Entrevista con:

Xosé Monteagudo Folgar

Xosé Monteagudo Folgar naceu en Santa Xusta, Moraña en 1965. Licenciado en Dereito pola USC traballa como técnico de facenda na Axencia Tributaria de Pontevedra. Exerce a crítica literaria e imparte obradoiros literarios sobre narrativa.

Ten colectado un mollo de premios coma o Blanco Amor de novela no 2002 por As voces da noticia (Galaxia) ou en 2009 o García Barros por Un tipo listo (Galaxia).

Xosé Monteagudo

En 2006 publica Esta historia (Galaxia), novela ambientada na Compostela universitaria dos 80. En 2012 publica O curioso mundo das persoas normais, novela inspirada nun feito ocorrido no Hospital de Pontevedra onde un rapaz permanece recluído toda a vida por mor dunha doenza de nacemento.

Por Todo canto fomos (Editorial Galaxia 2016) recibe o premio San Clemente e o premio Gala do libro galego, ambos en 2017. Con todo, moitas voces autorizadas suxiren, pola gran calidade desta novela, que sería merecente do máis alto galardón da literatura galega se existise tal.

En outubro deste 2021 o xurado do premio Repsol representado por Xavier Senín anuncia que o gañador é Xosé Monteagudo coa obra Eternity que será publicada a finais de novembro deste ano en Galaxia.

Benvido Xosé a esta sección de entrevistas da revista dixital Devellabella onde ficarás a carón de Rosa Aneiros, Fina Casalderrey, Antón Riveiro e outros. Quero agradecer en nome da revista a túa amable colaboración coma sempre fas.

Imaxínote nos anos oitenta estudando Dereito en Santiago  provindo dunha parroquia do rural de Moraña. Co que representa na evolución dun rapaz este salto do rural á vida universitaria tan axitada nesa altura tanto social como politicamente e considerando as ensinanzas do profesor de Marín, o teu oficio de escritor é froito destes acontecementos?. Produciuse nesta etapa compostelá a xestación de Esta historia?.

Esta historia

Eu creo que a miña actividade como escritor ten a súa orixe nunha etapa anterior da miña vida. En concreto, foi no comezo da miña adolescencia cando principiou o meu interese na literatura. Aos doce anos meus pais mandáronme a estudar a un colexio a Marín, onde residía nun réxime de internado. Cando cheguei alí eu non lera nunca unha obra literaria (novela, poemario ou obra de teatro). Nacín e vivín ata entón nunha casa onde non había libros de ningún tipo. Así que cando tiven que ler por primeira vez unha novela, como unha actividade da materia de Lingua castelá, descubrín de repente un mundo novo para min. Sabía que existían obras desa clase, por suposto, pero como unha referencia afastada, igual que sabemos do nome de países distantes que non temos visitado e que desexariamos poder visitar algún día. Iso foi a literatura para min. Un territorio de nome mítico, que puiden visitar por primeira vez entón, guiado en parte por un dos profesores de literatura que me daba clase nesa época. Foi descubrir ese territorio e non parar de viaxar por el en todas as formas, porque ao mesmo tempo que me atraía a lectura comezou a atraerme a actividade de escribir.

Respecto da miña novela Esta historia, efectivamente, a súa orixe está nos meus tempos universitarios en Compostela, nos anos oitenta. Foi unha época absolutamente feliz no persoal. Para alguén que procedía do rural, que pasara pola experiencia da disciplina dun internado de curas, nunha época coma a da Transición, na que a vella mentalidade reprimida e represiva seguía tinguindo moitos dos costumes do meu entorno, a liberdade da vida universitaria nos oitenta foi unha descuberta semellante á da literatura. Por iso, en Esta historia intentei fundir esas dúas descubertas, a vital e a literaria. Teño a sensación, de todos xeitos, de que é unha novela un tanto fallida, porque eu buscaba unha forma narrativa innovadora que fusionase o persoal e o literario sen recorrer a procedementos narrativos previos. Desexaba que quen a lese experimentara no nivel literario unha sensación semellante ao que para min supuxera vivir esa época de ilusión e descuberta. Para conseguilo debía ensaiar un procedemento narrativo que trasladase ao papel a intensidade das sensacións que eu experimentara. Pero o resultado, en retrospectiva, non me convence. Quizais eu non posuía o dominio técnico preciso para conseguilo. Ou quizais desexaba un imposible. Non o sei.

