A paixón pola lingua e o ensino que continúa máis alá da xubilación

A paixón pola lingua e o ensino que continúa máis alá da xubilación

A paixón pola lingua e o ensino que continúa máis alá da xubilación

Concedemos protagonismo ao colectivo pontevedrés “De vella a bella” para coñecer os intereses e preocupacións das persoas +60 da nosa cidade. Hoxe visítanos Manuel Lastra en compañía dos catedráticos de Lingua Galega e Literatura xubilados Vitoria Ogando Valcárcel e Anxo González Guerra para falar de lingua, docencia e da web que crearon hai case 20 anos: ogalego.eu

 

Anxo e Vitoria
Manuel Lastra Galiano

Manuel Lastra Galiano

Profesor de Lingua Galega

Son Manuel Lastra Galiano. Nacín hai case sesenta e un anos en Salcedo, ao lado de Pontevedra.

Sempre me gustou a literatura polo que decidín estudar Filoloxía e facerme profesor. O curso pasado puxen fin á miña etapa de docente despois de exercer durante trinta e sete anos, trinta deles no IES Valle Inclán desta cidade.

Penso que a xubilación non debe implicar o cese da vida activa. Ao contrario, agora podo dedicarme á realización de moitas actividades lúdicas e culturais que tiña aprazadas pola falta de tempo.

A publicación deste blog responde a esta ansia de manterme activo. Xunto cos meus compañeiros, espero que as propostas que vos fagamos sexan do voso agrado.

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Lembranza das mestras da infancia por Anxo González Guerra

Lembranza das mestras da infancia por Anxo González Guerra

Tal vez sexa eu o menos indicado para falar de mestras porque non fun á escola, fun un neno sen escolarizar: dos cinco aos once anos estiven co meu tío cura e a súa asistenta na Cervela, foron eles quen me aprenderon as primeiras letras e todo o demais. Creo que unha mestra asinaba como que era alumno seu sen selo e, aínda que non mo dixeron nunca, eu sospeito que o de non mandarme á escola era porque naquel lugar a mestra tiña fama de bater moito e ensinar pouco. Así que non teño a foto esa que ten a xente da miña xeración posando na súa escola nin a foto coa mestra e os compañeiros. Iso si, fun un adiantado da homeschooling, algo é algo.

Así que vou falar daquelas mestras polo que vin, lin e escoitei. Contaba miña nai que cando os pais tiñan mente de facer a nena mestra xa lle empezaban a falar o castelán na casa para que lle saíse máis natural cando exercese porque tería a obriga de esquecer o galego na súa escola. Coñecín varias mestras de familia labrega galegofalante que non soltaban unha palabra en galego nin que as espremesen como o trapo de fregar. Niso a miña bistía Isolina era unha adiantada, que nos falaba en galego aos pequenos da familia, iso si, corrixindo a nosa fala para que non fose moi “bruta”, tiñamos que dicir “gritar” e non “berrar”. Tamén falaron sempre o galego fóra da aula a dona Elisa de Trasar e a dona Aurora e o don Manolo (matrimonio) do Barrio. Este mestre pasou á historia por darlle nome a unha árbore senlleira “O carballo do Mestre”, en Pradeda.

Todas, sen excepción, tiñan o tratamento de “doña” e o diminutivo no nome en moitos casos, “doña Lolita, doña Pepita…” Na miña terra o primeiro destino de mestres e curas era sempre a alta montaña dos Ancares, o Courel, o Cebreiro… Alá marchaban as mociñas con dezasete anos e sen experiencia. Tiñan que levalas os pais a un lugar onde non chegaban os coches e os últimos quilómetros era a cabalo ou a pé. Sempre había unha casa de confianza que acollía e daba pensión á mestriña. Sempre eran tratadas naquel mundo rural con moito respecto e admiración porque eran as depositarias do saber, do coñecemento e iso que ás veces non había moita diferenza de idade entre o alumnado máis vello e a profesora; ata algúns homes sacaban a pucha cando falaban con elas. Contoume a miña prima Maruja que nunca esqueceu aquela marabillosa experiencia courelá e cando volveu por alí moitos anos despois, xa no seu coche, seguían lembrándoa e tratándoa co mesmo agarimo.

