José Luis Vázquez por Ana Santos Solla

José Luis Vázquez por Ana Santos Solla

Entrevista con:

José Luis Vázquez

Hoxe na nosa entrevista a un autor é a  José Luis Vázquez, colaborador na sección cultural de cine, un home que foi economista. Despois dunha vida profesional como directivo de empresas de Loxística e alimentación, estudou tres anos na Escola d’Escritura del Ateneu de Barcelona. Viaxou por moitos países. Afeccionado ao cine, en especial ao western, a lectura, a música e o sendeirismo.

Jose Luis

Publicou dous libros:

Clara y algo más” de contos e “La memoria en color”, autobiográfico. “Barrabás el sicario” é a súa primeira novela.

Clara
la memoria
barrabás

Esta é unha mestura de entrevista e recomendación da súa novela

No resumo publicado da novela di

Barrabás o Sicario foi o mellor amigo de Jesús. Esta é a súa historia. Repleta de aventuras, de anécdotas compartidas co seu amigo. É tamén unha aproximación ao que era a sociedade da época no Mediterráneo e o que significaba o dominio romano. Un relato onde hai lugar para o mellor e o peor da condición humana: a violencia, o amor, o sexo, a compaixón, a vinganza e a vida. Barrabás é un personaxe ao que vemos crecer física e emocionalmente, na medida en que a vida o pon ante probas significativas, duras e sorprendentes. É unha novela que convida á reflexión sobre as emocións e os valores, sobre o importante e o conxuntural, sobre a amizade e o sentido da vida. A ninguén, crente ou non, deixará indiferente.

Eu veño de rematar a novela que me atrapou desde case a primeira páxina, é deses libros que queres deixar ao rematar un capítulo pero algo te empurra a continuar.

Como foi para un home de ciencias converterse nun contador de historias?

Fue algo natural. A mi modo de ver ciencia y humanismo no están tan alejados. De hecho, un hombre de ciencias es aconsejable que sepa contar, que pueda comunicar bien su trabajo, sus investigaciones y sus descubrimientos.

Siempre me gustaron las historias, las leyendas y los cuentos. Desde niño.

Imaxino que nas túas viaxes arredor do mundo habería algún país que te chamaría especialmente a atención e te inspiraría á hora de escribir

Ha habido varios países que me han inspirado o que me llamaron la atención, por ejemplo, Mongolia, Birmania, Etiopia o Perú.

Pero si hay algún lugar que me atrapó y me reclama cada poco tiempo es África. No me cabe duda de que escribiré una novela ambientada en algún país africano.

Como foi o proceso de documentación para a vida de Barrabás?

Escribir Barrabás el Sicario me llevó tres años. Fue mi proyecto en la Escola d’Escriptura  de l’Ateneu de Barcelona.

Ya había leído la Biblia, los evangelios gnósticos y muchos otros libros sobre la vida de Jesús. Hube de poner orden a la documentación de que disponía. Mis viajes a la India, donde Jesús es un profeta, también me ayudaron.

Las fuentes son pocas:

Flavio Josefo, una especie de cronista y periodista que se vendió al general Vespasiano para que contase sus hazañas. Su credibilidad hay que ponerla en entredicho.

Filos de Alejandría y Plinio el Viejo.

Preséntanos a un Xesús casado e mortal desmitificando os milagres que se lle atribúen. Non cres que foi moi arriscado? tiveches opinións ao respecto?

El borrador de la novela lo leyeron varios compañeros novelistas y de sus comentarios y aportaciones saqué muchas cosas de provecho.

Sólo hay dos hechos en la vida de Jesús que tienen soporte documental y, por tanto, histórico: su bautismo y su muerte (salvo que creas que lo que dicen los Evangelios es historia). Por tanto, hay mucho margen para imaginar cómo pudo ser su vida. El personaje de Jesús está construido a base de tener en cuenta cómo era la vida en la Palestina de la época, como vivían los judíos de entonces, cuál era el entorno cultural y religioso y cuáles fueron las claves para que un personaje como él transcendiera y llegará 2000 años después a ser lo que es: un símbolo y un líder religioso.

Los terapeutas y algunos magos de la época hacían milagros parecidos a los que se cuentan en los Evangelios atribuidos a Jesús. Seguramente tenían conocimientos médicos y una gran inteligencia emocional.

Chamoume a atención a carga emocional que xira en torno a ese personaxe que é Damián, que as veces convértese nun xefe cruel e outras choromica coma un rapaz. Canto hai de vivencias persoais do protagonista con Jose Luis?

Damián o Barrabás el Sicario, es el personaje principal de la novela. No se tiene constancia histórica o documental de la vida de este sedicioso que fue intercambiado por Jesús y salvó la vida con ello.

Tuve que caracterizar por completo al personaje. Tiene de todo y le pasan muchas cosas. Para inspirarme, unas veces lo hice a partir de vivencias propias acumuladas y, en otras ocasiones, me apropie de vivencias ajenas conocidas o leídas.

Fue un trabajo arriesgado: debía conseguir que el personaje de Jesús, al que todo el mundo conoce, no lo eclipsara.

 A historia de Damián-Barrabás xa a tiñas na cabeza ou foi cambiando a medida que a escribías?

Cuando comencé sólo tenía unos rasgos poco definidos. Cobró vida a medida que iba escribiendo.

Lógicamente, em l’Escola de Escriptura,  tuve que hacer una escaleta muy detallada. A la hora de la verdad, me aparte bastante de lo previsto. Damián creció y se desarrolló, cobrando vida como un Pinocho.

Consideras que a novela ten un ritmo rápido ou lento?

En general, creo que el ritmo es bastante rápido y entretenido. Por lo menos es lo que muchos lectores me han hecho llegar y lo que yo pretendía: divertir

Tiveches dúbidas á hora da creación dos personaxes da novela?

No. Los tuve claros desde el principio. Sabía de qué quería hablar y sabía de quién quería hablar.

Os protagonistas principais Xesús e Damián teñen unha vida paralela coa atracción física incluida, non te pareceu perigosa ou arriesgada esa incursión na sexualidade do protagonista?

La sexualidad y la forma de verla y entenderla dependen de cada cultura. No era lo mismo la sexualidad entre los judíos que la sexualidad entre los romanos, en el siglo I. La homosexualidad, en la cultura romana, era habitual y aceptada.

Damián admiraba a su amigo y parece bastante lógico que la admiración tuviese algo de atracción física, en aquellas circunstancias.

Un aspecto de la novela del que no se suele comentar mucho es el referido al papel de las mujeres. En la Palestina de la época eran las más sometidas de todas las culturas del Mediterráneo. Ellas fueron las primeras discípulas, las que le dieron cobijo y alimento, las que le acompañaron hasta la muerte y las primeras en formar círculos de cristianos para difundir su mensaje.

En el año 414, San Jerónimo confeccionó una lista de los principales herejes que había habido. Todos tenían un rasgo en común: habían sido instruidos por mujeres.

Onde está ambientada a novela?

En Palestina y en la sociedad romana del siglo I, que incluía todo el Mediterráneo

Cales son os teus gustos literarios? Podes darnos os nomes de tres ou catro obras que te marcaron dalgún xeito?

Citar tres, significará que descartaré 30 ó 300 que también me gustaron. Pero vamos a ello:

“Cien años de soledad” de Gabriel García Márquez

“La Mujer Justa” de Sandor Marai

“Stoner” de John Williams

Comezaches cun libro de contos, logo un autobiográfico e por fin a novela, onde te sentes máis cómodo

En la novela. La novela puede tenerlo todo: el cuento, la leyenda, la poesía y, por supuesto, la historia.

Escribes pensando no lector ou na satisfacción persoal?

Empecé a escribir por placer, me hacía sentir bien. Después de tres años estudiando Narrativa y Novela, ya no puedo dejar de pensar en aquellas cosas que hacen que una novela sea más o menos atractiva para el lector. La técnica es importante. Al final, si escribimos es para que nos lean.

 Es dos perfeccionistas que sempre estás corrixindo ou xa che vale o primeiro que escribes?

Cada vez corrijo más. Escribir una novela es como pintar un cuadro: nunca acaba de estar redondo. Siempre admite otra pincelada.

Pensas que a túa novela podería ser levada ao cine?

Podría. Incluso podría dar lugar a un buen guión, pero no será fácil. Hay mucha oferta y muy buenos guionistas.

Jose Luis

Xa estás a escribir de novo?

No dejo de escribir: relatos cortos, novelas. Ahora estoy con una historia africana.

Finalmente cal é o teu soño como escritor?

Que me lean, cuantos más mejor.

Moitas grazas José Luis por respostar as nosas preguntas, agardamos pola seguinte novela ambientada en África para descubrir un mundo cheo de intrigas e aventuras.

Ana Santos Solla

Ana Santos Solla

Profesora de Educación Física

Son Ana Santos, nacín en Pontevedra no ano 1960, a miña infancia estivo moi ligada a Santa María de Xeve, a terra da miña nai, son a terceira de 8 irmáns, a maior das mozas, a máis vella como me dicían de pequena. Sempre me gustou o deporte e estudei INEF en Madrid, estiven 34 anos no IES Valle Inclán impartindo Educación Física alí foi onde coñecín ao resto dos meus compañeiros que agora me acompañan neste proxecto. Decidín xubilarme para dar un novo rumbo á miña vida e levar a cabo este tipo de iniciativas como @devellabella ue pretende que o envellecemento activo convértase en embelecemento persoal e poder achegar a miña experiencia nesta etapa da vida.

Nós os maiores aínda temos moita guerra que dar, espero que este blogue motívevos a querer colaborar connosco.

Luisa Vázquez

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Amauta Castro. Poeta por Charo Valcárcel Mato

Amauta Castro. Poeta por Charo Valcárcel Mato

Entrevista con:

Amauta Castro

Nesta ocasión queremos que coñezades a Amauta Castro, un poeta galego que vive en Girona, que xa conta no seu haber con varios premios literarios e ten publicados cinco libros individuais de poesía.

Biobibliografía

En realidade Amauta é o pseudónimo que utiliza Rafael Xoán Muñoz Castro para asinar as súas creacións literarias.

Rafael naceu  en Barakaldo en 1981, nacemento produto da emigración a Euskadi dos pais, mais, como indica o propio autor, escolarizouse,  viviu e medrou en Vigo. Porén abandonará Galiza no 2004 por motivos laborais e desde ese mesmo ano vai residir primeiro en Girona e posteriormente en Salt, concello desta provincia catalá.

Entre o 2004 e o 2016 ten oportunidade de viaxar por diversos países.

Concentra a súa actividade literaria principalmente a partir de acadar o Premio Rosalía de Castro de Cornellá no 2017, aínda que xa publicara o seu primeiro poemario no 2012 :

Nos muros do mundo (Edizer, 2012) que recolle poemas seus escritos entre 2006 e 2011.

E participara  en publicacións colectivas como:

Ánxel Casal: editor e intelectual galeguista (publicado pola biblioteca pública Ánxel Casal, de Compostela),2006

Antoloxía Poética da diáspora Galega (Editada pola Asociación Cutural Fillos de Galicia coa axuda da Secretaria Xeral de Emigración da Xunta), 2007.

O poliedro da soidade (Andavira Editora, 2018) libro promovido polo Centro de Estudos Galegos do Departamento de Filoloxía Románica da Universidade Complutense de Madrid.

Poesia a les Caves (Regidoria de Cultura, Ajuntament de Sant Sadurní d’Anoia, 2018), que recolle poemas dos autores que participaron nas diversas edicións do Festival de Poesia a les Caves e que inclúe poetas coma Lluís Calvo, José Corredor-Matheos ou Pura Salceda.

Versos seus foron aparecendo tamén en diversas revistas como:  Dorna, Revista Ligeia, Olláparo, Ultragráfico, Revista Elipse, Andar21, Revista Orballo, Revista MalDeOjo, La libélula Vaga, etc.