Es dos que escribes de xeito convulsivo ou dos que teñen sempre unha especie de GPS  ou un compás para non apartarse do carreiro trazado? Buscas os  temas  ou eles veñen a ti?

Non sinto que busque os temas. Xeralmente, a primeira idea xorde de improviso, en calquera momento, ao contacto con calquera estímulo. Pode ser un feito do que me chega noticia, unha película, un libro… Pero sempre hai algo nese estímulo externo que conecta profundamente coa miña predisposición para escribir. Unha vez que teño a idea inicial, o fermento, este vai levedando na miña imaxinación, tomando corpo, e despois dun período que poden ser semanas ou meses, en algún caso incluso é cuestión de anos, a novela está formada no meu pensamento no que se refire ao núcleo da historia e aos seus personaxes principais. Nese intre póñome a escribila. O proceso da súa escritura avanza ao seu propio ritmo, ás veces máis rápido, ás veces máis demorado, pero sempre sen seguir un guión máis alá do que teño no pensamento. A medida que escribo xorden novas historias e personaxes secundarios, concrétanse as ideas en escenas e vai tomando forma a novela. Logo vén a fase de corrección onde se modifican aínda moitas cousas ata que chega o intre en que sinto que xa non podo mellorar o relato substancialmente e o dou por rematado.

Entendo que che gusta experimentar con estilos narrativos diferentes. Persoalmente onde te atopo máis pleno é na chamada “novela coral” (As voces da noticia, Todo canto fomos). Foi As voces da noticia, premio Blanco Amor 2002 a primeira experiencia neste sentido?. Cres que o perfeccionaches máis tarde en Todo canto fomos?

 Sen dúbida. As voces da noticia é a miña primeira novela, despois de anos de escritura privada, da que non se publicou nada (nin se publicará). Nese tempo en que a escribía eu non tiña definida a miña voz narrativa e o que estaba era experimentando con distintas voces e estilos, para ver cal se adaptaba mellor ás miñas condicións e posibilidades literarias. Dese xeito, xurdiu esa novela, que está contada por varios narradores que dan a súa versión do mundo e das circunstancias que producen un feito tráxico que é investigado por un xornalista. Facendo da necesidade virtude, a voz de cada personaxe soa diferente, porque quen escribía tamén ensaiaba distintos estilos, sen decantarse por ningún. En cambio, Todo canto fomos escribina nunha etapa que considero de madurez e responde, polo tanto, a outras premisas. É unha novela que ten multiperspectivismo, pero non alternancia de voces narrativas, xa que o narrador é o mesmo para todas as historias, o escritor londiniense. A novela requiría contar a historia de cada personaxe e que o conxunto fose unha historia diferente á suma das súas partes. Cando a pensei, esta era a súa principal característica, que cada historia tivese valor por si mesma pero adquirise o seu sentido pleno considerada formando un todo coas demais. De aí o multiperspectivismo desa novela e a súa xustificación, que nada ten que ver coa primeira.

As voces da noticia
todo canto fomos
un tipo listo
o curioso mundo das persoas normais

En Un tipo listo e O curioso mundo das persoas normais volves cambiar de rexistro. Se ben se trata de historias totalmente dispares e nos dous casos sabemos que é ficción a partir de feitos reais, gustas de revisar e dar a coñecer acontecementos do noso país a xeito de crónica?  