O caso é que os curiñas novos tamén tiñan a primeira parroquia na montaña. Dicía miña nai que “entre santo e santa, parede de calicanta” (hai que separar os mozos e as mozas, que a ocasión pode levar ás relacións amorosas). Cando chegaron os tempos nos que os curas empezaron a pendurar as sotanas, houbo algunhas parellas de sacerdote-mestra, non é de estrañar que os dous mozos da parroquia con estudos e tempo libre acabasen “xogando aos médicos”.

Nas Memorias dun neno labrego de Xosé Neira Vilas está moi ben retratada a chegada dunha mestra nova, o que iso supón para o neno Balbino. Pero tamén había de todo daquelas, eu coñecín dúas irmás mestras. Unha delas non facía máis ca rezar na escola e a rapazada non aprendía nada, ata agradecían cando ela non podía ir e mandaba un sobriño (que non pasara da escola) no seu sitio, con el aprendían “as catro regras”. Pola contra a outra irmá preocupábase moito porque os nenos e nenas aprendesen e se algún despuntaba miraba como poder axudalo. Unha sorte ou unha desgraza que ao neno lle tocase unha ou outra!

Lembro un par de casos nos que a mestra casou cun mozo do lugar que non era o médico, o farmacéutico nin outro mestre. Tal era a consideración da mestra que o marido perdeu o seu nome e pasou a ser para todos “o home da maestra”. Cando me teñen convidado a darlles unha charla na facultade aos futuros mestres, sempre lles digo que se lles gusta e lle botan ilusión terán a mellor profesión do mundo porque terán o agarimo e o respecto dos cativos. O Paulo non quería ir á escola ao comezar infantil. Ao saír o primeiro día díxolles aos pais que xa lle quería máis á nova profesora ca a eles. Cousas así só as consegue unha mestra.

Sempre se dicía “pasa máis fame que un mestre de escola”, mesmo para algunhas familia era un traballo pouco valorado. Conta meu irmán mestre que un día veu unha nai para tratar da súa pequena e cando el empezou a falar xa o cortou… “non me diga nada da nena, señor maestro, que eu xa sei que é moi curtiña, pero a ver se polo menos a puideramos facer maestra”. E se non chegaba ao final dos estudos podería exercer de “mestra do cu colorado”, que era como lles chamaban na Ribeira Sacra ás que facían substitucións sen teren a carreira esixida. E tamén “dar punto” era dar vacacións a mestra ao alumnado. Cando se escoitaba algo interesante soltábase o de “aprende cachola que estás na escola”; como non fun á escola pouco aprendín e para remedialo teño que ler sempre as publicacións de De vella a bella nas que se aprende moito.

Coñecín moitas mestras e algunhas marabillosas mestras rurais. Que lles sirvan estas liñas de homenaxe.

E se o queren saber todo sobre as escolas rurais poden ler as publicacións de Narciso de Gabriel citadas na Wikipedia.

Anxo facendo de mestra
Xa que non puiden asistir á escola do meu tempo fixen esta foto na recreación do MUPEGA collendo a vara, que os mestres eran máis dados ao castigo físico que as mestras.
escola de na Cervela
En Noilán-A Cervela-O Incio estaba a escola á que eu debía ter ido e non fun.
Anxo González Guerra

Anxo González Guerra

Profesor de Galego

Son Anxo González Guerra. Crieme entre Trasar de Carballo e a Cervela, lugares da montaña luguesa. No Seminario tiven de profesor ao mestre das etimoloxías Nicandro Ares, no Instituto a Alonso Montero, no Colexio Universitario a Anxo Tarrío e na Facultade de Filoloxía a Carvalho Calero. Terán algo que ver en que sexa un dos integrantes da 1ª promoción de Galego-Portugués?

De xaneiro de 1980 a abril de 2015 fun profesor de Lingua Galega e Literatura no IES Sánchez Cantón onde tiven alumnos e alumnas marabillosos. Desde 2005 Vitoria Ogando e mais eu fomos poñendo materiais na Internet: ogalego.eu. E seguimos de xubilados.