Os outros  poemarios individuais son:

A Tarde.O desacougo. (Espiral Maior, 2019)

Leixaprén  (Buenos Aires Poetry, 2020) unha antoloxía bilingüe galego-castelá que recolle poemas espallados entre 2011 e 2018 e que se distribuiu en 8 países de Iberoamérica

Constante hora de boca e precipicio   (Urutau, 2020) onde toca temas como o erotismo, o tedio, o ocaso do amor, ou as pantasmas persoais

Poesía (modelo para romper)  (Saurobuks, 2020) difícilmente clasificable, aínda que Amauta mantén que para el é poesía, houbo quen o cualificou de ensaio lírico.

No que respecta a premios e certames, estas son as distincións que acadou:

                3º premio Rosalía de Castro en 2006 por “Mar” (poema sen título), convocado pola Asociación Cultural Galega Rosalía de Castro de Cornellà.

                1º Premio no Certame San Xurxo (2007) por “Palabras de Amauta”, convocado polo Centro Galego de Barcelona.

                2º Premio Rosalía de Castro en 2011 por “Setembro”, convocado pola Asociación Cultural Galega Rosalía de Castro de Cornellà.

                1º premio Certame Rosalía de Castro en 2017 por “Da pel sae o escuro”, convocado pola Asociación Cultural Galega Rosalía de Castro de Cornellà.

                2º premio Concello de Ames en 2018 na modalidade de poesía por “Este corpo momentáneo”

                Premio Nacional de poesía Pérez Parallé 2018 por A tarde. O desacougo.

Benvido, Amauta, ao noso blog e grazas por aceptar a invitación para realizarche esta entrevista:

 Pódese dicir que es un poeta galego da diáspora porque un día abandonaches Galiza e establecícheste en Catalunya e aí comezaches a túa produción literaria en galego (corríxeme se me equivoco), pero por que Catalunya  e por que Girona? Tíñalo previsto?

 Nun primeiro momento supoño que a sensación é esa, a de ser un poeta galego na diáspora. Despois de 17 anos iso xa está un chisco desdebuxado. Elixín Catalunya porque me pareceu atractivo ir a un territorio cunha lingua de seu, diferente do castelán. Ir a Barcelona era unha posibilidade pero o prezo da vivenda non me permitía vivir só. Finalmente a decisión foi Girona, e foi un acerto. Agora vivo en Salt, que é unha especie de Lavapiés ou de Raval, unha vila moi multicultural onde convivimos xente de 95 nacionalidades e se falan 200 linguas diferentes.

Amauta

Duascentas? Iso debe ser moi estimulante culturalmente…

 O de estimulante é ben certo, pero non é menos certo que inclúe moitos retos como vila e como sociedade. Escolas nas que o 100% do alumnado é de orixe estranxeira, situacións de pobreza severa, comunidades de veciños onde hai conflitos de veciñanza, desemprego, precariedade, etc. En troques, a achega coa que contribúe á  túa vida cotiá é marabillosa. Meu fillo xoga con nenos de varias nacionalidades, podes observar como funciona a comunicación interrelixiosa (aqui hai católicos, evanxélicos, sikh, musulmáns de varias pólas do Islam, etc), “en cada rúa podes atopar un país” (que dicía o cantautor Adrià Puntí).

 Supoño que manterás relacións estreitas coa cultura catalá por vivir onde vives, tamén coa galega? Es un poeta con patria?

 Si, a realidade catalá é a do día a día, por suposto. E a realidade galega, coñézoa e sígoa. Pero os anos van pasando e os acontecementos vanse sucedendo, e eu fun perdendo eses “fascículos” necesarios para entender o voso/noso conflito diario co Estado, desde a loita nas institucións ou desde os movementos sociais.

Sobre o de ter ou non ter patria dáse unha situación curiosa. No caso galego existe unha idea de patria que entendo que pode ser útil na medida en que lle proe ao adversario. Pero no caso catalán, o soberanismo catalán é o máis afastado  desa terminoloxía. O soberanismo catalán non é patriota. Superou esa fase, que ademais non responde ás súas visicitudes históricas nin á súa tradición (moita dela de orixe libertaria). Así que, non sabería o que dicir. Vivo nun punto determinado do planeta, nun momento histórico concreto. Simplemente acepto iso para poder axir sobre a miña realidade, que basicamente é o día a día dunha persoa traballadora e solidaria que vive nunha nación oprimida.

desacougo
leixaprén
poesia de Amauta

Ti contas que foi na adolescencia cando te introduciches na lingua galega e na súa literatura. Que te levou aí? Foi a literatura galega a túa primeira referencia como poeta?

 Si, iso é exactamente así. Introducinme na lingua galega tarde (cousa que non é inhabitual en contextos galegos urbanos) malia ter sido escolarizado en Galiza. Daquela son un neofalante, que decidiu adquirir e empregar a lingua galega a partires da adolescencia. O motivo fundamental da escolla é a negación existente do idioma por parte do poder. Vives nunha sociedade onde supostamente hai dous idiomas e comezas a preguntarte que é o que acontece cun deles.

 Sobre se a literatura en lingua galega foi a miña primeira referencia, a resposta é non. Primeiro de todo, porque eu lin poesía moito antes de dar o paso ao cambio de lingua. Porén, as referencias son en lingua galega e non galega. Desde poetas europeos (Baudelaire, Rimbaud, Leopardi, Plath, Rilke…), a poetas do mundo grecolatino (Safo, Virxilio…), a referentes latinoamericanos (Neruda, Paz, Gabriela Mistral …), e tamén poetas en lingua galega (nun primeiro momento Rosalía, Manoel Antonio, Pexegueiro, Xohana Torres…).

A primeira referencia é a biblioteca da casa, collía do que tiña a man. Logo dei un paso máis e procurei outras cousas.

   Es un poeta cunha ampla formación cultural que adquiriches  fundamentalmente de forma autodidacta e que non ten nada que ver coa túa profesión, podes contarnos como e cando xorde en ti esa necesidade de coñecer e indagar no mundo da cultura en xeral? Supoñemos que os anos que dedicaches a viaxar axudarían a complementar esa formación. Foi así? Practicaches a filosofía da maior parte dos escritores galegos do primeiro terzo do XX (nomeadamente os homes da Xeración Nós): a necesidade de europeizar a nosa cultura, de beber en máis fontes que as propias?

 Non fun un bo estudante, bastante indisciplinado, nada organizado, etc. Pero a curiosidade e a necesidade de coñecemento téñoas desde neno. Sempre penso que tiveron que ver con ter desde sempre á miña disposición unha biblioteca. Xa fora a de meus pais ou a de meu avó. Porén o acceso aos libros alimentou moitas viaxes mentais.

Viaxei todo o que puiden desde 2004 até 2016, que naceu meu fillo. Logo viñeron as restricións pola pandemia, que tamén detiveron un chisco a miña urxencia viaxeira que xusto nestes meses estiven a retomar. Neste século que comezamos as posibilidades de desprazamento parecían case infindas. A pandemia reubicounos, e probablemente a crise do modelo enerxético incida con novas restricións nas nosas vidas. Pero as posibilidades de verdadeira viaxe non están ligadas á mobilidade unicamente.

Efectivamente tentei, sen ser unicamente europeo, ampliar as fontes da lingua na que escribo tentando romper cunha certa autorreferencialidade e autoconsumo existentes no sistema literario en lingua galega. De todos xeitos, isto de ampliar horizontes  converteuse case nunha obriga no momento no que deixei Galiza. Decidín con convecemento non tentar perseguir a actualidade literaria galega senón tentar aportar algo diferente e en certo grao desapegado das liñas de escrita maioritarias, que naquel momento (e neste!) xulguei que era preciso crebar.

Amauta 1
Amaita 2

Sempre te defines como poeta, un poeta que escribe en galego desde Catalunya. Pregúntome cando comezaches a escribir? Sempre poesía? Sempre en galego?

 Comecei a escribir na pre-adolescencia. Pero non o fixen dun xeito sistemático e continuado até tranquilamente os 26 anos. Sempre escribín poesía, nun primeiro momento puido haber uns cantos poemas en castelán pero axiña apareceu o galego e sorprendetemente o achádego foi moi sorprendente. É curioso que malia ser o castelán a miña lingua materna, no poema todo funcionara dun xeito tan áxil en galego. Así que perseverei, porque ademais estaba a dar o cambio de idioma e porque tamén descubrira poetas en lingua galega que me impactaran (desde a lírica medieval até os poetas que se levaban daquela, que eran as poetas dos 90, e como precedente quizabes Rompente). Así que entrei de cheo na poesía en lingua galega a través dunha colección que fixera Xerais, e que se chamaba “Ablativo Absoluto” e que moitas de vós lembraredes. Alí estaban Olga Novo, Eduardo Estévez, Maria do Cebreiro, unha retrospetiva de Rompente, Rafa Villar, Lino Braxe, etc.

 Reitero, sempre escribín poesía. Non entendín a escrita desde outras posibilidades, quizabes porque é a miña forma de expresión máis fluída; esa estraña condensación, o símbolo, a linguaxe como posibilidade infinda.

 Que me dis da túa faceta como tradutor? Traduciches ao galego Mar da Morte do poeta catalán Santi Borrell. Tivo que ver na túa decisión o tema do poemario que, se non me equivoco, é a traxedia do Prestige?

 Santi Borrell entrou en contacto comigo cando eu asinei un manifesto de “poetas pola independencia de Catalunya” promovido pola ANC. Supoño que ninguén agardaba que un descoñecido que escribe en lingua galega asinara tal documento. Envioume un correo, explicoume o proxecto, o impacto que tivo a traxedia do Prestige nel e simplemente colaborei.

 Seguirás traducindo? Ten que ser un labor complicado e non o digo só polo feito de ter que dominar varias linguas, é que trasladar un texto orixinal nunha lingua a outra distinta e que non perda parte da súa esencia non debe ser doado.

  Nalgún momento fixen traducións para o meu blog persoal, simplemente polo pracer da tradución. Daquela traducira a T.S. Eliot, Kerouac , Takuoboku, Baudelaire, Kobayashi Issa, Joan Brossa, Joan Salvat-Papasseit, etc. Por algún motivo, agora é unha tarefa algo tediosa que fago en momentos puntuais, cando alguén require de min.

Algúns poemas teus foron tamén traducidos ao español  e forman parte da antoloxía bilingüe Leixaprén, que xa mencionamos. Como é traducirse a un mesmo? Gustouche a experiencia?

  Traducirse a un mesmo non é doado. É unha sensación estraña que é consecuencia directa do dominio que se teña dunha ou varias linguas diferentes da propia para se expresar. Daquela, hai casos recentes onde un mesmo poemario pode aparecer traducido polo propio autor case de inicio (Joan Margarit, por exemplo). Casos onde un poeta decide un cambio de lingua de expresión, cousa que dalgún xeito toca a experiencia da tradución (Brodsky, Borges…). E logo, xente que, malia dominar o idioma a traducir, decide que un terceiro interprete a súa obra.

 No meu caso, eu propio optei por traducirme ao castelán, consciente de que coñecía dabondo a lingua cara á que encamiñaba o texto e que iso podería dotar os meus poemas de lexibilidade para persoas do ámbito hispánico que non poden lerme na lingua de produción da miña escrita.

 Pasando á túa poesía en primeiro lugar quixera que nos explicases por que Rafael se converte en Amauta para ser poeta.

  O motivo é sinxelo, precisaba liberarme de todo o que precedía á miña escrita. Daquela, crear un personaxe era acaído para superar esa fase. Alén diso, como escribo case en segredo, o alcume axuda a manter certas distancias que son moi necesarias.

 Explícanos iso de escribir case en segredo, se se pode.

 Escribo moi privadamente, sen que ninguén mire e sen que a escrita “interrompa” a miña vida frugal e prosaica. Porque os poetas debemos pensar en sermos  seres anónimos, en vivir nunha especie de soidade interpelable no poema.