 Unha das opcións básicas que ten un escritor é a de narrar unha historia conforme ao seu libre criterio. A min gústame ensaiar estruturas narrativas diferentes nas miñas novelas. Non me gusta percorrer terreos seguros. Abúrreme. Concibo a escritura literaria como un eido no que o autor debe buscar a maneira de facer máis efectiva a historia. Na miña concepción literaria iso supón ensaiar novos procedementos, adoptar puntos de vista e estruturas inusuais que poidan facer máis atraente a historia para o lector/a. Atráeme facelo e estou convencido de que é a mellor forma de interesar as lectoras/es. Respecto dos temas dos que tratan as miñas historias, como escritor realista gústame que estean apegadas ao que mellor coñezo, que é a realidade na que vivo. Non creo que puidese escribir unha novela desvinculada por completo de Galicia. Se procuro escenarios e personaxes galegos, incluso temas máis vencellados á nosa Historia, é porque é con eses elementos cos que máis me agrada escribir. Que iso poida interpretarse como unha crónica do noso país, como ti apuntas na pregunta, non me corresponde a min dicilo, porque tampouco está na miña intención facelo conscientemente. Outra cousa é que o resultado do que escribo poida dar lugar a esa interpretación, que non entro a valorar.

Escribes pensando nunha masa lectora indefinida, en lectores ou lectoras concretas ou porque che presta e che dá satisfacción?

Ao escribir unha novela atraveso por dúas fases de traballo. A primeira é a da versión inicial, que fago sen determe, escribindo todo o que me parece que dá de si a historia que quero contar. Logo, na segunda fase, corrixo e modifico e engado e volvo corrixir. Diría que en ningunha das dúas fases penso nunha masa lectora, pero si que intento converterme no lector da miña propia novela, sobre todo na segunda fase. Como lector son esixente coas novelas que leo e trato de o ser tamén coa novela que estou escribindo. A satisfacción para min está en ter un papel determinante no nacemento da criatura, en ver como vai collendo a forma que imaxinara, ou outra algo diferente pero que me descobre algo que non existía e que se fai realidade coas miñas palabras. Ver que creo personaxes e que nalgún intre estes teñen xa unha vida de seu que lle dan as palabras é a maior satisfacción que me dá escribir. O que sucede despois, cando a novela se publica, non é algo no que eu teña unha participación directa. Por suposto, agrádame moito que quen as len gusten do que eu escribín. Se iso non existe, a outra recompensa non acada a súa plenitude. Pero esa é unha recompensa máis efémera, limitada aos momentos en que alguén o comenta, mentres que no proceso de escribir obteño unha recompensa moito máis prolongada no tempo e dunha natureza máis persoal. De todos xeitos, creo que unha complementa á outra e que só co concurso de ambas se converte en plena a miña satisfacción.

Despois de “parir” unha novela coma Todo canto fomos de tal envergadura e calidade debiches de quedar extenuado. Sabemos que foi un proceso que durou anos e isto nótase na gran cantidade de información e no tratamento dos datos manexados así como no labor de documentación. Como logras abordar algo máis dun século da nosa historia a través de personaxes con puntos de vista tan diversos? Como se che ocorreu usar técnicas para distintas personaxes como o diario de Carlota ou a utilización da primeira persoa do narrador-escritor?  

 Resultou, como ti apuntas, un proceso longo. Durante anos a idea foi madurando no meu pensamento, e no período previo a comezar a escribila e tamén mentres a escribía, o labor de documentación foi intenso. Nunha novela situada en épocas históricas tan diferentes era fundamental pensar ben que acontecementos xerais eran os máis definitorios do período e documentalos axeitadamente. Nese labor de documentación para captar o esencial de cada momento histórico era moi importante que as diferentes pasaxes do relato contivesen datos a un nivel bastante minucioso, que lle evitase á novela relatar o consabido pola maioría dos lectores e lle impedise así caer no tópico. Ese labor resultou un traballo grande, no que tiven que recorrer a libros e tamén aos coñecementos de determinadas persoas. Logo, unha vez asimilada a documentación, quedaba o labor de integrala no corpo da historia novelada sen que os datos reais perturbasen o normal desenvolvemento da ficción. A ese xogo de equilibrios tiven que dedicar tamén o seu tempo. En canto ás técnicas, enlazando coa miña predisposición a ensaiar procedementos narrativos diferentes en cada novela, no caso de Todo canto fomos o tipo de historia que ía contar adaptábase perfectamente a ese interese meu. Porque cando utilizo diferentes técnicas procuro sempre que estas melloren o resultado final. Se percibo que non e así, non as utilizo. Pero nesta novela, a medida que escribía e utilizaba esas técnicas, sentía que o resultado melloraba respecto de non utilizalas.