Alá na miña terra da infancia aos xubilados dáselles por traballar unha ribeira ou un morteiro. A min dáseme por cousas de lingua e literatura, alí onde queiran escoitarme. A cabeza non para, non convén estar ocioso.

O ensino público en Pontevedra:canteira de ilustres

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

O ensino público de Pontevedra, canteira de ilustres por Anxo González Guerra

O ensino público de Pontevedra, canteira de ilustres por Anxo González Guerra

O ensino público sempre tivo boa prensa en Pontevedra, a diferenza de grandes cidades como Madrid ou Barcelona onde as familias que poden envían os seus fillos á privada. Isto vén de moito atrás grazas a xeracións de profesoras e profesores que mantiveron aceso o facho da calidade no ensino da Boa Vila. Algo de responsabilidade ha de ter nisto, logo, o profesorado xubilado que colabora en De Vella a Bella. Parabéns!

Todo o alumnado de ensino medio público ten a súa importancia. Pero por citar algúns ilustres, pasaron polo vello instituto Manuel Quiroga, Prudencio Landín, Perfecto Feijoo, Cobián Roffignac, Sánchez Cantón, Xerardo Álvarez Limeses, Loureiro Crespo, Carlos Sobrino, Filgueira Valverde, Antón Fraguas, Fermín Penzol, Ramón María Aller, Antonio Palacios, Daría González, Pío Cabanillas… Fíxense, que isto xa parece a listaxe das rúas da nosa cidade.

En 1963 o Instituto de Pontevedra dividiuse en Masculino e Feminino. E seguiron entrando grandes figuras, aínda vivas moitas delas. Eu vou seguir agora só polo Masculino, que en 1973 recibiu o nome de Sánchez Cantón. A razón única é que nel exercín de 1980 a 2015 polo que coñezo algo máis a súa historia. Entre os comezos dos 60 e os finais dos 70 pasaron polo instituto de don José Filgueira Valverde, o seu director, unha morea de persoeiros que destacan na actualidade. Políticos coma Miguel Anxo Fernández Lores, Mariano Rajoy e Tuco Cerviño. Xuristas como Cándido Conde-Pumpido e Luciano Varela. Escritores como José Antonio Durán, Víctor Freixanes e Luís Cochón. Pintores como Manuel Moldes. Arquitectos como César Portela. Economistas como Jaime Terceiro. Fotógrafos como Anxo Cabada.

Non fai falta que cite os méritos dos citados, presidentes da RAG, do Tribunal Constitucional, do Goberno de España, do Concello. E faltan ilustres alumnos pero eu vou falar só dos que teñen entrada na Wikipedia e alí figura que foron alumnos do Instituto. Perdoen a licenza pero como non son PTV non controlo moito as familias pontevedresas e hanme quedar fóra moitos.

Faltan na listaxe anterior, repito, mulleres coma Salomé Álvarez Blanco, a Presidenta do Consello da Cultura Galega Rosario Álvarez Blanco, a escritora Fina Casalderrey, ligadas ao Feminino, ao Valle Inclán, que deixo para que nolas cite alguén especialista neste instituto.

E xa desde os anos 80, cando eu me considero pontevedrés, a listaxe de alumnado wikipédico do Sánchez Cantón é ben longa e abrangue moitas profesións.