 Como te definirías como poeta? Considéraste un poeta rupturista, transgresor?

 Penso que quen define é quen le. Escribín unha vez  “Se decidir é cortar, /eu decido a contorna do meu verso /co pulso de quen contempla”. Reafírmome niso, e engado que a tarefa de atopar os elementos identificativos dunha voz poética, é traballo do taxónomo (Valente dixit) e a nós (poetas) tócanos precisamente o contrario, exprimir o elemento único do poema.

Paréceme a min que acabas de usar unha maneira moi intelixente de eludir a resposta. Porén, máis arriba falas de “crebar  as liñas da escrita maioritarias”, cales son esas liñas que consideras necesario crebar?

 Desculpa que saltara a segunda parte da pregunta, tes toda a razón. Non me considero un poeta etiquetable nin na postura da ruptura total nin na do  clasicismo ou da tradición absoluta. Simplemente teño unha voz non dogmática dentro da poesía que se fai no noso idioma.

 Pero si que é certo que hai unha liñas a ultrapasar porque amosan xa un certo cansamento dentro dos modelos estéticos  e temáticos que se estiveron a dar desde os 90 até agora. Eu creo que xa abonda de reiteración do paradigma que provén marcadamente do mundo académico e das elites “pensantes” do país, e unha serie de temáticas moi moi recorrentes das que xa dei boa conta nas redes sociais nunha especie de escritos satíricos que nomeei “Catecismo do bo poeta galego”, e que son simplemente iso, sátira.

Amauta Castro

Amosas unha clara preferencia polo poema breve, mesmo de un verso ou dous. O bo se breve…?

  Ao comezo os meus poemas eran de verso moito máis longo, algo barrocos, requintados mesmo. Se cadra froito de lectura de poetas que funcionaban neses metros dun xeito natural: Lezama Lima, Olga Orozco, Pablo de Rokha, Whitman, Oroza, …

 Logo dei o paso cara ao destilado poético, cara á compresión. Unha vez comecei a reducir, sentín que me atopaba moito máis perto do que verdadeiramente precisaba expresar. Foi unha identificación froito dun proceso nada inmediato. Foron anos de escribir e cortar, de tirar poemas á papeleira ata que finalmente un acada a voz que cre que se achega máis a esa liberación total da linguaxe. No meu caso inflúen varias cousas, o contacto coa poesía oriental, con certos casos de compresión na poesía en lingua galega (Baldo Ramos, Uxío Novoneyra), e a lectura dalgúns poetas que proveñen do misticismo relixioso. Un día descobres, ou redescobres, que un simple verso pode ter un sentido pleno. Para que tanta palabra inexacta? “Non escribas páxinas innecesarias, non escribas versos innecesarios, non escribas palabras innecesarias” [ en Poesía (modelo para romper)].

  Dis que a escrita é resultado do traballo, non cres na inspiración?

  Creo que obviamente pode existir un momento de claridade, e que mesmo existe xente talentosa  que é quen de expresarse dun xeito moi espontáneo. Trátase de equilibrar a forza inicial que move un poema co traballo que hai de depuración do mesmo. Velaí  a miña teima.

O tema metapoético está presente de forma recorrente nos teus versos, sendo o que dirixe o poemario Poesía (modelo para romper), pero tamén o atopamos no apartado “Invocación da linguaxe” de  A tarde. O desacougo, por ex. Por que esa reflexión constante sobre a propia poesía, a súa concepción, o proceso de creación…?

 Dalgún xeito vén esixida polo propio oficio. Como non reflexionar sobre o poema e sobre a linguaxe? Para min esa reflexión é indisociable da escritura do poema. É normal que apareza. Pero tamén debo puntualizar que non son as reflexións dun académico senón dun diletante. É dicir, que poden (e mesmo adoitan) entrar en contradición. De aquí viría o de Poesía (modelo para romper), que xoga co título de Cortázar:  62, modelo para armar, e que vén reafirmar precisamente que se trata dun modelo susceptible de ser crebado porque tal e como comentaba agora, a poesía choca frontalmente contra calquera tentativa de control ou de canonización.

 Poesía (modelo para romper) ten xa unha segunda parte escrita e que gardo no caixón. É:  Invocación da linguaxe, (incluida n’A tarde. O desacougo.) aparecerá de novo continuada nun vindeiro poemario que está xa no prelo dunha editorial. Quero dicir con isto que é un tema que me obsesiona e que non creo que abandone.

  Precisamente en Poesía (modelo para romper) dis que “a beleza é unha calidade menor”,  cal sería  a calidade máis importante na poesía, segundo a túa opinión?

 Calquera, todas as calidades son posibles e ningunha prima. De feito, pode existir unha poesía “fea”, que se materializa en versos que amosan a náusea,  a violencia, a atrocidade,… e que por algún motivo están infrarrepresentados na poesía en lingua galega. Asemade ese patetismo pode ser tamén fermoso. O ser humano tamén fai uso desa violencia (ollade por exemplo Ricardo III de William Shakespeare). Neste sentido, hai así mesmo unha serie de poemas meus que tocan ese espazo do “tremendo” e que tamén espero que aparezan proximamente.

 Tamén dis que “a forma final do poema é a tarefa imposible” isto  fixo que lembrase a Eduardo Pondal  que é un exemplo na literatura galega de poeta que revisa constantemente o escrito e mesmo o refai dando lugar a varias versións do mesmo poema, quizais froito dun afán de perfección case enfermizo. Ti acostumas a volver sobre textos que xa escribiches, a cambialos ou refacelos?

 Reviso moitísimo, demasiado. Trátase tamén de saber cando parar de revisar, porque un poema sobrecorrixido ensina tamén os puntos de sutura e iso fai decrecer ese impulso inicial do que falaba antes.

 Máis que a Pondal, eu lembro a Paul Valery con aquilo de que o poema non se remata de escribir senón que se abandona.

Falas da complexidade da creación do poema “Crear un poema é complexo para o poeta”.  E que me dis da complexidade da súa comprensión por parte do posible lector?  É necesaria esa comprensión para gozar do poema?

 Obviamente debe haber un diálogo. O bo do poema, a diferenza doutras expresións, é que o intérprete é o lector. E na medida en que eses versos se incorporan ou non á súa aprendizaxe vital, o poema trunfa ou fracasa. Trátase diso, dese eu-plural que acada o poema. “Adiós ríos, adiós fontes”, sinxelo, non si?

Amauta no cimenterio

Nos teus versos (Constante  hora de boca e precipicio) ocupan un lugar destacado a monotonía, a insolidariedade, a falsidade, o paso do tempo, a soedade, o desacougo, o desamor…  mais tamén atopamos o amor e o erotismo. Algúns deles atrévome a dicir que son bastante recorrentes na túa poesía (tamén se desenvolven en A tarde. O desacougo por ex.)  Dirías que hai temas que te provocan máis, que se converten no teu centro de interese?

  Tento tratar temas universais. O motivo é que adoito pensar en que acontecería se alguén lera estes poemas no futuro do mesmo xeito en que nós lemos a Homero ou a Emily Dickinson. É dicir, tento que teñan validez e que non perdan a vixencia.

Precisamente no proceso de atopar a miña voz poética do que falaba antes, desprendinme de referencias xeográficas, de nomes propios, etc.

Velaí un dos valores do poema. Ese diálogo no tempo. Lemos poemas e de súpeto aparecemos conectados con Dante, con Anacreonte, con xente doutras épocas e lugares.

  É obvia a presenza constante de certas metáforas que enchen os teus versos e non me resisto a preguntarche sobre elas. Por exemplo a dicotomía entre as paredes-obstáculo e os muros-protección e acubillo, tamén o río, o negro, a sombra, as tebras… Que importancia dirías que ten a metáfora na concepción da túa poesía?

 Nalgún momento tentei desfacerme da metáfora pero foi imposible. Eu sei que hai poetas que a evitan pero non sei se é preciso tomar ese esforzo.

No caso dos muros hai un dobre xogo. O muro protector versus o muro limitador. E logo tamén son recoñecibles certos xogos de luz e sombra.

Tento que non sexa metáforas que saian dos significados convencionais. Non sei se acado tal, pero nesa procura ando.

  Cres que a poesía actual, nomeadamente a máis transgresora e rupturista, renega do propio concepto de lírica? Quizais  é que se creou un concepto novo?

 Direi (falsamente) que non leo aos meus contemporáneos. Isto non é de todo certo pero case. Adoito ler poetas doutras épocas. Iso non quita que coñeza algo a “tendencia”. Sen ser eu un taxónomo, como xa dixen iso é tarefa da crítica, creo que estamos nun momento moi aberto. E iso implica que calquera fórmula poética é defendible, sen dogma.

Dixeches nalgunha entrevista que tiven a ocasión de ler que ti serías unha mestura de moitos Arthur CravanCarlos OrozaGottfried Benn…, quizais o que teñen en común todos eles é a súa non alienación, os poetas son vangardistas e rompedores, pero asumes  tamén a provocación e mesmo o escándalo?

 Díxeno dentro do xogo da propia entrevista pero podo reafirmalo sen problema. Asumo o que se derive dos poemas “que só a palabra transforme o campo”, escribín en “A tarde. O desacougo.” Referíndome ao “campo” literario. Con isto quero dicir que o meu interese é a linguaxe. As circunstancias persoais son moi secundarias no meu caso, é por iso que existe o pseudónimo tamén, establecendo unha diferencia e marcando cando fala o poeta.

 A miseria, o escándalo,  a provocación están presentes nos poemas na medida en que o están na vida.

 Se tiveses que salvar da queima tres poetas galegos cales serían?

 “Kill Yr idols” era o nome dun EP da banda Sonic Youth, non si? Eu case que fun eliminando idiolatrías pero non refugo a pregunta e digo: Manoel Antonio, Xohana Torres e Alfonso Pexegueiro.

Fago un punto e aparte para José Ángel Valente, que se ubica na tradición en lingua castelá pero que levou tamén a bandeira do noso idioma no seu corazón.

 E universais (non galegos, obviamente)?

 (puntualizo que os poetas galegos tamén son universais pero entendo por onde vai a pregunta) Alejandra Pizarnik, T.S. Eliot e R.M. Rilke.

 Se non foses poeta que serías?

  No fondo creo que nunca coubo esa posibilidade. Dixen nunha outra entrevista, unha para Montse Dopico, que nunca desexara ser outra cousa que poeta en lingua galega.

 Unha fermosa frase para rematar esta entrevista. Grazas polo teu tempo, Amauta.

Non podemos despedir a Amauta sen deixarvos con algúns dos seus versos. Teño que recoñecer que é unha escolla totalmente subxectiva  que procede da lectura  que eu realicei dos seus poemarios. Non foi doado o labor, nunca o é cando tes que elixir e tamén descartar, cando quixeras mostrar moito máis. A miña intención é trasladarvos algúns exemplos do seu bo facer como poeta e recomendarvos encarecidamente, sobre todo aos amantes da poesía, a lectura dos seus poemarios. Aí van, pois:

 Desconcerta crer na cidade fatigada

que enche as súas mans de chuvia.

—–

Non é posible

este tempo insuficiente

que posesivo, xordo, avaro

pecha o noso horizonte

coa súa man escura.

—-

Perdón

por imaxinar para ti

un nome sen cicatrices.

—-

Só o noso incendio pode ser como a auga.

 —-

Que a xenreira é un medo longo,

rastro de espranza ida

que o ruído e a dor substitúen.

Eu desexo salvar esta penumbra

onde sobrevivo sendo ninguén.

 (de Constante hora de boca e precipicio)

Mesmo as alegres aves proxectan sombras de verdadeiro outono

—-

O péndulo volverá

por aquel suco de tempo nunca extraviado

e por calendarios xirados no azul

que depositamos hoxe no incendio e no poema

—-

(…)

Eu temo durmir ou determe

E atopar un neno entre as raíces rotas

—-

A noite é so a metade da tebra.