É Todo canto fomos unha arela de “todo o que puidemos ser”?

Evidentemente, a interpretación historicista da novela dá lugar a esa conclusión. Se coñecemos o que pensan e senten os personaxes nunhas circunstancias concretas podemos presupoñer a súa evolución posterior e como iso vai contribuír á Historia. Xustamente a novela é un dos eidos do que puido ser fronte á realidade do que foi. Sobre todo neste caso en que o que foi real está causado polo trauma dun golpe de Estado e da posterior guerra civil que impón unha realidade histórica allea á evolución normal dos acontecementos.

Esta novela foi galardoada co premio Gala do libro e tamén o San Clemente, ambos son peculiares xa que o primeiro dano os libreiros galegos e o segundo os alumnos lectores de bacharelato. Que significa para un escritor que o premien os lectores e non un xurado?

Sen deixar de valorar a decisión dos xurados formados por lectores digamos que profesionais (escritores, críticos ou profesores), dos que obtiven recoñecementos con outras novelas, valoro moito a opinión dos lectores. Por encima de calquera recoñecemento que poida obter calquera das miñas novelas, o maior premio para min está no entusiasmo dos lectores. E cando digo lectores non estou pensando nas vendas que poida acadar un libro, que ás veces se deben a factores alleos ao propio gusto lector, senón nesa lectora ou lector individual que, sen ningún compromiso por mor da amizade ou de cortesía persoal cara o autor, transmite con sinceridade o seu entusiasmo pola novela que leu. Non concibo maior premio ca ese. Por iso, no caso de Todo canto fomos me sinto especialmente premiado, porque eses recoñecementos que mencionas, outorgados por lectores “non profesionais”,  foron confirmados antes e despois por un gran número de lectoras e lectores que non coñezo e que leron a novela con entusiasmo e a recomendaron despois.

Por onde van os teus gustos literarios? Podes darnos tres ou catro obras que te marcaron dalgún xeito? Bebes nesas fontes?

Os meus gustos literarios tiveron a súa evolución, ao fío das miñas persoais descubertas literarias. Se sigo unha certa orde cronolóxica nestas, diría que a primeira descuberta literaria que tiven foi o dos autores hispanoamericanos do que se chamou o Boom. Na miña adolescencia lin as obras máis representativas dese movemento con enorme gusto. Algunha delas, coma La ciudad y los Perros, de Vargas Llosa, supuxo un deslumbramento absoluto. Dela aprendín que a verosimilitude dunha historia depende do manexo e combinación de técnicas literarias diferentes. Esa obra, o mesmo que Conversación en la Catedral, que lin pouco despois, levoume a descubrir a Faulkner, de quen citaría Absalón, Absalón e mais O ruído e a furia, novelas que me permitiron afondar no coñecemento de técnicas aínda máis diversas de narrar. Logo virían outros escritores, desde Thomas Mann ata Jonatham Franzen, pasando por Nabokov, Graham Greene, Scott Fitzgerald ou a actual literatura norteamericana. De todos eles, e de moitos outros que configuran unha lista demasiado longa para citar aquí, aprendín técnica literaria e procedementos narrativos que, ás veces dun xeito máis consciente e outras dunha maneira menos consciente, emprego nas miñas novelas. Pero esas técnicas e procedementos trato sempre de adaptalos e poñelos ao servizo do meu estilo e da miña concepción do relato para que a historia que estou escribindo resulte algo persoal, nunca unha imitación de voces e estilos alleos.