  • Alonso Barcia, Guillermo: xornalista e escritor. (A)
  • Álvarez Taboada, Carlos: animador de Polo Correo do Vento. (A)
  • Armenteros, Alicia: actriz de coñecidas series como O sabor das Margaridas. (A)
  • Ayán, Xurxo: arqueólogo e fillo de profesor do instituto.
  • Bará Torres, Luís: político e o inventor da Feira Franca. E o seu fillo Diego Bará Louro, poeta. O pai foi alumno o meu primeiro ano de profesor e o fillo o último, un ciclo completo. (A)
  • Cal, David: o medallista olímpico, alumno da sección de deportes.
  • Castro Rey, Paloma: avogada e política. (A)
  • Cuíñas, Teresa: xornalista da TVG.
  • Estévez, Adrián: administrador da Galipedia e moitas cousas máis. (A)
  • Jabois, Manuel: un dos xornalistas máis influentes na actualidade española. (A)
  • Luaces Méndez, María, cardióloga en Madrid. (A)
  • Malvares de Moscoso: músico-poeta. (A)
  • Mauricio Iglesias, Enrique: animador de Polo Correo do Vento.
  • Méndez, Sonia, directora de cine. (A)
  • Moldes, Diego: escritor. Un exemplo de familia wikipédica, ten entrada el, o seu pai Francisco Moldes (profesor no Sánchez Cantón), o avó José Moldes Castro (creador do primeiro automóbil deseñado e construído en Galicia), o bisavó Ángel Moldes Barreiro (empresario e político). Nada menos que catro xeracións de Moldes na Galipedia. (A)
  • Pardo, Pepa: avogada e política, filla de profesora do instituto. (A)
  • Quintía, Rafael: destacado antropólogo. (A)
  • Rielo, Pedro: xornalista moi coñecido da TVG. (A)
  • Varela, Julia: xornalista radiofónica de éxito en Madrid e filla de profesores.
  • Velasco, Cora: actriz e cantante.
  • Vórtice, Alexánder (Jesús Rodríguez): poeta e xornalista.
  • Xubín, Isaac (Isaac Fernández): escritor e tradutor. (A)

Marquei cun (A) aqueles dos que podo “fachendear” porque foron alumnos meus. Hai que presumir do que se pode.

E se os lectores coñecen alguén máis, famoso ou famosa, que foi alumno do Sánchez Cantón ou doutro instituto pontevedrés, anímense a facelo público, póñano nas redes, na Wikipedia, para que o ensino público de Pontevedra siga sendo visible. Centos de profesoras e profesores ao longo de moitos anos traballaron para facelo posible, meréceno.

Desde hai dous anos o IES Sánchez Cantón nomea unha madriña/padriño coñecida (que estudase no instituto, claro) para que acompañe unha promoción desde 1º da ESO a 2º BACH, que veña darlles a benvida en 1º ESO e se comprometa a darlles a despedida en 2ª BACH. O primeiro ano aceptou Manuel Jabois e o segundo Cora Velasco. E a Dirección convidoume a acompañar no acto a Jabois e Velasco, que máis pode pedir un profesor xubilado?

Longa vida ao ensino público de calidade na Boa Vila!

jabois
O alumno Manuel Jabois dedícalle un libro ao profesor Anxo González (2021)
Cora Velasco
O xubilado Anxo e a Vicedirectora Verónica con Cora Velasco o día do seu acto como madriña da promoción de 1ºESO do Sánchez Cantón (2022)
Anxo González Guerra

Anxo González Guerra

Profesor de Galego

Son Anxo González Guerra. Crieme entre Trasar de Carballo e a Cervela, lugares da montaña luguesa. No Seminario tiven de profesor ao mestre das etimoloxías Nicandro Ares, no Instituto a Alonso Montero, no Colexio Universitario a Anxo Tarrío e na Facultade de Filoloxía a Carvalho Calero. Terán algo que ver en que sexa un dos integrantes da 1ª promoción de Galego-Portugués?

De xaneiro de 1980 a abril de 2015 fun profesor de Lingua Galega e Literatura no IES Sánchez Cantón onde tiven alumnos e alumnas marabillosos. Desde 2005 Vitoria Ogando e mais eu fomos poñendo materiais na Internet: ogalego.eu. E seguimos de xubilados.

Alá na miña terra da infancia aos xubilados dáselles por traballar unha ribeira ou un morteiro. A min dáseme por cousas de lingua e literatura, alí onde queiran escoitarme. A cabeza non para, non convén estar ocioso.