O silencio é só a metade da furia

—-

Eu prefiro escribir que creo que escribo

imitando a fertilidade dunha carta

ou para quen mira desde o desamparo

e decide instalarse entre os versos.

                                                                                            (de A tarde. O desacougo)

 

 Charo Valcárcel

Charo Valcárcel Mato

Charo Valcárcel Mato

Profesora de Galego

Eu son Charo Valcárcel. Nacín nunha pequena freguesía da Estrada (Sta. Cristina de Vinseiro) hai 60 anos, pero xa levo trinta e cinco vivindo en Pontevedra, case tantos como os que traballei no IES Valle Inclán (trinta e dous), toda unha vida…

Estudei Filoloxía Hispánica, aínda que me presentei e aprobei as oposicións para profesora de Lingua galega e sempre exercín como tal, do cal me sinto e sentirei sempre moi orgullosa.

No Valle Inclán coñecín a Ana, Manuel, Isidro, Benito e Sara que, considero, máis que compañeiros, amigos, bos amigos. Xuntos compartimos moitas experiencias.

Agora esta na que nos implicou Ana que, polo menos para min, é un salvavidas, un incentivo que chega para encher o oco que deixa o ensino nas nosas vidas.

Pero tamén formamos parte dun grupo de teatro de profesores (en activo e xubilados) que naceu no 2005 no seo do Valle Inclán, Argallada, e que está esperando tempos mellores para retomar a súa actividade.

Agardo que as miñas contribucións no blog devellabella sexan merecedoras do voso beneplácito ou, polo menos, non do voso desgusto.

Fina Casalderrey

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Xosé Monteagudo Folgar por Fernando Fernández

Xosé Monteagudo Folgar por Fernando Fernández

Entrevista con:

Xosé Monteagudo Folgar

Xosé Monteagudo Folgar naceu en Santa Xusta, Moraña en 1965. Licenciado en Dereito pola USC traballa como técnico de facenda na Axencia Tributaria de Pontevedra. Exerce a crítica literaria e imparte obradoiros literarios sobre narrativa.

Ten colectado un mollo de premios coma o Blanco Amor de novela no 2002 por As voces da noticia (Galaxia) ou en 2009 o García Barros por Un tipo listo (Galaxia).

Xosé Monteagudo

En 2006 publica Esta historia (Galaxia), novela ambientada na Compostela universitaria dos 80. En 2012 publica O curioso mundo das persoas normais, novela inspirada nun feito ocorrido no Hospital de Pontevedra onde un rapaz permanece recluído toda a vida por mor dunha doenza de nacemento.

Por Todo canto fomos (Editorial Galaxia 2016) recibe o premio San Clemente e o premio Gala do libro galego, ambos en 2017. Con todo, moitas voces autorizadas suxiren, pola gran calidade desta novela, que sería merecente do máis alto galardón da literatura galega se existise tal.

En outubro deste 2021 o xurado do premio Repsol representado por Xavier Senín anuncia que o gañador é Xosé Monteagudo coa obra Eternity que será publicada a finais de novembro deste ano en Galaxia.

Benvido Xosé a esta sección de entrevistas da revista dixital Devellabella onde ficarás a carón de Rosa Aneiros, Fina Casalderrey, Antón Riveiro e outros. Quero agradecer en nome da revista a túa amable colaboración coma sempre fas.

Imaxínote nos anos oitenta estudando Dereito en Santiago  provindo dunha parroquia do rural de Moraña. Co que representa na evolución dun rapaz este salto do rural á vida universitaria tan axitada nesa altura tanto social como politicamente e considerando as ensinanzas do profesor de Marín, o teu oficio de escritor é froito destes acontecementos?. Produciuse nesta etapa compostelá a xestación de Esta historia?.

Esta historia

Eu creo que a miña actividade como escritor ten a súa orixe nunha etapa anterior da miña vida. En concreto, foi no comezo da miña adolescencia cando principiou o meu interese na literatura. Aos doce anos meus pais mandáronme a estudar a un colexio a Marín, onde residía nun réxime de internado. Cando cheguei alí eu non lera nunca unha obra literaria (novela, poemario ou obra de teatro). Nacín e vivín ata entón nunha casa onde non había libros de ningún tipo. Así que cando tiven que ler por primeira vez unha novela, como unha actividade da materia de Lingua castelá, descubrín de repente un mundo novo para min. Sabía que existían obras desa clase, por suposto, pero como unha referencia afastada, igual que sabemos do nome de países distantes que non temos visitado e que desexariamos poder visitar algún día. Iso foi a literatura para min. Un territorio de nome mítico, que puiden visitar por primeira vez entón, guiado en parte por un dos profesores de literatura que me daba clase nesa época. Foi descubrir ese territorio e non parar de viaxar por el en todas as formas, porque ao mesmo tempo que me atraía a lectura comezou a atraerme a actividade de escribir.

Respecto da miña novela Esta historia, efectivamente, a súa orixe está nos meus tempos universitarios en Compostela, nos anos oitenta. Foi unha época absolutamente feliz no persoal. Para alguén que procedía do rural, que pasara pola experiencia da disciplina dun internado de curas, nunha época coma a da Transición, na que a vella mentalidade reprimida e represiva seguía tinguindo moitos dos costumes do meu entorno, a liberdade da vida universitaria nos oitenta foi unha descuberta semellante á da literatura. Por iso, en Esta historia intentei fundir esas dúas descubertas, a vital e a literaria. Teño a sensación, de todos xeitos, de que é unha novela un tanto fallida, porque eu buscaba unha forma narrativa innovadora que fusionase o persoal e o literario sen recorrer a procedementos narrativos previos. Desexaba que quen a lese experimentara no nivel literario unha sensación semellante ao que para min supuxera vivir esa época de ilusión e descuberta. Para conseguilo debía ensaiar un procedemento narrativo que trasladase ao papel a intensidade das sensacións que eu experimentara. Pero o resultado, en retrospectiva, non me convence. Quizais eu non posuía o dominio técnico preciso para conseguilo. Ou quizais desexaba un imposible. Non o sei.

Es dos que escribes de xeito convulsivo ou dos que teñen sempre unha especie de GPS  ou un compás para non apartarse do carreiro trazado? Buscas os  temas  ou eles veñen a ti?

Non sinto que busque os temas. Xeralmente, a primeira idea xorde de improviso, en calquera momento, ao contacto con calquera estímulo. Pode ser un feito do que me chega noticia, unha película, un libro… Pero sempre hai algo nese estímulo externo que conecta profundamente coa miña predisposición para escribir. Unha vez que teño a idea inicial, o fermento, este vai levedando na miña imaxinación, tomando corpo, e despois dun período que poden ser semanas ou meses, en algún caso incluso é cuestión de anos, a novela está formada no meu pensamento no que se refire ao núcleo da historia e aos seus personaxes principais. Nese intre póñome a escribila. O proceso da súa escritura avanza ao seu propio ritmo, ás veces máis rápido, ás veces máis demorado, pero sempre sen seguir un guión máis alá do que teño no pensamento. A medida que escribo xorden novas historias e personaxes secundarios, concrétanse as ideas en escenas e vai tomando forma a novela. Logo vén a fase de corrección onde se modifican aínda moitas cousas ata que chega o intre en que sinto que xa non podo mellorar o relato substancialmente e o dou por rematado.

Entendo que che gusta experimentar con estilos narrativos diferentes. Persoalmente onde te atopo máis pleno é na chamada “novela coral” (As voces da noticia, Todo canto fomos). Foi As voces da noticia, premio Blanco Amor 2002 a primeira experiencia neste sentido?. Cres que o perfeccionaches máis tarde en Todo canto fomos?

 Sen dúbida. As voces da noticia é a miña primeira novela, despois de anos de escritura privada, da que non se publicou nada (nin se publicará). Nese tempo en que a escribía eu non tiña definida a miña voz narrativa e o que estaba era experimentando con distintas voces e estilos, para ver cal se adaptaba mellor ás miñas condicións e posibilidades literarias. Dese xeito, xurdiu esa novela, que está contada por varios narradores que dan a súa versión do mundo e das circunstancias que producen un feito tráxico que é investigado por un xornalista. Facendo da necesidade virtude, a voz de cada personaxe soa diferente, porque quen escribía tamén ensaiaba distintos estilos, sen decantarse por ningún. En cambio, Todo canto fomos escribina nunha etapa que considero de madurez e responde, polo tanto, a outras premisas. É unha novela que ten multiperspectivismo, pero non alternancia de voces narrativas, xa que o narrador é o mesmo para todas as historias, o escritor londiniense. A novela requiría contar a historia de cada personaxe e que o conxunto fose unha historia diferente á suma das súas partes. Cando a pensei, esta era a súa principal característica, que cada historia tivese valor por si mesma pero adquirise o seu sentido pleno considerada formando un todo coas demais. De aí o multiperspectivismo desa novela e a súa xustificación, que nada ten que ver coa primeira.

As voces da noticia
todo canto fomos
un tipo listo
o curioso mundo das persoas normais

En Un tipo listo e O curioso mundo das persoas normais volves cambiar de rexistro. Se ben se trata de historias totalmente dispares e nos dous casos sabemos que é ficción a partir de feitos reais, gustas de revisar e dar a coñecer acontecementos do noso país a xeito de crónica?  

 Unha das opcións básicas que ten un escritor é a de narrar unha historia conforme ao seu libre criterio. A min gústame ensaiar estruturas narrativas diferentes nas miñas novelas. Non me gusta percorrer terreos seguros. Abúrreme. Concibo a escritura literaria como un eido no que o autor debe buscar a maneira de facer máis efectiva a historia. Na miña concepción literaria iso supón ensaiar novos procedementos, adoptar puntos de vista e estruturas inusuais que poidan facer máis atraente a historia para o lector/a. Atráeme facelo e estou convencido de que é a mellor forma de interesar as lectoras/es. Respecto dos temas dos que tratan as miñas historias, como escritor realista gústame que estean apegadas ao que mellor coñezo, que é a realidade na que vivo. Non creo que puidese escribir unha novela desvinculada por completo de Galicia. Se procuro escenarios e personaxes galegos, incluso temas máis vencellados á nosa Historia, é porque é con eses elementos cos que máis me agrada escribir. Que iso poida interpretarse como unha crónica do noso país, como ti apuntas na pregunta, non me corresponde a min dicilo, porque tampouco está na miña intención facelo conscientemente. Outra cousa é que o resultado do que escribo poida dar lugar a esa interpretación, que non entro a valorar.

Escribes pensando nunha masa lectora indefinida, en lectores ou lectoras concretas ou porque che presta e che dá satisfacción?

Ao escribir unha novela atraveso por dúas fases de traballo. A primeira é a da versión inicial, que fago sen determe, escribindo todo o que me parece que dá de si a historia que quero contar. Logo, na segunda fase, corrixo e modifico e engado e volvo corrixir. Diría que en ningunha das dúas fases penso nunha masa lectora, pero si que intento converterme no lector da miña propia novela, sobre todo na segunda fase. Como lector son esixente coas novelas que leo e trato de o ser tamén coa novela que estou escribindo. A satisfacción para min está en ter un papel determinante no nacemento da criatura, en ver como vai collendo a forma que imaxinara, ou outra algo diferente pero que me descobre algo que non existía e que se fai realidade coas miñas palabras. Ver que creo personaxes e que nalgún intre estes teñen xa unha vida de seu que lle dan as palabras é a maior satisfacción que me dá escribir. O que sucede despois, cando a novela se publica, non é algo no que eu teña unha participación directa. Por suposto, agrádame moito que quen as len gusten do que eu escribín. Se iso non existe, a outra recompensa non acada a súa plenitude. Pero esa é unha recompensa máis efémera, limitada aos momentos en que alguén o comenta, mentres que no proceso de escribir obteño unha recompensa moito máis prolongada no tempo e dunha natureza máis persoal. De todos xeitos, creo que unha complementa á outra e que só co concurso de ambas se converte en plena a miña satisfacción.

