outros sitios. Cando por fin  pasaron os tres anos solicitou á Deputación unha beca para estudar na facultade de Belas Artes de San Fernando en Madrid, fixo un exame de debuxo no museo. Aprobaron, entre outros, Armando Guerra, de Vigo e ela.

Coa axuda do pai marchou a Madrid no ano 1968, primeiro quedou en casas de amigos da familia logo en Guzmán el Bueno en Argüelles, na casa da señora Josefina.

Coco en Madrid
Coco en Madrid con 27 anos
traballo de pensionados

Acudiu a unha academia para preparar o exame de ingreso, que era bastante duro, a primeira vez que foi o profesor díxolle “non perdas o tempo aquí que debuxas moi ben”.

Un día paseando pola rúa atopou un veciño de Pontevedra, Luís García Cervera-Mercadillo que lle preguntou:

-Que fas aquí?

-Preparar o ingreso a Belas Artes,

– Irás á Academia Artium de Eduardo Peña?

-Non

-Pois é a mellor de Madrid

E alá foi conseguindo  aprobar á primeira o ingreso na facultade. Alí ademais coñeceu as súas mellores amigas Carme, Ana Vera e Isabel.

Na facultade gustáballe todo, estaba encantada. Foi nas súas primeiras vacacións en Galicia durante a Semana Santa cando coñeceu a Juan, o que sería o seu marido. Ao rematar primeiro foise a Xenebra, logo unha amiga insistiulle que en setembro fora a París con ela pero reclamárona de Maxisterio porque tiña que pedir excedencia e non puido ir.

Madrid 1970
Madrid 1970

Volveu a Madrid, recorda que se reunía con outros galegos con asiduidade entre eles estaba Consuelo Gil, unha das dona de Fefiñanes. Pero a súa vida ía cambiar porque Juan empezou a insistir para saír con ela. Cando ía empezar segundo de carreira apareceulle alí e xa non a deixou  continuar, era no mes de outubro do ano 1970. Volveu a Galicia para casar, non estiveron nin un ano de noivos,  casaron en setembro do 1971.

El traballaba en Fundicións Tiburcio de Marín, a empresa do pai, nas oficinas.

Ela tivo que abandonar os seus soños para continuar dando clases en Portas no grupo escolar onde estivo 9 anos e tivo 5 fillas nun peíiodo de 7 anos:  Saleta,Dora Maria, María Xosé, Belén e Xoana.

Tiñan casa en Pontevedra pero vivían na casa escola de Portas, durante dous anos tivo unha rapaza  que lle axudaba coas nenas e o traballo do fogar.

A arte é unha carreira íntima que acapara totalmente a túa sensibilidade, o mundo deixa de ser material. Pintou coa cabeza escenas cotiás, o que vía xa o imaxinaba e plasmábao nun lenzo,  converteuse en autodidacta.

Daba clase en Básica, pero cando crearon as escolas infantís e houbo cursos de preparación fíxoos e veu para Barcelos como parvulista, daba desde os tres aos 5 anos, alí estivo 14 ata que se xubilou aos 62 porque cumpría os requisitos.

Bodegón da mesa de noite 1969
Bodegón da mesa de noite 1969
Coco en Barcelos
barcelos
De mestra en Barcelos

Cando as súas fillas foron grandes decidiu continuar Belas Artes, foi no ano 94 no que viña de inaugurarse en Pontevedra a facultade.  Tivo que empezar desde primeiro porque o seu nivel de estudos estaba obsoleto. Aconselláronlle que fora a Madrid para que lle convalidaran o ingreso e o 1º curso e así o fixo, ao final conseguiuno.

Matriculábase por materias, de tres en tres porque seguía traballando na escola. Había xente de tódalas idades incluso da súa, xente con moita sensibilidade.

Recorda profesores da súa época da escola en Pontevedra tales como  Angel Huete, Berta Cácamo, Antón Castro, Meana, Samaniego. A súa materia preferida era a  pintura.

Para que lle concederan a licencia por estudos e finalizar a carreira había unhas esixencias:

  • Que os estudos realizados foran afíns á ensinanza do maxisterio
  • Ter método propio de ensinanza
  • Cualificación óptima da inspección de maxisterio
  • Cualificación da dirección e profesorado do colexio ao que pertencía
Pontevedra 1993
Pontevedra 1993

Finalmente e despois de todo concedéronlle por un ano unha excedencia por estudos para rematar a carreira e licenciarse no ano 2001.

Traballo en alambre 2001
Traballo en alambre 2001
Performance 2000
Performance 2000
O profesor Chavete
O profesor Chavete
Fortunato 2000
Coco con Fortunato 2000

A súa primeira exposición foi froito do que pintou na casa para sacar a bile que tiña dentro, a incomodidade de non poder facer cousas que quería, cousas moi persoais, dando lugar a figuras moi estiradas. En pintura fixo algunha exposición no Grove nos 80 e vendeu todo. Pero non estaba conforme coa súa obra e non tivo continuidade, tardou en encontrarse como artista, aínda así  fixo unha exposición sobre o abstracto no edificio da Xunta, e de papel no palacete das Mendoza.

orla de Coco 2001
Foto da Orla 2001

Cando chegaron os netos tivo que deixalo unha tempada para axudar as súas fillas. Ten 5, catro nenos e unha nena. O seu neto Ignacio está estudando Creación de vídeoxogos. Nesa época facía debuxos co ordenador en Photoshop. Pasei a vida pintando coa alma. Agora xa sabe o que quere, traballa sobre lenzos acrílicos, precisa moito espazo e mancha moito. Fai moitos bosquexos antes de plasmalo no lenzo. Ten 3 obras en perspectiva, para expoñer en primavera.