Tes contado que para ti a escrita é un reto e que te aburrirías se non cambiases de estilo a pesar do éxito dunha novela en concreto e así o vés demostrando progresivamente. Sabemos que Eternity, recente Premio Repsol, vai do futuro do ser humano e dos desafíos do mundo dixital pero podes adiantar algo máis?

Efectivamente, non me gusta repetir esquemas e procedementos narrativos que xa teña empregado previamente. O que me atrae sempre cando comezo a escribir unha novela é asumir o reto de facer algo diferente. O meu estímulo principal está niso, en conseguir que a historia que relato soe como algo novo, que non fose contado previamente. E para iso, o primeiro que teño que lograr é que non soe como algo que eu xa teña escrito. No caso de Eternity tamén intento iso, escribindo unha novela que dalgún xeito se podería considerar de anticipación. A novela conta unha historia que trata de xuntar unha das aspiracións máis connaturais ao ser humano, como é o desexo de transcendencia, coa novidade tecnolóxica máis actual, a dunha aplicación informática que crea unha realidade dixital que lle da unha forma nova a ese vello desexo. A historia, que noutra época podería cualificarse de fantástica, a técnica actual converteuna en algo totalmente realista. De feito, estou convencido de que esa aplicación que describe Eternity, malia que non existe arestora (polo menos, ata onde eu sei), existirá nun futuro próximo, aínda que eu non cobrarei dereitos de propiedade intelectual por ela.

Xosé Monteagudo
Monteagudo

Como valoras o salto da literatura ao cinema? Se che propuxeran facer isto cunha das túas obras cal elixirías?

Creo que todas as miñas novelas poderían ser adaptables ao cinema, aínda que esixirían orzamentos moi dispares. Pero se tivese que escoller unha, sería Todo canto fomos, aínda que o formato non sería se cadra o dunha película, senón o dunha serie de televisión de varios capítulos, do tipo das de Netflix. Son consciente de que o orzamento para facela non sería dos máis baixos, xaora, pero creo que o produto final, co finanzamento e o coidado axeitados, podía ser moi interesante.

Finalmente como ves a evolución da literatura galega a día de hoxe? Non tes a sensación de que se está caendo máis na cantidade que na calidade?

Non sei se é real ou só unha percepción miña, pero teño a sensación de que falta asumir certos riscos, en xeral, tanto a nivel temático coma formal. Son consciente de que desde hai uns anos a presión do mercado é grande e iso distorsiona ás veces a valoración inmediata, impoñendo no campo literario uns criterios que non son os propios deste. Pero se se asume como criterio literario o que dita o mercado ou se xulgan literariamente as obras considerando a súa corrección argumental conforme a valores sociais ou políticos predeterminados, a probabilidade de establecer arestora un canon literario perdurable para a literatura galega diminúe enormemente. É algo que ten importancia, por suposto. Mais en todo caso, esa será unha eiva do presente, que o tempo se encargará de ir corrixindo.

 Moitas grazas Xosé pola túa franqueza e naturalidade. Agardamos con ansia a aparición de Eternity e non te preocupes polos “dereitos” desa aplicación xa que a riqueza xa a tes en forma de bagaxe cultural.

 Fernando Fernández

Fernando Fernández González

Fernando Fernández González

 Nado en Salceda de Caselas o 14 de setembro de 1957.

Formación a nivel de bacharelato no ies Pino Manso do Porriño e COU no Sta Irene de Vigo.

En 1975 comeza a andaina laboral con 18 anos como dependiente na desaparecida  librería Rafael Rodriguez no casco vello de Vigo.

En 1980 despois de cumprir co servizo militar inicia distintos traballos de representante comercial en empresas de papelería polo noroeste peninsular.

En marzo do 1998 pasa a formar parte do plantel de Editorial Galaxia como promotor de vendas ata a súa xubilación en 2020.

Morgana en Esmelle

Todo canto fomos

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