Despois de “parir” unha novela coma Todo canto fomos de tal envergadura e calidade debiches de quedar extenuado. Sabemos que foi un proceso que durou anos e isto nótase na gran cantidade de información e no tratamento dos datos manexados así como no labor de documentación. Como logras abordar algo máis dun século da nosa historia a través de personaxes con puntos de vista tan diversos? Como se che ocorreu usar técnicas para distintas personaxes como o diario de Carlota ou a utilización da primeira persoa do narrador-escritor?  

 Resultou, como ti apuntas, un proceso longo. Durante anos a idea foi madurando no meu pensamento, e no período previo a comezar a escribila e tamén mentres a escribía, o labor de documentación foi intenso. Nunha novela situada en épocas históricas tan diferentes era fundamental pensar ben que acontecementos xerais eran os máis definitorios do período e documentalos axeitadamente. Nese labor de documentación para captar o esencial de cada momento histórico era moi importante que as diferentes pasaxes do relato contivesen datos a un nivel bastante minucioso, que lle evitase á novela relatar o consabido pola maioría dos lectores e lle impedise así caer no tópico. Ese labor resultou un traballo grande, no que tiven que recorrer a libros e tamén aos coñecementos de determinadas persoas. Logo, unha vez asimilada a documentación, quedaba o labor de integrala no corpo da historia novelada sen que os datos reais perturbasen o normal desenvolvemento da ficción. A ese xogo de equilibrios tiven que dedicar tamén o seu tempo. En canto ás técnicas, enlazando coa miña predisposición a ensaiar procedementos narrativos diferentes en cada novela, no caso de Todo canto fomos o tipo de historia que ía contar adaptábase perfectamente a ese interese meu. Porque cando utilizo diferentes técnicas procuro sempre que estas melloren o resultado final. Se percibo que non e así, non as utilizo. Pero nesta novela, a medida que escribía e utilizaba esas técnicas, sentía que o resultado melloraba respecto de non utilizalas.

É Todo canto fomos unha arela de “todo o que puidemos ser”?

Evidentemente, a interpretación historicista da novela dá lugar a esa conclusión. Se coñecemos o que pensan e senten os personaxes nunhas circunstancias concretas podemos presupoñer a súa evolución posterior e como iso vai contribuír á Historia. Xustamente a novela é un dos eidos do que puido ser fronte á realidade do que foi. Sobre todo neste caso en que o que foi real está causado polo trauma dun golpe de Estado e da posterior guerra civil que impón unha realidade histórica allea á evolución normal dos acontecementos.

Esta novela foi galardoada co premio Gala do libro e tamén o San Clemente, ambos son peculiares xa que o primeiro dano os libreiros galegos e o segundo os alumnos lectores de bacharelato. Que significa para un escritor que o premien os lectores e non un xurado?

Sen deixar de valorar a decisión dos xurados formados por lectores digamos que profesionais (escritores, críticos ou profesores), dos que obtiven recoñecementos con outras novelas, valoro moito a opinión dos lectores. Por encima de calquera recoñecemento que poida obter calquera das miñas novelas, o maior premio para min está no entusiasmo dos lectores. E cando digo lectores non estou pensando nas vendas que poida acadar un libro, que ás veces se deben a factores alleos ao propio gusto lector, senón nesa lectora ou lector individual que, sen ningún compromiso por mor da amizade ou de cortesía persoal cara o autor, transmite con sinceridade o seu entusiasmo pola novela que leu. Non concibo maior premio ca ese. Por iso, no caso de Todo canto fomos me sinto especialmente premiado, porque eses recoñecementos que mencionas, outorgados por lectores “non profesionais”,  foron confirmados antes e despois por un gran número de lectoras e lectores que non coñezo e que leron a novela con entusiasmo e a recomendaron despois.

Por onde van os teus gustos literarios? Podes darnos tres ou catro obras que te marcaron dalgún xeito? Bebes nesas fontes?

Os meus gustos literarios tiveron a súa evolución, ao fío das miñas persoais descubertas literarias. Se sigo unha certa orde cronolóxica nestas, diría que a primeira descuberta literaria que tiven foi o dos autores hispanoamericanos do que se chamou o Boom. Na miña adolescencia lin as obras máis representativas dese movemento con enorme gusto. Algunha delas, coma La ciudad y los Perros, de Vargas Llosa, supuxo un deslumbramento absoluto. Dela aprendín que a verosimilitude dunha historia depende do manexo e combinación de técnicas literarias diferentes. Esa obra, o mesmo que Conversación en la Catedral, que lin pouco despois, levoume a descubrir a Faulkner, de quen citaría Absalón, Absalón e mais O ruído e a furia, novelas que me permitiron afondar no coñecemento de técnicas aínda máis diversas de narrar. Logo virían outros escritores, desde Thomas Mann ata Jonatham Franzen, pasando por Nabokov, Graham Greene, Scott Fitzgerald ou a actual literatura norteamericana. De todos eles, e de moitos outros que configuran unha lista demasiado longa para citar aquí, aprendín técnica literaria e procedementos narrativos que, ás veces dun xeito máis consciente e outras dunha maneira menos consciente, emprego nas miñas novelas. Pero esas técnicas e procedementos trato sempre de adaptalos e poñelos ao servizo do meu estilo e da miña concepción do relato para que a historia que estou escribindo resulte algo persoal, nunca unha imitación de voces e estilos alleos.

Tes contado que para ti a escrita é un reto e que te aburrirías se non cambiases de estilo a pesar do éxito dunha novela en concreto e así o vés demostrando progresivamente. Sabemos que Eternity, recente Premio Repsol, vai do futuro do ser humano e dos desafíos do mundo dixital pero podes adiantar algo máis?

Efectivamente, non me gusta repetir esquemas e procedementos narrativos que xa teña empregado previamente. O que me atrae sempre cando comezo a escribir unha novela é asumir o reto de facer algo diferente. O meu estímulo principal está niso, en conseguir que a historia que relato soe como algo novo, que non fose contado previamente. E para iso, o primeiro que teño que lograr é que non soe como algo que eu xa teña escrito. No caso de Eternity tamén intento iso, escribindo unha novela que dalgún xeito se podería considerar de anticipación. A novela conta unha historia que trata de xuntar unha das aspiracións máis connaturais ao ser humano, como é o desexo de transcendencia, coa novidade tecnolóxica máis actual, a dunha aplicación informática que crea unha realidade dixital que lle da unha forma nova a ese vello desexo. A historia, que noutra época podería cualificarse de fantástica, a técnica actual converteuna en algo totalmente realista. De feito, estou convencido de que esa aplicación que describe Eternity, malia que non existe arestora (polo menos, ata onde eu sei), existirá nun futuro próximo, aínda que eu non cobrarei dereitos de propiedade intelectual por ela.

Xosé Monteagudo
Monteagudo

Como valoras o salto da literatura ao cinema? Se che propuxeran facer isto cunha das túas obras cal elixirías?

Creo que todas as miñas novelas poderían ser adaptables ao cinema, aínda que esixirían orzamentos moi dispares. Pero se tivese que escoller unha, sería Todo canto fomos, aínda que o formato non sería se cadra o dunha película, senón o dunha serie de televisión de varios capítulos, do tipo das de Netflix. Son consciente de que o orzamento para facela non sería dos máis baixos, xaora, pero creo que o produto final, co finanzamento e o coidado axeitados, podía ser moi interesante.

Finalmente como ves a evolución da literatura galega a día de hoxe? Non tes a sensación de que se está caendo máis na cantidade que na calidade?

Non sei se é real ou só unha percepción miña, pero teño a sensación de que falta asumir certos riscos, en xeral, tanto a nivel temático coma formal. Son consciente de que desde hai uns anos a presión do mercado é grande e iso distorsiona ás veces a valoración inmediata, impoñendo no campo literario uns criterios que non son os propios deste. Pero se se asume como criterio literario o que dita o mercado ou se xulgan literariamente as obras considerando a súa corrección argumental conforme a valores sociais ou políticos predeterminados, a probabilidade de establecer arestora un canon literario perdurable para a literatura galega diminúe enormemente. É algo que ten importancia, por suposto. Mais en todo caso, esa será unha eiva do presente, que o tempo se encargará de ir corrixindo.

 Moitas grazas Xosé pola túa franqueza e naturalidade. Agardamos con ansia a aparición de Eternity e non te preocupes polos “dereitos” desa aplicación xa que a riqueza xa a tes en forma de bagaxe cultural.

 Fernando Fernández

Fernando Fernández González

Fernando Fernández González

 Nado en Salceda de Caselas o 14 de setembro de 1957.

Formación a nivel de bacharelato no ies Pino Manso do Porriño e COU no Sta Irene de Vigo.

En 1975 comeza a andaina laboral con 18 anos como dependiente na desaparecida  librería Rafael Rodriguez no casco vello de Vigo.

En 1980 despois de cumprir co servizo militar inicia distintos traballos de representante comercial en empresas de papelería polo noroeste peninsular.

En marzo do 1989 pasa a formar parte do plantel de Editorial Galaxia como promotor de vendas ata a súa xubilación en 2020.

Morgana en Esmelle

Todo canto fomos

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Rosa Aneiros por Charo Valcárcel Mato

Rosa Aneiros por Charo Valcárcel Mato

Entrevista con:

Rosa Aneiros

Ante todo queremos agradecerlle a Rosa a súa cercanía e amabilidade e que accedese, sen pensalo sequera, á nosa petición de realizarlle esta entrevista.

Biobibliografía

Rosa Aneiros (Meirás-Valdoviño, 1976) é xornalista e traballa no Consello da Cultura Galega. En 1999 presentou a súa primeira novela:

«Eu de maior quero ser», á que seguiron:

«Corazóns amolecidos en salitre» (2002);

«Resistencia» (Xerais 2003), Premio Arcebispo Xoán de San Clemente 2003;

«O xardín da media lúa» (2004);

«Veu visitarme o mar» (Xerais 2004);

«Ás de bolboreta» (Xerais 2009), Premio Fundación Caixa Galicia de Literatura Xuvenil, Premio Fervenzas Literarias ao Mellor libro xuvenil e Premio The White Ravens (Internationale Jugend Bibliothek) 2010;

«Sol de Inverno» (Xerais 2009), Premio Xerais de Novela e Premio Fervenzas Literarias á Mellor portada de adultos 2009.

En 2013 publica o primeiro título da triloxía «Ámote Leo A.»:

«Ámote Leo A. Destino xalundes» (Xerais 2013), ao que seguiron «Ámote Leo A. Estación de tránsito» (Xerais 2014) e «Ámote Leo A. Terminal de chegadas?» (Xerais 2014).

Na colección Sopa de Libros de Xerais publicou:

 «Orestes perde o senti-do!» (2019),

 e na colección Merlín:

 «A batalla da pequena Chañan Curi Coca» (2017),

«Xelís, o guiei-ro das botellas de mar», Premio Merlín de Literatura Infantil 2019,

e «Tres bichicomas, dúas illas e unha serea» (2020), Premio Agustín Fernández Paz de Narrativa Infantil e Xuvenil pola Igualdade 2018.

Con «Sibila» (Xerais 2021), publicada na colección Narrativa, retoma a narrativa para publico adulto.    

Benvida, Rosa, ao noso humilde blog, a esta sección de ENTREVISTAS A ESCRITORES que inauguramos  a finais do 2020 coa realizada a Riveiro Coello.

 Quixeramos comezar por algunhas preguntas que teñen que ver coa túa traxectoria:

 Sabemos da túa actividade como periodista e escritora, que foi primeiro? En cal das dúas te sentes máis cómoda ou che produce máis satisfaccións? Se tiveses que elixir…?