Viaxar a Portugal

Décima liçao de Portugués

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

As Letras Galegas de 1979 por Anxo Glez Guerra

As Letras Galegas de 1979 por Anxo Glez Guerra

Rematei Galego-Portugués no verán de 1978 e as clases de galego non empezaron ata xaneiro de 1980 nalgúns institutos. Ese ano intermedio sen traballo, o 1979, foi para min moi proveitoso porque se lle dedicaron as Letras Galegas a Manuel Antonio, sobre o que eu acababa de facer a miña tesiña, e don Ricardo Carvalho, director do traballo, convidoume a participar no libriño que a Cátedra de Galego da Universidade de Santiago lle dedicou ao rianxeiro. Toda unha honra para un mozo acabado de licenciar. Tamén porque ese ano tiven a sorte de tratar con don Francisco Fernández del Riego, o autor a quen se lle dedican as Letras Galegas deste 2023, ademais de ser un dos promotores da tal festividade. A ocasión tróuxoa a exposición O Libro Galego Onte e Hoxe, celebrada en Santiago de Compostela no Museo do Pobo Galego en maio e xuño de 1979. Foi inaugurada o 16 de maio, véspera do Día das Letras Galegas, e estaba previsto pechala o 3 de xuño, mais polo éxito de público prolongouse ata o 17 dese mes.

Homenaxe
Homenaxe a Manuel Antonio que inclúe o estudo “A lingua de Manuel Antonio en comparación coa usada por outros escritores” de Anxo González Guerra
portada
Portada do catálogo da Exposición O Libro Galego Onte e Hoxe

A exposición foi unha iniciativa da Federación de Libreiros de Galicia dirixida polo compostelán Xesús Couceiro. A dirección do evento foi levada por Carvalho Calero e a execución polas bibliotecarias da Universidade Daría Vilariño Pintos e María Virtudes Pardo Gómez. Xesús Couceiro contactou con Anxo Rei Ballesteros e comigo para que visitaramos as bibliotecas e persoeiros galeguistas en busca dos exemplares para expor. Partiuse da listaxe da Historia da literatura galega contemporánea do citado profesor Carvalho. Para localizar os libros durante un tempo visitamos os dous varias bibliotecas, lembro que polo menos foron o Instituto Padre Sarmiento de Estudos Galegos, o Museo de Pontevedra, a Fundación Penzol, o Seminario de Santiago, San Francisco de Santiago. A Biblioteca Xeral, a de Filoloxía e a de Xeografía e Historia xa as xestionaron Daría e Mª Virtudes.

libro
Libro-catálogo da exposición dedicado polas bibliotecarias Daría Vilariño e María Virtudes Pardo
agradecementos
Agradecementos a colaboradores da exposición

E tamén nos entrevistamos con diversos galeguistas para que achegasen exemplares das súas bibliotecas. Houbo de todo. Algún que non nos quixo recibir, algún que non quixo achegar nada e logo apareceu pola exposición para sinalar algunhas faltas. A maioría foron moi amables e ben dispostos. E quero destacar tres dos visitados, a quen tratarei de “don”.

Don Ramón Piñeiro recibiunos na súa casa. E así os dous Anxos (Ballesteros e Guerra) puidemos sentar na famosa “mesa camilla” e tomar uns cafés servidos pola súa dona. Unha das sortes daquel meu ano! Non todo o mundo pode presumir de ter tomado café con don Ramón na súa mesa camilla, alí onde se xestaron grandes feitos do galeguismo. Vou ter que incluílo na miña biografía da Wikipedia, aínda que non teña unha miserable foto daquel día. Por suposto que don Ramón nos ofreceu toda a súa axuda.

O segundo é outro Ramón, don Ramón Martínez López, que tamén nos recibiu coma se fósemos dous príncipes na súa casa. Conversamos abondo, deunos suxestións e ata saímos con algúns libros seus dedicados.

E o terceiro é o citado ao inicio don Paco Fernández del Riego. Recibiunos na Biblioteca Penzol, animounos na tarefa e puxo á nosa disposición os ficheiros da biblioteca e mesmo nos ensinou caixas nas que había aínda libros sen catalogar. Foi a única ocasión na que tiven a sorte de conversar co ilustre galeguista. O que xa non lembro, esta memoria!, é se don Paco estaba ou non a fumar un habano aquel día. Podía dicir que si, que sería moi verosímil, pero non lembro.