Non puido desfrutar moito das fillas, porque a súa vida foi unha carreira de obstáculos co traballo, agora cos netos pode facelo doutra maneira, levábaos á gardaría, procura estar libre para eles.

Arco 2009
Arco 2009
Sean Scully
Sean Scully 2009
Fontana 2009
Fontana 2009
Jaume Plensa 2009
Jaume Plensa 2009

O seu sitio favorito é o monte, a natureza e tamén o mar. Algo que teña horizonte, non lle gustan os sitios pequenos e agoniantes, mellor espazos abertos.

Gústalle moito a poesía de Rilke

Vivo mi vida en círculos que se abren/sobre las cosas, anchos./Tal vez no lograré cerrar el último/pero quiero intentarlo./Giro en torno de Dios, antigua torre,/giro hace miles de años./Y aunque no sé si soy águila o tomenta/o si soy un gran cántico

Merca a revista NEO2, di que ten unha imaxe  moi periférica,  unha idea moi avanzada desde un punto de vista diferente.

Quedou viúva no 2013 e non quere coñecer a ninguén máis.

No lle gusta ir nun grupo grande pero si con amigas, o seu grupo ideal son dous ou tres. Padece de soidade, gústalle quedar á marxe, quizais frustrada de todo o que lle pasou.

Tivo tendencia a illarse porque  se cansaba e agoniábase. Non oe ben, herdanza do pai e iso prodúcelle inseguridade.

Agora vai a ximnasia dous días á semana, gústalle coidarse.

Foi a Roma coas fillas. Estivo en América do norte NY, Philadelphia, Toronto 8 días e no  sur Brasil, Arxentina, Río, Bos Aires e Uruguai, iso fíxoo cos amigos do camiño portugués, tamén foi a Israel. Gustaríalle moito ir a Terra de fogo en Chile pero cre que xa é tarde para unha viaxe tan longa.

Era hospitaleira en Pontevedra, pertencendo aos Amigos do camiño portugués, indo a moitas andainas.

Agora “dende a distancia” na última etapa da súa vida analiza a súa evolución artística no sentido material, de plasmalo, o espiritual e dinámico. Todo  artista está ligado á súa obra, ao seu proceder coa súa vida.

A expresión artística está no seu corpo dende que naceu, está na súa alma, pero a súa foi unha traxectoria rota, un chanzo  perdido da cadea da descontinuidade que sostén os seus sentimentos artísticos, desexo de liberar e plasmar a súa facultade innata no interior.

Coas imaxes crea un pequeno “cosmos” independente que se libera do seu creador, adquire identidade propia. O centro da mirada é a obra, mentres o autor se sente observado. A obra fala dela pero tamén de si mesma.

A lectura da derradeira obra sempre é a primeira da seguinte, a arte é un alfa e un omega, forma parte da identidade do home.

No individual sente que a arte é algo propio e irrepetible domina e eleva o ser humano. É necesaria.

Nos seus anos perdidos converteuse nunha autodidacta, fixo algunha exposición, despois de moitas ilusións tirara a chave pero volveu localizala. Na perda” do que deixou de facer acumulou forza, riqueza e loita. A súa evolución continúa, non hai nada rematado e cando marche continuará….

Agadir con 50 anos
Agadir, 1989

Déixame algunhas frases:

“A arte concentra infinitas miradas”/“Coas imaxes ponse límite ao tempo”/“A imaxe créase co corpo humano”/“A arte manifesta a nosa natureza anímica”/“Hai unha intuición cara á arte”/“A arte acapara a sensibilidade do artista”/“Na diversidade está a concreción”/“Os grandes artistas encaixanos nun dicionario”/“As obras de arte nun museo dan a opción de lelas no teu propio tempo”/“Houbo anos no que a arte era inducida”/“Na miña liberación continua non hai nada rematado”/“A arte eleva e domina”/“A arte encadéame felizmente”/“A beleza ama a arte” 

coco con 74 anos
Coco con 74 anos
Coco Buxan no museo
Coco con Xosé Manuel Buxán no Museo 2023

Para rematar faino cun poemiña seu, da súa experiencia de vida

Suenan tus pasos,

dirigidos sonidos,

seguros acompasados.

Adelantados en el

golpe dejan atrás,

dejan partícipes

inequívocos compases

irrepetibles tiempos

siempre a comenzar.

Coco Pimentel
Ana Santos Solla

Ana Santos Solla

Profesora de E.F.

Son Ana Santos, nacín en Pontevedra no ano 1960, a miña infancia estivo moi ligada a Santa María de Xeve, a terra da miña nai, son a terceira de 8 irmáns, a maior das mozas, a máis vella como me dicían de pequena. Sempre me gustou o deporte e estudei INEF en Madrid, estiven 34 anos no IES Valle Inclán impartindo Educación Física alí foi onde coñecín ao resto dos meus compañeiros que agora me acompañan neste proxecto. Decidín xubilarme para dar un novo rumbo á miña vida e levar a cabo este tipo de iniciativas como @devellabella ue pretende que o envellecemento activo convértase en embelecemento persoal e poder achegar a miña experiencia nesta etapa da vida.

Nós os maiores aínda temos moita guerra que dar, espero que este blogue motívevos a querer colaborar connosco.

Rosabel Piñeiro

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