 A literatura dáme máis liberdade, tanto para tratar os temas como para xogar coa lingua, sen dúbida.

Rosa Aneiros 2

Que supón para ti traballar no Consello da Cultura Galega? Pódesnos contar un pouco cal é o teu labor aí?

 Traballo na Área de Actividades, encargada da xestión das actividades que organiza a institución.

Comezaches a túa produción narrativa, se non nos equivocamos, cunha novela:  Eu de maior quero ser, que reflite o ambiente universitario e, sobre todo, as relacións e conflitos entre compañeiros de piso de caracteres ben diferentes. Pola idade que tiñas cando se publicou imaxinamos que bebía bastante das túas propias experiencias como estudante en Compostela. É así? Que queda desa escritora do 99 na Rosa Aneiros actual?

 Pois creo que queda o 99%. Conseguín manter a ilusión pola escrita e que o mundo editorial non me condicionase. Talvez sexa, si, máis crítica coa situación sociolingüística que impacta directamente nas nosas lectoras e lectores.

 Pódese dicir que es unha escritora consagrada que contas no teu haber con premios moi prestixiosos, quizais empezaches a pisar forte neste mundo con Resistencia, novela moi aplaudida e premiada. Como naceu esta novela ambientada en Portugal, coa historia recente deste país irmán de fondo?

 Naceu hai vinte anos nunha viaxe azarosa aos lugares onde se desenvolve a novela. Dicía o mestre Agustín Fernández Paz que as novelas técense cos fíos da vida. Eu, ou máis ben a miña traxectoria literaria, corrobórano.

Eu de maior quero ser
Resistencia
Rosa Aneiros1

O premio Xerais do 2009 Sol de inverno é unha novela de peso ( en todos os sentidos) na que o escenario cambia totalmente, mais tamén hai un conflito social e bélico que condiciona a trama da novela.  Novela complexa e profunda que supoño debe ter detrás un arduo traballo de documentación…

 Era unha débeda co meu pasado emigrante cubano e co silencio da posguerra. Requiriu moita documentación pero, sobre todo, un gran labor de comprensión da realidade que lles tocou vivir a varias xeracións.

 Debo recoñecer que o título, antes de lela, tróuxome á cabeza outro dunha novela de Casares (creo que é difícil que non sexa así para quen coñeza a de Casares): O sol do verán, aínda que non teñen nada que ver; non sei se foi algo intencionado ou simplemente froito da casualidade?

 O día que morreu Carlos Casares acudín ao traballo preparar as reaccións á súa morte e souben nese momento por boca de Dolores Vilavedra da existencia dunha novela aínda inédita, O sol do verán, que logo lin con moita atención. Talvez fose o subconsciente, non o sei, pero na miña obra antes que sol chegou a palabra Inverno da protagonista e, como antagonista e esperanza, a luz. Hai algo diso supoño tamén na novela de Casares, unha lectura fermosa do solpor da vida.

 Con Ás de bolboreta, creo que tamén do 2009, dás un xiro de 180º respecto de Sol de inverno. Comprobo que esta novela catalogouse como literatura infantil e xuvenil, aínda que non entendo moi ben por que. É unha novela de protagonismo colectivo, comprometida coa realidade social do país e que non semella ir dirixida ao lector xuvenil, ti escribíchela pensando nese tipo de lectores?

 Si, sempre pensei na rapazada cando a escribía. Defendo a ultranza as lecturas complexas e maduras, con ampla visión da realidade para un público adolescente. Necesitan unha lectura crítica do mundo en que habitan e non a hiperprotección perigosa á que os temos sometidos, tanto nos currículos escolares como na literatura. Hai que provocar preguntas, hai que sementar dúbidas.

Rosa premio
Ás de bolboreta
Sol de inverno

Centrándonos en Sibila, a túa última novela. Como se xerou?  Que querías contar?

 É unha historia de néboa e de procura da identidade.

 Os lectores, ao ver o título, pensan inevitablemente no personaxe mitolóxico, mais ti xa comentaches que non foi ese o motivo da túa elección…

 A lectura mitolóxica é importante pero o principal motivo do título veu da man de Maria Sibylla Merian, unha entomóloga e pintora alemá do século XVII. Non podo negar que é unha coincidencia marabillosa e a propia Sibila podería ser, efectivamente, a profetisa da fin do mundo. Ou non.

Sibila

A illa, tan importante nesta obra, tampouco é unha illa real, pero sabiamente introduciches situacións que xa se viven na actualidade. É que Sibila é tamén unha novela-denuncia?

 Non sei se me gusta esa categoría, mais si hai denuncia na novela. Unha denuncia social que vai alén das individualidades que cargan culpas para poñer o foco na sociedade que estamos creando e como esta pervirte e nos aboca a un mundo construído a mans dun capitalismo feroz.

Por exemplo, as mulleres incubadoras naturais ou ventres de aluguer xa hai anos que son unha realidade. Quizais teñamos que entender a quen recorre a iso?  Sexa como for é un tema que arrastra moita polémica e que moitos famosos, con moitos cartos móstrano ao mundo sen ningún tipo de pudor. Que opinas ti sobre iso?

 Se me preguntas persoalmente, estou en contra dos ventres de aluguer, da comercialización dos corpos coma se fósemos -así di o manifesto – simples vasillas. Dito isto, a novela procura sacar o foco da decisión persoal das mulleres para poñelo na sociedade que as aboca a iso. É unha acusación social.

 Sibila é unha novela futurista?

 Nin futurista nin utópica.

 Xa contaches que o teu coñecemento do mundo rural axudoute moito na creación deste tipo de ambientes como o que reflites na illa. Os personaxes, como facía Cunqueiro  cos que visitaban a botica de seu pai, tamén están inspirados en personaxes da túa infancia, ou do teu mundo de aldea?

 Na miña infancia creo que non. No meu mundo de aldea si, sigo sendo unha muller de aldea, a pesar de levar décadas vivindo nunha cidade.

 Os habitantes da illa son personaxes que dotas dunha gran forza, que nos apreixan e xa fican en nós. Concibíchelos como partes imprescindíbeis dun todo?

 Non estaban previstos inicialmente. Ían ser a voz da illa, un coro sen nomes no que falaban uns e outras sen que os identificásemos para envolver aínda máis á lectora nesa sensación de neboeiro permanente. Porén, foron cobrando vida e pedindo o seu espazo ata gañarse a ferro os nomes e as historias. Estou moi satisfeita de sabelos escoitar. Déronme unha gran lección todas e cada unha delas.

 Lin en varias entrevistas, e tamén o comentaches na presentación da novela en Pontevedra, sobre a importancia do amor e o odio que pode inspirar o personaxe de Sibila, do importante que é para ti que o lector se identifique con personaxes que non son os heroes precisamente, mais Sibila si acaba sendo unha heroína, ou, se prefires, acabas pousando sobre os seus ombreiros unha responsabilidade que ela resolve compracendo ao lector, non?

 Ti cres? Non estou moi segura. A decisión última de Sibila atrae grandes odios cara a ela, a pesar da empatía que á mantenta fun xerando ao seu redor… Ese é o xogo precisamente que quixen activar: poñerte a un lado e mais ao outro continuamente ata facerte dubidar para acabar cunha pregunta inevitable: que faría eu no seu lugar?

Contas na túa traxectoria con novelas moi diferentes. Ben, xa che escoitei dicir que non che gustaba escribir historias semellantes, supoño que tampouco discursos literarios, xa que estes tamén son bastante cambiantes na túa narrativa. É para non aburrirte?

 Escribo porque me fascina, porque é un reto, porque necesito reinvertarme cada día nos textos. Por iso non hai dous iguais, nin por voces nin por temáticas nin por tempos. Creo que hai un fío que os une, invisible e que este navega na lingua e no tratamento dos temas, mais non teño dúas obras iguais. Penso que atinou Anxos Sumai na presentación cando dixo que sería capaz de recoñecer un texto meu entre un cento, falase do que falase. A miña literatura é recoñecible, máis non clasificable en compartimentos estancos.

 Gustaríame que nos contaras o do teu abandono provisional da literatura para adultos, para dedicarte á literatura infantil e xuvenil, e o teu retorno. Cal che produce máis satisfaccións?

 Non foi un abandono porque nunca deixei de escribir. Outra cousa diferente é non publicar. Necesitei deixar levedar as palabras e abordar textos doutra maneira. Creo que aí o feito de ter fillos foi importante, non sei se máis ou menos que a miña amizade con Agustín Fernández Paz e Xavier Docampo, quen me meteron no sangue o gusto polas palabras grandes para lectores miúdos e non tan miúdos.

Hai unha serie de preguntas que me gustaría manter e que xa llas fixemos a outros escritores, quizais son as típicas, pero non por iso deixan de ter interese: por exemplo:

 Cando soubeches que  querías ser escritora? Desde cando escribes?

 Escribo dende que aprendín a xuntar o z e o a e nunca quixen ser escritora. Quixen escribir. Haiche unha gran diferenza.

 Borges dicía que el nunca buscaba os temas, que os temas o buscaban a el e só cando insistían resignábase e escribía sobre eles. Ti buscas os temas ou os temas búscante a ti?

 Deixo que me busquen e, polo de agora, sempre me atoparon. Mais non te confundas, non é unha espera pasiva, agardando a nada. Hai que estar preparada e atenta para escoitar e que dean contigo.

 Tes moi claro desde o principio, desde as primeiras liñas, o que vai pasar ou deixas que te leven os personaxes?

 Teño claro o punto final, sempre, mais sempre escoito as tramas e os personaxes. Deben ir polo seu carreiro, deben poder falar por si mesmos e contar, a fin de contas, é a súa historia, non a miña.

 Que opinas da frase de Saramago: “Os escritores viven da infelicidade do mundo, nun mundo feliz non sería escritor”?

 A escrita e a lectura supoñen ir á procura de respostas e, para iso, debe haber preguntas.

 Estás a favor do salto da literatura á sétima arte? A ti gustaríache que algunha das túas novelas se levase ao cine?

 Supoño que si, pero hai que ser moi xenerosa para iso. Supón renunciar á túa historia e entregarlla ao reparto, dirección, fotografía, música…, a un cento de profesionais que crearán a súa propia historia. Unha película nunca é unha novela, é moito máis. É outra creación e hai que saber aceptalo.

 E xa para rematar poderías dicirnos con que escritor ou escritores da literatura universal quedarías? Con que obra? E se tiveses que quedar con unha das túas (se podes) cal sería?

 A literatura acompáñanos ao longo da vida e, como ela, vai mudando en títulos, autorías e mesmo xéneros. Non quedaría con ningún libro, quedaría cos libros, tamén da miña propia obra. Cada un corresponde a un momento determinado e forma parte das cicatrices da vida, non renunciaría a ningún.

Moitas grazas ás vellas bellas pola acollida, pola atenta lectura e pola atención, sodes unha marabilla!

Moitas grazas a ti, Rosa, por concedernos esta entrevista que facemos con moito cariño e admiración e que agardamos poida suplantar, aínda que sexa levemente, o noso descoñecemento profesional do mundo do periodismo.

Quixeramos rematar, co permiso de Rosa, resumindo algunhas das declaracións feitas por ela sobre si mesma e incluso algunhas das afirmacións que realizou nesta entrevista:

Rosa Aneiros

Rosa recoñece que escribe “porque lle peta” e que nunca pensou en ser escritora senón en contar historias, como facía o seu padriño retornado de Cuba. Non está suxeita a prazos e só escribe cando sente a necesidade de contar algo.

Fala moito da súa faceta de nai, o que lle cambiou a vida e o que goza con ela:

“Moitas veces digo que non vou a tal cousa, ou tal outra, e xa me queren organizar quen me pode quedar cos nenos. Pero é que non quero! Neste momento prefiro estar nun parque vendo como xogan, non quero renunciar a iso”

Sabemos, tamén, que un dos premios que máis ilusión lle fixo recibir foi o Agustín Fernández Paz pola admiración e cariño que sentía polo autor, concedido como xa quedou sinalado, á obra Tres bichicomas, dúas illas e unha serea (2020).