Gardo unha moi grata lembranza daquel traballo de preparación da exposición polo moito que aprendín pero tamén pola convivencia co finado Anxo Rei Ballesteros. Moito falamos de literatura e arte, máis ben moito aprendín del, que eu era ao seu lado iso, un aprendiz. Na miña memoria, tantos anos despois, aínda quedan títulos que moito nos custou localizar. Un exemplo, Pilara ou Grandezas d’os humildes. Fantesía dramáteca, de Manuel Comellas Coímbra. Agora que estou xubilado teño que localizar ese libro de novo e darlle unha lectura, que ben o merece!

Durante a exposición os visitantes tamén achegaron novos libros, ata un total de 1904 que figuran no catálogo editado pola Universidade de Santiago en 1981. Ordenados por séculos, o nº 1 é Cantigas de Santa María de Don Alfonso el Sabio (1889, RAE) e o nº 1904 é Historia sintética de Galicia (1932) de Ramón Villar Ponte.

Neste ano 2023 lendo e escoitando falar de Fernández del Riego lembrei aquel meu ano 1979, onde el vai?, no que faltaban uns meses para empezar as miñas clases no IES Sánchez Cantón (ata a xubilación en 2015), mais, grazas a Carvalho Calero e Xesús Couceiro, coñecín a don Paco e outros galeguistas e puiden escribir sobre Manuel Antonio. Foron unhas Letras Galegas ben proveitosas para min!

Nota: Fíxose unha segunda edición da exposición en 1988 con prólogo de Antón Santamarina. Repetiuse con O Libro Galego Onte e Hoxe, 1993.

Máis información na Galipedia

portada do catálogo
Portada do catálogo da exposición de 1993
Anxo González Guerra

Anxo González Guerra

Profesor de Galego

Son Anxo González Guerra. Crieme entre Trasar de Carballo e a Cervela, lugares da montaña luguesa. No Seminario tiven de profesor ao mestre das etimoloxías Nicandro Ares, no Instituto a Alonso Montero, no Colexio Universitario a Anxo Tarrío e na Facultade de Filoloxía a Carvalho Calero. Terán algo que ver en que sexa un dos integrantes da 1ª promoción de Galego-Portugués?

De xaneiro de 1980 a abril de 2015 fun profesor de Lingua Galega e Literatura no IES Sánchez Cantón onde tiven alumnos e alumnas marabillosos. Desde 2005 Vitoria Ogando e mais eu fomos poñendo materiais na Internet: ogalego.eu. E seguimos de xubilados.

Alá na miña terra da infancia aos xubilados dáselles por traballar unha ribeira ou un morteiro. A min dáseme por cousas de lingua e literatura, alí onde queiran escoitarme. A cabeza non para, non convén estar ocioso.

Viaxar a Portugal

Décima liçao de Portugués

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥

Décima lição de Portugués por Anxo Glez Guerra

Décima lição de Portugués por Anxo Glez Guerra

Nesta nona lição de portugués, Anxo González Guerra fálanos dos froitos que nos da o mar.

Vocabulario:

O esqui, o tênis, a vela,

o bilhar, o remo, o atletismo,

o badminton, o voleibol,o ciclismo,

a esgrima, o futebol, o golfe,

o hipismo, a luta etc

Anxo González Guerra

Anxo González Guerra

Profesor de Galego

Son Anxo González Guerra. Crieme entre Trasar de Carballo e a Cervela, lugares da montaña luguesa. No Seminario tiven de profesor ao mestre das etimoloxías Nicandro Ares, no Instituto a Alonso Montero, no Colexio Universitario a Anxo Tarrío e na Facultade de Filoloxía a Carvalho Calero. Terán algo que ver en que sexa un dos integrantes da 1ª promoción de Galego-Portugués?

De xaneiro de 1980 a abril de 2015 fun profesor de Lingua Galega e Literatura no IES Sánchez Cantón onde tiven alumnos e alumnas marabillosos. Desde 2005 Vitoria Ogando e mais eu fomos poñendo materiais na Internet: ogalego.eu. E seguimos de xubilados.

Alá na miña terra da infancia aos xubilados dáselles por traballar unha ribeira ou un morteiro. A min dáseme por cousas de lingua e literatura, alí onde queiran escoitarme. A cabeza non para, non convén estar ocioso.

Viaxar a Portugal

Liçao 9

máis artigos

♥♥♥ síguenos ♥♥♥