Pr

Precisamente a propósito da literatura infantil e xuvenil, nesta nosa entrevista, destaca Rosa que a súa dedicación a este tipo de lectores non só foi unha consecuencia da súa maternidade senón do coñecemento de escritores como o propio Fernández Paz e Xabier Docampo quen me meteron no sangue o gusto polas palabras grandes para lectores miúdos e non tan miúdos.

E, finalmente, lembrar a súa identificación coa aldea: sigo sendo unha muller de aldea, a pesar de levar décadas vivindo nunha cidade.

Foi un pracer

Charo Valcárcel (Setembro 2021)

Rosa Aneiros
Charo Valcárcel Mato

Charo Valcárcel Mato

Profesora de Galego

Eu son Charo Valcárcel. Nacín nunha pequena freguesía da Estrada (Sta. Cristina de Vinseiro) hai 60 anos, pero xa levo trinta e cinco vivindo en Pontevedra, case tantos como os que traballei no IES Valle Inclán (trinta e dous), toda unha vida…

Estudei Filoloxía Hispánica, aínda que me presentei e aprobei as oposicións para profesora de Lingua galega e sempre exercín como tal, do cal me sinto e sentirei sempre moi orgullosa.

No Valle Inclán coñecín a Ana, Manuel, Isidro, Benito e Sara que, considero, máis que compañeiros, amigos, bos amigos. Xuntos compartimos moitas experiencias.

Agora esta na que nos implicou Ana que, polo menos para min, é un salvavidas, un incentivo que chega para encher o oco que deixa o ensino nas nosas vidas.

Pero tamén formamos parte dun grupo de teatro de profesores (en activo e xubilados) que naceu no 2005 no seo do Valle Inclán, Argallada, e que está esperando tempos mellores para retomar a súa actividade.

Agardo que as miñas contribucións no blog devellabella sexan merecedoras do voso beneplácito ou, polo menos, non do voso desgusto.

Fina Casalderrey

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Rocío Viéitez por Peque González Nóvoa – devellabella

Rocío Viéitez por Peque González Nóvoa – devellabella

Entrevista con:

Rocío Viéitez Ferro

Continuamos esta sección de ENTREVISTAS A ESCRITORES, que inaugurabamos con Riveiro Coello seguida de Fina Casalderrey e de Santiago González Lopo, coa realizada nesta ocasión a Rocío Viéitez Ferro que , ao igual que xa fixera Antón, Fina e Santiago aceptou a nosa proposta de bo grado. Moitas gracias Rocío.

Rocío

Rocío Viéitez Ferro. Nada en Campolameiro no ano 1975, estudou Filoloxía Inglesa na USC e Tradución e Interpretación na Universidade de Vigo. Traballa como tradutora técnica e no ano 2021 inagura a colección Candemaia, na editorial Laiovento, cun primeiro título, Mociñas, edición en galego da obra de Loisa May Alcott, que conta cun limiar de Kathleen March, profesora emérita da Universidade de Maine.

Cóntanos, como foi o teu percorrido de estudos e profesional ata chegar a Mociñas?

Estudei Filoloxía inglesa en Santiago e comecei o doutoramento en lingüística pura na Universidade de Oviedo, porque quería estudar a evolución das vogais do inglés antigo ao medieval, pero realmente saturoume e como sempre quixera ser tradutora, fixen o exame de ingreso en Tradución en Vigo, e o meu proxecto de fin de carreira foi cunha obra dunha escritora de Quebec, Nicole Brossard, que se chama “A carta aérea”. Nese ano no que rematei a carreira, aínda que os meus intereses ían á tradución literaria, comecei a traballar para Mitsubisi, e nos distintos traballos que fun encadeando, fun facendo o meu currículo en tradución técnica. Quedábame esa espiñiña de tradución literaria, e en 2019 propuxéronme facer a tradución dun conto de Valle Inclán, en colaboración co Museo da Pobra do Caramiñal, e lanceime.

Rocío
valle inclan

E lanzácheste con Valle Inclán, que ninguén se lanzara a traducir, sobre o que parece que hai como un manto impenetrable do castelán.

Efectivamente, hai como un tabú en traducir a Valle, pero non me importou. Era un conto con temática galega, ambientado na Pobra, encadrado dentro dun proxecto do Museo, que merecía estar en galego. E este novo proxecto foi xurdindo tamén porque son unha lectora voraz e son tradutora, e sentía que había libros que tiñan que estar en galego. De aí xurdíu a idea dunha serie de libros, cun fío condutor, libros escritos por mulleres, con  e que ensinan algo, digamos cun compoñente educativo. Así nace a colección Candemaia. Presentei o proxecto á editorial Laiovento e iniciamos con este primeiro libro.

A proposta da colección é túa, entón, non é algo que se vaia ir improvisando. Es ti a que propós a relación de libros que sen van publicar en Candemaia?

Si, é así. A proposta é miña. Eu propuxen os libros, e cada un deles pretende facernos pensar, non deixarnos indiferentes. O segundo título que imos publicar encádrase na vida dun mundo árabe, nos anos 40, e desde a visión dunha nena. Pero tampoco queremos que se considere unha colección feminista, por iso acordamos que todo libro leve a achega dun home, achega que non ten por que ter relación co libro. Por exemplo Mociñas leva un poema co que me agasallara Heitor Picallo, e os outros títulos tamén contarán cunha achega masculina.

Moitas tradutoras e tradutores, que ao final a palabra é a vosa ferramenta de traballo, adentráronse no oficio de escribir. Estás nesa tesitura?

Non, realmente non me vexo, non teño dotes para iso. A colección en si nace dunha inquedanza, dun obxectivo meu, dunha necesidade persoal, necesidade que non sinto de escribir.

A miña ollada é desde a tradución técnica, que é na que traballo a diario. Son dous universos distintos, pero a tradución literaria realmente é máis arriscada.

Traduces directamente da obra orixinal ou apóiaste noutras traducións xa consolidadas noutros idiomas que manexas?

A tradución faise directamente da obra orixinal. Recoñezo que en Mociñas vinme tentada nun momento a acudir a outras traducións para abordar, por exemplo, unha canción que non sabía como resolver, escrita, como todo o libro no século XIX e coa linguaxe do século XIX . Pero o que me atopei foi con moita adaptación polo que decidín respectar ao máximo o que poñía a autora, para que non se perdera a esencia do que escribiu Alcott, que foi unha muller brillante, reformista, abolicionista, defensora do sufraxio feminino, con formación cultural, e cunha vida moi interesante, no século XIX, e todo iso reflíctese na súa obra, como unha quinta irmá March.

O campo da tradución é bastante descoñecido, é como algo invisible , anónimo e pouco valorado. Canto tempo tardaches en facer a tradución? E tendes prevista unha rolda de presentación do libro como fan os autores?

Non sabería dicir, ao mellor oito ou nove meses. Primeiro a lectura detida e subliñada, da que fas un primeiro borrador, tamén cheo de notas e subliñados, ata que chegas á versión final, na que me axudou Kathleen e espero que conseguira respectar o texto de Alcott.

É certo que os tradutores seguimos a ser anónimos, e hai xornais ou críticos que se puxeron en contacto conmigo, pero non temos deseñada unha rolda.

O que realmente presentamos é a colección en xeral. O seu nome xera curiosidade; era sabedora do risco que corría poñendo ese nome, pero para min merece a pena facelo.

A situación da lingua galega é dramática en todos os eidos. Como ves o mundo da tradución en Galicia, tanto a técnica como a literaria?

Eu traduzo cousas moi diversas desde o inglés e desde o castelán, pero en galego pode ser un 10% do que fago habitualmente. A menos que sexa algo institucional, non existe. No eido literario, hai editoriais que están achegando moitas obras, e nos últimos anos vaise medrando, sabendo que o mercado en galego é moi limitado, polo que se depende moito das subvencións, e a Xunta está a poñer moitos atrancos para achegarse ás axudas, o que resulta curioso. Aínda así, cada vez hai máis títulos da literatura universal en galego, que é algo que necesitamos.

mociñas
dedicatoria

Que é o que máis che gusta da túa profesión? E tamén o que menos che gusta.

O que máis me gusta son os retos, sen dúbida. Atopar palabras que non coñezo ou descubrir un texto do que non saiba nada, como unha tradución que fixen dun manual de xiroposicionamento de satélites, que era algo descoñecido ao que achegarme e aprender.

E o que menos me gusta son os prazos, que ás veces nos levan a uns horarios moi extensos, e por outra banda, o desprestixio que estamos tendo, no sentido de que hai uns tradutores neuronais estupendísimos que fan que moitas empresas, a non ser que sexa algo moi técnico, recorran a eles, e contraten os tradutores para a postedición, coa metade da tarifa, aínda que tamén teñan que traducir.

Que outras autoras tes previstas, queres apuntarnos algo máis sobre o camiño da colección, ou dos títulos que para ti son máis definitorios?

A idea da colección é achegar esa ollada de mulleres de moitas partes do mundo, polo que intentamos coller un pouquiño de todos. Para min, o seguinte título da colección, “Soños do limiar”, é fundamental, dos libros máis bonitos que lin, pola tenrura do relato dunha nena de cinco anos sobre o Marrocos do protectorado. Cada libro é distinto, ensina algo diferente, pero hai libros máis duros que eu non vou traducir, aínda que entendo que teñen que estar na colección. Mociñas era como un xeito máis neutro de empezar esta colección, que pretende educar en valores, facernos un pouco máis humanos ou recapacitar.

Comezar con outro libro, de autoras eminentemente feministas, marcaría moito a colección, na que non todo é feminismo. Hai libros que son educación das mulleres, ou outros temas que non se encadran no que se pode coñecer como feminismo, pois non é esa a finalidade da colección. Ten libros feministas, duros e diversos. Son todos eles libros que a min me axudaron, no meu caso foron a miña salvación. Son visións de como outras mulleres foron enfrontándose a distintas situacións, algunhas delas durísimas, de aí escoller libros de mulleres. Se hoxe estou aquí, estou por ler, e moitos deses libros foron táboa onde amarrarme.

Peque
Rocío e Peque

Moitas grazas, Rocío, polo teu tempo, e fundamentalmente por esta marabillosa colección que acabas de inaugurar. Oxalá Candemaia nos axude a coñecer, na nosa lingua, moitos libros da literatura universal escritos por mulleres que ven o mundo desde distintos lugares e situacións, pero sempre con ollada feminina.

Peque González Nóvoa

Peque González Nóvoa

Mestra

Son Peque González Nóvoa. Nacín en Pontevedra hai 63 anos, nunha familia das de aquela, “numerosa”. Estudiei Psicoloxía en Santiago e dediquei toda a miña vida laboral á docencia, no ensino público; nos primeiros anos como mestra de infantil e posteriormente como orientadora, ata que hai dous anos decidín pasar a esta etapa chamada xubilación. 

No meu percorrido de vida acostumo a definirme como muller, mestra, nai e avoa, sen orde prevalente, por que considero que son os elementos que conforman quen son.

Achégome a este grupo de xente que tivo a boa idea de poñer en marcha este proxecto “De vella a bella” coa intención de aprender e poder aportar un micrograo de area. Neste contexto no que vivimos, e nesta situación de pandemia, creo que todo o que implique a activación das persoas, sexa cal sexa a súa idade, é positivo. 

Encarna Otero

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Santiago González Lopo por Ghislaine – devellabella

Santiago González Lopo por Ghislaine – devellabella

Entrevista con:

Santiago González Lopo

Continuamos esta sección de ENTREVISTAS A ESCRITORES, que inaugurabamos con Riveiro Coello seguida de Fina Casalderrey coa realizada nesta ocasión a Santiago González Lopo, que , ao igual que xa fixera Antón e Fina, aceptou a nosa proposta de bo grado. Moitas gracias Santi.

Notas biográficas:

Santiago González Lopo, coñecido como Santi Lopo

Nado en Vigo o 2 de marzo de 1974, é escritor, profesor e tradutor galego. Actualmente é profesor de francés na Escola Oficial de Idiomas de Pontevedra. Iniciouse profesionalmente traducindo guións cinematográficos en inglés para televisión. Dende o 2000 colabora coa revista Unión Libre, onde publicou diversos artigos e traducións.

Obra en galego:

Novela:

Game over, 2007, Biblos Clube de Lectores, Peaxes , 2009, Xerais, Hora zulú, 2012, Galaxia, A diagonal dos Tolos, 2014, Editorial Galaxia,A arte de trobar, 2017, Xerais

Relato curto:

Sorrí Nené, sorrí! , 2014 en Grial, nº202, A voz das nereidas, 2016, Editorial Elvira, Simeón de la Manche, 2018, en Contra o vento. 30 anos do Premio Manuel García Barros, Editorial Galaxia.

Traducións:

O meu criado e mais eu. Citomegalovirus, de Hervé Guibert con Xavier Queipo,1998, Xerais

Obra traducida ao español

Hora zulú, 2015 Mar Maior

Premios:

VI Premio de novela por entregas de la Voz de Galicia no 2006 ,por Game over

XXIV Premio García Barros no 2012, por Hora Zulú

VIII Premio Narrativa Breve Repsol no 2014, por A Diagonal dos Tolos

Premio Xerais 2017, por A arte de trobar

Santiago González Lopo, máis coñecido como Santi Lopo, Santi para os amigos e compañeiros que fomos na EOI. Bo día. Un pracer atoparte aínda que virtualmente fóra do lugar de traballo, traballo ás veces tan absorbente que non nos deixaba tempo para falar sinxelamente como amigos ou simples compañeiros.

Naciches en Vigo no 74. Es un neno da urbe. Vigo nos 70 era unha cidade en plena expansión e medre. É importante o lugar onde un nace? En que, a cidade de Vigo, te marcou na infancia ou adolescencia?

Ola! En primeiro lugar, quería mandarvos un agarimoso saúdo. Estou encantado de ver que seguides tan activas coma sempre malia a pandemia. Para responder á vosa pregunta, vou utilizar as palabras dunha amiga que vivía en Vigo, pero que era de Lugo. Sempre dicía: “Vigo ten un ritmo frenético. Cando sobes a un VITRASA nunca sabes o que vai pasar”. En certa maneira, ese é o encanto dunha cidade ideal para inventar historias. Vigo é unha urbe moi estimulante para a imaxinación, pois nas súas rúas a miúdo a realidade supera a ficción.

Es tamén neno da democracia; naces xa moi ao final da ditadura. Hai algunha lembranza en particular desa época que te impactara ou que tivese consecuencias sobre a persoa que es e o futuro escritor?

O meu pai traballou na Citroën –empezou de torneiro– practicamente toda a súa vida, así que vivimos moi de preto as folgas dos anos 70 e a transición. Aínda que eu era moi pequeno, lembro a axitación na casa, as manifestacións na rúa, o nerviosismo da miña nai. Un día unha bomba estourou en pleno centro, na chamada Casa Sindical. Nós viviamos a 50 metros e non colleu a miña irmá e miña nai por un minuto… A miña infancia foi un cursiño intensivo e precoz de conciencia social.

Algún profesor ou mestre influíuche na túa vida?

Jesús Carrera, profesor meu na Alianza Francesa de Vigo. Estivo no 68 en París, contaba moitas anécdotas e era moi bo docente. Sen dúbida, abriume os ollos e ensinoume a capacidade que tiñan as linguas estranxeiras de cambiar o rumbo dunha vida. Aproveito para dicir que nos anos 60, Palmyre Ros, unha profesora bretona da Alianza Francesa de Vigo, foi encarcerada pola policía franquista e perseguida por actividades ilegais. É unha historia case de película que a miña irmá María Lopo investigou recentemente. Aquí deixo unha ligazón para as persoas que queiran saber máis do tema.

Os idiomas ocupan un lugar importante na túa vida: galego, español, francés, inglés… hai algún máis?

Estudei tamén italiano e portugués. E, aínda que non o falo, téñolle un agarimo moi especial ao bretón.

(Decátome de que mencionei eses idiomas nunha orde concreta… hehehe, se cadra cambiarías esa orde por outra?)

A orde dos factores non altera o produto que, neste caso, é a comunicación. Así que benvidas sexan todas as linguas!

Es profesor de francés na EOI. Cando soubeches que te ías dedicar aos idiomas?

Veño dunha familia humilde e na casa non había diñeiro para que eu estudase fóra de Vigo. Xusto no ano que ía comezar na universidade abriuse a facultade de Tradución e Interpretación. Era unha nova carreira, con moitas expectativas. De feito, no derradeiro ano eu xa traballaba como tradutor de películas e series para un estudo de dobraxe que había en Bouzas. Estaba claro que as linguas ían ser o meu futuro.

…E falando de idiomas, o galego é a túa lingua literaria. É o galego a túa lingua materna? Que se falaba na túa casa?

Tanto o galego como o español falábanse indistintamente na miña familia, así que eu fun crecendo acompañado das dúas linguas e sendo moi consciente da diglosia que existe en Galicia. A miña familia por parte materna é labrega da zona de Ponte Caldelas. A miña familia paterna é mariñeira, de Guixar.

Tamén foi lingua de aprendizaxe escolar; quero dicir, a túa xeración xa recibiu ensino en galego. Que lembranzas tes daqueles anos?

Da EXB lembro o meu primeiro dicionario Xerais de galego de cor azul (o Diccionario básico da lingua galega). E logo, xa en BUP, recibía as clases de Física e Química e Matemáticas en galego (entre outras materias), algo que hoxe en día está prohibido e que nos debería facer reflexionar sobre o moito que recuamos na presenza do galego nas aulas. A miúdo fago visitas a centros educativos de toda Galicia para falar dos meus libros e observo con preocupación a perda da fala entre os adolescentes, mesmo en lugares que antes eran galegofalantes, como as vilas.

Influíu na túa elección de carreira estudiantil e profesional?

Tradución e Interpretación incorporaba o galego á lista de idiomas que se estudaban, polo tanto continuei afondando na lingua ao tempo que aprendía outras.

Hai algún idioma no que esteas máis a gusto ou a escolla é segundo a situación?

A miña vida levoume a coñecer xente de moitos países diferentes e ás veces nas xuntanzas hai que escoller unha lingua franca. Pero adoita ser algo que facemos inconscientemente.

Nos distintos libros que escribiches -en galego todos- unha interferencia en castelán é significativa de algo. Transmites algo tamén a través desa utilización dos idiomas? (Persoalmente estou pensando en Peaxes)

Si, a lingua que usa unha personaxe é outra maneira de describila, e en Peaxes marca, puntualmente, a diglosia á que me referín antes. No discurso que pronunciei ao gañar o premio Xerais expliquei que A arte de trobar era unha novela escrita en galego que comezaba cunha frase en latín e remataba con outra en occitano. A novela é un crisol lingüístico e iso non foi contraproducente para o relato que conta: catro anos despois a novela segue a gustar e continúa sendo unha das máis vendidas en galego. Dende sempre as linguas acompañan a nosa existencia e é un desgraza permitirmos que desaparezan.

Tes un “gueuloir” como tiña Gustave Flaubert, que berraba literalmente a súas frases no seu estudio para poñer a proba o equilibrio de cada frase?

Por sorte para os meus veciños, non!

Existe a inspiración? Hai un momento especial ou máxico da creación? Ou se pode escribir de maneira algo rutinaria aillándose do balbordo que nos rodea? (Nisto é posible que os confinamentos que coñecemos hoxe en día favorezan esa creación)

Existe o momento onde xorde unha idea. Hai que anotala no intre no que aparece; isto apréndelo coa experiencia. Despois, todo consiste en traballo e horas pasadas diante do ordenador. Ao escribir, a concentración é máxima e as ideas proveñen directamente da imaxinación. No confinamento non fun capaz de escribir moito, a concentración esixe un estado mental de paz, e a pandemia non é o momento máis apropiado.

Todos os teus libros son bastante distintos, tanto na temática como na técnica narrativa, pero sempre consegues manter algo de suspense, como van xurdindo os temas?

Viaxes, lecturas que fago, películas que vexo, vivencias, historias que me contan… É unha mestura de varios factores.

E é o tema o que vai orientando cara unha ou outra estrutura narrativa?

Non necesariamente. Ás veces teño pensado o esquema da novela dende un principio, outras déixome levar pola intuición.

Sabes desde o principio o que vai pasar ou te deixas levar polos personaxes?

Din que hai escritores de compás (os que improvisan) e de mapa (os que teñen un esquema). Algunhas novelas empeceinas porque xa sabía o final. Outras, cando aínda ía pola metade, non sabía como acabarían. Non teño un método definido e penso que é máis divertido así (talvez tamén máis arriscado, algunha vez tiven que desfacer moito do escrito)

Pensas no lector cando escribes e cres que determina a túa maneira de escribir?

Non. En xeral, só penso na historia. Quizais n’A Arte de trobar os lectores e lectoras si que estaban na miña mente para que a linguaxe fose accesible sen perder o toque medieval. Pero era unha cuestión técnica máis que temática.

Existe a autocensura? Hai algún tema que non te atreverías a tocar? Por exemplo?

Por sorte non vivo da literatura, así que teño absoluta liberdade para tratar o que queira; e se non ten éxito ou non se publica xa haberá outras ocasións no futuro. Por outra banda, as editoriais nunca me censuraron nada.

Tes algo en mente neste momento (porque imaxino que segues co bichiño)?

Hai un par de proxectos pendentes –unha novela e un conto para un libro de relatos–, pero debido á pandemia atrasáronse. Eu espero que a finais da primavera xa vos poida dar algunha noticia. Comprométome a avisarvos, seredes dos primeiros en sabelo 😉

Algunha vez tiveches medo a ficar en branco?

Como xa expliquei, ao non vivir da literatura podo permitirme o luxo de escribir sen presións de ningún tipo. Quedar en branco é coma o insomnio ou tantas outras cousas na vida, só acontece se te obsesionas pensando en que vai ocorrer.

Estás satisfeito coa túa obra unha vez que a acabas?

Non, son moi perfeccionista cos meus libros. Estaría corrixíndoos eternamente, pero nalgún momento hai que parar!

Que significado teñen os premios para ti?

Os galardóns valen para lles dar publicidade ás obras nos medios de comunicación, un espazo que, coma na maioría das librerías, é ínfimo para a literatura galega. Tamén me axudaron moito para darme a coñecer cando empezaba a escribir.

Que autores e obras cres que che influíron?

Son tantos! En galego, Rosalía, Cunqueiro, Rivas e Suso de Toro. En español, Cervantes –co Quixote– e Eduardo Galeano. Nas outras linguas, cando era novo lía moito a Tolkien e a Verne. E, por suposto, gústanme os clásicos franceses como Proust. En canto a autores francófonos máis contemporáneos, citaría a Marguerite Duras e Albert Camus, que a pesar de morrer no ano 60 segue a ser un dos máis lidos en todo o mundo. Por non falar d’A Peste, que debido ao coronavirus volve ser un auténtico best-seller, e de calidade!

Grazas, Santi, por atendernos e darnos un pouco do teu tempo. Esperamos ter novas túas pronto… Seguro que xa estás escribindo algo.

Graciñas por invitarme a participar no voso blog. Vémonos en Ponte!

                                                                                                                      Ghislaine Gourlaouen

Ghislaine Gourlaouen

Ghislaine Gourlaouen

Profesora de francés

Ghislaine foi profesora de francés na EOI de Pontevedra

Lily 

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